Skip to main content

Full text of "Scriptores Latini rei metricae. Manuscriptorum codicum ope subinde refinxit .."

See other formats


\ 



" 



. 



1 LIBIURY OF CONGH 



dljap. ~P.fc £ 



l&f 



Na. 



raiTEMTATESoF^if?! 



I 



SCRIPTORES LATINI 



REI METKICi:. 



MANUSCRIPTORUM CODICUM OPE 



SUBINDE REFINXIT 

THOMAS GAISFORD, S.T.P. 

^DIS CHRISTI DECANUS, 



NECNON 



LINGU-E GR^EC^: PROFESSOR REGIUS. 



Habet metrorum inter se ratio summam in cognoscendo voluptatem, qua et 
veterum sub quacumque lege tradita celeriter comprehendere, et multa ipsi semu- 
lante studio nova concipere animo, atque informare possimus. 

Mar. Victorin. III. i, 3. coll. Atil. Fortun. I. 9, 24. 



OXONII, 

E TYPOGRAPHEO ACADEMIQO. 

MDCCCXXXVII. 



:<s* 



t*>„A 



•\** 



Marius Victorinus P. [ 

Marius Plotius 242 

Caesius Bassius 302 

Atilius Fortunatianus 312 

Servii Centimetrum 363 

Rufinus 378 

Censorinus 404 

Priscianus 410 

Diomedis lib. III 422 

Mallius Theodorus 525 

Script. vett. apospasmatia 560 



PRiEFATIO. 



1N hac grammaticorum Latinorum qui rem metri- 
cam tractarunt editione adornanda non aliud mihi 
consilium fuit quam ut contextum eorum, quacumque 
de causa vitiis ubique scatentem, lectionibus manu- 
scriptorum codicum, quas prsesto habebam, adjutus, 
paullo emendatiorem, quam antea ferebatur, efficerem. 
Eorum codicum indicem, una cum notitia editionum 
veterum, quas consului, statim subjiciam, prius tamen 
monito lectore, interpretis me officium non attigisse, 
conjecturas autem sive aliorum sive meas perraro com- 
memorasse. Minime autem me fugit hos scriptores 
multis in locis mutua collatione rectius posse consti- 
tui : nam saepe accidit, ut, dum alter alterum describat 
aut compilet, in hoc sinceram reperias scripturam 
quam in illo corrupit librarii oscitantia. Exempli 
gratia : Atilii Fortunatiani non modo sententias sed 
ipsa etiam verba haud raro mutuatur Marius Victori- 
nus; veluti, quse habet Atilius p. I. c. 1. eadem prope- 
modum dat Victorinus lib. II. c. 8, lf., ubi pro posset 
et melior ex Atilio reponendum potest et mollior : 
contra ex Victorino pro et duo habet in Atilio refingas 
ut duo habeat. In eodem Atilii loco is qui primus af- 
fertur poetse versiculus correcte citatur a Diomede III. 
34, 31. Sed hsec longius persequi nolo. Pergam po- 
tius ad commemoranda subsidia quibus in hoc opere 
concinnando nobis frui contigit 
a 2 



iv PILEFATIO. 

1. Marium Victorinum integrum a primus edidit 
J. Camerarius Tubingce 1537- 4°. una cum Servii Ho- 
norati grammatici de pedibus versuum libello, Euty- 
chi auditoris Prisciani de discernendis verborum con- 
jugationibus, Servii Marii Honorati de syliabarum 
quantitate. Ex Camerarii Epistola ad illustrissimum 
principem Albertum Casimiri f. Marchionem etc. de- 
dicatoria seqq. excerpenda sunt : " Pauca de authori- 
" bus libellorum istorum verba faciamus. Primo igitur 
" invenimus praescriptum nomen Marii Victorini in co- 
" dice cujus copiam nobis fecit eximius jurisc. Joann. 
" Sichardus, cujus uno quidem in loco b tituli mutatio- 
" nem deprehendimus, ejusmodi tamen quse non de- 
" beret in dubium vocare constantem et certam hujus 



a Marii Victorini capp. duo scil. 
VI. de enuntiatione litterarum et 
IV. de orthographia jam ediderat 
Adamus Petrus cum aliis rei gram- 
maticse scriptoribus (qui sunt scil. 
Rhemnius Palsemon de summa 
grammatices, Q. Terentius Scau- 
rus de orthographia, iEIius Do- 
natus de barbarismo, pedibus, to- 
nis, Servius Honoratus in iElium 
Donatum, Marius Victorinus de 
enuntiatione literarum, orthogra- 
phia, et metris comicis, Papyrii 
Praetextati fragmentum de ortho- 
graphia, Cornelius Fronto de dif- 
ferentiis vocabulorum) Basilece 
1527. 8°. hac usus prsefatione : 
" Torsit pro exiguitate sua hic 
'« nos Victorinus satis misere, 
" dum nullam de ejus aetate at- 
" que patria rationem inire pos- 
" sumus certiorem, eoque magis 
" quod exeraplariorum tanta es- 
•' sct inter se dissensio, quoriim 
" duo e Laurissa, tertium e.\ 
" Murbachio nobis Sichardus 
" coramunicaverat. Sed m>s al- 
" terura plane coegit ut uec ejus- 



" dem quidem autoris omnia cre- 
" deremus, prgesertim cum Lau- 
" rissanum exemplar sua Maxi- 
" mo cuidam Victorino, aliud 
" vero contra Mario asserat.quem 
" constat eruditione celebri Lac- 
" tantii temporibus Romae, cum 
" alioqui Afer esset^ Rhetorica 
" docuisse. Pra?terea nec videba- 
" tur simile veri, toties eundem 
" autorem versatum esse in eo- 
" dem argumento, adeoque in 
" speciem puerili. Quamobrem, 
" quse sunt Marii illius reliqua, 
" majora quidem quam ut nunc 
" edi possint, nec paulo etiam 
" hiis doctiora, statuimus pro- 
" pediem seorsim emittere, ne 
" habeant studiosi literarum ubi 
" officium nostrum jure deside- 
" rare possint." 

fe Nescio an tale quid legatur 
in codice quo usus est Camera- 
rius quale in Parisino reperitur, 
sc. in principio et in tine ibi scri- 
ptura est " Victorini Mari etc." 
at in fine libri 1. " Marii Victo- 
" rini." 



PR^FATIO. v 

" nominis autoritatem. Hunc notum est vixisse illis 
" temporibus quibus et Donatus grammaticam Romse 
" docuit, et a grammatica ad rhetoricse artis professio- 
" nem progressum, in opinione omnium singulari fu- 
" isse, et in foro statuam meritum. Idem admodum 
" senex Christianam est pietatem amplexus, quod Au- 
" gustinus luculente exposuit." sc. Confess. VIII. 2. 

Post Camerarium M. Victorinum iterum edidit H. 
Commelinus una cum Terentiano Mauro Ex ojjicina 
Sanctandreana 1584. 12°. paucis in fine additis obser- 
vatiunculis. Quae editio repetita fere est in Putschii 
Grammaticorum Latinorum collectione. 

Prseter has editiones, quarum Basiliensem anni 
1527. non habui nisi postquam opus a typographo 
absolutum est, adhibui codicem ms. Bibliothecse Re- 
giae Paris. n. 753$. in membranis exaratum sec. forsi- 
tan IX. Ex eo codice in prioribus capitibus vel mi- 
nimas discrepantias ab editione Sanctandreana memo- 
randas judicavi, in reliquis ea quse ad orthographiam 
spectant fere neglexi. Eum codicem litera P signavi. 

2. Plotium primus edidit Putschius inter , Gram- 
maticos Latinos "ex scriptis quse suppeditavit Reve- 
" rend. Andreas Schottus et Joannes a Wouwer." Ego 
nonnullis in locis eum correctiorem reddidi lectionibus 
usus quas e cod. ms. olim Vossiano, nunc Bibliothecse 
Acad. Leidensis Cat. p. 389. n « 79- excerpsit Petrus 
Bondamus. Hunc codicem designat litera L. 

3. In CiEsio Basso nihil habui adjumenti praeter 
editionem principem Mediolanensem c . 



c Probi instituta artium. Maxi- natiani generis ejusdem fragmen- 

mi Victorini de quantitate sylla- tum. Item Ccesii Bassi ars de 

barum. Donati prima ars. Ser- metris. Terentianus Maurus de 

vius ad Albinum de naturis ulti- litteris syllabis et metris, Beda 

marum. Sergius in artem Do- de metrica ratione,, ed. Joh. Par- 

nati primam. Attilius Fortuna- rhasio impressum Mediolani per 

tianus de metris Horatianis. Do- J. Scinzenzeler mccccciv in fol. 



vi PRtEFATIO. 

4. Atilii Fortunatiani editionem Mediolanensem, 
necnon eod. ms. Vaticani (quem V. voco) n. 52 16. 
chartacei, recentioris, sed ex vetusto descripti, lectio- 
nes, quas meam in gratiam ex eo excerpendas curavit 
amicus, non sine fructu evolvi. De hoc grammatico 
sic refert Lachmannus in prsefatione ad Terentianum 
Maurum p. xv. " Quod si quis forte quaerat a quonam 
" antiquiore grammaticus hic Terentianus suam me- 
" trorum doctrinam derivaverit — Atilii Fortunatiani 
" paucse pagellae exstant, apud Putschium p. 267 1- 
" 2685, quarum maximam partem Terentianus ita ex- 
" pressit ut si Atilii liber totus superesset, hoc poeta 
" ad artem cognoscendam carere possemus. Sed ea 
" sola quae modo dixi ad nos pervenerunt: nam quae 
" apud Putschium sequuntur p. 26S5. ab hoc gram- 
" matico aliena sunt." Equidem in eandem fere sen- 
tentiam delatus, nondum visa Lachmanni prsefatione, 
Atilium in duas partes distinxeram, ratus insuper con- 
fusionis aliquid in exemplar archetypum irrepsisse, 
propterea quod in editione principe et in codice msto 
post primam partem (sc. infra p. 332, 9.) multa d aliena 



d Ea quae addunt MS. Vatica- " animadvertisset pueros nobiles 

nus et ed. Med. hsec sunt : " inhumane cibum appetentes 

" De Positura. " psedagogum eorum scipione 

" Distinctio est temporis et "percussit: dicti autem, Chria 

" sensus finitio. subdistinctio est " in tres species dividitur : est 

" nec temporis nec sensus finitio. " enim praepositiva, ut, Titus Ge- 

" mora est requies animi. inter " netius cyrus dixit viros bo- 

" distinctionem et subdistinctio- " nos scire oportere male agere, 

" nem et moram boc interest, " sed non agere : percunctativa, 

" quod distinctio perfectum sen- " ut Mar. Por. Cato interrogatus 

" sum declarat, subdistinctio in- " quid ita post xxxx m annum 

" ferri aliquid significat. mora " litteras Graecas disceret, dixit, 

" reficit lectorem simulque sen- " non ut doctus, sed ut ne indo- 

" sibus lumen accommodat. " ctus moriar. Refutativa, ut An- 

" De Chria. " tisthenes Cynicus philosophus 

" Chria est dicti vel facti prse- " cum oluscula lavaret et ani- 

" cipua memoratio ; facti, ut Di- " madvertisset Aristippum Cyre- 

" ogenes cynicus philosophus cum " naeum philosophum cum Dio- 



PRiEFATIO. vii 

invenerim, quse postmodum omisit in sua editione 
Putschius. Lucem fortasse huic rei aliquando accen- 



" nysio tyranno Siculorum ingre- 
" dientem dixit, Aristippe, si his 
" contentus esses, non regis pedes 
" sequereris. Cui respondit Ari- 
" stippus, At tu si posses com- 
" mode cum rege loqui non his 
" contentus esses. Adicitur his 
" quartum quoque genus quod 
" Grsece ^iktikov Latine demon- 
" strativum dici potest, ut Achil- 
" les interrogatus quemadmodum 
" vicisset Hectorem arma osten- 
" dit : quam quidam in facti spe- 
" ciem redegerunt. Est item et 
" conjunctiva ut Diogenes Cyni- 
" cus philosophus cum manu 
" haurientem rusticum ad ])otan- 
" dum aquam vidisset, poculum 
" quod in pera gerebat, abjecit, 
" et dixit, hoc ego levior esse jam 
" possum. 

" De poemate. 
" Poema est narratio numeris 
" et versibus connexa. Poema est 
" poematum series qualitatis re- 
" bus gestis. Poetice est facul- 
" tas versificationibus fingendis. 
" Poematum versificationes lau- 
" dantur gravis et plena equalis 
" et temperata subtilis et circum- 
" specta florida et venusta quibus 
'-' contrariee sunt tumida et disso- 
" luta exilis et fucosa. Poeseos 
" genera sunt tria : actuale narra- 
" tivum conjunctivum. actuale 
" est quod Graeci drasticon di- 
" cunt, ubi poeta lyrica trage- 
" dia satyrica preetextata comedia 
' " tabernaria Atellana rhythmica 
" mimica. 

" De versu. 
" Versus est pedum certa men- 
" sura. genera versuum sunt no- 
" vem princeps genus versuum 
" heroicum, quod et epos dicitur 
" et dactylicon, alterum quod 



" iambicon dicunt. Unde Grse- 
" cos versus trimetros nos sena- 
" rios dicimus. tertium «juod tro- 
" chaicon appellatur quartum 
" quod anapsesticon dicitur, ap- 
" tum choris et tragicse dignitati. 
" quintum quod antispasticon di- 
" cunt, unde plures meli com- 
" ponuntur. sextum contrarium, 
" quod choriambicum nominant. 
" septimum ionicon a.ito [Aetfyvoi;, 
" aptum sodalitiis versificationi- 
" bus ex mollibus versibus. octa- 
" vum quod tovo? dicitur, et hoc 
" ad rhythmum tibicinum conve- 
" nit. nonum quod peonicum ap- 
" pellatur. 

" De aecentihus. 
" Accentus sunt tres, acutus, 
" gravis, et circumflexus. reliqui 
" enim quattuor, longus brevis le- 
" vis aspiratus, tenores potius 
" quam accentus lectionis existi- 
" mandi sint. Nam omnis syl- 
" laba quae aliquod e tribus su- 
" perioribus sibi vindicat, utique 
" alias ingenitam sibi habet aut 
" longitudinem aut brevitatem 
" aut lenitatem aut adspirationem. 
" qua3 si accentus essent, pariter 
" duse syllaba? in unum constare 
" non possent. longum momen- 
" tum transversa I littera notat, 
" brevem sursum spectantem, sed 
" etiam in illis tempora dinosci 
" videmus. aspirationem h scri- 
" pta praBStabitj si adscripta non 
" erit siccitatem his adiciunt. 
" yphen fere cum duo verba, 
" quas in unam pronuntiationem 
" colligimus et formam ejus hanc 
" faciemus — utrisque verbis pro- 
" ximas literas inflexa subter vir- 
" gula jungunt, ut est, Turnus 
" ut antevolans — item apostrophe 
" cum vocalem ultimam subtra- 



viii PR^EFATIO. 

det si quis in meliorem codicem inciderit quam quo 
hactenus nobis frui licuit. Hoc interim unum adjicio, 



" himus. hanc sic notant stare ad 
" caput ejus consonantis cui vo- 
" calis s^ibtracta est, inflexam vir- 
" gulam, quse ad eam spectat, 
" apponunt. 
" TantorC me crimine dignum duxisti.^ 

Sequentia preebet ed. Mediola- 
nensis: 

" Donatiani Fragmentum lege 
" cum venia. Ars grammatica 
" accepta ex auditorio Donati- 
" ani Artificialia : cum contra- 
" riis loquendi facultatem usus 
" invenit, ratio comprobavit. ra- 
" tio dirigitur in duas speeies, 
" quarum alteram setimologiam, 
" alteram analogiam Graeci dixe- 
" runt. Eetimologia est verbo- 
" rum in usu credibilis enumera- 
" tio, ideo quod quasi antologia 
" dicta est. Analogiam sic Grae- 
" ci diffinierunt. Analogia est in 

" symploce idest connexus 

" orationum consequentium hu- 
" jusce generalis analogiae spe- 
" cies queedam spectanf in re- 
" bus : quaedam in rationibus hanc 
" analogiam Grseci quse spectantur 
" in dictionibus sic definierunt : 
" analogia est . . . . id est con- 
" nexus orationis in dictione. 
" hujus vero analogise quee est in 
" verbis illa quoque analogia sub- 
" jecta est, quse procedit per si- 
" milium comparationem, quee 
" sic definitur a quibusdam. A- 
" nalogia . . . . id est connexus 
" orationum consequentium in 
" declinationibus partium oratio- 

" nis in quinque observa- 

" tiones tradit, per quas possent 
" inveniri similia, ut ejusdem sint 
" generis ; casus, exitus. numeri 
" syllabarum soni. Aristarchus 
" auditor ejus adicit differentiam 
" id est ne simplicia cum com- 



positis comparemus. hactenus 
de nomine analogiae. Nunc 
de ipsa analogia incipiamus. 
A littera finiuntur romana no- 
mina et masculina et foeminina 
et neutralia. sed in multitudine 
hoc est pluraliter : singularia 
enim peregrina sunt neutra : 
masculina ut Catillina Pansa, 
fceminina ut amicitia avaritia. 
Communia et masculino et foe- 
minino, ut assecla. conviva. 
ebria. foeminino Pomponius in 
auctorato, postquam conveni 
omnis convivas meas. ebria in 
masculino in eodem Pomponius 
neque sum meni neque castia 
neque Mimacius ebria. neutralia 
in multitudinehoc estpluraliter: 
ut Saturnalia compitalia horum 
genitivus quamvis varie elatus 
sit apud auctores Saturnalium 
enim et Saturnaliorum compi- 
talium et compitaliorum di- 
xerunt. Dativi tamen mansit 
regula ut bus syllaba finiretur. 
Nam neutra quae semper plu- 
ralia sunt si ante novissimam 
syllabam I litteram habeant in 
genitivo bus syllaba finientur, 
ut Saturnalia, Saturnalium, Sa- 
turnalibus. Nam arma casta 
exta quia non habent I ante A 
syllabam dativo casu in is fini- 
entur, armis enim et castris 
extisque dicemus. Singularia 
autem neutra a littera termi- 
nata nulla inveniuntur : nisi 
peregrina ut toreuma emble- 
ma poema : de quibus dubi- 
tatur quem casum genitivum 
et ablativum habeant ; legimus 
; enim toreumatum et toreuma- 
torum toreumatibus et toreu- 
matis etsic similia. commodius 
tamen senserunt qui toreuma- 



PRiEFATIO. ix 

titulum operis in ms. Vat. ita inscriptum esse ; Altilii 
(sic) Fortunatiani ars. Deinde in fine subjectum, 

FORTUNATIANI ARS EXPLICIT. 

5. Servii ^centimetrum typis saepius repetitum 
est, cujus editiones post Panzerum reliquosque biblio- 
grapbos enumerare supersedeo. Quas ego adhibui 
hse sunt : 
(Call.) Servii Honorati libellus de ultimis syllabis 

et Centimetrum ex recensione Laurentii Abste- 

mii— Callii anno salutis MCCCCLXXVI. xv. 

Octobris in 4°. Vide Panzeri Annales T. I. p. 

270. Rarissimae hujus editionis exemplar quod 



tum et poematum dicendum 
putarunt: primum quia hsec 
magis ad romanum colorem vi- 
1 dentur accedere, deinde quod 
; qusecunque nomina genitivo 
; plurali apud Grsecos per uv 
literas finiuntur translata in 
Latinum a> in u et v in m mu- 
tatur ut hectorum Nestorum. 
1 sic ergo cum illi dicant emble- 
; mat&jv toreumatwj/ poernatav 
nos recte toreumatum emble- 
matum dicemus. Similiter in 
genitivo quoque singulari o Grae- 
cum in a Latinum mutamus. 
1 ut emblematos emblematis. 
poematis ceromatis poematos 
poematis pegmatos pegmatis. 
nam nominativum pluralem 
Grsece proferimus. poemata 
ceromata pegmata emblemata : 
et similia. Romana vero nomi- 
na nominativo casu in a exe- 
unt et accipiunt. a Iram. et 
faciunt genitivum et dativum 
singularem, ut hsec amicitia 
hujus amicitiee accipiunt m et 
faciunt accusativum ut hanc 
amicitiam, quorum ablativus 
tantum producitur. Quoniam 
omnia nomina quae a littera 
terminantur seu singulari seu 



" plurali numero necesse est 
" corripiantur excepto ablativo 
" casu, qui nunquam corripitur 
" nisi cum e littera terminantur 
" in tertiam scilicet declinatio- 
" nem. 

" Valentinus Catus lectori S. D. 
" Potuisset hic Janus operis 
" initium suspicari vel ex ipsa 
" prsefatione : quam sive sit Do- 
" natiani sive sit Atilii : librarius 
" inscite transposuerit. Haec et 
" alia longe plura veniebant in 
" mentem. sed noluit in alieno 
" (quod ille dicit) opere esse in- 
" geniosus. oificio suo satisfecisse 
" ratus : si qua? privati juris erat : 
" in communem usum publi- 
" casset ex fide : et ita : ut anti- 
" quissima habeant exemplaria. 
" Sic enim cuique integrum fore: 
" de iis ut velit existimare. Vale." 

e Ita edd. sed barbare, judice 
Lachmanno prsef. Terent. Maur. 
p. xiv. Videatur Schellerus in Lex- 
ico v. Centimeter. Titulo caret 
ms. noster B. In M. diserte scri- 
ptum est, Mauri servii gram- 
matici de centum metris. Sed 
Centimetrum habet ms. Leid. 
vet. teste Catalogo p. 389, n. 79. 



x PRvEFATIO. 

e sectione bibliothecae Pinellianae sibi compara- 

verat cel. Michael Wodhull, mecum humanissime 

communicavit Wodhullianse supellectilis hseres, 

Joannes Severne Armiger. 
(Perot.) Nic. Perottus de generibus metrorum, 

Omniboni Leoniceni de Vincentia libellus de 

arte metrica, Marii Servii Centimetrum s. a. 

]. t. Vid. Panzeri Ann. T. IV. p. 174. n. 935. 
(Santen.) Marii Servii Honorati Centimetrum 

ex vetustissimis exemplaribus correctum ; Lugd. 

Bat. 1788. 8°. 
His accedunt cod. mss. Sci! : 

B. Codex ms. Bibliothecae Bodleianse, (Laud. Lat. 

118.) memb. vet. 
M. Ms. ejusdem Bibliothecre, T. V. 11. 
6. Rufini commentarium cum Prisciano seepius 
vulgatum est. Ego contuli edd. Venet. 1476. et Aldi- 
nam. Nonnullis in locis inspexi Florentinam a. 1525. 
necnon Ascensianam a. 1527- 

7- In Prisciano edendo Lindemannum plerumque 
secutus sum. 

8. Diomedis editionem Venetam a. 1493. cumHaga- 
noensiJ. Ccesarii a. 1526. 8°. accurate commisi. Hanc 
Caesarii recensionemPutschianseeditionisfundumfuisse, 
conjicere licet ex exemplari Lips. a. 1542 J. Scaligeri 
manu cum ms. vet. collato, quod hodie servatur in Bib- 
liotheca Bodleiana. Ita Putschius in Preefatione : " Dio- 
" medis de oratione et partibus orationis et vario me- 
" trorum genere libri III. Ex codice Fuldano, cujus 
" variantes ampliss. Marcus Velserus Reip. Au- 
" gustancc duumvlr transmisit, sed easdem clarissimus 
" Janus Gruterus auctiores communicavit. His ac- 
" cessit ampUss. Bongarsii liber a Petro Daniele 
" accuratissime collatus ad ms. Claudii Puteani, cu- 
"jus variantes postea illustris Scaliger Lugduno Ba- 



PR^FATIO. xi 

" tavorum curavit. Ex his codicibus auctor accura- 
" tissime emaculatus est." Eandem ob causam tres 
mss. quos adservat Bibliotheca Regia Parisiensis cum 
editione Caesariana conferendas curavi. Horum A. 
(n. 7494.) f antiquissimus est, nec multo junior B. 
(n. 7 4 93-) recentior est C. (n. 7538.) Unus fortasse 
aut plures ex his ad eos referendi sunt quos adhibuisse 
se testatur Putschius. Nescio an codex A. idem sit 
cum codice Fuldano. Eo certe uti potuit coenobii 
Fuldani inquilinus Rabanus Maurus, qui (notante Fa- 
bricio Bibl. Lat. I. 1. T. I. p. 4. ed. Ernest.) nonnulla 
ex Diomede profert Opp. T. II. p. 46. ed. Colon. 1627. 
Oblitus fere sum monere me non neglexisse Diomedis 
editionem principem Jensonianam, sed quum ex colla- 
tione instituta didicissem eam cum Veneta tantum non 
in omnibus consentire, nullam ejus mentionem inter 
varias lectiones faciendam putavi. Absoluta typogra- 
phi opera, obtulit amicus lectiones quasdam e cod. 

f Scriptus est hic liber a. 780, ut patet ex versiculis seqq. qui sub 
ejus finem majusculis literis exaiati sunt alternis in rubrica et in 
atramento : 

Dum mundus centum redeuntes septies annos 
et decies forte felix expleverat octo 
ex quo christus Jesus secla beaverat ortu, 
bissenosqug annos Francorum sceptra teneres, 
hunc tibi, care deo Carole rex, scripserat Adam. 
nempe tuus famulus librum devotus in urbe 
Vvormatia soboles haynhardi alsatiafelix 
est propria fecunda bono cui patria bacho 
tuncque fuit scribens annorum certe triginta 
quo scripsit servulus anno tu, rex pie carle, 
ilico enobium masun vilare dedisti. 
hoc tibi regna dei solvant mercede perenni. 
Salve rex Carole armipotens vir magne valeque 
atque tui humilis adae memorare per aevum 
respice de celso populorum culmine princeps 
servulum Adam humilem tibimet servire paratum 
gloria magna tibi terris et gloria caelis 
constat ut aetherium capias per secula regnum 
pacis ubi jugiter perpes concordia regnat 
dulcia stelligeri gaudens per pascua celi. 
b 2 



xii PRjEFATIO. 

ms. Diomedis Harleiano n. Qf7'3 excerptas, quas, etsi 
Parisinis persimiles, lectorem non celabo. 



Ed. 

Page. 

425 et finitur positione 
accidunt 

constant, ternis octo. Du- 
plices, qui vel 

426 Ergo duarum syllabarum 
Pyrrhichius 
Hegemon 

ex duabus 

brevis 

Pyrrhichius autem 

propter pyrrhicam 

modulationi 

clypeum 

illustrat iitaanl^ia KpofiifluvToi; 

vel expetenter 

pyrrhichium a Pyrrho reper- 

tum 
et illustratum 
tripudians 

427 et Cinesias cognominatus 

kou e'tTiq mppiyflv e[Ao,6ev Ktvq- 

aiov 
Bellonse 

id est Enius filio 
Capripedem Inuum 
quod cum 
cacumina montium 
reperisse 
nuncupant 
pyrrhichium 
vel tripudio 
Herus 

■Kupa. tt]V o-vov&qv 

scilicet ut libantes 

428 abominosse audire 
Arcadiae 

choros 

sequipedi 

spondalium 

divinitate 

induceret 

placare 



MS. 

Cod. om. et 

accedunt 

constant ternis. octo duplices qui 

et 
Ergo binarum syllabarum 
pirrichius 
egemon 
ex duobus 
breves 

Ido autem pirrichius 
propter pirriciam 
modulationis 
clipeum 

inlustrat upaspidia probuaonti 
ut expetenter 
pyrrichiam a Pyrrho repertam 

et inlustratam 

tripedians 

Cinesias. ac e cognoiamina mi- 

natus 
Kai eitic ten pyrnchen emathen 
Kinncian 
ed bellone 
ide ensus filio 
ea prma pede in unum 
quod eum 
amontium 
repperisse 
nunccupant 
pyrrichium 
tripodio 
heros 

para tin sponden 
scilicet libantes 
ab omnino se audire 
a arcadise 
choron 
equipedi 
spondaliom 
divinare 
inducere 
placaret 



PILEFATIO. 



Ed. 

in thesi 

mapa rtp la[/.(3l^etv 
429 icapa. to "tevat Kai fioav 

passum 
ut pr. 



Diomedem 
gradale 
dimicare 
distento 
melon hunc 

430 yppetov 
iitrtpkypvtac, Keyeiv 
mapa. to ipe^etv 

ocyori 

rythmulum 

designant 

quoties 

similitudine se ventilantes 

canthus 

Rotulum 

Graeci a rota invitati 

ac reductis 

43 1 noXiTiKov 
tractu 
faberrime 

ab Idseis Dactylis 

clypeolis 

illisi 

vetusta fabulositas 

hanc fuisse 

Damnameneus Acmon Cel- 

mon 
dicti aiio tSv Kopuv 

432 qui Kopai 
galese 

441 om. in edit. 

443 de Metabo 

Sichaeus erat ditissimus 
lucoque sonabant 



444 Euphorionem 
0.1:0 toZ eXeovi 
metro 
Horatius qui 



MS. 

(in corr. rec. m.) et thesi 

para to iambi^em 

apo tu eim Kai Ban 

parsum 

et promtiore 

O iambos exoligudiabas proforo 
podiofrao iigiate nom aravi 
tokui eusthenes idos ex??ci 

diomedis 



dimigrare 

distentoque 

melum hanc 

chorion 

epitre + ctlontas legin 

parato trechin 

ociori 

rithmulis 

designent 

quotiens 

similitudines evertilantes 

cantus 

rutilum 

grecia rota invietati 

et reductis 

politicon 

tactu 

falierrime 

habita eis dactilis 

clipeolis 

usi 

ut vetustatis fabulositas 

hec fuisse 

damiinameneus astheus pyrrichi 

dicti. apoton choron 

que core 

galee 

poematos characteres sunt qua- 

tuor. 
ubi de Camilla 
sicheus erat Dapemva 
lucoque volabant 
Cod. om„ tit. de Poematis Gene- 

ribus 
euforiana 
apo tu eleu 
metron 
Oratius cum 



PILEFATIO. 



Ed. 

veiarov 
ab eodem 

447 Laconia 
varia 

deserta Laconia 

Caryatidi 

honore 

a Siculis 
habitus vero 
inerat et 

448 multitudo circuibat, carmen 
iEgyptum 

circum pagos 
pecorum et frugum 
omniumque rerum proven- 

tum 
Bucolicorum 
Daphnim 
45 1 et venuste 



insectati 
454 quod in satyrica 
Autolycus, Burris 
Oscae personae 

47 1 alte producta 
illustrant 

472 Hyperion 
bacchatur 
Zephyro 



MS. 
niaton 
ob eadem 
lacona 
diversa 

desertam laconica 
curyatidi 
honorem 
buculismus 
a singulis 
habitus autem 
inerat eo 

multitudo carmen circuibat 
in egyptum 
circum pados 
pecorum ac frugum 
hominumque proventum 

bucolicarum 

dafnin 

ac venuste 

Susarion tauta logica congyne 

cecallu moso odemote ucesti 

euricyemiana neucacu. 
sectati 

quod mea tyrica 
aut olicus busiridis 
osce persone 
alte producte 
inlustrant 
hypperion 
bachatur 
zefyro 



Terhaerii quas pauculas observationes meis immis- 
cui, ese descriptse sunt ex exemplari Grammaticorum 
Lat. Putsch. ed. nunc penes me, olim in bibliotheca 
P. Burmanni adservato. Salmasii item conjecturas 
aliquot, utinam plures, mecum communicavit amicus : 
ubi vero exemplar autographum hodie servatum sit 
prorsus ignoro. 



AKS GRAMMATICA 
MARII VICTORINI 

DE 

\ 

ORTHOGRAPHIA ET DE METRICA RATIONE. 



Cap. I. 

ARTIUM grammaticarum scriptores quidam ab 
arte a cceperunt, quidam a grammatica, quidam a de- 
finitione, quidam a voce, quidam a littera. Ars, ut 2 
b Aristoni placet, collectio est ew perceptionibus et ex- 
ercitationibus ad aliquem c Jlnem vitce pertinens : id 
est, generaliter omne d quicquid certis prseceptis ad 
utilitatem nostram format animos. Aristoteles quo- 3 
modo ? Teyyr^ earl (jvar^a e/c e KaTaXyxpecov Gvyyeyvfxvavixe- 
vtov 7rpog Te\o$ evy^pyaTov tb (3ia> ^avvTeivovawv. Nos quali- 
ter? Ars est summa rerum dictio comprehensarum at- 
que exercitatarum ad aliquem vitse finem tendentium. 
Huic arti quot contraria opponuntur? Tria. Quse ? 4 
KaKOTeyjvta, xpev^oTeyyia, fxaTaioTeyyia. Grammatica autem 
ars quae est? Spectativa orationis et Spoematos. Hsec s 
quot modis h discernitur? Tribus. Quibus? Intellectu 
poetarum, et recte loquendi scribendique ratione. Hu- 
jus plerique quot partes tradiderunt ? Duas. Quas ? 'E^- 

Ars grammatica Marii Victorini de metricis didascalicis] Incipit 
ars gramatica Victorini Mari de ortografia et de metrica ratione P. 
a inceperunt] cceperunt P. b placet Aristoni] Aristoni placet P. 

c finem] finem vitse P. et sic Putschius. d quod certis] quicquid 

certis P. e KaTaX^tpeav] Kaia"kv\ipeoi)i; P. ^ crvvTtivQva-Zv] ovvavaiov P. 

& poematis] poematos P. h discernuntur] discernitur P. 

3 KaTaMfipeuv] Vid. Schol. Aristoph. Nub. 317. et Kuster. ad eum 
locum. 



2 Marii Victorini lib. i. 

6 yvjTiKYjv, atque opic-TiKYjv. Quae est '^e^YjyyjTiK^ ? Quae enarrat. 
Quse opiaTiKYj? Quae Jdefinit. Ut Varroni placet, Ars 
grammatica,qucB a nobis Utteratura dicitur, scientia est 
eorum, qu& a poetis, historicis, oratoribusque dicuntur 

1 ex parte majore. Ejus praecipua officia sunt quatuor, ut 
ipsi placet, scribere, legere, Mntellegere, probare. Ut 
Aristoni placet, Grammatice est scientia poetas et kis- 
toricos intellegere, formam pr&cipue loquendi ad ra- 
tionem et consuetudinem dirigens. Definitio est, ut 
ait Cicero, qua quid sit, de quo agitur, ostendit quam 
brevissime. 

Cap. II. De Voce. 
Vox est aer ictus auditu percipibilis, quantum in 
ipso est. Graeci qualiter? a\p m 7re7rkY]y jj.evo$ alaQYjTog 

2 aKOYJ oa-ov €0' eavTco eo-Tiv. Vocis formse sunt duae ; arfi- 
culata, et confusa. Articulata est, quae audita intelli- 
gitur et scribitur, et ideo a plerisque explanata, a non- 

3 nullis intelligibUis dicitur. Hanc Graeci quid appel- 
lant? hap6pov fyuvr)v. Hujus autem species quot sunt? 
Duae. Quae? Nam aut musica est, quae tibiis n vel 
tuba redditur, aut quolibet organo ; aut communis, qua 

4promiscue omnes utuntur. Confusa autem est, quae 
nihil aliud quam °simplicem vocis sonum emittit, ut est 
equi hinnitus, anguis sibilus, plausus, stridor, et p ce- 

5 tera his similia. Alii eam, quae dicitur in usu articu- 
laris, litteralem dixerunt, ut nomina, verba, adverbia, 

6 et ceteras ipartes orationis. Omne autem explanati- 

1 e^y/jTiKTj — opia-TiKTj] iiyyYjTiKvjv — opia-tiKr,)) P. J definit] definitur P. 
1 intelligere] intellegere P. et sic mox : sed cap. seq. intelligitur. 

m Tcrn:~AviyuevG$ a.Kofi] itcKA-fjyy.evo^ ataOyTot; cckovi P. n vel tuba] ttuba P. 

simplicem] simplex P. P c.etera] cetera P. et sic alibi. Q ora- 
tionis partes] partes orationis P. 

6 litteratura] litteratio Isido- Ego addidi eorum cum Scaligero 

rus Orig. I. 3. ex Varrone. Frag. Yarr. p. 19. ed. Durd. 

ib.seientiaest]intrlli<;e)i(livc\ si- 7 Cicero] Orat. c. 33. 

niile quid deest. TERH/ERIUS. 



cap. 2, 3. De Voce. — De Litteris. 3 

varum vocum initium et individua vox est littera, ex 
qua articulata vox existit, inque ultimam resolvitur: 
unde consequens est, ut de littera dicamus. Sed prius i 
est, ut elementum r et dictionem et orationem definia- 
mus. Elementum est s uniuscujusque rei initium: dictio 8 
figura significantium vocum, aut a quo *initium sumit 
incrementum, et in u quod resolvitur : oratio est v dictio 9 
significans vel conpositio dictionum significantium 
x consummans unam sententiam. 

Cap. III. De Litteris. 

Littera est vox simplex, una figura notabilis. Litte- 
ram quidam putant dictam, quasi legitteram. yQuare? 
quod legenti iter prsebeat. z Quidam quidem dixerunt 2 
leviteram. Quare ? quia levat ut iteretur, id est, delectat 
iterum ut scribatur. Vox simplex quare ? Ideo, quia ejus 3 
vocis, quse evapOpos a Grsecis dicta est, sub significatio- 
nem aliquam venit, vel ut minima pars, ideoque a 
nonnullis nota vocis articulatce dicta est. Una figura 4 
notabilis. a Ideo quia unaquseque littera suam figuram 
babet. Nam syllabae pluribus figuris, id est litteris, 
notantur, nisi cum vocales vice syllabarum funguntur. 
Nam accidunt unicuique litterae, nomen, figura, pote- 5 
stas. Nomen est, quo appellatur : Jlgura, qua nota- 
tur : potestas, qua valet. 

Litterarum alise sunt vocales, alise consonantes. Vo- 6 
cales sunt quae per se proferuntur, et per se syllabam 

r atque orationem] et dictionem etorationem P. s civjus et lit- 
tera minima] uniuscujusque rei initium. dictio P. * unumquod- 

que] initium P. " quod] que P. v ordinatio vel compositio] 

dictio significans vel conpositio P. x continuam] consumans 

unam P. y quia] Quare ? quod P. z quidam dixerunt levitte- 

ram] quidam quid d. leviteram, Quare ? P. a Ideo] Ideo quia P 

8 Dictio] Diomedes p. 431. tur vratio, et in quam resolvitur. 
Dietio est vox articulata, cum ali- Priscianus p. 573. Dictio est pars 
qua significatione, ex qua instrui- minima orationis constructce. 

B 2 



4 Marii Victorini lib. i. 

7 faciunt. Sunt autem quinque, a e i o u. Harum duae, 
i et u, transeunt in consonantium potestatem, cum aut 
ipsae inter se geminantur, b aut cum aliis vocalibus jun- 

8 guntur, ut Juno, vates. Consonantium vero est species 
duplex: sunt enim aliae semivocales, aliae mutae. Se- 
mivocales sunt quse per se quidem proferuntur, sed per 
se syllabam non faciunt : sunt autem numero septem : 
f l m n r s x. Ex his una duplex littera, oc: constat 
enim aut ex g et s, ut rex regis ; aut c ex c et s, ut pix 

9 picis: ideoque haec littera a quibusdam negatur. Muta 
sunt autem quse neque per se proferri possunt, nec per 
se syllabam faciunt: sunt autem numero novem, b c 

io d g h k p q t. Ex his supervacuse quibusdam viden- 
tur k et q, quia c littera harum locum possit implere. 
1/quoque d adspirationis notam, non Htteram e sestima- 
mus; y et % propter Grseca nomina admittimus. 

ii Littera est humanse vocis pars. Litterse Romanse ad 
imitationem Grsecarum factse : novas etiam habent, ut, 
h q u : item superfluas quasdam videntur retinere, x et 
k et q : nam y et z propter Graeca nomina additae 

12 sunt. Nec dubitatur his litteris omnibus absque sola v 
remotis, Latinse linguse reliquas f decem et septem 

13 posse satisfacere. Nam pro li, adspirationis nota, ut 
Grseci faciunt, poni possetyet p, et eadem adspiratione 
compleretur. Nihilominus pro k et q, c littera facil- 
lime haberetur : x autem per c et s possemus scribere: 
sic et z, si modo Latino sermoni necessaria esset, per 
d et s litteras faceremus, sed ut omnes, quse usui tra- 

i 4 ditae sunt, recipiamus, sunt Sviginti tres. Ex his aliae 
sunt vocales, ut supra diximus ; aliae consonantes ; aliae 
mutae. Vocales sunt quae plenam vocem proferunt, 



b aut in] aut. cum P. c ex t .] ex c et s p. d aspirationis] 

adspirationis P. et sic infra. e aestimamus] admittimus sed sesti- 

mamus P. ' decem ct septcm] xvn P. f? viginti tres] xxm P. 



cap. 3. De Litteris. 5 

per quas etiam separatas syllabas h fieri volunt. Sunt 15 
autem numero sex, a e i u y. Harum nulla natura 
littera longa aut brevis est : sed omnes uno modo. Si 
corripiantur breves, si producuntur longae sunt. Ac 16 
prsecipue e et quse biformes dicuntur, quia pro binis 
Graecis apud nos ponuntur. Residuae autem litterae 
omnes consonantes sunt xvn, b c dfg hklmnpqr 
s t x z. Hae dividuntur in partes duas : aliee enim 17 
sunt semivocales, aliae mutse. Semivocales sunt quae 
partem quandam vocis incipiunt, sed implere non pos- 
sunt, et sunt viu,fl m n r s x z. Ex his immutabiles is 
iv l m nr dictae sunt, quia in masculinis et femininis 
nominibus per nominativum casum positae in omnibus 
declinationibus manent nec mutantur. Eaedem autem 19 
UquidcE dicuntur, quando hee solse inter consonantem 
et vocalem immissae non asperum sonum faciunt, ut 
clamor, Tm.olus, consul, Africa. Item ex Msdem se- 20 
mivocalibus duplices sunt duae, x et % : singulae enim 
in metrica ratione pro duabus consonantibus valent. 
Residuae semivocalium sunt^et s. Ex quibusyqui- 2i 
dam errantes duplicem dicunt quod ex p et h compo- 
sita videatur. Sed quando in pedibus duarum conso- 22 
nantium virtutem non habet^ duplex non est. S autem 
vocatur facilis, quando plurimis consonantium juncta 
in syllabarum sono miscetur. Muta sunt quae nullius 23 
vocis sonum separatim faciunt, et suntnovem,^ c d k g 
h k p q t. Ex his h vocatur infirma, quia in metricis 
plerumque despicitur, nec consonantis tenet locum, ut 
scbvus Achilles, quae idcirco sic est, quia c et h unius 
consonantis Graecee loco habetur : k autem dicitur mo- 

h fieri contingit. Consonantes quae nunc preepositae nunc subjunctse 
vocalibus consonant. Mutse, quae neque proferri per se possunt, neque 
syllabam facere] Ita ecld. Longe auctiora damus ex P. Transtulimus 
autem caput de Enuntiatione Litterarum, cum P. post cap. V. De 
Syllabis. * hisdem P. k g] Deest P. qui mox q t v, cum nota 

v in marg. 



6 Marii Victorini lib. i. 

nophonos, quia nulli vocali jungitur nisi soli a brevi : 
et hoc ita ut ab ea pars orationis incipiat, aliter au- 

24 tem non recte scribitur. Item vocantur spiritales tres 
c p t, quia his h littera subjecta inserit spiritum, ut 

25 Chiron, Philon, Thoas. Et ideo residuse b dgq no- 
minantur rigidtz, quia nullam earum eadem h ad reci- 
piendam adspirationem flectat, quod contigit omnibus 
semivocalibus absque sola r, sed ea plurimum in pere- 

26 grinis nominibus adspirat. Addita autem fuerat a ve- 
teribus non frustra velut F, quam musici digamma 

27 vocant. Sed pro hac i aut u litteram scribimus. Atque 
ita fit ut eadem nunc u vocalis sit, ut unus, nunc con- 
sonans, ut l vivus. Sic et i nunc vocalis est, ut iris, nunc 

28 consonans, ut jejunus. Finitivse literse masculinorum 
nominum sunt septem, a lnorsx,ut Sylla, sal,pecten, 
Cato, Hector, deus,felix: femininorum veroLatinorum 
sunt septem, a n r s x m, ut Roma, aspergen, virgo, 
mulier,salus, nix, et in Atticis nominibus, ut Glycerium. 

29 In neutris autem sunt septem, e Imn r s x, ut pingue, 
tribunal, scamnum, lumen, marmor, nemus, audaoc. 

30 B consonans muta rigida. 

C consonans muta spiritalis. 

D consonans hasta (?) muta rigida. 

E vocalis biformis. 

.Fconsonans semivocalis apud quosdam duplcx. 

G consonans muta rigida. 

H consonans muta infirma. 

/vocalis, interdum consonans. 

A~ consonans muta monophonos. 

L consonans semivocalis immutabilis. 

M consonans semivocalis iminutabilis. 

7V consonans semivocalis immutabilis. 

O vocalis biformis. 

Pconsonans muta spiritalis. 

1 vivusl mnis P. 



cap. 4. De Orthographia. 7 

Q consonans muta rigida. 

R consonans semivocalis immutabilis. 

S consonans semivocalis facilis. 

T^consonans muta spiritalis. 

/^vocalis interdum consonans. 

^Tconsonans semivocalis duplex. 

J^vocalis Graeca. 

Z consonans semivocalis Grseca duplex. 
R et S litterse apud antiquos coinmunem potestatem 
habebant, Arbos, labos, honos ; nunc, arbor, lahor, 
honor. 

Cap. IV. & De Orthographia. 
Nunc quoniam res admonuit, non absurdum videtur 
de b Orthographia paucis scribere, vel Analogia. c Erit 
itaque in principio dicendum, quemadmodum antiqui 
scripserint, dehinc quid nunc debeamus observare. 
Consonantes litteras non geminabant, ut in his, An-2 
nius, d Lucullus, Marcellus, Memmius, et cetera his 
similia, sed supra litteram, quam geminari oportebat 
scilicet, Sicilicum imponebant, cujus figura haec e est, 
\ , idque erat signum geminandi, sicut apparet in mul- 
tis adhuc veteribus ita scriptis libris : f iidem voces, 
quae pressiore sono ^educuntur, ausus, causa, fusus, 

a De Orthographia] De ortographia P. ^ orthographia] ortho- 

graphya P. c Est] Erit P. d Lucullus, Memmius] Lucullus, 

Marcellus, Memmius P. e est, quod] est J\. idque P. f iiciem] 
idem P. S seduntur] educuntur P. 

2 Sicilicum] Deerat nota Si- tate solummodo distinguuntur, ut 

cilici, paulo post awX^ ea dicitur. sunt ea; quas memoravimus. 

Accipienda autem nota longarum CAMER. 

vocalium pro qua veteres docet ib. Hic Sicilici tigura abest, 

Quintilianus geminasse vocales,ut quse apud Bedam sic pingitur]: 

feelix \>xo felix scriberent, maalus apud Demetrium Alabandum sic, 

pro malus, paalus pro paius. Hoc ^ : alias 0. Syrum nomen est. 

apice idem autor tum demum Hanc dnAYJu aversam postea ap- 

censet utendum, cum similitudo pellat Victorinus. COMM. 
aliqua est dictionum quse quanti- 



8 Marii Victorini lib. i. 

3odiosus 9 per duo s scribebant, h aussus. Juxta autem 
non ponebant cm, deinde nec Alcmenam dicebant, nec 
» Tecmesam, sed Alcumenam, inde k Alcum&on et Alcu- 
mena tragcedise, donec Jul. ^Csesar, qui Vopiscus, et 
Strabo, m et Sesquiculus dictus est, primus de n Tec- 
mesa scripsit tragcediam suam, et in °scena pronuntiari 

4Jussit. Accius vero cum scriberet anguis, p angueis im- 
ponebat. ildem nec z literam, nec y in libro suo r re- 
tulit, quia quse ante fecerant Naevius et Livius, curn 
longa syllaba scribenda esset, duas vocales ponebant, 
prseterquam quse in i literam inciderant, hanc enim 
per e et i scribebant. s Gneius Pompeius Magnus 
et *scribebat et dicebat kadamitatem pro kalamita- 

5 tem. Nigidius Figulus in Commentariis suis nec k 
posuit, u nec q, nec x. Idem h non esse litteram, sed 
notam adspirationis tradidit. Licinius Calvus q littera 
non est usus : consultum y senatus ipse vv scripsit: et 

6 ad w Caium Caesarem, senatus consultum. Idem opti- 
mus maximus scripsit, non ut nos per u litteram. Di- 
vus Augustus x genitivo casu hujus domos rnece per o, 
non ut nos per u literam scripsit. Messala, Brutus, 

7 Agrippa, pro sumus,sijnus. Nos paucioribus litteris scri- 
bimus, quam antiqui scribebant, ut, narus, navus, natus, 
nosco: v nam illi has voces, et similes istis g antepo- 
sita scribebant: cujus consuetudinis nos vestigia reti- 
nemus, cum scribimus ignarus, cognatus, ignavus, 

h aussus et caetera] aussus P. » Tecmesam] tescmusam P. 

k AlcuniBeon] Alcumeneo P. 1 Caesar] Cesar P. m qui et Ses- 
quiculus] et sesqueculos P. sesquloculus Fabric. B. G. III. p. 8 = IV. 
p. 577. n Tecniesa scripsit] Tecmusam scribsit P. ° scaena 

pronunciari] scena pronuntiari P. P angueis] anguies angules P. 

q Item] Idem P. >• rettulit] retulit P. s Gneius] GN P. 

t scribebant et dicebant] scribebat et dicebat P. u pro Q] nec QP. 
v senati] scnatus P. An senatuis? v. Sosip. Charis. p. 1 16. .^'scrip- 
sit] scribsit P. et infra. w Caium] c P. x genitivo] genetivo P. 
y et illi] nam illi P. 

3 Strabo] v. Sueton. Caes. c. 55. Voss. de Poet. Lat. p. 14. 



cap. 4. De Orthographia. 9 

cognosco. Nec solum litteras eximimus, sed voces 8 
quoque ipsas commutamus, ut cum dicatur nemo et 
nullus, ex quibus prior vox ad homines solos pertinet 
nemo, quorum z genitivum casum aliter quam nos ve- 
teres extulerunt: nemini enim et nulli dixerunt. 
Item, bon& A frugis quoque, nos bona frugi, quamvis 9 
nullum nomen singulare Latinum per omnia genera 
numerosque omnes et per casus i littera terminetur, 
tantum omissa parte ejus soium frugi scribimus. Sed 
nos nunc et adventum, et apud, per d potius, quam 
per b t scribamus, atventum et aput : et linguam per / 
potius, quarn per d: prcEsidium per d potius, quam 
per /. Hactenus autem et hodie, non ut antiqui, c hac- ™ 
cetenus, d hoccedie. Et Hlluc potius, quam illo. Et 
pro lavabro, potius ^labrum: simul, non semel: et 
Alcmenam, quam Alcumenam : Alcmeonem, quam Al- 
cumeonem: Tecmessam potius, quam interposita u 
Tecumessam. Et ubi duarum consonantium sonus n 
percutiet aures, ut in sabbatis, saccis, effert, effugit, 
fallit, gallus, vallus, macellum, nullus, pallium, Pal- 
las, per duo /, sicut per duo n, annum, %Cinnam, et 
similia. Sic et per duo p, apparatum, h lappam: per u 
duo r, Arruntium, Varrum, currit,ferrum. Item per 
duo *, assiduum, Cassium, fessum : et per duo /, At- 
tius, Vattius, et similia. Nam ut color oculorum ju- i- 
dicio, sapor palati, odor narium dinoscitur, ita sonus 
aurium arbitrio subjectus est. Clarorum autem viro- 
rum, quos supra nominavi, consuetudinem in Hbris 
repperire possumus eorum. Sacratum debet scribi, non i, 
secratum : sacratum autem in compositione consecra- 
tum facit, per s et e, non per s et a. Sic et castus 

z genitivum] genetivum P. a frugis] fruges P. b t scriba- 

mus, atventum et aput] r scribamus arventum et apur P. c hac- 

cetenus] hacettenus P. d hoccedie] hocetdie P. e illuc] 

ill P. f labrum] potius labrum P. S Cynnam] Cinnam P. 

h Jappam] lappam P. 

C 



10 Marii Victorini lib. i. 

facit incestum, non incastum : l promiscuus etiam pro- 
miscue facit, non promisce, u enim k perduci debet, 

15 sicut assiduus assidue facit. Quotiens numerum sig- 
nificamus, per t non per d scribendum erit, ut tot, 
quot : sic et quotiens praepositio si ^erit ad, per d, ut, 

Ad mortem si te fors. 
Et, 

Ad quem sic roseo n . 
Si erit autem conjunctio per t, ut, 
At regina gravi. 

16 Antiqui pro m sed scribebant sedum, nostra aetas partem 
litterarum in eo n reservavit, partem, brevitatis gratia, 
ex eo °detraxit, nullam immutavit: et nos per sed, 

17 quam per set scribamus. Nomina quae singulari no- 
minativo casu in us litteris terminantur, ut Atticus, 
Brutus, et similia, Pgenitivo casu una recepta i littera 
a declinabuntur et scribentur, non per duo i, ut Attici, 
Bruti: quae autem nominativo i litteram habuerint, 
ut, Gellius, Furnius, genitivo r geminare debent i, ut 

18 Gellii, Furnii. Voster, vortit, et similia per e, non per 
o, scribere debemus. s Has igitur voces et similes istis, 
itemque, agendum, % cedendum, capiendum,faciendum, 
per e potius quam per u : sicut acerrimus, existimat, 

i Promiseua] Promiscuus P. k perduci] produci P. Edidit 

Commelinus secundum emendationem Camerarii : praeterea interpo- 
nendum videtur non. * erit ad] si erit ad per d P. "- etc. om. P. 
m set scribebant, sed cum] scribebant sedum P. n reservarit] re- 

servavit P. ° detraxerit, nonnullam immutarit] detraxit, nullam 

immutavit P. P genitivo] genetivo P. et sic fere semper. q de- 
clinabuntur et scribuntur] littera declinabuntur et scribentur P. 
r geminare] geminari P. s H as voces] Has igitur voces P. l ce- 
dendum] caedendum P. . 

16 Antiqui pro] Hunc locum nullam immutarit, et nos per sed 

sic legendum censet Camerarius : quam per set scribamus. Sedum 

Antiqui pro sed sedum scribebant: hac significatione nusquam legere 

sed cum nostra cetas partem lit- memini. COMM. Vid. Isidor. 

terarum in eo reservarit, partem Orig. I. 26. 
brevitatis gratia ex eo detraxerit, 



cap. 4. De Orthographia. 11 

extimus, intimus, maaimus, minimus, v manibus, w pre- 
cium, sonipes, per i quam per u. Quae voces z litterse 19 
sonum exigunt, eas per z sine ulla hsesitatione debe- 
mus scribere, et quse per y, potius, sicut exigit ratio, 
per y quam per u, ut, Eutychus, Hylas. x Degressus 
autem per e, quam per i. Degredi enim ex superiore 
loco descendere: digredi ex aliquo loco discedere. 
Nostri Latini cum litteris uterentur, quas a Graecis ac- 20 
ceperant, abcdeiklmnopqrst, et Grseci vo- 
cales haberent totidem, quot et nos, a e i o u, (nam v\ 
et w postea sunt ab his repertee,) v e et i o ternas habe- 
bant apud eos potestates, ut e esset breve et productum, 
i autem longum quodammodo sonat, cum et e et i 21 
junctum est. Et similiter quo quecum esset [ z i] 
breve, et idem faceret longam syllabam, prseterea ex- 
primeret vocem, quam apud eos per et v scribitur ov, 
sic apud nos quoque e et o totidem potestates habe- 
bunt, et easdem quas apud Grsecos. Graeci in casu a da- 22 
tivo tam b ^ litterse, quam ii>, adjiciebant 1 juxta: ita 
nostri, ut apparet ex libris antiquis fcederum et ex le- 
gum, qui c etsi frequenti transcriptione aliquid muta- 
runt, tamen retinent antiquitatem : nam non solum 
pro brevi et pro d longa, sed e et pro u poni, ut pro po- 
pulus, f ibi popolus : et &ubi piaculum, ibi piacolum: 
sic et pro huic hoic : pro funus h J'onus : item alia 
multa. Apud Graecos autem fuisse ^conjunctum i et 23 
o non dubito. E autem duarum obtinet vicem, brevis 

v manibus] manius P. w precium] prsecium P. x Degressus 

autem] Degressus P. y et 0] et 1 P. z unum brevem] * breve P. 
v. infra 31. a dativo] casu dativo P. b r/-V] e-o P. c etiamsi 
ex] etsi P. d longa] pro longa P. e etiam] et P. u f ibi po- 

polus : et ubi] rubi populos robi P. S ibi piacolum] ibi piaco- 

Jom P. b fonus] fonos P. i cio cum] conjunctum P. 

20 q r s t] q deleri et u post t Crit. p.i3o.Taylor.Marm. Sandv. 

addi censuit Vossius. Sed vid. p. 6. 
infr. 28. 23 cio cum] Divinandum quid 

ib. e et 0] Vid. Dawesii Misc. auctor hic voluit. COMM. 

C 2 



12 Marii Victorini lib. i. 

et productae : o vero et pro brevi et pro longa et pro u 
posita est; eidemque litterae in k dativo casu adjecta 

24 est i. Y quoque et suo sono posita est, et subjuncta 
litterae h, *ut apud nos quoque : item adjecta litteris a 
et e facit syllabam : m posita est et pro brevi et pro longa, 

25 cum Graece per v scribimus. /^similiter et pro brevi 
et pro longa, "quotiens consonantibus subjecta est pro 
°et v. Grseci sequebantur sonum tantummodo litte- 
rarum 8 <fi % priusquam a Simonide invenirentur, ex- 
primebant juxta t et juxta - Pet juxta k adspirationis 

26 notam H ponendo. q E autem varie nunc per k et r o-, 
nunc per 7 et $•. Item i^ nunc per (3$, nunc per -«-. 
Quibus nostri s £ acceptam in fine suarum posuerunt: 
reliquis autem ita scribunt, ut a Grsecis sunt traditse. 

2 7 Y vero eodem ordine scriptum habemus, quo illi, re- 
cisa *tamen virgula juxta: sic u quod apud illos junc- 
tum v litteras facit syllabam, nostri etiam v quotiens 
ejusdem soni longa syllaba scribenda esset et ipsi ad- 
jungebant o litterse. Inde scriptum legitis Loucetios, 

28 nountios, et loumen, et cetera. Sed nec g quidem nec 
q Latinus sermo introduxit : ex quibus q et fuisse apud 
Graecos, et quare desiderat fungi vice litterae cognos- 
cere potestis, si pontificum libros w legeritis: nunc 

29 enim apud Graecos juxta x 7r est posita ; ^ autem apud 

ec 
k dativo casu adjecta est i\ dicativo casu adjuncta est i«t« P. 
1 ut est] ut P. m posita est] positccest P. n quoties conso- 

nantibns] quotiens consonant P. ° et v\ et y P. P et k] et 

juxta k P. q 5] Z P. r a _^ c _ c p, e t sic mov. s £] Z P. 

Mox reliquas Putsch. * tantum] tamen P. u quod-o-i<] q-v-o P. 
u ante quod addidit Putsch. v quoties] quotiens P. w legeri- 

tis] legeretis P. x w _ r ] r/j _ g p 

29 Al. juxta -k est posita. G detur innuere, G post e in nume- 

autem apud Grcecos obtinet notam rorum notis poni et sex signifi- 

numeri sex. at p. 30. (ed. Sanct. care, cujus figura haec est r'. Q 

scil.) ait G numero servire et no- vero, post tt, nonaginta notare, 

naginia signijicare. Prior locus cujus forma talis lj : hanc in Glos- 

mutilus, posterior vero, si satis sis Cofe, alteram erison vocari re- 

cerno, falsus. Id autem mihi vi- perio. COMM. Docet esse Q 



cap. 4. De Orthographia. 13 

Graecos obtinet notam numeri sex, pro quo apud anti- 
quos c poni solitum, ut pro agro Gabino, Cabino: pro 
lege, lece : acna, pro agna : auctio certe ab augendo 
dicta est: et numeri cum habeant c, ut ducenti, xx tre- 
centi,sexcenti, >'reliqui habent g, ut quadringenti, non- 
genti, cum a tertio quoque ordine, ut apud Graecos 
quoque positum est c pro g, et suo loco k post z recep- 
tam c supervacuum coepit esse. Cum, adverbium tem- 30 
poris, antiqui quatuor litteris scribebant : in h\s, a quum 
apud Catonem, b rursus quom, sed antiqui cum ita 
scriberent, c pronuntiabant tamen perinde ac si per 
d c scriptum esset Illa e quoque scriptura confusa, 31 
f quae u pro consonante, et o pro vocali correpta ^acci- 
piebant : sicut apud Graecos trium valebat vice, ut es- 
set o breve, idem longum, et ut ante dixi, ov. In qui- 
bus peccabant, h quod aliis litteris scribebant, quam 
quibus enuntiabant, et aliter legebant, quam scribe- 
bant. Item cujus per quojus litteras scribebant. De 32 
quibus ne plura scribam, hoc custodite : ut cum fuerit 
adverbium temporis, per qu sive } unum u, sive duo 
scribatis, ut qum primum, k et quum hoc facerem. At si ^ 
erit conjunctio, ut, cum l Gaio, cum Lucio, per c scribi 
debeat, ne quicquam deperdat ex significatu : non enim 
aliud per m quum scripta, aliud per cum sonat. Sed 34 
ubi "aliquid non fit aut soni jactura, et totidem pene 

xx trecenti sexcentij tricenti sescenti P. Y g reliqui habent] re- 
liqui habent g P. z receptum] receptam P. a quum] cum P. 

tam his quum Putsch. *» rursus quom] quam rursus ea quoam P. 

c pronunciabant] pronuntiabant P. d cum] c P. c quidem] 

quoque P. f quod] quse P. S accipiebant] accipiebant * P. 

h quod] et P. > unum u] unum P. k quum] et quum P. 

1 Caio] Gaio P. m quom] quum P. n aliquando] aliquid non P. 

quoque a Grsecis acceptum quod qua nota xc significentur, ut post 

et Fabius innuit libro primo, ubi e, quod valet quinque, r, id est, 

dicit in numero apud Grsecos sex. CAMER. 
hanc literam tantum manere. 34 Sed ubi aliquando fit soni 

Post 7r enim quod notat lxxx jactura] Manifestum est mendum. 

ponunt illi numerantes notam Sensus quidem non obscurus. 



14 Marii Victorini lib. i. 

35 litterse scribuntur, dandum est aliquid antiquitati. Re- 
liquas voces, quse ante vocalem habuerint u pro con- 
sonante positum, ut quando, quaritur, quispiam, quod- 

36 dam, per q potius quam per c, scribetis. At cum lo- 
cutus, secutus per c, °cum quidam prsecipiant ad origi- 
nem debere referri : Pquia est locutus a loquendo, se- 
cutus a sequendo, per q potius quam per c hsec scri- 
benda: nam concussus, ^cum a quatio habeat origi- 
nem, et cocus a r coquendo, et cotidie a quoto die, et 
incola ab inquilino : attamen per c s potius quam per q 

37 scribuntur. Quicquam et quicquid et quocquod prima 
syllaba quotiens habuerit d, l id vos perducite, et super- 
ponite c. Nam cum sint hsec v conposita et confusa, 
si utramque vocem suis litteris scriptam relinquatis, 
duas partes orationis separatas relinquetis : quicquam 

38 enim ductum est a quidquam. 2& syllabam quidam 
more Graecorum per ai scribunt, w nec illud quidem 
custodient, quia omnes fere, qui de x orthographia ali- 
quid scriptum reliquerunt, prsecipiunt, nomina v femi- 
nina casu nominativo a finita, numero plurali in vv <£ 
exire, ut JElice: eadem per a et i scripta numerum 
singularem ostendere, ut hujus JEliai : inducti a poe- 
tis, qui pictai vestis z scripserunt : et quia Graeci per i 
potissimum hanc syllabam scribunt propter exilitatem 
litterae, zz >? autem propter naturalem productionem jun- 

quum] cum P. P quia est] quae P. 1 quamvis] cum P. 

r coquendo] quoquendo P. s potius quam] quam P. * idem] 

id P. v eomposita] conposita P. w ne — custodientes] nec — 

custodient P. x orthographia] orthografia P. y fceminina] fe- 

minina P. yy ae] ae P. z scripsere : et quod] scripserunt : et 

quia P. zz ,] Tj P. Vid. Vossii A. Gr. IV. 4. 

Vult enim tum demum obse- puto, sed ubi aliqua modo fit aut 

quendum antiquitati, si pronun- soni jactura, et totidem etc. 

tiatio usitata non riimium ab illa COMM. 

abhorreat. Si legamus haud, hoc 37 perducite] prcecidite Put- 

ita etiam de his verbis quae in schius. Male. perduco idem est ac 

textu orationis perscribuntur, in- haypd(pa\ v. supra s. 14. infVa 

telligetur. CAMER. Legendum s. 40. 



cap. 4. De Orthographia. 1 5 

gere vocali a alteri non possunt; iota vero quae est 
brevis b eademque longa, aptior ad hanc structuram 
visa est : quam potestatem apud nos habet et i quse 
est longa et brevis. c Vos igitur sine controversia am-39 
biguitatis, et pluralem nominativum, et singularem ge- 
nitivum per « scribite: nam qui non potest dinoscere 
d supra scriptarum vocum numeros et casum, valde est 
hebes. e Quatenus ssepe cum sit recte scriptum, vos e 4° 
perducitis, et facitis quatinus : et ssepe i litteram com- 
mutatis in e. De qua ne plura loquendo videar vobis 
exprobrare imperitiam, contentus sum, quid f inter 
utranque vocem intersit, significare. Igitur quatinus 4* 
est ut Squianam: qua tenus autem significat finem loci 
cujusdam, velut quafine. Nihil est, h quod non vultis 
consulere de his, quae ignoratis : nam ut aliquid ne- 
scire turpe non est, sic in deterius scribere vel emen- 
dare turpissimum est. Pertermine dicitur auspicium, 4 2 
quia fit, cum de fine Romano in agrum peregrinum 
transgrediuntur. Sed scribam voces, quas alii numero 
singulari et plurali indifferenter per u et o scripserunt, 
ut *avus, corvus, novus et cetera. Vos nominativo sin- 43 
gulari per duo u, quorum vice consonantis fungitur 
alterum, alterum accipitur pro vocali : nam per k u et 
o scriptse significant pluralem numerum et casum ac- 
cusativum, avos, Jiavos, corvos, et horum similia : nec 
enim mihi superest otium, qui possim singula exequi, 
nec ^sufficit memoria, cum vix hsec, quae scribo, implere 



a alteri] altere, P. b eademque] eadem P. c Vos igitur] 

Sic P. marg. Vos au in textu. d supra] super P. e Quatinns] 

Quatenus P. et versa vice infra quatinus. f inter utranque] utran- 
que P. g quia nam\ quoniam P. h quod] quia P. { avus 

corvus novus] avos corvos novos P. k vosj « et o P. l sufficit] 
effigit et in marg. suffigit P. 

40 Quatenus] Lege, Quatenus perducitis. CAMER. pro quati- 
scepe cutn sit recte scriptum vos e nus — producitis. 



16 Marii Victorini lib. i. 

44possim. Attamen has etiam voces, quae u potius quam 
o sonant, per duo u scribite, ut, vulva, vultus, et si- 
milia, sicuti sine ulla dubitatione per m u et o, quse 
n sonant ita, uti volvit, volvo, volutus, convolutus : nam 
littera u vocalis est, sicut a e i o, sed eadem vicem obti- 
net consonantis : cujus potestatis notam Grseci habent 
nn F, nostri °vau vocant, et alii digamma: ea per se 
scripta non facit syllabam, anteposita autem vocali fa- 

45 cit, ut y?afxa%a, F€KYjj3oXog, et feAeiny. Nos vero, qui non 
habemus hujus vocis nomen aut notam, in ejus locum 
quotiens una vocalis pluresve junctae unam syllabam 
faciunt, substituimus u literam : nam vocalis nulla bis 
eadem posita facit unam syllabam, assiduus, exiguus, 

46 Laocoon, tribuunt, statuunt, et similia. At cum prse- 
ponitur vocali, tunc accipitur pro iconsonanti, ut est 
anguis, extinguit, lingua, pelvis : r in uvido enim prior 
u vocalis est, sequens cui s subjecta est i consonans. 

47 Est praeterea ejusdem potestatis i: vocalibus antepo- 
sita consonantis habet vicem, et subjecta *alii conso- 

48 nanti vocalis est. Hesternum, producte dici debet : 
nemo enim est, qui Latine modo sciat loqui, qui aliter 

49 quam producta syllaba lnesternum dixerit. Deus est, in- 
quam, ut reus, et facit genitivo casu dei, ut rei. No- 
minativo igitur plurali y hi dei potius quam dii. In 

fascia sine w causa adjecistis apicem, quia fascia dici- 

m vo] u et P. n sonant ita] ita sonant ita P. nn F] F P. 

o vau] qua, P. P ut Fdfxa^a] ut fama. hicjjza P. N. B. huic versui 

in marg. apponitur obelus — , indicans ut puto errorem aliquem sub- 
esse. Q consonante] consonanti P. r in uvidoj uvido P. 

s subjecta] subjectum P. * alteri] alii P. v hii] hi P. 

w caussa] causa P. 

45 F~\ F accipienda nota du- mae vocalis sonum, non primae 

plicis y, ut etiam nomen indicat, syllabse tonum intelligit. Jubet 

S/ya/yCju.a enim iEolicum dicitur. pronunciare ^Tepov non kcnlpvov. 

CAMER. TERH^ERIUS. 

48 Hesternum proclucte] Pri- 



cap. 4. De Orthographia. 17 

tur, x quod volvendo fit fascia. Haud Fadverbium est 50 
negandi, et significat idem quod apud Graecos Y?ov : sed 
ab antiquis cum adspiratione, ut alia quoque verba, 
dictum, et adjecta d littera, quam plerisque verbis adji- 
ciebant. D tamen litteram conservat, si sequens verbum 
incipiat a vocali, ut haud aliter muros, et, haud equi- 
dem. At cum verbum a z consonanti incipit, d perdit, 
ut, haut dudum, et haut multum, et haut placitura re- 
Jert, et inducit t. Et hujusce et hujusque recte scri- 5 1 
buntur, sed suo loco utraque : nam ab hocce et ab 
hacce fit hujusce : & hujusque autem aliud significat, 
b id est uniuscujusque. Has voces nonnunquam, nun- 52 
quam, nunquid, quanquam, unquam ssepe recte scrip- 
tas relinquitis: aliquando c n in m commutatis, non 
d numquam pro n facitis m. Quid igitur in posterum 53 
debeatis observare, attendite. Clari in studiis viri, qui 
aliquid de orthographia e scripserunt, omnes fere aiunt, 
inter m et n litteras mediam vocem, quse non abhorret 
ab utraque littera, sed neutram proprie exprimat, tam 
nobis deesse quam Grsecis, cum illi Sambyx scribant, 
nec m exprimere, nec n. Sed haec ambiguitas in his 54 
fortasse vocabulis, sicut in Ampelo, Lycambe : nam in 
nostris supradictis non est : quia non inter m et n me- 
dium sonat, unquam et l nonnunquam et similia, sed 
inter n et g; nam et Grseci cum scribunt ayyeXo?, ayyoq, 55 
ojkos, et similia, si syllabam an sequatur syllaba quse 
initium habet a g £aut a c, convertunt n litteram in g 
et pro n g scribunt, ut ayyeXog, h ayx^Ta, aynvpa: cum 

x quod] qnia P. 7 adverbium] adverbium e P. yy ov\ ay P. 
z consonante] consonanti P. a hujiisque] "hujusque P. b idem] 
id est P. N.B. huic versui apponitur obelus — . c enim] n P. 

d numquam] nunquam P. Et ad h. v. apponitur obelus — non num- 
quatn, Putsch. e scripsere] scripserunt P. f nonnunquam] 

nonunquam P. et sic infra. S et] aut P. h ayxto-Ta., ayKvpa] 

ayKvpx, ayytaipa P. 

54 unquam] ut unquam. TERH^ERIUS. Et sic Vossius A. Gr. I. 20. 
D 



18 Marii Victorim lib. i. 

inter n l et g medium sonet vocis productse: non, ut 
aliis videtur, inter m et n: quoniam in copulatione 
syllabarum familiarium et nobis habenda ratio est, n 
quam g potius scribetis, nonnunquam, quanquam, et 

56 similia. Nam si inter m et n esset disputatio nobis, 
quse in aliis quidem verbis, k in supradictis autem non 
est, commodius credo acturos fuisse receptse ^auctori- 
tatis viros, si hanc potius redderent rationem, ne duse 
partes orationis, quse junctse voces confundunt, integre 
scribantur tam m deinde, quam non itnde, inde, et similia, 
etiam "quod in iis vocibus, quae ultimam habent m, si 
sequatur n mutatur m in n, ut cum Hanmbal, Hiemp- 

57 sal. °Jam aliud est sciit, aliud scivit : scire enim facit 
sciscere, id est, jubere, prsebere. Non omnia rotunda 
rata sunt cum l et r geminari solent, quotiens ratio 
non repugnat aurium sono, ut in nullo, in verre : ca- 
melus vero, et loquela, et Vquerela, et suadela, et tutela 

58 uno / scribenda sunt, ^ut uno r, norat, narus. Ortho- 
graphia Graecorum ex parte maxima in iota littera con- 
sistit: nam et pro brevi, et pro longa, velut r ld<ra>v et 
aovia: et in quibusdam mediis interponitur verbis, s ut 
alle : et in extremis, ut *et eiyrji, mpevyji : et v dativis ca- 
sibus adjungitur: w cum 77 enuncietur, et eadem sub- 
jecta e litterae facit longam syllabam ei, x quod antea 
servabatur apud nos quoque : nam et pro brevi et pro 



1 n g] n et g P. k in supradictis autem] et in supradictis P. 

1 authoritatis] auctoritatis P. m d. inde qiuim. n.] deinde quam 

non P. n quod] quse P. ° Jam aliud] Ad h. v. obelus — in 

marg. P. P querela] et querela P. <t uno r norat] ut uno 

r narat P. r Iutuv] iafoN P. s ut u'lli\ aiAH P. * tixqt 

iropeiV] et (.vyjqi Tropyn i P. v casibus dativis] dativis casibus P. 

w quum rf] cum N P. x quod] que,P. 

56 tam d inde quam n unde] d inde quam non deinde et similia. 

Notetnr mendum. Nisi ita forte CAMER. Haec mendis non ca- 

legenduni; quod tamen ne mihi rent. COMM. 
quidem ipsi adhuc probatur, Tam 



cap. 4. De Orthographia. 19 

longa nunc etiam valet : dativis autem casibus apud nos 
juxta apponebatur, ut antea vobis dixisse memini, cum 
populoi Romanoi, ^pro populo Romano, solitos priores 
scribere ostenderem. Cum vero eadem i e litterse 59 
juncta esset, non solum pro longa syllaba accipie- 
batur, sed nominativum pluralem ita z scripta signiti- 
cabat, ut amicei, bonei, doctei, Romanei, et similia: at 
si per solum i scripta esset, eadem genitivum singula- 
rem faciebat, ut hujus amici, et cetera. 

Denique a ornnes qui de orthographia scripserunt, de 60 
nulla scriptura tam diu, b quam diu de hac quaerunt, 
quse per i litteram, singularem genitivum, et quge per 
ei literas nominativum pluralem faciunt, locuti partim 
acute, ut mihi quidem videtur; inepte illud c atque 
etiam ridicule, nam mihi qusedam succurrunt: Pilum 61 
d aiunt militare, et vinea, si sit supra quam milites 
aggerem instituunt, et sicam, et silicem e quae secet, per 
e et i scribenda : at si pilum sit, quo pinsitores utun- 
tur, et vinea quse ruri colitur, et fistula, per i. A cjui- 62 
bus libenter f qu8ererem, quo modo scripturi essent 
aedificii pila, et quomodo singularem §'dicerent, aut 
pluralem in his, h res, dies, species, et his similia. Sam- 
nitem licet per omnes casus i longam custodiat, tamen 
nominativo correpta i ut l sanguis, pulvis est. Hocfe- 63 
mur k cum nominativo per litteram r dicamus, tamen 
genitivo feminis, dativo femini, ablativo femine, scri- 
bite. Cognatae ^qusedam vocantur inter se vocales, ut 64 
scitis, et in declinationibus invicem succedunt. Item 



y pro populo] populo romano P. z scriptum] scripta P. a om- 
nium] omnes P. b quam] quam diu P. c atque etiam] etiam P. 
d aiunt] Ad h. v. obelus — in marg. P. e quse secet] Et hic obe • 
lus - — in marg. P. f quaererem] quererem P. S dicerent] 

dicebant P. h res species] res dies species P. * sanguis pul- 

vis est] ut sanguis pulvis P. k quamvis] cum P. 1 qusedam] 

quod P. 

D 2 



20 Marii Victorini lib. i. 

consonantes inter se : sed proprie sunt cognatse, quse 
simili figuratione oris dicuntur, ut est bf m r m p, qui- 
bus Cicero n adjicit v, non eam, quse accipitur pro vo- 
cali, sed eam quse consonantis obtinet vicem, et ante- 
posita vocali fit ut aliae °quoque consonantes. Quo- 
tiens igitur prsepositiones Psequeretur vox, cujus prima 
littera incipit a supradictis litteris, id est, bf^r m p v, 
quae vox conjuncta prsepositioni significationem ejus 
confundat, vos quoque praepositionis litteram mutate, 
ut est, combibit, comburit, comfert, comfund.it, comme- 
morat, comminuit, comparat, comvellit, comvalescit, 
compellit, comvocat : non conbibit, conburit et similia. 
Sic etiam praepositio juncta vocibus quse incipiunt a su- 
pradictis litteris n r commutat in m, s ut imbibit, imbuit, 
imfert, imficit, immemor, impius, immitis, impotens. 
At, sub, ob, quse finiuntur in b litteram, id est, unam 
ex quinque supradictis cognatis, quotiens verbum ^se- 
queretur quod initium habeat a supradictis, in eam b 
v mutabunt, a qua vox incipit, ut, suffert, sufficit, suf- 
fundit : non subfert, subficit : sic et supparat, w sup- 
pressus, sic suvoluit, suvertit : Ob autem mutatur in 
cognatas easdem, ut, offert, officit, et ommovet, ommu- 
tescit, et oppandit, opperitur, et ovvertit, ovvius. Et 

68 tamen quotiens verbum sequens incipit ab /, aut r n, 
x suam commutat in eam, a qua sequens vox incipit, 
ut, collatum, collectum, iltinit, illectus, collinit, illudit. 
In r autem, ut, corradit, corripit, corrodit, corrumpit, 

69 ut irrepit, irrogat, irruit : perdit vero n litteram, cum 
sequens verbum a vocali incipit, J coemit, co&quat, coit, 



m r] s P. n adijcit] adicit P. ° quseque] quoque P. 

P sequetur] sequeretur P. inconsequetur Putsch. <l r m p] s p m P. 
r commutat] comutat P. s imbibit] ut imbibit P. t sequetur 

quod] sequeretur qua? P. v mutabunt] mutabant P. w sup- 

pressus] supprsessus P. x suam commutat] non suam commu- 

tant P. y coemit cosequat] coeequat coemit P. 



cap. 4. De Orthographia. 21 

cooritur. Anceps, ancilla, z ancilia, angustum, anqui- 7° 
rit, non a judico per an, sed more Grsecorum per ag 
solitum b scribi. Nunc c adjicio, sicut inter m et n lit- 
teram vox media tam Grsecis desit, quam nobis, ita 
inter n quoque et g deesse : neque enim ut illi ayyekcv 71 
et d ayKv\Y)v et similia, sive per c sive per g scripserint, 
alterutram in pronunciando litteram exprimunt: nec 
nos supradictas voces, sive per c sive per g scribamus, 
proprie aut c exprimimus in dicendo, aut g, quee vox, 
quoniam ordini e litterarum nostrarum deest, et fami- 
liarior est auribus nostris n potius quam g, f et anceps, 
et ancilla, et %angina, et angustum, et anquirit, et an- 
cora, et similia, per n potius quam per g scribite : sic- 
ut per duo g quotiens duorum g sonum aures exigent, 
ut aggerem, suggillat, h suggerendum, suggestum, et 
similia. Sunt, qui inter u quoque et i litteras suppu- 72 
tant deesse nobis voces, sed pinguius quam i, exilius 
quam u : ^sed et pace eorum dixerim, non vident y 
litteram k desiderari, sic enim gylam, l myserum, sylla- 
ham, proxymum dicebant antiqui. Sed nunc consue- 
tudo paucorum hominum ita loquentium evanuit: 
ideoque voces istas m per i scribite. Si memores esse- 73 
tis dixisse me vobis, prsepositionis litteram n quotiens 
verbum sequeretur, aliter in his dumtaxat quae n ex 
hac °praepositione verba 00 conposita sunt, mutari so- 
lere in m, non scripsissetis inprolem ?n quod per m 
debuistis improlem scribere: improles enim est, qui 
nondum vir est. Igitur, quae Graece scribitis per ^ lit- 74 
teram, scribetis Latine per ps. Graeci priusquam reci- 

z ancilia] angitia P. a judico] judicat P. b scribi] scri- 

bere P. c adjicio] adicio P. d a-y/aftujv] ayKaKyv P. Paullo ante 

ut Putsch. pro aut. e litterarum] litteram P. f ut anceps] et 

anceps P. S angina] angitia P. h suggerendum] suggeren- 

dam P. * sed pace] sed et pace P. k desiderari] desiderare P. 
1 myserum] miserum P. m per i] per u P. n ex hac] in hac P. 
Sed margo a p. m. ex hac. ° prapositione] parte positione P. 

00 composita] conposita P. P n quod] inquam P. 



22 Marii Victorini lib. i. 

perent in ordinem litterarum suarum \ et \p, ^eas qui- 
dem voces in quibus apparebat g, ut ou% alyog, <pXo% 
<f>\oyos, et similia, scribebant per y$ ; in quibus vero in- 
cidebat k, ut r ava^ avaKroq, Mva$ SovaKog, et similia, 

75 per k et o- : in quorum declinatione inerat /3, ut apaxp 
apafios, per (3 et o- : et in quibus tt, kvkXo^P KVKXuntog, 
per 7r et er: similiter nostri, voces quse in x litteram 
incidunt, si in declinatione earum apparebat g, scribe- 
bant g et s, ut, s conjugs, legs, et similia, per g et s. 

76 At quae voces *t{/ litteram habent, hse per & et s scribe- 
bantur, si in declinatione acciperent b, ut Y ccslebs C(E- 

11 libis, plebs plebis. Posteaquam a Graecis £, et a 
nobis x recepta est, abiit et illorum et nostra perplexa 
w ratio, et in primis observatio Nigidii, x qui in libris 

78 suis ?x littera non est usus, antiquitatem sequens. Sed 
libenter qusererem, quibus litteris scripturi essent eas 
voces, quae in declinatione nec z g et s nec c et s 
exeunt, ut, nix nivis, senex senis, ^sexus: et oppi- 
dum in Hispania Austruxi, quod est ab c adtraho, et 

79 vexi. Voces igitur quse (in) x litteram incidunt, relicta 
antiqua observatione, per x scribite, quae vero per \P, ea 
per ps potius quam bs, ip enim nec in nostris, nec in 

80 Grsecorum libris inveniuntur d subjuncta b litterae. Ea 
vero quse %p sonant, et non declinantur ut supra dicta, 
per bs scribite, ut e abscedit, abscidit, { abscondit, absti- 
net, et abstrakit, obstat, obstipuit, %absynthium, h gyb- 

81 sum. Nam x hyems et sumsit et insumsit, demsit, sine 

q eas quidemj ea qd P. r a.va.£\ annax P. s conjugs legs] 

conjunx lex P. * \p litteram habent] haben* litteram e P. v coe- 
lebs ccelibis] caelebs caelibis P. w ratio] oratio P. x qui] 

quse P. >' et x] x P. z g et s~\ nec cets addit P. b sexus 

sexus] sexus P. c attraho] adtrabo P. d subjecta] subjuncta P. 
Supra o- Putsch. pro i^, et mox invenitur. e abscedit] abscedite P. 
f abscondit] abscondit abstinet P. S absynthium] absinthium P. 

h gybsum] gjbsum P. J liyems] hiems P. 

78 Austruxi] Camerarius legit Uxama, et attraxi quod. COMM. 



cap. 4. De Orthographia. 23 

dubio per ms scribetis. Et k quando in harurn vocum 82 
mentionem Mncidimus, nec m consumtum, nec emtum, 
nec redemtum, nec n temtat, attemtat, et similia istis 
per pt scribetis vitiose, sed ut ego °scripsi juxta mt 
ponetis, et lucrifacietis litteram, quae detracta nihil de 
significatu vocis deminuit et scribitur expeditius. Credo 83 
Pquia vos ignoratis nomen privilegium quod dicitur, 
lex enim privilegii in unum hominem est dicta. Video 84 
vos saepe et orco et ^vulcano h Htteram relinquere, sed 
credo vos antiquitatem sequi, sed cum asperitas vetus 
illa paulatim ad elegantioris vitae r sermonisque est li- 
mam perpolita, sic vos quoque has voces sine h secun- 
dum consuetudinem nostri seculi scribite; item co- 85 
rona, ancora, s sepulcrum, *sic et quse h in v adspira- 
tione desiderant, ut> brachium, cohors, harena, pulcher : 
sed ea quatenus w debetis observare, ignoratis : inducti 
fortasse eo, x quod legistis yprseceptum antiquorum, qui 
aiunt scribi quidem omnibus litteris oportere, in z enun- 
tiando autem quasdam litteras elidere. In quo, ut 86 
idem seepius dicam, bis peccatis, a quod aliud scribitis, 
et aliud legitis quam scriptum est : quid enim facietis 
in his, b qua?, velitis nohtis, et scribenda sunt et legenda 
ut scripta sunt, ut exempli gratia, existimo, non ex&- 
stimo, et conquinat, non coinquinat, et similia. Eli- 87 
duntur autem vocales singulse, cum c duse concurrerint, 
ut, 

Meri incepto desistere victam P 
Non mene. Et, 

k quando] qrTm P. l incidimus] deest P. m consumptum — 
emptum — redemptum — temptat — attemptat] consumtum — emtum 
— redemtum — temtat — attemtat P. ° scripsi] scribsi P. P quod 
ignoretis] quia vos ignoratis P. q ulcano] vulcano P. r ser- 

monisque est] sermonisque P. s sepulcrum] sepulchrum P. pr. 

t sicut] sic et P. v disputatione] adspiratione P. w debeatis] 

debetis P, x quod] quia P. y preeceptum] preceptum P. 

z enunciando] enuntiando P. a quod] quia P. *» quae] qui P. 

c duo] duae P. 



24 Marii Victorini lib. i. 

Teri inquit, miserande puer. 

88 Non tene. d T quoque ex consonantibus eliditur, ut, 

Posquam res Asioe: 
non postquam. M autem, ut, 

^Mult' 1 ille et terris. 
f Vocalis et consonans pariter, 

Non equidem invideo. 

Et breviter « Trojce supremum audire laborem. 

8 9 Cum fuerit autem scriptum audiendus est, et scriben- 
dus est,et mutandus est,et similia generis masculini, pri- 
mam vocem integram relinquetis, ex novissima autem 
e h et s detrahetis, idem facietis in 5 femininis, ut prima 
vox, cujus generis sit, appareat, idemque in neutris. 

9° At hicce et hocce pronominibus, si vox sequens a vo- 
cali incipiat, e novissimam detrahetis, ut, 

k Hicc alienus oves custos bis mulget in hora. 



Et, 
Et, 
Et, 



Manibusque meis Mezentius hicc est. 
l Hocc erat alma parens. 
Hocc Ithacus velit. 



9! Non idem sunt tria, m quod trina: tria enim sunt 
singularia, trina autem multiplicia, sic trinos calceos, 
et trina vestimenta non tria; et terni dicuntur, ut bini, 
quini, septeni, deni. 

92 Quando distinguitis, cum erit perfecta oratio et sensus 
concludetur, inter novissimam verbi litteram et primam 



<1 T quoque] et que,q P. e Mult' ille] multille P. f vocalis] 

vocabulis (sic) P. S Trojae] Trojae supremum audire laborem P. 

t et s] et es P. J foeminis] feminis P. k Hicc — oves] Hic — 

ovis P. qui tamen hicc paullo infra. > Hocc] Hoc P. qui mox 

hocc. m quod] quse P. 



cap. 4. De Orthographia. 25 

"sequentis in superiore parte versus punctum ponite 
aliud °quam quod librarius inter duo verba posuit : 
quotiens autem ante distinctum mora fuerit necessaria, 
similiter inter duas litteras aTrK^v aversam, id est Sici- 
licum, ponite : si vero fuerit hyperbaton, et longior 
sensus, at vos in ima parte versus inter duas similiter, 
ut supra, litteras clarum Ppunctum ponite, et si prius 
quam distinctum concluditur, mora iterum fuerit ne- 
cessaria, aitXvp aversam, id est SiciUcum, similiter in 
ima parte versus ponite. pr, quotiens iprcetorem signi- 93 
ficare vultis, nolite interpungere, ne fiat populus Ro- 
manus: nec composita, qualia sunt, levianima, biduan- 
cula, tardigrada : haec enim fiunt specie et signi- 
ficatione unum. Sed ne ea quidem, r quse cum prse- 94 
positione dicuntur, circumpungetis, ut circumduci, et 
circumveniri, et circumplecti, et nonnulli, et paulo- 
post : nec hsec, ut in Galliam, in Italiam : nechoc, 
necillud, s quse infinite dicuntur. 

Repertores litterarum Cadmus ex Phcenice in Grae- 95 
ciam et Evander ad nos transtulerunt abcde l ikl 
mnopqrst litteras numero xvi, postea quasdam a 
Palamede, et alias a Simonide adjectas implesse nu- 
merum xxitit. In u comcedia scriptum erat ellum: non 96 
recte vos fecistis, x illum : est enim, en illum. Gram- 
matici prseterea Demetrius y Phalereus, Hermocrates, 
ex nostris autem Cincius, Fabius, Gellius, tradiderunt, 
ex quibus z Cincius, paucis, inquit, commutatis, ut ad 
linguam nostram pervenirent, eas namque Cadmus ex 
Phcenice in a Grseciam, unde ad nos Evander Mranstu- 
lerat. Scripseram autem vobis, quantum repeto, et 97 

n insequentis] sequentis P. ° quam] quam quod P. P punctum 
clarum] clarum punctum P. <1 prsetorem] pretorem P. r quse- 

cunque] qua? P. s quia] qua3 P. * i k 1] h i k P. u comce- 

dia] comedia P. x iH um ] ellum P. y Phalereus] Phalereos P. 

z Cincius] Cintius P. a Grseciam] Greciam P. b transtulerat] 

transtulerunt P. 



26 Marii Victorini lib. i 

alia plura, inter quse nostros antea, u sicuti Grcecos quo- 
que, xvi litteris usos : ex quibus fuisse (v) vocales apud 
utrosque, his postea quasdam a Palamede, et alias a 

9 8 Simonide adjectas implesse numerum xxiin. Ex ad- 
jectis autem nostros solam x recepisse: F vero g et 
q in x Grsecis etiam litteris fuisse et nunc esse, sed G 
numero z vi, q nonaginta significare, F autem JEo- 
lis dumtaxat idem valere quod apud nos a v, cum pro 

99 consonanti scribitur, vocarique b (3av et digamma. Et 
significaveram prius quam Grascis inter vocales reper- 
tae sunt y c et o>, vicem earum tam apud illos, quam 
apud nos explesse e et d o: o etiam scribi solitam pro 
syllaba e ov, E autem pro f »j et ts iota, easdemque et o 
et e, quotiens accepissent in finem iwta, dativum ca- 
sum apud utrosque significare, et harum scriptionum 
exempla non solum ex libris veteribus, sed etiam 

iooex h peritorum quorundam scriptionibus, ut cameloi, 
caproi ; nam nostri eruditi uno ore h quidem et k su- 
pervacuas esse dixerunt, nec * indicarunt H apud Grae- 
cos prius quam reciperetur in ordinem vocalium tunc 
cum e et pro brevi et pro longa scriberetur, k ac ita 

u sicut] sicuti P. Mox Terhaerius corrigit. ex quibus fuisse v vo~ 
cales, i. e. quinque vocales. Et sic Vossius. x Graecis] Grecis P. 

z servire atque] vi. q. P. a w] v P. b jSaS] Baj P. 

c et o)] et u eas P. d o .- 0] P. e oȣ]s"eP. f e] H P. 

g iota] iutol P. b peritorum] praeteritorum P. » indagarunt i\\ 

indicar ^ P, k ac it a ] aC uta P. 



100. Vid. Davves. Misc. Crit. tionis, unde Latini illam scriptio- 

p. 130. ed. Burg. nem acceptam retinuerint. CA- 

ib. Nec indagarunt t\ apud MER. al. wdiguerunt legeba- 

Graecos] Non videtur etiam liic tur, sed altera lectio magis placet, 

locus carere mendo. Sed sen- nihilque ad integram sententiam 

sus est ex eo manifestus quod desiderari videtur, tantum il t\ 

scribit Athenaeus lib. IX. [Se- quod indagarunt sequitur, in H 

leucus ap. Athen. p. 398. A.] ex- (quod et H Graecum et h Lati- 

istimare se veteribus Graecis in usu num denotat) mutato, tum omnia 

fuisse 7) litteram pro nota aspira- pleniora erunt. COMM. 



cap. 4. De Orthograpkia. 2/ 

quae nunc a nobis scribitur adspirandi vocem obtinu- 
isse, et a nostris retentam propter peregrina nomina, 
nunc poni et ante vocales et juxta c, et t, et p, c 
autem et nomen habuisse g et usum praestitisse, 
m quod nunc Caius per c, et n Cneius per cn, quamvis 
utriusque syllabse sonus g exprimat, scribuntur. 

°Ergo et alia prseterea ad has litteras pertinentia. In 101 
defrudo apicem secundse syllabee imponere debetis,nam 
a defervendo et decoquendo rit tale quod defrudetur, id 
est, fraudetur coctura et minuatur. Vocalem litteram 102 
i pro consonanti accedere, manifestum est in his no- 
minibus, Jane, jecore, Jovi, vjucundo : pro vocali 
autem valet subjecta consonantibus, et facit nunc bre- 
vem syllabam nunc longam, ut bibit, biga : et citat, 
civis : dies, dicit. Sibi autem ipsa subjungitur iri his, 
ut *i aijo, Troija, Gaijus, Aijax. Adverbia cum n scri- 103 
benda, quotiens, deciens, totiens, et similia per nume- 
rum ; Athenienses, Mediolanenses, Carthaginienses, 
et similia; r at aquosum, harenosum, et similia sine n. 
Coma incisa non ccesaries sed cesaries est a coma 104 
s C(Bsa. Et in eo quod est amans l adjicienda est i lit- 
tera in genitivo plurali, si quando sunt participia, aut 
ex participiis figurata: ex nominibus autem nusquam, 
ut (Etas, et similia. u Internundium scribendum ut 105 
interlunium et trinoctium : ita internundinium, w quod 
novem dies inter se continuos habeat, non quod nono 
die sit. Non est cloaca, ut putatis, sed cluaca, quasi 
conluaca. Contagio apud omnes fere veteres scripta 106 

m quod nunc Caius] qua nunc Gaius P. n et Cneius per c ri\ 

et cn Cneius P. ° Ita] Ergo P. P jucundo] jocundo P. 

1 aijo, Troija, Gaijus, Aijax] aio, Troia, Gaius, Ajax P. r at] 

ut P. s cesa] csesa P. * adjicienda] adicienda P. u Inter- 

nundium] internundinium P. w quod] qui P. 

104. Coma incisa non censaries sed ccesaries a coma csesa. CA- 
MER. 

E 2 



28 Marii Victorini lib. i. 

est nominativo casu, ut obsidio quoque et oblivio : sed 
poetarum licentia primo fecit contagia et obtivia, post- 
ea dici ccepit et oblivium, et obsidium, et contagium. 

*°7 Cum antiquitatem igitur posterior consuetudo vincat, 
vos utro modo. scriptam vocem hanc inveneritis, ita 
relinquite, dum non ignoretis ab antiquis nominativo 

108 hcec contagio dictum. Non est, ut emendastis, porca 
x pr&cidanea, sed prcccidaria, quse frugum ^causa im- 
molatur. Qui z justa defuncto non fecerunt, aut in fa- 
ciendo peccarunt, his porca contrahitur, quam omni- 
bus annis immolari oporteat, antequam novam a quam 
dapem mereat de b suo capiant : prcBcidaria dicta, quod 
ante caeditur quam frugem c capiant : at illa, quse et in 
re et in praesente mortuo,, quem condituri sunt, im- 
molatur, quia ex ea capere non possint ad quod justa 

I0 9faciant, pr&sentanea vocatur. Parilia dicuntur non 
Palilia, non a Pale dea, sed quod eo tempore omnia 
sata arboresque et herbse parturiant, pariantque. No- 
vensiles sive per / sive per d scribendum : commu- 
nionem enim d habuerunt litterae hse apud antiquos, 
ut dinguam et linguam, et dacrimis e et lacrimis, et 
f Capitodium et Capitolium, et sella a sede, olere ab 

ito odore. &Est et communio cum Graecis : nos lacrima, 
illi, §di<pva : olere o^wMvai : meditari ^eAeTav. Noven- 
siles autem, quos Grseci vwewea, post novendii a con- 
sidendo, id est, eadem sede prsediti. Sorix autem Sau- 
rix, avis tributa Saturno ab auguribus : quia tardi- 
tati, et vetustati, et senectuti convenit : nam et in 



x preecidanea] praedicanea P. y caussa] causa P. z justa de- 

functo] juxta defuncte P. a quasi] quam P. b se capere] suo 

capiant P. c capiat] capiant P. d habuerunt littera? hse] habuit 
littera P. e et lacrimis] lacrimis P. * Capitodium et Capito- 

lium] Kapitodium et Kapitolium P. E Est et] Et P. 

110. Sorix autem] Al. Sorix aut SaurLv. COMM. 



cap. 5. De Syllabis. 29 

veteranis maxime versatur locis, et noctium est et 
noctis maxime primse, et quia tempestatis nuntius, at- 
que Mndex est parvi laris. Forcipes quodformum ca- u 
piant, id est calidum, ut fornaces: aut de foro capiant, 
ut foricipes. k Forus autem, status tam in foro, quam 
in navi et torculari, id est, ^A^voo. 

Cap. V. De m Syllabis. 

Syllaba est conjunctio litterarum cum vocali vel vo- 
calibus sub uno accentu et spiritu continuata: nam 
per solam vocalem abusive syllaba dicitur. Minima 
n ergo est syllaba unius litterse, ut ea maxima est, 
quae ex pluribus constat, ut stirps. Syllabarum in 2 
pedibus differentise sunt tres : sunt enim longse, breves, 
et medise, quse et communes dicuntur. Ex his ° bre- 3 
ves uno modo sunt, id est, cum vocalis corripitur, quam 
non P sequuntur duse consonantes. Longarum autem 4 
syllabarum duse species sunt, nam aut naturaliter lon- 
gae sunt, aut positione fiunt. Ex his natura longse 5 
duobus modis ^constant: uno, si vocalis producta sit 
non sequente alia vocali, ut primus ab oris : nam et 
pri et o et ris productis vocalibus sunt natura lon- 
gse. Item alio r modo sunt longse naturaliter syllabse, 6 
cum duae vocales junguntur, quas syllabas Grseci 
s diphthongos vocant, ut ae, oe, au, eu, * ei : nam illaa 



1 index] index est P. k Forus] Forys P. 1 ^5] \evu> P. 

m Syllabis] Sillabis P. ubi mox syllaba. n etiam est] ergo P. 

breves] brevis P. P sequuntur] secuntur P. q constant] 

constat P. r modo] alio modo P. s diphtongos] diptongos P. 

4 ei] yi P. 

iit. Quamvis et formum in v. Cassiodor. p. 2292. 

Glossis reperiam, existimo tamen ib. Imo forceps exferceps sive 

legendum, quod fornum capiant, ferriceps, ut bonus ex benus. Pro- 

id est calidum, ex Nonio. Vide prie est fabrile instrumentum quo 

Charisium in forjices. COMM. ferrum capitur. TERHiERIUS. 



30 Marii Victorini lib. i. 

u diphthongi non sunt quse fiunt w per vocales loco 

consonantium x positas, ut ?ia, ie, ii, io, iu, va, ve, vi, 

lvo, z vu. Aliae vero fiunt positione longae modis octo. 

Primo, si a correpta vocalis desinat in duas consonantes, 

8 ut ars. Secundo, si excipitur a duabus consonanti- 
bus, ut Acrisionais Danae. Tertio, si desinit in con- 
sonantem, et excipitur ab alia, vel ab eadem conso- 

9 nante, ut arma, Anna. Quarto, si desinit in dupli- 
cem litteram, ut nox. Quinto, si excipitur a duplici, 

io ut axis. Sexto, si desinit in consonantetn, quae dua- 
rum sonum praebeat, ut hocc erat. Septimo, si desi- 
nit in consonantem et excipitur a vocali loco conso- 

ii nantis posita, ut arvum. Octavo, si excipitur ab i 
Httera duplicata, ut b Troiia, aiio, Graiius,Aiiax. Me- 
diae autem sive communes syllabae fiunt modis c quat- 

i2tuor. Primo si correpta vocalis desinat in consonan- 
tem quae orationis finiat partem, et excipiatur a prin- 
cipali littera vocali. Est enim brevis sic, Te Coridon o 

i 3 d Alexi. Et item cum vocalem seu productam, seu bre- 
vem, aut e diphthongon, et est brevis, ut, Insula; Ionio 
in magno: f longa est autem sic, 

u diphtongi] dyptongoe P. w per] pro P. x positse] posi- 

ta P. y je ji] ja P. z vu] vus P. a correpta] correptse P. 

b Troiia — Graiius] Troia — Graius P. c quatuor] quattuor P. 

d Alexi etc.] Alexi P. e diphtongon] djphtongon P. f et 

longa] longa P. 

12. Totus locus depravatus, fuisse videatur : Si correpta vo- 

non obscuro tainen sensu. Do- calis desinat in consonantem, quce 

cet enim communem reddi syl- orationis Jiniat partem, et excipi- 

labam, si quo loco brevem esse atur a principali littera vocali : 

oportebat, longa ponatur,per pro- Est enim longa sic : Hic ait et 

ductamvocalem veldiphthongum, nostris : Brevis autem sic : Hic 

qua finiatur pars orationis et quae vir hic est. Secundo, cum longa 

non excipiatur a consonante sed vocalis continuam in alia dictione 

vocali. Deest autem omissus, habet sequentem vocalem brevem. 

incuria librarii, primus modus Est enim brevis sic, Te Corydon 

communium syllabarum exemplis Alexi : Longa autem, Meeonia ge- 

suis conclusus, et inchoatum prse- nerose domo ubi &c. Et idem cum 

ceptum secundi, ut lectio talis vocalem #c. CAMER. 



cap. 5. De Syllabis. 31 

Glauco et h Panopea et Inoo MelicertcE. 
Et item, '4 

Neque Aonia Aganippa. 

Tertio modo, si correpta vocalis excipiatur a duabus 
consonantibus, quarum prior sit muta, sequens liquida. 
Etenim brevis est sic, 

Vastosque ab rupe Cyclopas : 
et alibi sic, 

Sese effudere quadriga. 
Item longa est sic, 

Infandi Cyclopes. 
Item, 

Centum * quadrijugos. 
Quarto modo, si correpta vocalis desinit in consonan- 15 
tem et excipitur a principali littera h. Est enim brevis 
sic, 

Hic amor, hcec patria. 
Item alibi, 

Hic vir hic est, tibi quem promitti sapius audis. 
Item longa est sic, 

Terga fatigamus hasta. 
Videtur plurimis esse quintus communium syllaba- 16 
rum modus, qui apud Lucilium et veteres multos est 
frequentatus, ut correpta vocalis desinat in s, et excipia- 
tur ab alia consonanti, vel vocali loco consonantis po- 
sita, ut est illud, 

Quare etiam k atque etiam dico est communis voluptas. 
Et ] item, 

Efflantque elatis naribus lucem. 

h Panopeae — Melicertse] Panope — Melichertse P. { quadrijugos] 
quadrgijugos P. k atque etiam] ut P. * item] ite P. 

16. apud Lucilium] Quamvis Lucretianus in illius libro IV. 

ex illo liquescentis litterae s ex- [ver. 1202.] atque ita scribetur, 

empla citentur, ut, Samnis spur- Quare etiam atque etiam, ut dico, 

cus homo, vita illa dignus locoque, est communis voluptas. CAMER. 
tamen versus qui adducitur est 



32 Marii Victorini lib. i. 

Hse syllabse pro brevibus apud veteres, pro longis vero 

7 apud omnes ponuntur. Potest et hic modus sextus 
communium syllabarum videri, qui apud omnes ve- 
teres semper, et apud ^Virgilium plerumque pro longa 

8 syllaba est : nam pro brevi apud novos poetas fre- 
quenter: quod est sic, cum verbum sive nomen o ha- 
bet ultimam correptam, non sequentibus k duabus con- 
sonantibus : ut, 

Canto quce l solitus. 



Et, 

Item, 
Et alibi, 



Moenia prima locofatis. 
Cui Juno m summissa. 



Heu nimium virgo nimium. 

In his enim omnibus o littera correpta pro longa ac- 
*9 cipitur. Nam pro brevi n novi tantum °posuerunt, 
ut Martialis, 

Non amo te Sabidi. 
Et apud Virgilium invenitur, ut est, 

Nunc scio, quid sit amor. 
Sed qui hanc syllabam longam esse Pvoluerunt semper 
elidunt inde i litteram, ut sic, nunc sco. quanquam 
^causa est super hoc verbo, quare necesse est o r litteram 

20 corripi. In his enim verbis quae nominum speciem ge- 
runt, eadem corripi oportet propter discretionem. Nam 
scio, si corripias o litteram, verbum est; si producas, 
s nomen est singularis dativi vel ablativi, ut huic, et 

21 ab hoc scio. Item tale est monstro, et ostento, et fre- 

i Vergilium] Virgilium P. k duabus] duobus P. ! solitus 

etc.] solitus P. m submissa] sumissa P. n non novi] 

novi P. ° posuere] posuerunt P. P voluerunt semper] sem- 

per voluerunt P. Mox ut sit Vossius. <1 caussa] causa P. r lit- 
teram] litteram P. s nomen] nomen est P. 

19. Dicit Sosipater in hoc Vir- veteres, sequuti Grsecos, « natura 
giliiversu nullam synaloephenesse, longam in ultima verbi syllaba pro 
sed hanc fuisse rationem, quod communi usurparint. COMM. 



cap. 5. De Syllabis. 33 

quentativa verba multa, ut lecto, facto, scripto, dicto. 
Nam pronomen ego pro s brevi habere ultimam o ^de- 
prehenditur : ut est, 

Non ego n Myrmidonum. 
Item, 

Ast ego qu<E divum. 

Item ergo conjunctio pro v longa habet w ultimam 22 
go, ut est illud, Ergo jussa ww parat. Propter quod 
talis syllaba, finalis tamen tantum communis esse mul- 
tis generibus probatur. O autem littera pro dua- 
bus Graecis habetur, id est, pro o et », sicut etiam e 
pro t\ et e, et istae apud Graecos poetas invicem pro 
contrariis sibi litteris ponuntur, et vocantur x avTio-Toi- 
%a: unde et nostri hanc consuetudinem Grsecorum 
propter metri necessitatem v sequuntur. Nam illo 23 
z versu Virgilius o productae longitudinem servat : 

Armatumque auro circumspicit Oriona. 
Item in eodem nomine eandem litteram corripit, sic : 

Cum subito a adsurgens fluctu b nimbosus Orion. 
Itaque et in hoc et in huic similibus eeto c putan-24 
dum est esse communes syllabas, sed per d awHjtovyja» 
Graecam recipi posse. Nam etiam e naturaliter pro- 25 
ductam per eandem avTta-Toiyjav Virgilius corripit, ut, 

Gener adversis instructus Eois. 
et alibi, 

Primo surgebat Eoo. 

s brevi] verbi P. * deprehenditur] depraehenditur P. u Myr- 

midonum etc.] Myrmidonum P. v longa] longam P. w ulti- 

mam litteram 0] ultimam go P. ww parat etc.] parat P. x av- 

T/o-To*%a] antistoecha P. y sequuntur] secuntur P. z versu 

Virgilius] versus Vergilius P. a assurgens] adsurgens P. b nim- 

bosus Orion] nimbosus P. c putandum] putandus P. d ^i/t<- 
cToixtav bis] antistoechian P. bis. 

23. Docet etiam Athenaeus lib. in potestate illius, sed etiam pro 
XI. [p. 466. F.] abusos quondam syllaba ov. CAMER. 
Achivos omnes littera non modo 



34 Marii Victorini lib. i. 

atque e contrario autem in eodem producta est, sic, 

Eoasque acies. 
et alibi, 

Ante tibi Eoce e Atlantides abscondantur. 

26 In brevi syllaba tempus est unum, quia nihil mora- 
rum illic vox facit : in longa autem duo sunt, quibus 
tantum quantum in brevi f eadem vox detinetur. Breves 

27 autem correpta vocalis efficit, longas Sproducta. Syl- 
labse aut natura longse sunt, aut positione fiunt. Na- 
tura, cum vocalis producitur : positione, cum correpta 

28 vocalis sequentes habet duas consonantes. Hae aut 
in eadem syllaba h solent esse, ut ars : aut in proxima, 
ut amnis : aut in duas syllabas l divisse, ut arma. Sed 
et duplex littera x duarum consonantium loco fungi- 

29 tur. Hsec quoque aut in eadem syllaba solet esse, ut 
k nox: aut in proxima, ut axis. Prsestant idem et 
vocales litterse loco consonantium positse i et u : ut, 
servus, injustus : sed haec in metris facilius deprehen- 
duntur. 

30 Syllabae positione longas fiunt his modis : si correpta 
vocalis desinat in unam consonantem, et excipiatur ab 
altera consonanti, ut, 

Arma virumque cano. 

31 Item si desinat in duas consonantes, ut, 

Est in secessu longo l locus. 

32 Si excipiatur a duabus consonantibus, ut, 

Acrisioneis Danae. 

33 Si desinat in duplicem litteram x, ut, 

Nox erat. 

34 Si excipiatur a duplici littera, ut, 

Axe sub (Ethereo. 



e Atlantides] Antlantides P. f ea] eadem P. S producta] 

productae P. h solet] solent P. Supra dedi hee pro hcec. > divisa] 
divisae P. k vox] nox P. * locus etc.] locus P. ubi etc. saepe om. 



Cap. b. De Syllabis. 35 

Idem hoc et in z, ut, 

Mezenti ducis exuvias, 
quse apud Grsecos duplex est. Item si desinat in con- 35 
sonantem, et excipiatur a vocali vice m posita conso- 
nantis, ut, 

Inveni gertnana viam. 

Si desinat in consonantem, qua pars orationis n finiatur, 36 
ut, 

Omnia vincit amor, et nos cedamus amori. 

Si correpta vocalis per se partem orationis impleverit, 37 
ut, 

Horresco referens. 

Liminaque laurusque dei. 
Haec syllaba et inter communes haberi potest. Si 38 
vocalem brevem sequatur ° i littera vice posita conso- 
nantis, ut, 

p Harpyiceque colunt. 

Si post brevem vocalem subjuncta sit consonanti vo- 39 
calis, et vocalem correptam habeant consequentem, ut, 
Parietibus textum ccecis iter. 

Item communes syllabae sunt et ex his quse natura 40 
longse 1 fiunt^, et ex his quee positione. 

Natura, si producta vocalis excipiatur a vocali, est4' 
enim longa in hoc, 

Glauco et Panopece, et Inoo r Melicertce. 
Fit autem in hoc brevis, 42 

Te Corydon o Alexi, trahit s sua quemque voluptas. 
Item natura, cum geminse vocales, quas Gneci Mi-43 
phthongos vocant, a vocali excipiuntur. Est enim 
longa syllaba in hoc, 

m consonantis posita] posita consonantis P. et sic infra. n fini- 
tur] finiatur P. ° i littera] y littera P. P Harpyia^que] Ar- 

pyiaeque P. q sunt] fiunt P. r Melicertae] Melichertse P. 

s sua quenque voluptas] s. q. v. P. * diphtongos] djpton- 

gos P. 

F 2 



36 Marii Victorini lib. i. 

Ulla u mora?n fecere neque Aonia Aganippce. 
Fit autem in hoc brevis, 

Insula Ionio in magno quas dira Celeno. 

44 His vero quae positione longse fiunt communis est, 
quse excipitur a duabus consonantibus, ut prior sit 
muta quam liquida. Est enim longa in hoc, 

Immemores socii vasto Cyclopis in antro. 
At in hoc brevis est, 

Lustra domosque traho vastosque ab rupe Cyclopas. 

4 5 Potest prseterea communis videri ea syllaba, quse apud 
Virgilium et pro longa et pro brevi posita est, hic vel 
hoc, si a vocali excipiatur: est enim pro longa, 

Omnibus hic erit unus honos, tres pramia w primi. 
Pro brevi autem, 

Hic vir hic est. 

46 Sed pro brevi bis fere tantum. Nam ut longa sit, et 
ipsi et omnibus usitatum est. x Consideranda ergo est 
in his dumtaxat pronominibus natura c litterse, yquse 
crassum quodammodo etquasi geminum sonum reddat, 

47 Hic et hoc. Si autem nec conjunctionem aspiciamus 
licet eadem littera z rinitam, diversum tamen sonabit, 
a quse facilius dijudicabitur, sed b quoniam alterum ha- 

48 bemus, etiam alterum c tentemus. In versu est ergo, 

Hoc erat alma parens. 
Et, 

Pro Juppiter ibit 

Hic, ait, et nostris d illuserit [advena regnis.~] 
Sin autem feceris : 

« moram fecere] mora facere P. w primi] primus P. x Con- 

syderanda]Consideranda P. y quod] quse P. z finitam] fini- 

tum P. a quod]quse P. b quando] qiim P. c tentemus] 

temptemus P. d illuserit advena regnis] illuserit P. 

46. pro brevibus] pro brevl bis Santenius ad Terent. Maurum 

p. 252. 



cap. 5. De Syllabis. 3? 

Nec erat alma parens : 
Nec ait : 
speciem suam versus amittit, cum seque et hanc et 
illam syllabam constet esse correptas. Ergo illse non 49 
ideo longae fiunt, quod pars orationis finitur, ut putant 
plurimi, nam idem et in hac effici posset, sed, ut dixi, 
in pronominibus c littera sonum e efficit crassiorem, et 
naturam i littera? inter vocales positse, ac per hoc 
sonum geminantis imitatur, quibus primse potestatis 
quinque vocales f exsistunt a e i o u, quae gemina vir- 
tute temporum praeditse dum corripiuntur aut acuun- 
tur longas et breves syllabas metris praestant. Unde 5° 
eas ts haud immerito nostri h auctores dichronos l pro- 
nuntiarunt, eoque fit, ut Graecis k vocalibus, quamvis 
numero inferiores, potestate tamen ex aequo responde- 
ant. Omnis autem syllaba cum correpta in se vocalis 51 
est unius temporis, cum producta duorum accipit po- 
testatem. Tempus autem est ^spatium morae per 
quod syllaba longa extenditur, brevis vero contrahitur. 
Ipsa prseterea vocalis per se, id est, sine societate at- 52 
que adminiculo consonantis, vocis orationisve qualibet 
parte completa, abusive syllaba m nuncupatur. 
In a littera, 

A virgo infelix. 
In e, 

E terra magnum alterius spectare laborem. 
In i, 

/ nunc ingratis offer te irrise periclis. 
In o, 

O mihi prateritos referat si Juppiter annos. 

n In u, affectus ingemiscentis seu °ejulantis personae 53 

e efficit] effic P. f existunt] exsistunt P. S haud] haut P. 

11 authores] auctores P. ' pronunciarunt] pronuntiarunt P. k vo- 
calibus] vocabulis P. 1 spacium] spatium P. m nuncupatur] nun- 
cupata P. n affectus] in u affectus P. ° ejulantis] heu julantis P. 



38 Marii Victorini lib. i. 

plerunque apud tragicos seu comicos p repperitur. Vel 
si ex composito accipias, 

Uvidus hiberna venit de glande Menalcas. 

54 Rursus duae inter se vocales jugatse, ac sub unius vocis 
enuntiatione prolatae, syllabam faciunt natura longam, 
quam Grseci 9 diphthongon vocant, veluti geminae vo- 

55 cis unum sonum, ut ae, oe, au. His seu simplicibus 
seu conjunctis r connexae reliquae litterae, s quod so- 
num l vocis augeant crassioresque efficiant, conso- 
nantes vocantur; quae in duas partes diremptae, semi- 
vocales u quidem vn dabunt, id est, flmn r s x, ex 
quibus liquidse, quas w a^Ta^oKag sive vypag Grseci vo- 
cant, sunt quattuor l m n r, ideoque subjectae mutis 
litteris, quae in tertio habentur tam ordine quam po- 
testate, quae sunt b c d g h h p q t, in declinatione 
verborum seu nominum x numquam a proprio tenore 
ac legitimo positionis suse ordine divulsae, atque in 
alteram litterarum commigratione translatse speciem, 
ut alia deflectantur atque mutentur, qua conditione, 
etiam in metris communes syllabas faciunt. 

Cap. VI. De Enuntiatio7ie Litterarum. 
Placuit autem, ante quam de natura syllabarum, 
quae nunc longae nunc breves in metris asseruntur, di- 
cere incipiam, prius de enuntiatione singularum litte- 
raruin et sono, qui in ore nostro vario quodam vocis 
2 ictu nisuque a formatur, exordium sumere. Non so- 
lum autem vox sonusve icto aere, ut audimus, expri- 

P reperiuntur] repperitur P. q diphtongon] dyptongon P. 

r connexas] conexse P. s quod] quse P. * vocis] voci P. 

u quidem] qd P. w a^eTdBoXa — iiypa,] a^era^oXai; — vypat; P. 

x nunquam] numquam P. a formatur] formantur P. 

55. F inter semivocales vete- hementer contendit esse mutam. 
res posuerunt, sed Priscianus ve- CAMER. 



cap. 6. De Enuntiatione Litterarum. 39 

mitur, sed et omne corpus verberatum et b inpulsum 
sonum confusae vocis dabit, et c quidem varium ac 
multiplicem pro qualitate plagarum. Diximus igitur3 
litteras in duas species, id est, vocales consonantesque, 
d discerni: quarum alias, sine e quibus syllaba coire vix 
potest, vocales; alias, quae conjunctse superioribus vo- 
cis sonum adjuvent, et sensum auribus ex utriusque 
conjunctione velut geminum afferant, consonantes ad- 
pellari : eas quoque in duas partes, id est, semivo- 4 
cales mutasque, f digeri, e queis semivocales in ^enun- 
tiatione propria ore semicluso strepunt, mutae au- 
tem nec ictu oris nec linguse nisu sonum h edere nisi 
conjunctse vocalibus queunt. Igitur singulae qua oris 5 
nostri sede conceptse, quo spiritu nisuve formatse, vo- 
cis suee vim potestatemque exprimant, ut potero, ex- 
plicabo. 

A littera rictu patulo, suspensa neque impressa den- 6 
tibus 'lingua k enuntiatuf. 

E, quoe sequitur, ] represso modice rictu oris, re- 7 
ductisque introrsum labiis effertur. 

I, semicluso ore, impressisque sensim lingua denti- 8 
bus, vocem dabit. 

O, ut E, geminum vocis sonum, pro conditione tem- 9 
poris, promit, unde inter nostras vocales y et &> Grse- 
corum, ut supervacuae, praetermissae sunt : igitur m o qui 

*> impulsum] inpulsum P. c quidem] quod P. d discerni] 

decerni P. e quibus] quis P. f digeri e queis] dicere e quis P. 
In marg. ante id est, conspiciuntur duo puncta sic . . S enuntia- 

tione] enuntiatione P. h sedere] edere P. qui ante v. seq. in marg. 
ponit obelum — . i lingua] lingu^ P. k enunciatur] nuntia- 

tur P. 1 reprehenso] represso P. m o qui] qui P. 

$. -cedere conjunctce'] \ego,cedere 7. reprehenso] legere malim 

nisi conjunctce vocalib. Terentiii- cum Terentiano depresso. Sed 

nus, Vocalia rictum nisi juncta nihil muto. Vide Terentianum 

disserarint. COMM. Sic dedit p. 10. v. 22. (v. 1 16.) COMM. 
Putschius. 



40 Marii Victorini lib. i. 

correptum n enuntiat, nec magno hiatu labra reserabit, 
et retrorsum actam linguam tenebit : longum autem 
productis labiis, rictu tereti, lingua ° arcu oris pendula 
sonum tragicum dabit, cujus observationis et in e lit- 
tera similis Ppaene ratio est. 

r ° V litteram quotiens enuntiamus, productis et coe- 
untibus labris efferemus. Et ne y iconnexam Grae- 
cis vocalibus praetermiserim, cujus frequentem usum 
r quia verba seu nomina desiderare noscuntur, ip- 
sam s quoque Graecis vocabulis, cum inciderint, re- 
servabimus, loco autem hujus v litteram, aptam nostris 
vocibus finximus, quam nisi per ov conjunctam Graeci 
scribere ac pronuntiare non possunt. 

ti Nunc de consonantibus, quae sibi vocis sonore atque 
ipsa oris expressione sunt proximae, ut sese obtulerint, 
enarrabimus : ^ex quibus B et P litterae conjunctione 
vocalium quasi syllabae, (nam muta portio penitus la- 
tet, neque enim labiis hiscere, ullumve meatum vocis 
exprimere nisus valet, nisi vocales exitum dederint, 
atque ora reserarint,) dispari inter se oris officio expri- 
muntur: nam prima exploso e mediis labiis sono, se- 
quens compresso ore, velut introrsum attracto vocis 

[2 ictu explicantur. C etiam et G ut supra sono pro- 
ximae oris molimine nisuque dissentiunt : nam c re- 
ducta introrsum lingua, hinc atque hinc u molares 
urgens, haerentem intra os sonum vocis excludit : g 
vim prioris, pari linguae w lapsu palato suggerens, lenius 
reddit. D x autem et T, quibus, ut ita dixerim, vocis 



n enunciat] enuntiat P. Et sic fere semper. ° arcu] artati P. 

P pene ratio est] paene ratio P. Q connexam] conexam P. 

r qusedam] quia P. s quidem] quoque P. * ex] e P. u in- 
ter molares surgens] molaresurgens P. w lapsu] labitur P. 

x tamen] autem P. 

10. gv] Ita Putsch. Ceteri y. Vid. Santen. ad Terent. Maur. 
p. 393. Camerarius in marg. " Est enim ov apud illos syllaba." 



cap. 6. De Enunciatione Litterarum. 41 

vicinitas quaedam est, linguse sublatione ac positione 
y distinguuntur, nam, cum summos atque imos con- 
junctim dentes suprema sui parte pulsaverit, d litteram 
exprimit; quotiens autem sublimata partem, qua su- 
perius dentibus est origo, z continget, t sonore vocis 
explicabit. K et Q a supervacue numero litterarum 13 
inseri doctorum plerique contendunt, scilicet quod c 
littera harum officium possit implere: nam b muta et 
otiosa parte, qua c incipit, pro qualitate conjunctee 
sibi vocis supremum exprimit sonum. Nonnihil ta- 14 
men c interest, utra earum prior sit c seu q sive h, 
quarum utramque d exprimi faucibus, aiteram distento, 
alteram producto rictu manifestum est. H quoque 15 
inter litteras otiosam Grammatici tradiderunt, eamque 
e adspirationis notam conjunctis vocalibus praefici, ipsi 
autem consonantes f tantum quattuor prseponi, quotiens 
Grsecis nominibus Latina forma est, persuaserunt, id 
est, c t r p, ut Chori, Thymos, Phyllis,% Rhomhus, 
quae profundo spiritu, anhelis faucibus, exploso ore 
fundetur. 

Superest ut septem reliquas semisonas, spiritu l6 
h quoque instrepentes, ordine quodam persequamur, 
e *queis F litteram imum labium k superis inpri- 
mentes dentibus, reflexa ad palati fastigium lingua, 
leni spiramine proferemus. Sequetur L, ^quae va- 17 
lidum nescio quid m per partem palati, qua primor- 

y distinguuntur] distinguntur P. ? continget] contingent P. An 
contigerit ? a supervacuo] supervacue P. b multa] muta P. 

Santenius adTerent. Maur. p. 398. Nam mutata oris ea parte, qua C 
incipit. c est] interest P. d exprimi] exprimit P. e aspirationis] 
adspirationis P. f tantum in marg. a p. m. P. Supra cunctis pro 

conjunctis malebat Eldikius. S Rhombus] Rhornbos P. h quo- 

que] quodam P. i queis] quis P. k snpremis imprimentes] 

superis inprimentes P. l qua] qu« P. m per partem] par- 

tem P. 

15. Thymos — Rhombus] F. Thymus — Rhamnus. Santen. Ter. 
Maur. p. 1 1. 



42 Marii Victorini lib. i. 

dium dentibus superis est, lingua n trudente, diducto 
18 ore personabit. At M impressis invicem labiis, mugi- 
tum qucndam intra oris specum attractis naribus da- 
bit. N vero sub convexo palati lingua inhserente, 
gemino naris et oris spiritu explicabitur. Sequetur R, 
quae ° vibratione vocis Pin palato linguse fastigio fra- 
i 9 gorem tremulis ictibus reddit. Dehinc duae supremse 
S et Jfjure jungentur, nam vicino inter se isonore at- 
tracto sibilant rictu, ita tamen, si prioris ictus pone 
dentes r excitatus ad medium lenis agitetur : sequentis 
autem crasso spiritu hispidum sonet, s qui per con- 
junctionem c et s, quarum et locum implet et vim 
10 exprimit, ut * sensu aurium ducamur, efficitur. Z apud 
nos ultima, in qua non sonus litterae sed vocabulum 
et duplex syllaba est, Graecis tantum, cum in usum 
venerint, apta vocibus, ut y superius propter peregrina 
vocabula recipiemus. 

Cap. VI 1. De Syllabarum natura et ^conneocione. 
Sed ut ad propositum nobis redeam, discussa litte- 
rarum tam enuntiatione quarn potestate, b quod cu- 
mulo plenissimse eruditionis aptum ac necessarium 
prseterire absurdum foret, consequens erit de syllaba- 

2 rum natura et connexione tractare. Nam ideo dicta 
est syllaba, quod a vocalibus, sine c queis eadem coire 
non potest, reliquse litterae (ut fides Greeci sermonis 
indicat,) d comprehendantur ; id est, %apa to avXXapfid- 

3 vetv t« ypdy.ixaTa. Quarum tripartita species est, namque 

n trudente] trudentes P. ° vibratione] vibrato P. P in pa- 

lato 1. rastigio] palatum 1. fastigia P. <l sono attracto] sonore at- 

traotu P. r excitati] excitatus P. s qui] quae P. * sensu 

a. ducamur] sensum — ducemur P. a connexione] conexione P. 

et sic infra. b quod] que P. c quibus] quis P. d compre- 

hendantur] comphendantur P. 

22. lenis] s. leois Santen. Ter. Maur. p. 3S. 



cap. 7. De Syllabarum natura et connexione. 43 

alire earum breves, aliae longse, alise comrnunes, appel- 
lantur; scilicet, quod nunc pro brevibus, nunc pro 
longis, ut necessitas metri, aut producentis aut corri- 
pientis easdem, postulaverit, accipiantur. Positio au- 4 
tem consonantium litterarum breves syllabas, secun- 
dum disciplinam legemque metricse artis, efficit lon- 
gas. Nam, parente natura, omnis vox sub duorum 
accentuum sono ore mortalium promitur, producto 
scilicet aut correpto : ex quibus alter extenditur, alter 
contrahitur. Igitur cum in metris longa syllaba opus S 
esset, ut ea, quse brevis lege naturee prolata videbatur, 
longa efficeretur, a principibus musicse artis e auctori- 
bus positio, id est, duarum consonantium copulatio 
reperta atque inducta est. Hsec deinceps observatio 6 
consensione poetarum legem dedit; f quae auctorita- 
tem de vetustate temporis trahens, disciplinam veluti 
sacrosanctae in metris observationis & ceteris sanxit. 
Igitur syllaba brevis tempus unum, longa duo, neque 7 
amplius recipit, ex qua evenit plerumque, metri neces- 
sitate cogente, ut pro syllaba longa, duae breves ; aut 
pro duabus brevibus, una longa ponatur. Id b quod 8 
in trimetris anapsestico, iambo, et ceteris hujusmodi 
versibus datur cognoscere. Neque enim hsec commu- 
tatio numero metrorum officit, congruentibus sub utra- 
que lege temporum ^spatiis atque momentis. Posi- 9 
tione vero octo modis, ut supra relatum est, fiunt, ex 
quibus sex videntur aperti : de septimo etiam nunc 
tractemus. Si correpta per se vocalis littera sequen- 
tem i habeat inter duas vocales constitutam, ut, 

Trojaque nunc stares. 
Hic enim o litterae vocali correptse k infertur i littera 



e authoribus] auctoribus P. f quse authoritas item] qui aucto- 

ritatem P. g cseteris] ceteris P. et sic raox. h quod] q P. 

1 spaciis] spatiis P. k infertur] imfertur P. 

G 2 



44 Marii Victorini lib. i. 

pro duabus consonantibus accipienda, quanquam et 
] geminata i scribere ni jubeamur, ut, 

Proijecit Jtuvio, penifusque in nubita fugit . 
ii Alii oi "diphthongon volunt esse, ut sit pes °dactylus, 
prima syllaba natura longa vTroi sequentibus duabus 
brevibus ^a et que. Hoc u r littera facere nequivit, 
eodem s quotiens fuerit loco. Nam ita ponuntur hse 
duae litterae in syllabis, ut exigente ratione interdum 
sint vocaies pro suapte natura, interdum consonantes, 
quia et ss prolatge et subjectae aliis vocalibus coeunt et 
syllabam reddunt, 'quod reliquae facere non possunt, 

12 ut esedem et consonantes sint et vocales. Nam cum 
et inter se geminantur et cum aliis junguntur, prima 
earum, quse in syllaba fuerit, evidenti ratione conso- 
nans erit, quippe cum vocis sonus in subjecta tantum 
vocali audiatur, ut jaculum, Juno, vota, vultus, et his 

13 similia. Octavo, si correpta vocalis desinit in conso- 
nantem, qua pars orationis finiatur, et sequens syllaba 
a vocali incipiat, ut, hoc erat, et hic ait. 

14 Nunc de communibus plenissime tractemus, unde 
sumus digressi : quarum in metris triplex ratio et 
v causa repperitur, si quidem una eademque syllaba, 
nunc longa, nunc brevis, w utriusque temporis lege 

15 x fungatur. Sciscitantibus autem cur tres modi com- 
munium syllabarum sint, dicemus, longam syllabam 

i6aut natura fieri aut positione. Hsec sub utraque specie 
communem in metris syllabam dabit, id est, aut na- 
tura, cum v ultimo pedis dactyli longa reperitur: ut, 
Insulce lonio in magno. 



1 geminata] geminita P. in jubeamus] jubeamur P. n diph- 

tongon] dyptongon P. « dactylus] dactilus P. p Tro] Troi P. 

q ia seque] a et que P. r litteram] littera P. s quotiens] quot 

si P. ss prolatae] f. praelatae. * q UO d reliquae] quae reliq. P. 

v caussa reperitur] causa repperitur P. w minc utriusque] utriusque P. 
x fungitur] fungatur P. y ultima — dactvli] ultimo — dactili P. 



cap. 7. De Sylldbarum natura et conneocione. 45 

aut positione, cum z inferuntur brevi syllabse duae con- 
sonantes, quarum prior semper muta, sequens liquida 
est. Superest natura brevis, cujus unus modus : id 17 
est cum correpta vocalis desinit in consonantem, ea 
dumtaxat lege, ut sequens syllaba incipiat a vocali, 
a tamquam, 

Hic ait, et nostris. 
Ita efficiuntur modi, ut supradictum est, tres. Igitur 18 
prima species erit, quse b dactyli pedis tertiam brevem 
seu productam vocalem, seu duarum conjunctione, id 
est, c diphthongon, longam efficiens contra legem d hex- 
ametri heroi amphimacrum inducit, qui pro dactylo 
lege communium syllabarum accipietur, ita tamen ut 
sequens a vocali pes inchoet. Cujus exemplum apud 19 
Homerum, 

dvfipd fxoi €W€7re \xov<ja '. 
apud nostrum, 

InsultE Ionio in magno. 
Nam subtili conjunctione e longae quse sunt, hujusmodi 
utriusque vocalis nomen incurrunt, et in collisione 
f spatium temporis ipsa pronuntiandi celeritate consu- 
mitur : gquamquam nonnulli b quasi finalem syllabam 
propter indifferentiam quse in metris omnibus compe- 
tit, tradant, super quo plerique ambigunt, in isto dum- 
taxat syllabarum communium privilegio. Harum al- 20 
tera est, cum ejusdem pedis secunda syllaba, natura 
semper brevis, utpote sequenti loco in dactylo pede 
conjunctis duabus consonantibus, quarum prior muta, 
sequens liquida sit, longam efficit positione : ut est, 

Vidit l turicremis, 
in r : et, 

z ingeruntur] inferuntur P. a tanquam] tamquam P. ^ dac- 

tyli] dactili P. et sic infra. c diphtongo] dyptongon P. d hexa- 
metri] exametri P. e longse] longe P. a f spacium] spatium P. 

g quanquam] quamquam P. h quali] qu ibus i P. » thuricremis] 

turicremis P. 



46 Marii Victorini lib. i. 

Ni palmas ponto tendens utrasque Cloanthus, 
in /: item, 

BrontesqueSteropesque et nudus membra Pyracmon, 
in m: itern, 

Nescio quis teneros ^oculus mikifascinat agnos, 

21 in n. Habes exempla quattuor liquidarum, quas ame- 
tabolas diximus, nam brevis syllaba est loco posita 
positione longa vim suse proceritatis loci conditione 

22 non ! obtinet. Ergo hic pro brevi accipietur lege com- 
munium, m quum prior muta c sequens liquida sit r, ita 
tamen, ut utrseque consonantes in una syllaba con- 
junctee habeantur : nam si altera earum in secunda 
syllaba, sequens in tertia reperiatur, non jam com- 

23 munem, sed longam syllabam n jure efficient. Sed et 
duse liquidae m et n, quse solse ex °his sibi subjun- 
guntur, non prsecedente muta, in una syllaba longam 
syllabam facere possunt, ut, 

Omnibus errantem terris. 
Et, 

Aut vAgamemnonius sccEnis. 

2 4 Tertia vero, cum eodem dactylo prima syllaba, quas 
semper natura est brevis, longa invenitur, hoc modo, 
si correpta in ea vocalis desinat in unam consonantem, 
ut, 

Hoc erat alma parens. 

25 Erit ergo commuuis syllaba ea conditione, qua pars 
orationis finiatur, et sequens a vocali incipiat, ne loco 

26 et sede dactyli tribrachus positus esse videatur. Neque 
enim hic finalem syllabam °icausatus sis, nam nulla 
ibi proceritas sonat, ubi vere finalis non est : velut, 

Arma virumque cano. 
Cum enim ma syllaba partem orationis compleat, ta- 

k oculis] oculus P. ! obtinens] obtinet P. m qua] quam P. 

n in se] jure P. ° his quie] his P. P Agamemnoniis] Agamem- 
nonius P. 1 caussatus] causatus P. 



cap. *J. De Syllabarum natura et connexione. 4f 

men, r quia loco s longae posita non est, vim 'proceri- 
tatis capere non potest. Cum autem locum obtinet 2 7 
longse syllabee, et finit partem orationis, tunc est com- 
munis et efficitur longa, v quod etiam naturali ratione 
dinoscas. Nam cum sermo terminatur, et postrema 28 
clauditur syllaba, ad initium alterius transitum fieri 
manifestum est, quod intervallum aliquanti temporis 
intercapedinem sumit, sic syllabae naturalis brevitas 
additamento temporis crescit. Heec ratio communium 29 
syllabarum cum in dactylicis, tum in ceteris metrorum 
generibus, sub eadem observatione tractanda est, qua 
tamen frequentius auctores Grseci quam nostri usi 
sunt: non enim vitium est, quippe cum maximi w auc- 
tores hoc genus compositionis ultro x affectaverint. Nam 
apud Homerum notabilis ille versus habetur, in quo 
quattuor longee syllabae lege communium pro brevibus 
^inductae accipiuntur: cujus z exemplum est, 

ov ti [aoi aiTivj <E<TO-i, 6eo\ vv fxoi aiTioi & elaiv. 
Alia rursus apud eundem speciei superiori contraria, 30 
in qua breves pro longis lege communium recipiuntur, 
ut est, 

ajA(f>i &' ap apftpotiiov eavov eaatf ov 01 'A5^voy. 
Nam tres continui dactyli b e ternis syllabis brevibus 31 
subsistunt, cujus generis apud eundem complures ver- 
sus reperiuntur. 

Dignum forsitan inquisitione sit, cur muta liquidae 32 
sociata communem syllabam reddat, duse autem semi- 
vocales aut mutae copulatse similiter inter se nequaquam 
id faciant, non c inmerito: d nam quum major in li- 33 
quida quam in muta virtus sit, utpote e ametabola, quse 

r quod] quia P. s long*] longe P. * proceritatis] proce- 

ritas P. v quod] qua; P. et infra. w authores] auctores P. et 

infra. x affectarint.] affectaverint. Nam P. y inductse] su- 

prasc. a p. ra. P. z exemplum] exemplum est P. a dviv] 

€diav P. Mox speciei Putsch. Libri specie. b seternis] eternis P. 

c immerito] inmerito P. d nam cum] namq; u P. e meta- 

bola] ametabola Vossius A. G. I. 19. 



48 Marii Victorini lib. i. 

a tenore suo non e inmu;tetur, attamen infirmiora paria 
sociata f praestantur his quae ex impari veniunt, Squod 

34 sub exemplo magis aperiam. Sicut enim minime par 
ad nitendum virtus est asini mulo conjuncti, cum alter 
alterum, propter inaequalitatem naturae non h respon- 
dentis viribus, dum jungitur, debilitat potius quam 
juvat, ita hoc et his litteris, quae ex impari copulatione 
veniunt, 'intellegendum est, ut jugatae instabiles sem- 
per et lubricae sint, quia non pari aut aequali virtute 

35 nituntur. Hae tamen, ut supra diximus, sub uno enun- 
tiatu conjunctfe, communem syllabam, divisae autem 
longam efficient. Mutae vero et semivocales ut hbet 
appositae correptae vocali semper longam syllabam red- 
dunt. 

36 Illud etiam, k admonente occasione, intimandum est, 
litteras quasdam contra rationem naturae, metri neces- 
sitate, nunc produci, ut, 

Italiamfato profugus. 
nunc corripi, ut, 

Fervere Leucaten. 
Cum quidam in hoc primam verbi positionem non a 
ferveo sed afervo tractam ^contendant, meritoque cor- 

37 ripiant. Eadern metri lege etiam consonantes gemi- 
nantur, ut, 

Relliquias Danaum. 

Rettulit Argolico fulgentia poma tyranno. 
Et, 

Redduxere retro longe m capita ardua ab ictu. 

e immutetur] inmutetur P. f prasstantur] prestantur P. S quod 
sub exemplo] quse sub exemplo magis P. h respondentibus] re- 

spondentis P. i intelligendum est] inlellegendum est P. k ad- 

monente] ammonente P. J contendant] contendunt P. m ca- 

pita] kapita P. 

33. praestantur] Legendr.m 37. redduxere retro] Notandus 

prcestat (prcestant) his quce etc. locus V. ^Lneidos, ubi vulgo le- 
CAMER. gitur, abditxere retro. CAMER. 



cap. 8. De Mensura longarum et brev. syllabarum. 4$ 

Siquidem artis poeticse in eo vim rationemque subsi- 38 
stere manifestum fit, ut verba seu nomina metro re- 
pugnantia, vel corripiat, vel acuat, interdum minuat, 

Apparent rari n nantes [in gurgite vasto.j 
Aut forte dividat, ut, 

Septem subjecta trioni. 
Unde species innumerabilium figurarum repertse sunt. 
Et Grseci maxime schematibus his utuntur, quibus ma- 
jor ac speciosior licentia est corrumpendi sermonis. 

Cap. VIII. De Mensura longarum et brevium 
syllabarum. 

Inter Metricos et Musicos propter °spatia tempo- 
rum quse syllabis Pconprehenduntur, non parva dis- 
sensio est. Nam Musici non ^omnes inter se longas 2 
aut r breves pari mensura consistere, siquidem et brevi 
breviorem, et longa longiorem dicant posse syllabam 
fieri : Metrici autem, prout cujusque syllabae longitudo 
ac brevitas fuerit, ita temporum spatia definiri, neque 
brevi breviorem, aut longa longiorem, quam natura in 
syllabarum enuntiatione protulit, posse aliquam repe- 
riri. Ad hsec, Musici, s qui temporum arbitrio sylla- 3 
bas committunt in rhythmicis modulationibus aut ly- 
ricis cantionibus, per circuitum longius ^extentse pro- 
nuntiationis tam longis longiores, quam rursus per 
correptionem breviores brevibus, proferunt. Afferunt 4 
etiam exempla, quae in metricis pedibus secum faciant, 
asserentes accessione consonantium momenta tempo- 
rum crescere : v tamquam Thersandrus constat duabus 

n nantes in gurgite vasto] nantes P. ° spacia] spatia P. et infra. 
P comprehenduntur] conprehenduntur P. <l omnes] omnis P. 

r breves] brevis P. s qui temporum] obelus — in marg. P. 

* extentge] extente P. v tanquam Thersandrus] tamquam Thes- 

sandius P. 



50 Marii Victorini lib. i. 

positione longis, et brevi ultima, qui fit pes palimbac- 

5 chius. Hujus primam positione longam correpta e 
littera esse manifestum est, quam si produxeris, ut in- 
terdum etiam Metrici faciunt, ut pro e, f\ Graeca lit- 
tera audiatur, quse semper natura longa est, fit, ut. etiam 
accedentibus duabus consonantibus, longior prolixior- 

6 que videatur ; quippe cum trium temporum spatio 
aucta sit, quse duum fuerat, cum esset per e correptam 

7 nomen elatum. Item afxcptea-fxevos, r)fxcf)Lea-fj.evog. n Quod 
in metro apud Grsecos frequenter invenimus, habet 
enim et de natura et de positione longioris syllabse in- 

8 crementum. Brevem autem °brevi longiorem sic in- 
telligi volunt, ut in eodem nomine, P Thersandrus : 
drus enim syllaba <iquum unam vocalem natura brevem 
habeat, tres tamen aliae consonantes cum eadem elatse 
non parum temporis in mora pronuntiationis occupa- 

9 bunt. Erit ergo hsec brevis ab ea longior, in qua sola 
u, quam cum aliis enuntiata litteris drus : auctiorem 
enim uberioremque auribus sensum reddit. Sed heec 

io r scrupulositas Musicis et Rhythmicis relinquatur. Nam 
quia ad nos attinet, notemus plerasque syllabas ratione 
pares esse, spatio autem seu sono impares, ut dicimus 
omnes Germanos longos esse, quamvis non sint s om- 
nes ejusdem staturae : sic dicemus etiam has syllabas 
in genere esse non in spatio longarum seu brevium 

ii syllabarum. Igitur cum metris nihil majus minusve 
aiferat hujusmodi ratio, nec praefiniti sibi temporis mo- 
dum adjectio consonantis excedat, Musicis potius quam 
Metricis id auscultandum esse dicemus. 

Cap. IX. De Arsi et Thesi. 

Decursis syllabarum modis, (quse per vocales et 

« quod] quae P. ° brevi longiorem] breviorem P. P Ther- 

sandrus] Thessandrus P. q quum] cum P. r scrupulositas] 

scrupulosi P. s omnes] omnis P. 



cap. 9. De Arsi et Thesi. 5 1 

^consonantes litteras velut quibusdam elementis coa- 
litaB connexseque formantur, certisque secundum aut 
naturam aut positionem legibus positse pedes, cum 
inter se geminantur, per Arsin et Tbesin gradientes 
v procreant, quibus metrorum omnis ratio inter se prae- 
finita subsistat,) consequens reor prius de Arsi ac Thesi, 
id est, de alterna syllabarum sublatione ac positione, 
quibus pedes in metris nituntur atque formantur, di- 
cere : ac deinceps pedum rationem paucis exponere. 

Arsis igitur acTbesis quas Greeci dicunt, id est subla- 2 
tio et positio, significant pedis motum. Est enim Arsis 
sublatio pedis sine sono ; Thesis positio pedis cum 
sono. Item, w Arsis est elatio temporis, soni, vocis : The- 3 
sis, depositio et quaedam contractio syllabarum. Nam 
in pyrrhichio tollitur altera brevis, altera ponitur : in 
spondeo quoque vicissim longa tollitur ac ponitur syl- 
laba. Trochaso autem et iambo contraria inter se ra- 4 
tioest: alterius enim prius longa tollitur, dehinc brevis 
ponitur: alterius secundum suam legem sicut supra 
dicti ordinis immutatur. In dactvlo vero tollitur una 5 
longa, ponuntur duse breves : in x anapsesto contra, 
sicut in trochseo et iambo ostendimus. v Etenim in 6 
simplicibus pedibus Arsis ac Thesis, aut simplici, aut 
duplici, aut sescupli ratione taxatur. Et in simplo 
quidem erunt z pyrrhichius, spondeus, dactylus, anapse- 
stus: horum enim par est sublationi positio, cum tan- 7 
tundem morse in duarum brevium positione, quantum 
in unius longae sublatione habeatur. In duplo autem, 
iambus, Hrochseus, b tribrachus, molossus : horum 8 
enim duplex sublatio, simplex positio est, c vel contra. 



* eotisonantes] consonantis P. v procreant] procreantur P. 

w Arsis est] Arsis P. x Anapassto] Anapesto P. y Et ita] 

Etenim P. z Pyrrichius] Pyrricheus P. a Trochaeus] Tro- 

cheus P. b Tribrachus] Tribrachys P. c et contra] vel 

contra P. 

H 2 



52 Marii Victorini lib. i. 

Nam modo sublatio dimidio plus habet, modo positio. 

9 At in d sescuplo pedes quattuor bacchius, palimbac- 
chius, e amphibrachus, creticus. Et in cretico nunc 
sublatio longam et brevem occupat, positio longam : vel 
contra, positio longam et brevem, sublatio unam lon- 
gam, prout syllaba se obtulerit, id fiet. In f bacchiis 

10 etiam haec divisio est. Nam &bacchius a brevi incipiens 
in sublatione semper brevem et longam retinet, in po- 
sitione longam : h palimbacchius autem in sublatione 
Mongam in positione longam et brevem, ne in quadru- 
plum ratio temporum protendatur, si duse longse adver- 
sus unam brevem copulentur, qua ratione k sescupli et 

ii paeonescontinebuntur. ^Molossi ratiosequeduplex. Nam 
idem valent duo contra quattuor, sicut quattuor adver- 
sum duo: ut modo sublatio unam longam habeat, positio 

12 duas : nunc positio unam, sublatio duas longas. m Am- 
phibrachus, in quo duae breves, media longa est, in 
Arsi tria, in Thesi unum tempus accipiet : rursusque 
Arsis unum, Thesis tria sibimet vindicabit, non dupli, 
seu sescupli, ut in reliquis, ratione diducta, quippe 
cum tribus temporibus unum, et contra unum tribus 
insequentibus repugnare videantur, unde minus aptus 
pes in metris, Musicis autem consentaneus sestimatur. 

i3Nam licet minor temporum "spatio sit, respondet ta- 
men imagini hippiorum, quos epitritos vocamus, qui 
sunt °heptachroni, id est e prima brevi et tribus lon- 
gis : neque enim syllabarum numero sed ratione tem- 
porum Arsis Thesisque pensatur. 

d sesquiplo — quatuor — Bachius] sescuplo — quattuor — Bacchius P. 
e Amphibrachus] Amphybrachys P. f Bachiis] Bacchis P. S Ba- 
chius] Bachus P. h Palimbachius] Palimbacchius P. » longam] 
Addit P. in marg. in positione longam. k sesquipli] sescupli P. et 
infra. ! Molossi] Molosi P. m Amphibrachus] Amphibrachis P. 
n spacio] spatio P. ° Heptachroni] eptachroni P. 

12. non dupli] Lege, non simpli, non dupli. Santen. Terent. Maur. 
p. 92. 



cap. 10. De Rhythmo. 53 

Cap. X. De Rhythmo. 

Exigit locus, et temporum inter se vicina cognatio, 
ut, priusquam pedum disputationem Padgrediar, de 
Rhythmi conditione pauca dicam : cujus origo de Arsi 
et Thesi manare dinoscitur. Nam Rhythmus est pe- 2 
dum temporumque junctura velox, divisa in Arsi et 
Thesi : vel tempus quo syllabas metimur, Latine nu- 
merus dicitur, ut Virgilius, 

A T umeros memini si ^verba tenerem. 
Differt autem r Rhythmus a metro, quod metrum in 3 
verbis, Rhythmus in modulatione ac motu corporis 
sit: et, quod metrum pedum sit qusedam compositio, 
Rhythmus autem temporum inter se ordo quidam : et 
quod metrum certo numero syllabarum vel pedum fini- 
tum sit, Rhythmus autem s numquam numero circum- 
scribatur: nam ut volet, protrahit tempora, ita ut breve 
tempus plerumque longum efficiat, longum contrahat. 
Unde et Rhythmus, id est, a '/Juo-e/ et fluore quodam, 
nuncupatur. Rhythmorum autem tres esse differen- 4 
tias volunt, in dactylo, iambo, et pseone, quse fiunt per 
Arsin et Thesin. Nam dactylus sequa temporum divi- 
sione taxatur, ut et anapsestus, uterque enim pes quat- 
tuor temporum est. Nam ut longa primadactyli dua- 
bus brevibus insequentibus par sibi et sequalis est, 
idem et in anapaesto fit, ut initium fini simile invenia- 
tur, et dicunt in Arsi et Thesi aequalem rationem, y hov 
Xoyov. Idem etiam in dipodia facta conjugatione bi- 5 
num pedum per choriambum et w antispastum", quia 
quantum in sublatione habet, tantundem in positione, 
et idem apud Grsecos sequalis, x id est /W/Jvfy^, dicitur. 



P aggrediar] adgrediar P <l verba tenerem] v. t. P. r Ryth- 
nius] rithmus P. s nunquam] numquam P. * pva-ei] chjsi P. 

Xua-et ed. Cam. qui in emend. correxit pvo-ei. v W] a-ov P. w An- 
tispastum] Antispatum P. x id est iaopv6[Ao(\ aopv6fAQ<; P. 



54 Marii Victorini lib. i. 

6 Secundus autem Rhythmus in iambo dupli ratione 
substitit, qua trochaica et utraque ionica monose- 
mos. Unius enim temporis Arsis ad disemon Thesin 

7 comparatur. Etenim iambus a brevi syllaha incipit, 
quae est unius temporis, et in longam desinit, quse 
est temporum ^duum: trocbeeus autem z contra. 
Eadem et in ionicis metris dupli ratione versatur. 

8 Nam ionicus aizb fx^ovog incipit a duabus longis et in 
duas desinit breves, ionicus autem ano IXao-crovog a bre- 

9 vibus incipiens in longas desinit. Erit itaque inter hos 
disemos ad tetrasemon Arsis ad Thesin, quia unam 
partem in sublatione habet, duas in positione, seu con- 

iotra. Ergo iambica et trochaica metra, quae in duplici 
ratione sunt posita, facta conjugatione binum pedum 

ii ad legem quadrupli vocabuntur. Tertius autem Rhyth- 
mus, qui paeonicus a Musicis dicitur, hemiolia a substi- 

i2 tit, quse est sescupli ratio. b Hemiolium enim dicunt 
numerum, qui tantundem habeat quantum alius et di- 
midium amplius, ut si compares tres et duo : nam in tri- 
bus et duo et eorum dimidium continetur, c quod cum 
evenit, trisemos Arsis ad disemon Thesin accipitur, id 
est, tres partes in sublatione d habens, duas in posi- 
tione, seu contra : quam rationem maxime incurrunt 
e pseonici versus et f bacchii, ita nobis metra gradienti- 

13 bus, ut Spseonicus servetur Rhythmus. h Ha? sunt tres 
partitiones, quse continuam ! pvdfxoTroitav faciunt. Aristo- 
xenus autem ait non omni modo inter se composita 
tempora Rhythmum facere. Nam k coitus temporum 
communis est Rhythmo et ^Arhythmise. Unde si apte 
congruant spatia, Rhythmum faciunt: si contra, A- 

y duorum] duum P. z coutra] qui P. a subsistit] substitit P. 
b Hemiolium] Hemiolium euim P. c quod] qui P. d habent] 

habens P. e Poeonici] Pseonici P. f Bachii] Baracchii P. 

g Paeonicus] Pceonicus P. h Hse] Hsec P. > pvQiMirodav) rjth- 

mopceiam P. k coitus] coetus P. l ArrythmiaB] Arythmiae P. et 
mox. 



cap. 11. De Pedibus. 55 

rhythmiam : ut m intellegamus n et in ipsa concursione 
temporum non fortuitam sed certam esse disciplinam. 

Cap. XI. De Pedibus. 
Pes est certus modus syllabarum, quo cognoscimus 
totius metri speciem, compositus in sublatione et po- 
sitione : fiunt enim ex syllabis pedes ordine incremento- 
rum, quem Graeci syllabicen parauxesin vocant : item 
temporum, ° quem Grseci chronicen parauxesin nomi- 
nant. Syllabarum autem incrementa fiunt quinque, 2 
incipientia a Pdisyllabis usque ad 1 hexasyllabum : 
temporum vero incrementa a duobus ad duodecim 
procedunt, id est, a disemo ad duodecasemum. Et- 3 
enim cognationis et cujusdam ad augmentum propa- 
gationis, qua pedes multiplicati noscuntur orti a r di- 
syllabis quattuor, ratio talis est. Syllaba, quee ad in- 4 
crementum pedum s adjicitur, aut longa est, aut bre- 
vis : hujus adjectione ita numerus propagabitur. Sic 5 
tPyrrhichius e duabus brevibus, hunc brevis 11 Tribra- 
chum, longa Dactylum aut Anapaestum facit. Sic 6 
Spondeus e duabus longis, hunc brevis Palimbacchium 
seu Bacchium, in prima sede posita longa Molossum 
reddit. Quo genere trisyllabi et tetrasyllabi usque ad 7 
hexasyllabos additamento temporum processerunt, ut 
dictum est a disemo ad duodecasemum, seu a dichro- 
no ad duodecachronum. , w S^e?oy autem veteres %povov, 8 
id est tempus, non absurde dixerunt, ex eo, quod signa 
qusedam accentuum, quae Grseci vpwuYias vocant, syl- 
labis ad declaranda temporum spatia superponuntur, 
unde tempora signa Grseci x dixerunt. Sed et hoc, 9 

m intelligamus] intellegamus P. n et in] in marg. a p. m. P. 

quam] quem P. P dissyllabis] disyllabos P. 1 hexasylla- 

bum] exasyllabum F. r dissyllabis quatuor] disyllabis quattuor P. 

s adjicitur] adicitur P. t Pyrrichius] Pyrricheus P. u Tribra- 

chum] Tribrachyn P. w o-tj/*«ov] o-^jov P. x dixerant] dixe- 

runt P. 



56 Marii Victorini lib. i. 

loco suggerente, non preetermiserim, eosdem figuras 
pedum secundum spatia temporum per litteras ita de- 
signasse, ut brevis syllabae loco, quse sit unius tempo- 
ris, ponatur B: v ]ongse autem loco, quse sit tempo- 
rum duum, M : hoc ideo, ut per litteras regula pe- 

iodum facile z intellegatur. Pes autem dictus est, sive 
a quia pars mensura? et modus quidam : similiter pes 
vocatur, sive quia in percussione metrica pedis pulsus 
ponitur tolliturque : seu quia, ut nos b pedibus nostris 
ingredimur atque progredimur, ita et versus per hos 

ii pedes metricos procedit et scandit. Inter pedem autem 
et rhythmum hoc interest, quod pes sine rhythmo 
esse non potest, rhythmus autem sine pede decurrit, 
non enim gradiuntur mele pedum mensionibus, sed 
rhythmis fiunt. 

12 Pedes c ergo simplices sunt duodecim, qui pro- 
cedunt d adcrescuntque a duabus syllabis ad tres, 
item duobus temporibus ad sex, ex quibus disyl- 

*3 labi, f quod quattuor temporum existunt. Quorum 
princeps et e auctor Pyrrhichius, qui et Pariambus 
et Dibrachus appellatur: sed Pariambus ideo, quod 
minus habeat unum tempus ab iambo, napa. enim 
Grseci minus dicunt, subsistens e duabus brevibus, ut 
dea, temporum duum : ita enim ratio exposcit, ut a 
brevi origo temporum cceperit, quippe cum ejusdem 
geminatio longum fecerit tempus, haud aliter quam in 
numeris : etenim ex uno multiplicato, veluti primor- 

14 dio ac semine, reliqui gignuntur. Nec immerito a 

y longee] longa P. z intelligatur] intellegatur P. a quae- 

dam] quia P. b pedibus] pedibus nostris P. c igitur] ergo P. 

d accrescunt] adcrescunt P. e author] auctor P. et mox. 

9. ponatur B etc.] Notee bre- longa. Camerarius B in A, et M 

vium et longarum videntur esse in B mutandum censet, motusillo 

debere litterarum A et B, et ap- quod p. 63, 1. [c. xi, 61.] et se- 

paret hoc planumque fit in se- quentibus legitur. EgoUetMre- 

quentibus. CAMER. B pro /fya^ tinere malo ; et forte ex hoc alter 

i. e. brevi syllaba, M vero /*«*/>. i.e. ille locus corrigendus. COMM. 



cap. 11. De Pedibus. 5? 

Graecis hic pes, ut auctor et parens reliquorum, r)ye[j.iv 
dicitur. Pyrrhichius autem a celeri motu ac recursu 
f qui in pyrrhicha habetur, nuncupatus est. Huic con- 15 
trarius est Spondeus e duabus longis, ut reges, tem- 
porum quattuor, dictus a tractu cantus ejus qui per 
longas tibias in templis supplicantibus ^editur. (Unde 
et spondulse appellantur, qui hujusmodi tibias inflare 
^adsuerunt.) Quorum uterque quantum in Arsi, tan- 
tum retinet in Thesi. At h qui e brevi prima, sequente 16 
syllaba longa, ' digeritur, erit Iambus, temporum trium, 
ut parens, dito rov lap.j3t%eiv, id est maledicere, quod in 
iambicis plerumque versibus reperimus, vel attb rov 
levai fidlirjv: a brevi enim profectus per longum porri- 
gitur. Huic contrarius Trochseus, dictus a cursu et 17 
celeritate, (nam rpoyog aitb rov rpeyeiv vocabulum k sump- 
sit, idem et Chorius cato rr)g %opeta$ sumpsit,) e longa et 
brevi, temporum totidem, ut Roma. Horum Arsis et 18 
Thesis alterna mutatione variatur. Siquidem in iam- 
bo Arsis primam brevem, in trochaeo autem longam 
habeat; in Thesi vero contraria superioribus sumat. 
Trisyllabi autem pedes octo, in quibus mensura tem- 19 
porum a trisemo sive trichrono ad l hexasemon sive 
hexachronon usque porrigitur. Primum habebunt pe- 
dem Tribrachyn, sicut disyllabi dibrachyn, dictum a 
temporum substantia. Idem et m Pygnotnus a quibus- 20 
dam, ne vos prsetereat, vocatur. Subsistit autem e tri- 
bus brevibus, ut anima, temporum trium. Contrarium 21 
huic Molossum, dictum a n Molossis qui in Thessalia 

f qui] quae P. S aeditur] editur P. EE assueverunt] adsue- 

runt P. h qui e] que P. * digeritur] dirigitur P. k sum- 

sit] sumpsit P. bis. ] hexasemon — hexachronon] exasemon — ex- 

achronon P. m %ope7o<;~] pygnomus P. fere cum Diomede p. 475. 

Ceesio Basso p. 2666. qui pygmona. n Molossis — Thessalia] Mo- 

iosis — Thesalia P. 

15. a supplicaniibus Salmasius ib. spondulse] spondaulce Sal- 

ad Vopisc. p. 493 = 824. masius. 



58 Marii Victorinl lib. i. 

22 degunt, e tribus longis, ut Eumedes. Hi temporum 
inter se brevitate et extentione discrepant. Nam prior 
trium, sequens sex temporum °spatio prolatatur, Pquod 

2 3 in disyllabis in pyrrichio et spondeo docuimus. At 
qui prima longa duabus brevibus subjectis ordinatur, 
Dactylus dicitur, temporum a quattuor, ut Virbius : qui 
et a situ et similitudine digitorum, qui in manibus ha- 
bentur, vocabulum traxit. Nam ex utraque parte bre- 

2 4 viores r longiori junguntur. Huic contrarius mutata 
temporum vice, pari autem magnitudine, erit Anapae- 

25 stus, qui et s Antidactylus vocatur, ut scopulos. Ho- 
rum in Arsi et Thesi tempus congruit, etiamsi in per- 

26 cussione discrepent syllabse. Anapsestus autem a situ 
contrario et repercussione ^dactyli, quod est avwiaU- 

27 adat, dictus : ideoque Antidactylus nuncupatur. Cum 
vero longis duabus prseponitur brevis, fit u Bacchius, 
temporum quinque, ut Catones : uu qui a Bacchi car- 
minibus seu cantilenis, quse aptissime hoc metro v con- 
ponuntur, nomen accepit : vel quia familiariter hic 
rhythmus w Bacchantibus aptus sit. Cui, mutato x tem- 
porum ordine, mensura autem permanente, v Palim- 
bacchius contrarius dabitur, sive Pompicus, temporum 
totidem, ut Romanus. Horum Arsis z ac Thesis eadem 

28est, quse anapaesto et a dactylo. Superest Amphibra- 
chus contrario sibi Amphimacro, sive Cretico. Prior 
pes e brevi, longa, et brevi, temporum b quattuor erit, 

spacio] spatio P. P quod in dissyllabis] quae in disyllabis P. 

1 quatuor] quattuor P. r longiori] longior P. s antidactylus] 

antidactilus P. l dactyli quod] dactiii qni P. u Bachius] Bacchius 
P. uu quia a Bachi] qui a Bacchi P. v componuntur] conponun- 
tur P. w Bachantibus] Bacchantibus P. x temporum] tem- 

pore P. y Palimbachius] Palimbacchius P. z et thesis] ac 

thesis P. a dactylo — amphibrachus] dactilo — amphibrachjs P. 

b quatuor] quattuor P. 

26. awmaUaBai,"] ai/aitaUtv Santen. Ter. Maur. p. yy. cum Dio- 
mede p. 475. 



cap. 11. De Pedibus. 59 

ut Homerus : sequens duabus c utrinque longis media 
brevi temporum quinque scribitur, quse Graeci KpvjTiKa 
vocant, ut Eumenes. Uterque autem a compositione 
temporum vocabulum traxit. Horum Arsis ac Thesis 
longe inter se discrepant. Nam d amphibrachus in 
triplo, creticus,cui de gente inventoris nomen est, in ses- 
cuplo pensatur: de qua re in superioribus plenissime 
dictum est. Hoc pede e e7ropxw ara constabant. Inter 29 
hsec ne quispiam nos aut ignoratione aut incuria f prse- 
teriisse forsitan putet, quod per divisionem et con- 
junctionem inter se temporum et sdisyllabi pedes in 
metris extendantur, trisyllabi vel tetrasyllabi contra- 
hantur, h quod supra cursim attigi, repetendum hoc 
nobis 'existimavi. Nam k trochaei seu iambi Uonga^o 
in duas breves divisa m tribrachum pedem efficient. 
"Adaeque in spondeo, soluta in b^eves prior longa 
anapaestum, sequens °dactylum procreabit. Utraque 
autem divisa tetrasyllabum e Pquattuor brevibus, id 
est, 1 Proceleusmaticum pedem dabunt, qui rursus 
contra r consociatis inter se brevibus ad originem 
s revertetur, id est, spondeum reformabit : quod aeque 
* dactylus et anapaestus, brevibus suis in longam copu- 
latis, efficient molossum. Eum quoque trium u tetra-3i 
syllaborum parentem pedum w in promptu est cernere. 



c utrinque] utrique P. d Amphibrachus] Amphibrachis P. 

e eVo/jv^aTa constabant] evopxipotTaCos P. f preeteriisse] prseter- 

isse P. S dissyllabis] disyllabi P. h quod] qu« P. ! existimavi] 
aestimavi P. ed. Cam. k trochsei] trochei P. l longa] longas P. 
m tribrachum] tribrachyn P. n Adaeque] ataeque P. adaeque 

correxit Camerarius. ° dactylum] dactilum P. P quatuor] 

quattuor P. q proceleiismaticum] proceleumaticum P. r con- 
sociatis] nam sociatis P. s revertetur] revertatur P. ' dactyhis] 
dactilus P. u tetrasyllaborum] tetrasyllabarum P. w promp- 

tum] inpromptum P. 

28. v-nopxwa.-ra Nunnesius ap. 29. eestimavi] Lege repetendum 
Santen. ad Terent. Maur. p. 97. hcc nobis existimavi. CAMER. 

I 2 



60 Marii Victorini lib. i. 

Nam divisa prima ejus longa Ionicum ano eXaaaovog, 
tertia Ionicum aiib pelfyvoq, media Choriambum x gignit. 

32 Hoc idem et pedes y ceteri, quos supervacuum est per- 
sequi, facere poterunt. Unde orta progenies pedum, 
ausim dicere, merito credatur. 

33 Nec te syllabarum z adcrescentium in metris terreat 
numerus, cum unicuique pedum praestituta legitime 
tempora custodiantur, quod frequenter in iambicis et 
trochseis et ceteris metrorum generibus,excepto heroico, 

34 reperies. a Memineris sane trisyllabos pedes temporum 
dumtaxat quinque vel sex, ut est b bacchius et molossus, 
cum in quibusdam metris, sicut in Galliambico, longse 
eorum solvuntur in breves, vim tetrasyllaborum obti- 
nere. Idem hoc et tetrasyllabis per c disyllabos ac tri- 

35 syllabos conjunctione temporum fieri. Nam pseones 
primus et quartus, coeuntibus in unam longam duabus 
suis brevibus, amphimacrum vel d palimbacchium gi- 

3 6 gnunt. Id Greeci Kara ^iaipeaiv et avvaipeaiv sive evaxxiv, 
cum metri necessitas postularit, fieri memorant, quod 
necessario e insinuandum esse credidi, ne, syllabarurn 
numero inducti, aut simplices aut compositos pedes 
proprii status vim semper cum vocabulo obtinere ca- 
tholice f pronuntiaretis. 

37 Nunc de ^disyllabis conjunctis, qui et duplices 
et tetrasyllabi pedes appellantur, quos etiam quidam 
Sotadios vocant, referemus, quorum conjunctio basis 

3 8 appellatur. Nam Grseco sermone duorum pedum 



x gignit] gignitur P. y cseteri] ceteri P. et sic infra. z ac- 

crescentiuni] adcrescentium P. a Memineris] meminisse P. 

b Bachius] Bacchius P. c dissyllabos aut] disyllabos ac P. 

d Palimbachium] Palimbacchium P. e insinuandum] insinuan- 

dum esse P. f pronunciaretis] pronuntiaretis P. S dissyllabis] 
disyllabis P. 

34. Calliambico] Galliambico, Gallis Idseis, quasi yahXav la^o), 
dictum enim hoc genus metri a ut postea dicitur. CAMER. 



cap. 11. De Pedibus. 6l 

copulatio basis dicitur, veluti quidam gressus pedum, 
qui, si ejusdem generis, id est, pares jugati fuerint, 
dipodiam, aut ut quidam, h tautopodiam ; sin dis- 
pares, ut trochaeus cuin iambo, ^syzygian efficiunt: 
in qua arsis unum, alterum thesis pedem obtinebit. 
Quamquam in his nonnumquam syllaba pro integro 
pede in ultima duntaxat versus parte accepta pro- 
priam impleat thesin. Igitur tetrasyllabi pedes erunt 39 
omnes sedecim ; ut geminato numero ea taxatione 
trisyllabos, k qua illi l disyllabos, antecedant. In qui- 40 
bus spatia temporum a tetrachrono ad octachronum, 
id est, a U1 quattuor temporibus ad octo producun- 
tur : quorum origo n Proceleusmaticus e quattuor bre- 
vibus subsistens, ut Minutius, habebit contrarium 
Dispondeum e quattuor longis, scilicet ut compositum 
a spondeo nomen ostendit, qui solus in tetrasyllabis 
octachronos, sive octasemos, invenitur, cujus exem- 
plum ° CalUclides, haud alias quam spondeus inter 
disyllabos tetrachronos est. PSequitur Antispastus, 4 i 
cujus prima et ultima brevis, mediae duse longse, id 
est, i ex iambo et trochseo compositus, ut Aristippus. 
Huic contrarius est Choriambus ex longa, et duabus 
mediis brevibus, et longa, scilicet ex r trochseo et iambo 
copulatus, ut Penelope. Quorum mensura mutato42 
tantum inter se temporum ordine apud eos congruit. 
At cum prior brevis subjecta longa, rursus brevis lon- 
ga terminante componitur, erit s Diiambus pes, id est, 
e *duobus iambis u adnexus, ut Simonides. Rursus 43 
cum praecedentem w longam sequitur brevis, geminatum 

h tautopodiam : sin] tautopodians. in P. » syzygian] sizygian P. 
k qua] quam P. 1 dissyllabos] disyllabos P. m quatuor] quat- 

tuor P. et mox. n proceleusmaticus] proceleumaticus P. ° Cal- 
licfides] Callicudes P. P sequetur] sequitur P. <1 iambo] ex 

iambo P. r trochseo] trocheo P. et mox. s diiambus] diam- 

bus P. * duobus] duabus P. u annexus] adnexus P. "' lon- 

gam] longum P. 



62 Marii Victorini lib. i. 

hoc facit Ditrochaeum, ut x Zenodorus. Consimilis 
Fferme his et illa Ionicorum ordinatio est. Nam prae- 
euntibus duabus longis subjectae duse breves, veluti 
spondeo z pyrrhichius adnexus, Ionicum dwo /xei&vos 

44 procreabunt, ut Demetrius. Rursus mutato tempo- 
rum situ, cum breves in prima sede, secunda autem 
longae constituuntur, id est, a pyrrhichio spondeus 
jugatus lonicum aito ekacra-ovog gignit, ut Diomedes. 

45 b Sequuntur Paeonici pedes, numero quattuor, qui sunt 
c pentasemi, sescupli enim ratione d consistunt: ideo- 
que metris minime inutiles aestimantur. Sed Epitriti 
dicti ob adjectionem tertiae partis, quam sunt Pasones, 
meritoque a Graecis ita dicti IniTpnoi : nam sunt hep- 
tasemi, unde tetrasyllabis, qui sunt numero decem et 
sex, e quattuor tantum utiles asseruntur, id est, choriam- 
bus et antispastus sequalitatis ratione constantes, sed et 
Ionici duo, f ceteris decem non adeo necessariis : nam 
sditrochseum et diiambum inter disyllabos magis aptos 

46 haberi volunt. Igitur Paeon primus erit, cui prima 
longa, tres continue breves h adhaerent, ex trochaeo et 

47 pyrrhichio copulatus, ut Ccecilius. Secundus Paeon 
praecedente brevi, sequente longa, cui subjiciuntur duae 
breves ex iambo et pyrrhichio formabitur, ut Cane- 

48 phorus. Tertius e duabus brevibus, longa tertia, quar- 
ta brevi syllaba compositus, ex pyrrhichio et trochaeo, 

49 ut Epicurus. Quartum autem quarta longa, tribus 
brevibus syllabis in prima regione positis, ex pyrrhichio 

x Zenodorus. consimilis] Zenodotus. cuni similis P. y ferme] 

formBe P. z Pyrrichius annexus] Pirrichjus adnexus. a Pyr- 

richio] Pirrichio P. b sequuntur] secuntur P. c pentasemi] 

pentasimi P. d consistunt] subsistunt P. e quatuor tantum] 

quantuor tantum utiles P. f ceeteris] ceteris P. S ditrochasum] 
ditrocheum P. h adhserent] adherent P. et mox trocheo et pyr- 

richio. 

44. jugatus] jugatur Santen. 45. inutiles] utiles Santen. 

Ter. Maur. p. 121. Ter. Maur. p. 123. 



cap. 11. De Pedibus. 63 

et iambo l connexum accipiemus, ut Diogenes. Su- 50 
persunt Epitriti qui et Hippii, k adaeque numero ! quat- 
tuor, quodque est veluti genus pseonicorum, praeser- 
tim cum m sint spatio temporum dispares, forma n con- 
similes. Sunt enim heptasemi, id est, temporum sep- 
tem : quorum primus priore syllaba brevi, sequentibus 
longis tribus, ex iambo et spondeo constabit, ut °Ari- 
stocles. Secundus e longa et brevi, subjunctis ei dua- 51 
bus longis, erit ex trochaeo et spondeo copulatus, ut 
Archimedes. Tertius, in quo primse duse longae, ter- 52 
tia brevis, longa ultima, ex spondeo et iambo concretus 
videbitur, ut Demosthenes. Restat complendo Ptetra-53 
syllaborum pedum numero Epitritus quartus, quem pri- 
mae tres longae, quarta in ultimo brevis ex spondeo et 
troehaeo connexum esse demonstrant, ut Iren&us. 

Hac inspectione ^conjicere poteris, quemadmo- 54 
dum ex disyllabis et trisyllabis pentasyllabi, sed et 
geminatis trisyllabis r hexasyllabi pedes formati vide- 
antur, quorum syllabatim per tempora species com- 
prehendi poterunt. Nam etiam si propriis nominibus, 
ut alii pedes, minime exprimuntur, tamen s situ sylla- 
barum et substantia temporum manifesti sunt : qui 
rursus soluti, exigente usu, ad ^proprium statum con- 
ditionemque revocabuntur. Igitur cognatio, et quae- 55 
dam ad incrementum propagatio, qua pedes a primor- 
dio multiplicati noscuntur, talis est : nam ex primi- 
geniis duobus pyrrhichio et spondeo adquisitis, facta 
temporum permixtione, iambo et trochaeo quattuor 
dissyllabi pedes effecti sunt. Quorum status adjec- s 6 



1 connexum] conexum P. k adseque] atseque P. * quatuor] 

quattuor P. m sine spacio] sine spatio P. sint Santen. Ter. Maur. 

p. 128. n consimiles sunt: etenim] consimiles. Sunt enim P. 

Aristocles] Aristoteles P. P tetrasyllaborum pedum] tetrasylla- 

borum P. q conjicere] conicere P. ( r bexasyllabi] exasyilabi P. 
s situ] si situs P. * proprium] propu P. 



64 Marii Victorini lib. i. 

tione syllabarum simul ac temporum propagatus, in 
trisyllabos pedes octo processit, qui, pari ratione ad- 
crescentes tetrasyllabos ex se geminato trisyllaborum 

57 numero xvi ediderunt. Rursus u xvi tetrasyllabi si- 
mili, ut superiores, geminatione, triginta et duo ex se 
schemata, id est, figurationes pedum pentasyllaborum 

58 reddiderunt. Hi quoque dum per syllabas, ut priores, 
augentur ac tempora, hexasyllabos pedes pari ratione 
in schematibus sexaginta et quattuor simili duplica- . 
tione protulerunt : ita ut summa omnium ad centum 
viginti et quattuor pedes redacta ,v sit. Ita ut simplices 
numero duodecim, compositi centum et duodecim ha- 

59 beantur. Hi autem ejusdem inter se mensurse sunt, 
aut sescuplo x anteeunt aut duplo. Ex quibus 
magis mele et rhythmi lyricorum modulorum, quam 

60 metra formari poterunt. Incipiunt autem et porrigun- 
tur tempora in pentasyllabis a quinque usque ad 
decem, id est, a pentasemo ad decasemum xP mK V ^" 
pav^yaei, ut sit pentasemus, Philopolemus, e quinque 

61 brevibus a a a a a. Decasemus autem e quinque lon- 
gis, ut Atroxiclides, cujus canon per quinque bbbbb 
signabitur. Item hexasyllabi ab hexasemo ad duode- 
casemum xpoviKJj n-apav^uei, ut Menelaophorus, e sex 
brevibus, hujus canon, a a a a a a, qui est duplex tri- 

62 brachus. Alter e sex longis quibus tempora duode- 
cim subsistunt, ut Callistochermedes, qui est duplex 
molossus, y et hoc canone signabitur b b b b b b, ut sit 
duodecasemus. 

63 Non parva autem in pentasyllabis copulandis quae- 
stio est, qua colliguntur differentise figurarum ; nam- 
que interest mediam syllabam cui parti velis adne- 

64 ctere. Aliud est enim si duabus praecedentibus soci- 
ata faciat conjunctionem ex trisyllabo et disyllabo, 

u xiii] xvi P. w sit] est P. x anteunt] anteuni P. Y et 
hoc] hoc P. 



cap. 12. De Metris. 65 

contrarium autem si a duabus praecedentibus divulsa 
postremis duabus subsequentibus copuletur, ut sit con- 
jugatio e z disyllabo et trisyllabo, qui fit ut multiplices 
harum figurarum numerus per differentias oriatur. Erit 65 
igitur in exemplo hic versus, 

Armiger in Ida pede vago littora petens. 
Nam si ut trochaicum scandas, erunt omnes conjuga- 
tiones e trochaeo et anapsesto : si contra ut a trisyl- 
labo incipias, erunt omnes conjugationes ex dactylo 
et iambo, et eflScietur iambicus versus : juxta quse in- 
tellegi datur varia divisione conjugationum, naturam 
versuum, vel a trochaico in iambicum, vel ab iambico 
in trochaicum posse transduci. Hoc igitur de cunctis 66 
triginta duobus pentasyllabis pedibus accipiendum est : 
quse quidem variatio non in aliis quam in pentasylla- 
bis conjugationibus evenire consuevit, a causa medise 
syllabae b quae movetur, cum aut prsecedentibus aut 
subsequentibus syllabis copulatur. 

Cap. XII. De Metris. 

Metrum est compositio pedum ad certum finem de- 
ducta, seu dictionum quantitas et qualitas pedibus ter- 
minata, vel rhythmus modis finitus. Prima autem 1 
metra sunt, syllaba brevis, syllaba longa : ex his enim 
metimur ipsos pedes, ac rursus ex pedibus, metra : 
et deinceps de metris, carmina. Initium autem metri, 3 
conjugatio syllabarum, ex quibus colligitur totius qua- 
litas metri : judicium vero in auribus et auditu est. 
Species igitur metrorum sunt c quattuor, Epica, Melica, 
Comica, Tragica. 

Epos est proprie heroicum metrum, quod divina- 4 
rum humanarumque rerum et vel maxime herourn 



z disylkbo, qui] disyllabo et trisyllabo quae P. a caussa] causa P. 
b quae movetur] quidemovetur P. c quatuor] quattuor P. 
K 



66 Marii Victorini lib. i. 

facta versu d hexametro comprehenduntur, e quod Greeca 
significatione dictum putanta7ro tov iireo-Qai h avTwra e^ijg 
[Aepy rotg TtpaToig, id est, quod primas partes ejus f ceterae 
s insequantur. Hoc metro Homerus ^virtutes heroum 
est h prosecutus, sicut Horatius refert dicens, 

Res gestm regumque ducumque et tristia bella, 
Quo scribi possent numero, monstravit Homerus. 

6 Idem et Pythium, quod interfecto Pythio k dracone 
compositum esse dicatur, cum Delphorum incolse 
laudem Apollinis ita persequerentur, 

'iyj Ttaiav, "if\ iiaidv, "iy\ Traidv, 

7 quod constat ex spondeis sex. Idem erit et iam- 
bicum trimetrum, si ; litteram, quse dichrona est, cor- 
ripias. In his enim Mactylo et iambico metrorum 
omnium fundamenta subsistunt. Hoc quidam a Lino 
Apollinis antistite, alii ab Orpheo, nonnulli ab Ho- 

8 mero inventum putant. Melicum autem sic ut Lyri- 
cum, quod ad modulationem lyrse citharaeve componi- 
tur, sicut fecit Alcseus et m Sappho, quos plurimum 

9est "secutus Horatius. Carmen autem Lyricum, 
°cum metro subsistat, potest tamen videri extra le- 
gem metri esse, quia libero scribentis arbitrio per 

° rhythmos exigitur. Tragicum autem, quod trimetro 
magis versu componitur, quo usi sunt Sophocles et 

ii Euripides. Comicum vero varia versuum et modulo- 
rum lege compositum reperitur, sicut plerumque apud 

12 Menandrum, sed et alios, cognoscimus. Metrorum 
genera alia a Dis appellata, ut dithyrambicon, PPria- 
pion: alia ab inventoribus, ut •lArchilochium, Sota- 

d hexametro] exametro P. e quod] quse P Mox addidi esi post 
id. f cseterse] cetere P. S virtutes heroum] heroum virtutes P. 

h prosequutus] prosecutus P. k dracone] draconem P. ! iambico 
et dactylo] dactilo et iambico P. m Sapho] Sappho P. n se- 

quutus] secutus P. ° quum] cum P. P Priapion] priapicon P. 

ed.Cam.Priapium corr. Camerarius. Q Archilochium] Archilocium P. 

6. Pythio] f. Pythone Santen. Ter. Maur. p. 139. 



cap. 12. De Metris. 67 

dium : alia ab his qui crebrius usurparunt, ut r Sapphi- 
cum, Asclepiadicum : alia a qualitate pedum, ut Iam- 
bicum, s Dactylicum, Anapsesticum : *alia a numero pe- 
dum, ut Trimetrum, Tetrametrum, Hexametrum : v alia 
a numero syllabarum, ut, w Heptasyllabon, Hendeca- 
syllabon. Metrum autem bifariam accipiemus : nam 
aut Poeticum metrum est, aut Bioticum. 

Bioticum metrum est, quod in usu vitse et humana 13 
conversatione taxatur: quod ipsum accipietur modis 
x quattuor. Primo per spatium longitudinis, ut me- 14 
trum cubitale, pedale, palmale. Secundo per ponde- 
rum examen, ut in libra, uncia, v scrupulo. Tertio per 15 
qualitatem acervalem, ut in modio, sextario, hemina. 
Quarto per qualitatem z humidam et fluxam, ut in cya- 16 
tho, congio. 

Poeticum vero metrum, quod a poetis per syllabas 17 
pedum et versus figuratur, et ipsum a intellegetur modis 
quattuor. Per tempora, ut syllaba longa, brevis, cum 18 
dicitur. Per numeros, quia certa syllabarum dinume- 
ratione metrum finitur. Per qualitatem pedum, quia 19 
certis pedibus versus quique procedunt; unde iam- 
bica trochaica et b dactylica metra dicuntur. Per nu- 
merum pedum, quia versus pro mensura sua quisque 
trimeter, et tetrameter, et c hexameter intellegitur. 
d Hexametrum poetse, quod sex pedibus ingrediatur, 20 
e quos metra eodem modo Grseci nominant, appella- 
runt. Sicut et illa quibus metimur, cum et trimodia 21 
sit certa mensura, et modius, et f hemina; nihilominus 



r Saphicum] Sapphicum P. s dactylicum] dactilicum P. * te- 
trametrum hexam.] alia a numero pedum, ut trimetrum ex. P. 
v aliee] alia P. w Heptas. hendec.] eptas. endec. P. x qua- 

tuor — spacium] quattuor — spatium P. y scrupulo] scripulo P. 

z humidam] umidam P. a intelligetur — quatuor] intellegetur — 

quattuor P. *> dactylica] dactilica P. c hexameter intelligitur] 
exameter intellegitur P. d hexametrum] exametrum P. e quos — 
nominant] quae — nominata P. f hemina] emina P. 
K 2 



6'8 Marii Victorini lib. i. 

et cyathus exigua mensurse portio, parique ratione de- 

22 cempeda, et pes, et digitus : sic et totus versus me- 
trum, et singuli pedes quibus eum metimur, metra no- 

23 minantur. Itaque quia sunt verba rebus pauciora, nam 
propter infinitam rerum multitudinem, cui nequaquam 
omnibus vocabula propria invenirentur, quse ratio lo- 
quendi flagitabat, ^translatitie a quacumque re simili 
ac proxima pleraque appellari h coeperunt, ut in mon- 
tibus vertices, in vitibus flagella, in exercitu acies, alae, 
et cornua, in surculis gemmse, et *cetera per k meta- 

24 phoram translata. Quidam autem non pedem ] me- 
trum esse volunt, sed syllabam, quod hac ipsum quo- 
que pedem metiamur, et m quod finita esse mensura 

25 debeat, pedes autem in versu n variantur. Alii rur- 
sum nec pedem nec syllabam metrum putant esse 
dicendum, sed tempus, quia omne metrum in eo quo 
metimur numero finitum est, ut decempeda : non enim 
modo decem habet, modo undecim, modo duodecim 
pedes, sed semper decem : unde pedem °metrum esse 
non posse, quia in versu modo unus est Pdactylus 
modo duo, seu spondei, interdum incurrunt PPtro- 
chaei, aut amphimacri, quorum diversitate juxta <ispa- 
tia temporum metrum, quod certam mensuram ha- 

26 bere debeat, nequaquam finitum inveniri. Nobis su- 
pervacua videtur esse pugna vocis, cum de re conve- 
niat, siquidem r metrum et in syllaba, et in tempore, et 
in pede constitutum ad s unam summam decurrat. 

27 Horum etenim omnium cognita potestate, supervacua 
est lis omnis. Nam cum temporibus syllabam metia- 

S translaticie a quacunque] trauslatitie a quacumque F. h cce- 

perunt] caeperunt P. J ca^tera] cetera P. k metaphoram] me- 

taphoran P. * metrum — quod] metron — quae P. m quod] 

quse P. n varientur] variantur P. ed. Cam. ° metrum] metron P. 
P dactylus] dactilus P. PP trochaii] trochei P. q spacia] spa- 

tia P. r metrum] metron P. s unam summam] unum sum- 

ma P. Sed N. B. est rasura post a in summa. 



cap. 12. De Metris. 69 

mur, syllabis pedes, pedibus versum, ^connexum inter 
se jus omnium reperimus. Quemadmodum cum pedale 28 
vel libra metitur aliquid, est in illis uncia, est semiun- 
cia, est digitus, vel ab eo minus quippiam, per quas 
portiunculas ipsum pedem computamus et libram, si- 
mili modo metrum erit et in tempore, et in syllaba, et in 
pede, sed minimum metrum, tempus id est, brevis v syl- 
laba erit, majus quod ex duobus temporibus, e w queis 
et pes stabit. Nec minus pro metro frequenter colis 29 
utimur, cum x aliquam odem compositam aut ex stro- 
phe aut antistrophe v aut epodo metimur per cola. 
Carmen vero ipsum versibus aestimamus. 

Metra autem omnia z quattuor modis variantur, ad-30 
jectione, detractione, transmutatione, concinnatione. 
Ita fiunt innumerabiles species ortse ex prototypis no-31 
vem,id est, a dactylico, iambico, trochaico, b anapsestico, 
paeonico, proceleusmatico, ionico ano jote/goWg-, ionico cato 
eXdo-aovos, choriambico : his c adjiciunt antispastum loco 
d proceleusmatici, namque is anapsestico e plerumque 
subditus caret auctoritate, nonnulli eum in specie de- 
cima recipiunt : quorum omnium exempla plura in 
f versu sui cujusque metri breviter ut ostendam, hsec 32 
erunt. Et Sprimo h dactylici sive heroici metri, ut, 

Arma, virumque cano l Trojm qui primus ab oris. 
k Anapaestici tetrametri catalectici, ut, 33 

Alius citharasonituque potens volucres pecudesque movere. 



* connexum] conexum P. v erit syllaba] syllaba erit P. w qui- 

bus] quis P. x aliquam odam] aliquem odem P. y aut epodo] 

epodo P. ed. Cam. z quatuor] quattuor P. a dactylico] dactilico P. 
b anapsestico — proceleusmatico] anapestico — proceleumatico P. 
c adjiciunt] adiciunt P. d proceleusmatici] proceleumatici P. 

e plerunque — authoritate] plerumque — auctoritate P. f versu] 

versus P. g primum] primo P. h dactylici] dactilici P. 

1 Trojse qui primus ab orisj T. q. p. a. o. P. k Anapaestici] Ana- 
pestici P. 



70 Marii Victorini lib. i. 

34 Iambici trimetri ^acatalecti, ut, 

Beatus ille qui procul negotiis. 

35 Trochaici trimetri catalectici, ut, 

Roma, Roma, cerne quanta sit JDeum benignitas. 

36 Ionici a-rco fxettyvos tetrametri m brachycatalecti, ut, 

Galli timidi semianimes tergora vertunt. 

37 Ionici aira eXaacrovog tetrametri "acatalecti, ut, 

Miserarum est neque amori dare ludum neque dulci. 

38 PChoriambici tetrametri ^acatalecti, ut, 

Lydia, dic perdere r cur hunc cupias, quid retices. 

39 Antispastici tetrametri s brachycatalectici, ut, 

Libens hoc tibi persolvo, nihil me sicjuvat. 

40 Pseonici tetrametri ^catalectici, 

Sic Tyberis v inptacidus in maria labitur. 

41 w Proceleusmatici tetrametri catalectici, ut, 

Nemus ave reticuit, ager x ho?nine silet. 

42 Igitur ex his generalibus novem metris, quse prototypa 
et primiformia diximus, composita fiunt metra, cum 
invicem sibi per yhemistichia copulantur, quae Grseci 
avvBera, id est, conjuncta atque composita, appellant. 

43 Cum hemistichio iambico jungitur y^hemistichion 
trochaicum aut anapsesticum, z ionicum, dactylicum, 
seu quolibet alio, de quibus et a ceteris in processu di- 

44cemus. Metra autem b qusedam singulis pedibus, quam 
Monopodiam, c quaedam binis, quam Dipodiam voca- 

45 verunt, scandi moris est. Hanc nos conjugationem ap- 
pellamus. Et per monopodiam quidem sola d dactylica, 

1 acatalecti] acatalectici P. m catalectici] brachycatalecti P. 

n acatalecti] acatalectici P. ° tniserarum] miserorum P. ed. Cam. 
P choriambici] coriambici P. 1 acatalecti] catalectici P. r cur hunc] 
hunc P. s brachycatalectici] brachicatalectici P. * catalectici] 

catalecti P. v implacidus] inplacidus P. w proceleusmatici] 

proceleumatici P. x homine] hominem P. y hemistichiaj 

emistichia P. yy hemistichion] emistichium P. z ionicum 

dactvlicum] colon cum dactilicum P. a ca;teris] ceteris P. * qua?- 

dam] quedam P. c quaedam] quidam P. d dactylica] dactilica P. 



cap. 13. De Colis Metrorum. 71 

per dipodiam vero e cetera. Igitur cum f hexameter 46 
versus metrorum omnium finis ac summa sit, hi qui 
epici non sunt, si per singulos pedes feriantur, exce- 
dant necesse est modum ff hexametri versus, unde per 
sdipodias feriuntur: ut etiamsi decem pedum fuerint, 
non decametri appellentur, sed pentametri, quinque 
scilicet dipodiis computatis. 

Cap. XIII. De Colis Metrorum. 
Consideranda prseterea in metris Cola, quse Latine 
membra, item Comma, h quod ccesum a nobis proprie 
dicitur, id est, extrema et exigua pars in metris. Men- 
sura enim seu modus metrorum hujusmodi accipietur, 
nam extremum in his atque ultimum, quod monome- 
tron dicitur, constat ex uno pede, maximum vero us- 
que ad periodum decametrum porrigetur, quorum dif- 
ferentia talis est. Colon est membrum quod finitis 2 
constat pedibus ; Comma autem in quo vel pars pedis 
est. Erunt itaque Cola particulae solutorum metro- 
rum, ut, 

Arma virumque cano. 
k Omnis autem versus Kara to tiXho-tov in duo colas 
dividitur. Abusive autem etiam ! et comma dicitur 
colon. His quidam adjungunt Stichum, id est, ver- 
sum, sub hujusmodi differentia, ut sit versus qui ex- 
cedit dimetrum, unde et m hemistichium dicitur, co- 
lon autem et comma intra dimetrum. Erit itaque4 
colon cum integrse fuerint syzygise ; comma vero, cum 
imperfectse. Proprie autem Orseci cola dicunt, quee- 
cunque circa juncturas aut artus porrecta sunt in lon- 
gitudinem membra : unde Euripides, 

Kai KaXa KwXoig T€Tpa7rovv [xifjL^cro[J.ai. 

e csetera] cetera P. f hexameter] exameter P. ff hexametri] 

exametri P. g dipodias] dipodeas P. h quod] qute P. k om- 

nis] oninium P. ] comma] et comma P. m hemistichium] 

emistichium P. 



72 Marii Victorini ub. i. 

5 Unde dictum melos brachia scilicet et femina. Nec 
in metro apud quosdam haec communiter mele appel- 
lantur, quse nos carmina interpretamur et membra, quae 

6 n mele Grseci divisa membrorum vocant. Partes ergo 
versus, cum ex ea qua conjunctus erat parte °dissolvi- 
tur, cola Pefficient; cum vero ea qua conjunctus erat 
parte absciditur, particula, quse ^divulsa ex eo est, 
comma dicetur, ut in illis versus solvatur, in his r cae- 

7 datur. Nam Periodus, s qu3e Latina interpretatione cir- 
cuitus vel ambitus vocatur, id est, compositio pedum 
trium vel *quattuor vel complurium similium atque 
v absimilium, ad id rediens unde exordium w sumpsit, 
sicut temporis lustrum, vel sacrorum trieterici, vel in 
x poematibus, quando non versus v omni metri genere 
panguntur, sed ex variis versibus carmen omne com- 
positum per circuitum quendam ad ordinem suum de- 

8 currit. Hepiolog dicitur omnis z hexametri versus modum 
excedens, unde ea quse modum et mensuram habent, 
metra dicta sunt. Subsistit autem ex commate, colis, 
et versibus. 

Cap. XIV. De Versu. 
Versus est, ut Varroni placet, verborum junctura, 
quse per articulos et comrnata a ac rhythmos modula- 

2 tur in pedes. Incipit autem a dimetro, et procedit us- 
que ad b hexametrum, in his dumtaxat versibus qui 

3 per singulos pedes dirimuntur. In illis autem qui per 
c dipodiam usque ad tetrametrum vel pentametrum, 

n mele] melle P. ° dissolvitur] disolvitur P. P effieient] 

efficit P. q divulsa] divolsa P. r csedatur] cedatur P. s quse] 
qui P. l quatuor — complurium] quattuor — complurum P. v ab- 
similium] abdissimilium P. w sumsit, sicuti] sumpsitj sicut P. 

x poematibusj poematis P. y onini] omnes P. z hexametri] 

exametri P. a ac rhythmos] arythmos P. b hexamelrum] 

exametrum P. et mox. c dipodiam] dipodlan P. 

5. Nec in metro] Camerarius legit^, Nec immerito. COMM. 



cap. 14. De Versu. ?3 

nonnunquam hexametrutn procedunt, quibus de divi- 
sione ac scansione sua cuique nomen est, quos Latine 
taxatione d simplicium senarios, trimetros, octonarios 
vero tetrametros vocaverunt, abusive vel hsec e appel- 
latio habebitur cum f sincera et propria signiricatione 
Grsecorum. Versus Herous hexameter Epos dicatur. 4 
Apud nos autem versus dictus est a versuris, id est, a 
repetita scriptura ^ex ea parte in quam desinit. Primis 5 
enim temporibus, sicut quidam asserunt, sic soliti erant 
scribere, ut cum a sinistra parte initium facere ccepis- 
sent, et duxissent ad dextram, sequentern versum a 
dextra parte inchoantes^ ad sinistram perducerent : 
quem morem ferunt custodire adhuc in suis liris rusti- 
cos. Hoc autem genus scripturse dicebant h Boustro-6 
phedon a boum versatione, unde adhuc in arando, ubi 
desinit sulcus et unde alter inchoatur, versura proprio 
vocabulo nuncupatur. Omnis autem versus ab inte- 7 
gra parte orationis incipit, et in integram desinit, ex- 
ceptis his, iquae in comcediis joculariter dicta, cor- 
rupta aut semiplena efferuntur, aut quse raro apud epi- 
cos metri necessitate dividuntur: ut apud Virgilium, 

Septem subjecta k trioni. 
Pari ratione in versu et Apocope prsecepta est, id est, 8 
subtractio syllabse syllabarumve, cujuslibet orationis, 
metro cogente facta, quse sive in verbo 5 sive in nomine 
acciderit, pro integra parte orationis accipietur, ut, 

d simplicium] simplicum P. e appellatio] appellatione P. 

f syncere] sincera P. S ea exj ex ea P. h Bustrophen] Bostro- 
phen P. Boustrophedon Valesius. i quse] qui P. et sic mox. 

k Trioni] Trione P. 

5. liris pro litteris em. Vale- talis, ut a fine cujusque versus in~ 
sius ad Harpocrat. p. 138 = 56. ciperetur exordium alterius, atque 

6. Bustrophen] ^ova-r^^Uv ita recurreret, tanquam spacia du- 
scripturam exaratam Pausanias plicata quee sunt, ut Grseci vo- 
commemorat fuisse in arca aedri- cant, diavKov. CAMER. 

na Cypseli heliacon «', qua? esset 



74 Marii Victorini lib. i. 

9 l Endo sua do : 

id est, in sua domo. Item, 

m Acfamul infimus esset, 
pro famulo. Similiter, 

Proras "detondete et despoliate guberna: 
id est, gubernacula : sicut °diximus metri necessitate. 
Versus autem distat a metro, quod in versu statim au- 
ditur et metrum, in metro autem non statim versus. 

Cap. XV. De vPoetice. 

Qui versus facit, ^-nafa ro noieh dictus est irotvjTvjSj 
Latina lingua r vates dicitur, quod verba modulatione 
s connectat. Viere enim connectere est; unde vimen 

2 dictum virgulti species, et viti in rotis. ^Poetice est ars 
ipsa: nam poesis et poema distant, eo quod poema tan- 
tummodo clauditur carmine, ut tragcedia vel rhapsodia, 
poesis autern ex pluribus, id est, corpus operis confecti, 

3 ut Ilias Homeri, et y^Eneis v Virgilii. Poematum autem 
seu carminum species sunt tres : alia enim aGrsecis Kara, 
cTtyoh alia w avo-TYjfxaTiKa, alia fitKTa dtcuntur, x qua? etiam 

afjieTafioAa et [X€Tal3oXtKa. Igitur Kara ariyjjv SUnt, qua? 

eodem metro constant, ut metrum epicum Homeri, et 
Maronis nostri : vel v quod ex trimetris et tetrametris 
continuis subsistit, aut colis, aut commatibus ejusdem 

4 metri. Systematica autem quee ex plurimis metris, ne- 
que ex uno versu aut eodem colo vel commate conti- 

1 Endo] indo P. m Ac] a P. n detondete et despoliate] 

detendite et spoliate P. ° metri necessitate diximus] diximus me- 
tri necessitate P. P Poetica] Poetice P. 1 napa, to] to om. P. 

r vates, quod] vates dicitur qui P. s connectat] conectat P. et 

mox. * poetica] Poetice P. v Virgilii] Vergilii P. w a-v- 

a-vqiA.KTiKa} a-tcrryiiAaTiKa. P. x quod — ac] que — et P. y quod 

ex t.rimetris ac] que ex trimetris et P. 

9. Endo sua do] Ad Grseco- Ak>? ttot) ^aAKo^aTe? 8£, et Arati, 
rum similitudinem haec facta vi- ei$ ave/Aov 8e t« mv$a Kv^pv/jjyjpei 
dentur, q\ialia sunt apud illos, e%Qie». CAMER. 



cap. 15. De Poetice. fb 

nentur, ut sunt z lv<plo), et quse apud lyricos invenimus, 
a quse syzygiis gradiuntur. Mixta autern quge partim 5 
sunt Kara oriyov, partim ex trimetro et tetrametro mix- 
ta, b quamquam non in uno versu semper versus ex- 
pleatur, ut in c elegeia vel epodis. Nam neque per se 6 
versus hexameter sine sequente pentametro elegiacum 
metrum implebit, neque in epodis singuli versus sine 
clausulis suis et d adsequelis audiri poterunt e «rco&o/. 
Quse similiter Kara ^tortyjjv fiunt, eadem ferme a^era- 
(3oXa et [xera(3oXtKa erunt. Nam a[Aera(3oXa dicta sunt, 7 
Squod sui generis qualitatem mensuramque semper 
obtineant, ut sunt Homeri carmina, et ea quae Kaia 
c-rtyov appellari diximus : Mera(3oXtKa autem, quse ab 
aliis metris ad alia genera transitum faciunt, qualia 
esse tragica et comica paulo ante memoravi. Nam et 8 
Menander in comcediis frequenter a continuatis iambi- 
cis versibus ad trochaicos transit, et rursum ad iam- 
bicos redit. Hsec etiam in carminibus, quae mutuo 9 
h adnexa ita ex se pendent, ut alterum sine altero au- 
diri non possit, vpowltKa et (e7r)co^tKa vocaverunt, Md est, 
antecantativa et k postcantativa, ut sit in hexametro 
TrpoGobiKov ipsum epos, et (e^co^tKov versus pentameter, qui 
ei subjungitur in elegiis. Item (ante)cantativum erit ic 
trimeter iambicus, ut, 

Ibis Liburnis inter alta navium. 
Erit Mimeter postcantativum, 

z eVwSo)] epodoe P. a quae] q P. b quanquam] quamquam P. 
c Elegia] eleia P. qui mox, exameter. d assequelis] adsequelis P. 

e eVoSo* quia] epodoe que P. f SIo-tj^oi'] 8/o-to*%ov P- & quod] 

que P. h annexa] adnexa P. ! i.] id est P. k praecanta- 

tiva] postcantativa P. 1 dimeter] trimeter P. Correxit Camera- 

rius. 

9. Legendum antecantativa et tativa, et postcantativa, ut paulo 

cantativa vel postcantativa. Et post, -Kpovfjivia, i<pvtA,vix, vel /xe- 

forte scriptum fuit icpo^iKa, wDiko, ^v^vm. COMM. Correxi fere cum 

et iiruDiKa,, i. e. antecantativa, can- Buretto Mem. Litt. T. X. p. 247. 

L 2 



76 Marii Victorini lib. i. 

Amice propugnacula. 
Et quseque alia qualia et metro scripta sequentes clau- 
sulas quorumlibet metrorum ad se trahunt, ita appella- 
buntur, quia proodicis versibus e^aoovTai, id est, acci- 
nuntur. 

Cap. XVI. De Strophe et Antistrophe et Epodo. 

Pleraque m Lyricorum carminum, quse versu n co- 

lisve et commatibus componuntur, ex Strophe etAnti- 

strophe et °Epodo, ut Graeci appellant, ordinata sub- 

2 sistunt, quorum ratio talis est. Antiqui deorum laudes 
carminibus comprehensas circum aras eorum euntes 
canebant, cujus primum ambitum quem ingredieban- 

3 tur B a parte dextra arpo(j>Y]v vocabant. Reversionem 
autem sinistrorsum factam, completo priore orbe, An- 
tistrophon appellabant. Dein in conspectu deorum 
soliti consistere, cantici reliqua consequebantur, appel- 

4 lantes id Epodon. Nam Epodos est tertia pars aut 
iperiodus lyricse odes. Igitur quae post arpocfivjv et avri- 
G-Tpo<fiy]v, r cTra$ov dicebant. rr €7rdoeiv quidem est superca- 

s nere. Hinc sumptum vocabulum in has Epodos, quse 
binos versus impares habent. Nam ut illse canticum 

6 finiebant, sic hse sensum versu insequenti. Hoc quia 
e tribus subsistit, appellatur s Tpidg. Ita ut omnis et 
a-Tpocjyy] et avTiaTpo(j>o$ et ^eTraoog totidem habeant syllabas 
in proxima periodo, v quse subjicitur priori, ut sit aut 
w lao^eTpog aut lao-^povog quolibet metro seu rhythmo 

7 subsistens. x Nam sicut dextra manus impares habet 
digitos, sed v horum pares sunt sinistrse manus si con- 



m Lyricorum] liricorura P. n colisque] colisve P. ° Epodo] 

epode P. P ex parte] a parte P. q periodus lyricae odes. Igi- 
tur quee] periodos lyrice/ odes igitur quod P. r iitwlov} evolov P. 

rr litalta quidem] epodon quod P. s Tpidq] mca P. * et eVaSo?] 
et oin. P. v quas subijcitur] qui subicitur P. w loopirpos — ioo- 

%povo{\ cojweT/)o? — co%povoi; P. x Nam] quo P. y numero] horum P. 



cap. l6. De Strophe et Antistrophe et Epodo. 77 

feras z digitis. sic et strophes cola, cum sint dissimilia 
in proxima epodo subjectae triados. Observabis autem 8 
ut temporibus non syllabis pedes dividas, ut solvantur 
duae longa? in a quattuor, et disyllabo pede pro tetra- 
syllabo utaris, parique vice quattuor syllabarum bre- 
vium tempora in duo contrahantur, quod per necessi- 
tatem fieri licet, ut aut divisee numero respondeant, 
aut conjunctse temporum b spatiis occurrant, quod et in 
c ceteris metris generali prsecepto servabimus. Inter hsec 9 
sunt quaedam carmina quae Monostropha appellantur, 
d quod duas periodos et eas pares habeant, neque epo- 
do, ut alia, concludantur. Praeterea reperitur nonnun- k 
quam hujusmodi compositio versuum in carminibus, 
non ut prima compositio secundae compositioni, sicut 
in o-Tpcxpyj et antistropho, e respondeat, sed ut prima 
tertia?,, secunda quartae similis habeatur, quae compo- 
sitio Kara 7iepiK07rr\v avo[xoiofj.epvj dicitur : est enim TcepiKoirq 
carmen subsistens ex strophe et f antistropho et epodo, 
vel bis, vel ter, vel h ssepius carmen 'concludatur * fjuovo- 
nepiKonov nominatur. Si vero dissimilia inter se in epo- n 
dis cola jungantur, h 7ro/\v7repiK07tov nuncupatur, quando 
non ^sollemni continuatione, sed per distantiam et va- 
rietatem in epodis periodi compleantur. Id est, tres 
partes, m eas e quibus pericope subsistit, quse dvo{j.oio[xepyj 

z digitis, * sic] digitis* sic et P. a quatuor — dissyllabo] quat- 

tuor — disyllabo P. b spaciis — quod] spatiis — quae P. c csete- 

ris] ceteris P. d q U od] quse P. e respondeant] respondeat P. 

f Antistrophe] Antistropho P. h sa?pius] sepius P. i conclu- 

dat, * lAwoTcepiKQTcov} concludatur. MownepiKo-Kov P. ed. Cam. k TO x u - 
nepiKovoi''] mohi vepiKoirov P. l solenni] sollemni P. m e as] ea P. 

7. sic strophes cola] Locus et paritatem efficere vel metri vel 

mendosus, sensus autem est, ad temporum, quod in Pindaricis 

strophen et antistrophen et epo- odis manifestum est. CAMERAR. 
don, quarum unaquseque dissi- 10. vel bis] Forte legendum, 

milia metra complectatur, re- sl vel bis. COMM. 
spondere tamen proximae periodi ib. concludatur] Locus est 

strophen antistrophen et epodon, mutilus. CAMER. 



78 Marii Victorim lib. i. 

merito diximus, n id est, dissimilium partium copula- 
tione periodi conclusio, si quidem inducta prima 
strophe et ° antistropho, rursus aliam strophen et 
P antistrophon praecedentibus dissimilem afferant, et 
rursus itertiam nihil duabus prseeuntibus similem, et 
quartam *«eque a ceteris discrepantem. Cui varietati 
solent illud adjungere, ut postrema epodos cunctis dis- 
similis aliquando jungatur, r quod non tantum tragici, 
sed et lyrici s auctores in epodis ssepe fecerunt. 

12 Hoc loco non supersederim dicere esse brevia cola, 
*qu£e post strophen et antistrophon supercini moris 
est, quae jam non x h:$o\ sed ecpvfjivta dicentur, ut est Ivj 
icaiixv. Hsec enim vel w Hymnis vel Dithyrambis super- 
cini moris est, quae x de Epodicis carminibus, si quando 
prseponuntur Trpov/jLvta, si autem post antistrophon col- 

13 locentur, [xtOvfxvta nuncupabuntur. Hoc genus in sacris 
cantilense ferunt quidam instituisse Theseum, qui oc- 
ciso Minotauro cum apud Delum solveret vota, imita- 
tus intortum et flexuosum iter labyrinthi, cum pueris 
virginibusque cum quis evaserat cantus ^edebat, primo 
in circuitu,dehinc in recursu,id est, o-Tpo(f>fjet antistropho. 

14AIH tradunt z hunc sacrorum concentum, mundi can- 
tum cursumque ab hominibus imitari. Namque in 
hoc quinque stellse quas erraticas vocant, sed et sol et 
luna, ut doctiores tradunt philosophorum,jucundissi- 

15 mos a edunt sonos, per orbes suos nitentes. Igitur con- 
centum mundi cursumque imitans chorus canebat : 



n et est] id est P. o Antistrophe] Antistropho P. P Anti- 

strophen] Antistrophon P. q tertiam] tertia P. r quod] qui P. 

s authores] auctores P. * quae] qui P. v eVwSot] epodoe P. 

w Hymnis] ymnis P. x Epodicis] de Epodicis P. y sedebat] 

edebat P. z hunc] hoc P. a aedunt] edunt P. 

12. Dithyrambis] Hos et He- suisse, nominasse, docuisse apud 
rodotus lib. I. scribit primum Corinthios. CAMER. 
Arionem Methymtaaeum compo- 



cap. 17. De Metrorum Jine seu clausula. 79 

dextrorsumque primo tripudiando ibat, (quia c caelum 
dextrorsum ab ortu ad occasum volvitur,) dehinc sini- 
strorsum redibant, d quandoquidem sol lunaque et e ce- 
tera erratica sidera, quse Grseci TrXav^rag vocant, sini- 
strorsum ab occasu ad ortum feruntur. Tertio con- 16 
sistebant f canentes, quia terra (circa quam Scselum 
rotatur) immobilis medio stat mundo. De qua re 
Varius sic h tradidit, primum huic, nervis septem est 
intenta Jides, variique l additi vocum modi, ad quos 
mundi resonat k canor, sua se volventis in vestigia. 
Item et Varro: I7 

Vidit et cetherio mundum torquerier axe, 
Et septem ceternis sonitum dare vocibus orbes, 
Nitentes aliis alios, (qucs maxima divis 
1 LcEtitia^st,) at tunc longe gratissima Phcebi 
Dextera consimiles meditatur reddere voces. 

Cap. XVII. De Metrorum m Jine seu clausula. 

Nunc de metrorum, prout versus processerit, prae- 
scripto et legitimo fine clausulaque dicemus. Nam 
metrica lege in fine versuum quadripartita conclusio 
est, per quam exitus metri statusque dinoscitur, utrum 
pede, seu semipede, vel dipodia sit terminatum. Hanc 2 
Graeci n Karak^tv vocant: id est, cum legitimum me- 
trum in °syzygia simplicem pedem, in monopodia 
vero, id est, in P simplici pede, syllabam perdit. Hujus 3 

c coelum dextrorsum] calum dextrorsum q. P. An quoque? d quan- 
doquidem] qnam P. e caetera — sydera] cetera — sidera P. f canen- 
do] canentes P. gcoelum] celum P. h tradit] tradidit P. * ad- 
diti] addita P. k tenor] canor P. * lseticia stat — longa] lseti- 

tia stat longe P. m fine] fine seu clausula P. n Ka.TdX^iv] Ka- 
rccK^iv P. o syzygia] synzygia P. P symplici] simplici P. 

15. redibant, numerum mutat. divis Ljfititia'st) at tunc longe gra- 
COMM. tissima Phcebi Dextera consimiles 

16. Varius] Vide Weichert. de medit. COMM. Vide Anthol. 
Lucii Varii etc. Carminibus Gri- Lat. Burmanni T. II. p. 335. 
mse 1836. p. 100. Adde Wullner. de P. T. Varronis 

17. Lego, alios (quce maxima Atacini VitaMonast. 1829. p. 25. 



80 Marii Victorini lib. i- 

species i sunt quattuor, nam aut r acatalectum est, aut 
s catalecticum, aut ^brachycatalectum, aut hypercatale- 
ctum : id est, cum in fine versuum nunc desunt, nunc 

4 exuberant syllabse, aut manent integree. Est igitur cata- 
lecticum, u quotiens in fine versus syllaba una pro toto 
pede accipitur, atque ita posita velut refrenat et cohibet 

s metri cursum. Acatalectum autem, w quod novissimum 
pedem integrum pro conditione sui metri obtinet, cui 
nihil abundat aut deest. Brachycatalectum vero, cum 
uno pede, id est, duabus syllabis metrum imminuitur, 
et pro dipodia pes unus ponitur, scilicet cum dipodise 

6 feriuntur. Hoc metrum quidam x colobon vocant : 
miuron enim una fit syllaba detracta. Hypercatale- 
ctum contra, cum metrum in postrema parte versus 
una syllaba abundat ultra quam exigit dipodiae nume- 

7 rus, pro lege versus oppositi terminatus. Id ut pla- 
nius sub exemplo heroici versus faciam, erit acata- 
lectum, yquod integris suis pedibus et modis finitur : 
ut, 

Arma virumque cano, Trojce qui primus ab oris. 

8 Catalecticum si una syllaba ei detrahatur: ut, 

Arma virumque cano, Trojce qui primus ab o. 

9 Brachycatalectum, si duse : ut, 

Arma virumque cano, Trojce qui primus ab. 
«o Hypercatalectum si una, amplius quam versus integer 
exigit, syllaba exuberet : ut, 

Arma virumque cano, Trojce qui primus ab orisque. 

q quatuor] sunt quattuor P. r acatalecticum] acatalectum P. ed. 
Cam. s catalecticum] katalecticum P. t brachycatalectum] 

braclicatalectum P. u quoties] quotiens P. w quod] qui P. 

x colobon] colofon P. y quod] qui P. 

6. Miuron] ^eiovpov sunt qui isse Terentianum primam in ver- 

/Avovpov scribant a caudae musculi bo syllabam, sed idem aliis quo- 

similitudine, sed non recte, nisi que in Graecis verbis syllabarum 

fallor, etsi non fugit me corripu- quantitatem neglexit. CAMER. 



cap. 17. De Metrorumfine seu clausula. 81 

z Quod in omni genere metrorum observabitur. Rur- " 
sus, ut exempla etiam ex his metris, quse conjuga- 
tionibus gradiuntur, proferamus, cum ad perfectam 
conjugationem pes integer deest, erit brachycatale- 
ctum : ut est hoc tetrametrum, 

Quis non adultas detrahat ramo voluptates. 
Habet enim tres integras conjugationes, et quartam " 
uno pede breviorem. Catalecticum autem, cum a per- 
fectse conjugationi non pes sed syllaba amputatur, ut 
est hoc tetrametrum, habet enim quartam conjuga- 
tionem, una syllaba breviorem : 

b CcErulce, Neptune rector, c Conse litorum potens. 
Acatalectum autem, cui, ut supra diximus, neque deest 13 
ad integram conjugationem neque abundat quicquam, 
ut est hoc trimetrum, 

Amare molo nec d dolere Clinia. 
Hypercatalectum vero,cum ad integram conjugationem 14 
una abundat syllaba, ut est hoc trimetrum, 

Caduca e populi coma glaucajam per agros. 
Sed metra magis gaudent catalecticis conclusionibus. is 
Proprie autem iambica metra f gaudent acatalectis et 
catalecticis et hypercatalectis conclusionibus, adver- 
santur autem brachycatalectis : trochaica vero hyper- 
catalectis ejectis, residuas conclusiones admittunt. 
Choriambica autem et s antispastica iisdem conclusi- 16 
onibus, quibus etiam iambica, laetantur, ionica autem 
h trochaicis depositionibus sociantur, et ideo hyperca- 
talectica illis exosa sunt. * Dactylica vero et anapse- 
stica magis acatalectis delectantur. 

z Quod] qui P. a perfectse] perfecte P. b Cserulse] Cae- 

rule P. c undse, littorum] conselitorum P. d dolere] dolore P. 

e populi coma glauca] poplicum aglauca P. ed. Cam. f gaudent] 

plaudent P. g antispastica] antispatica P. h trochaicis] thro- 

caicis P. i Dactylica] Dactilica P. 

14. Lege sicut paulo post car- coma glauca jam per agros. CA- 
men adducitur, Caduca populi MER. v.Lib.III. p.i65.ed.Comm. 



82 Marii Victorini lib. i. 

17 Prseter has autem depositiones est geque quse SiKara- 
Xfjlla nominatur, cum ex diversis metris versus sub 
unius figura k conponitur. Nam si sit dactylica tetra- 

18 podia et ithyphallus, id est, l si post quattuor dactylos 
m pedes tres continui trochsei n subjiciantur, isque ver- 
sus °quasi uniformis pronuntietur, ^iKaraXYj^iav pati- 

19 tur. P Quandoquidem quarto pede 1 dactylo et pars 
orationis et catalectici metri finis includitur, atque ita 
r rursus trochaicum dimetrum brachycatalectum ad- 
jungitur, quod ithyphallicum nominatur, ut est, 

Tunc et amoris amor venit improbus aliger Cupido. 

20 Occasio suggerit hoc loco etiam illud dicere, qusedam 
metra familiariter propriis pedibus terminari. Nam 
iambica catalectica iambis, acatalectica iambo super- 
fluente syllaba, similiter trochaica et anapsestica suis 
libentius terminantur: contra, qusedam alienis depo- 
sitionibus gaudent, ut antispastica et choriambica iam- 
bicis conjugationibus, ionica autem utraque troehai- 

21 cis. Siquidem sunt his finitima et familiaria metra 
singula singulis, non enim solum in fine ponuntur, 
s sed et in medietate versuum, et inter initia conjun- 

22 guntur. Scias autem in omni metro novissimam syl- 
labam adiaqbopov, id est, indifferentem esse. Nihil enim 
metri interest, utrum illa longa sit an brevis, ea vide- 
licet ratione, quia distinctionis mora breve tempus 

23 ostendit : longam autem syllabam pro brevi accipi 
finalem ea ratione putaverunt, qua reperiuntur in me- 



k componitur] conponitur P. ! supra quatuor] si post quat- 

tuor P. m pedestres] pedes. tres P. n subijiciantur] subici- 

antur P. ° quasi] quibus P. P Quandoquidem] Quando P. 

qui habet quarto in marg. q dactylico] dactilo P. r rursurn] 

rursus P. s sed in] sed et in P. 



20. catalectica — acatalectica] 2i. ostendit] 1. extendit. San- 

F. acatalecta — hypercatalecta. ten. Ter. Maur. p. 220. 



cap. 18. De Epiploce. 83 

tris longae plerumque pro u brevibus positae, quas com- 
munes vocant, ut est, 

Insulce Ionio in magno. 
Unde fit, ut in omni metro novissima syllaba indiffe- 24 
rens habeatur. Nam Aristoxenus musicus dicit breves 
finales in metris, si collectiores sint, eo aptiores sepa- 
rationi versus a sequente versu fieri, w idcircoque in 
sexta sede trisyllabos figura non ponitur, quia moram 
habet. x At contra disyllabos familiaris est, quia ce- 
lerius desinit, et eo magis, si posteriorem syllabam 
brevem habuerint. 

Cap. XVIII. De Epiploce, id est, Metrorum am- 
pleocione. 
Nunc de metrorum connexionibus, quas epiplocas 
Grseci appellant, dicemus. Adjectione enim et de- 
tractione per syllabas et tempora y iis accidentia me- 
tra variantur. Dicta autem Epiploce, id est, amplexio, 2 
a metricis, eo quod z copulari metra metris diversa his 
adjectionibus, a vel detractionibus, aut etiam translation- 
ibus videantur. Harum species sunt tres, quarum 
prima trisemos, secunda tetrasemos, tertia b hexasemos 
dicitur, ex eo quod e tribus, et c quattuor, et sex tem- 
poribus subsistant, quae, detractis ab initio versus pri- 
mis syllabis, diversa metrorum genera informant. Qua- 3 
rum prima erit e^7rAoK>j ^valiKrj rpiayfj.os, id est, cum 
iambicis trochaica d connexa variantur in species duas, 
utrasque trisemas, ut diximus, temporum trium : in 
conjugatione vero sunt e ktaayp.Qi, id est, temporum 
sex. Nam iambico versui, ut est, 4 

u brevibus] ve brevibus P. w iceircoque] idcircoque P. * at 

contra dissyllabos] atque disyllabos P. Y his] iis P. z copu- 

lari] copulare P. d detractionibus] vel detractionibus P. D hexa- 
semos] exasemos P. c quatuor] quattuor P. d connexa] co- 

nexa P. e £,a<i-f\[KQi\ exasemoe P. 

M 2 



84 Marii Victorini lib. i. 

Paratus omne Ccesaris periculum ; 
si adjeceris longam, efficies trochaicum, ut, 

O paratus omne Ccssaris periculum. 
Rursus trochaico si detrahas primam syllabam, iambi- 
cum efficies, velut est, 

Celer f phaselus ille quem videtis. 

5 Aut cum- ^dactylicis anapsestica sociantur, similiter 
€7wrkoKY)v ^va^iKYjV TeTpdvyjfxov faciunt, ut, 

Arma virumque cano. 

6 Huic si accesserint duse breves, fiet anapaesticus, ut, 

Ades arma virumque cano. 

7 Rursus adjecta longa fiet h dactylicus, ut, 

Pro ades arma virumque cano. 
1 Quod adeeque ut supra per duas species variatum est 
k dactylici et anapsestici, et ideo SvabiKrj, id est, dua- 

8 rum amplexio. Tetrasemos autem propter l quattuor 
tempora, quibus uterque pes extenditur, appellatur, 

9 qui in conjugationem copulati octasemi fiunt. Obser- 
vabis autem in hac specie semper duas breves aut 
m adjicere aut detrahere longam unam, n quia est uter- 

io que pes trisyllabos. Tertia eTmrXoKvj est in ionicis 
duobus et ° choriambo et antispasto, quae T€Tpa^tKrj 
p hexasemos dicitur, id est, amplexio quadra, iquat- 

ntuor enim pedes sibi mutuo r connectuntur. Tempo- 
ribus autem sex s constant : nam cum sit hic versus 
ionici minoris, 

Deafecit dea belli dominatrioc Pkrygas. 

f Phaselus] Phasellus P. E dactylices] dactilicis P. h dacty- 

licus] dactylicum P. ed. Cam. > Quod] Qui P. k dactylice] dacti- 
lici P. ! quatuor] quattuor P. m adijere] adicere P. n quod] 

quia P. ° choriambico] choriambo P. P hexasemos] exase- 

mos P. <1 quatuor] quattuor P. r connectuntur] conectuntur P. 
s constant] constat P. 

it. Deafecit dea belli clomina- fectam continens, quse neque in 
trix Phrygas~\ Catalecticus tetra- aliis exemplis adductis requiren- 
meter, nullam sententiam per- da, cum de autoribus tantum as- 



cap. 19. De tome sive incisione versuum. 85 

Adjecta longa fit choriambicon, ut, 12 

Cur deafecit dea belli dominatrioc Phrygas. 

Rursus adjecta ^alia longa, efficiet ionicum majorem, 13 

sic, 

Hoc cur deafecit dea belli dominatrix u Phrygas. 

Item adjectio brevis quartam speciem in pede anti- J 4 

spasto procreabit, ita, 

Et hoc cur deafecit dea belli dominatrix Phrygas. 

Adseque et hic versus apud Horatium, 15 

Miserarum est neque amori dare ludum neque dulci, 

constat ex ionico minore ; huic si copulaveris longam, 16 

erit choriambicum, 

Quam miserarum est neque amori dare ludum neque dulci. 

Item longa alia apposita facit ionicum majorem, ut, 17 

O quam miserarum est neque amori dare ladum neque dulci. 

Brevis autem prselata antispastum informabit, sic, 18 

Et quam miserarum est neque amori dare ludum neque dulci. 

Ad w summam, omnis s7cnrXoi<y} propriis pedibus nulla 19 

intermixtione aliorum subsistens suis usque ad ulti- 

mum pedibus terminabitur : sin autem alios admiserit, 

variabitur. Nam familiare est x utrisque ionicis tro- 

chaicas sibi ^bases admiscere. Ergo z sincerum [xovoei- 

§€$, mixtum autem ofAot$e$ vocabitur. 

Cap. XIX. De tome sive incisione versuum. 
Incisiones etiam versuum, quas Grseci TG//.a<r vocant, 
ante omnia in b hexametro heroo necessario obser- 

T alia] alia longa P. u Phrygas] Phrigas P. w sumrmim] 

summam P. ed. Cam. x utriusque] utrisque P. et sic corr. Ca- 

merarius. y bases] basis P. z syncerum] sincere P. a To/>ia?] 
tomgc P. b hexametro] exametro et sic mox P. 

sumserint quantum ad declaran- omnis | Ut in armis superaret, &c. 

dum hoc quod doceret, satis esse Similiter Horatianus trimeter a- 

crederet. Sed Terentianus locum catalectus, Miserarum est neque 

integrum adduxit, et versus aca- amori dare luclum, adducitur ad- 

talectos. Diomedem modo \ Dea juncto sequente pede in forma 

fecit dea belli dominatrix Phrygas tetrametri. CAMER. 



86 Marii Victorini lib. i. 

2 vandse sunt. Omnis enim versus in duo cola forman- 
dus est, qui berous hexameter merito nuncupabitur, si 
c competenti divisionum ratione dirimatur. Sex enim 
pedum percussio versum quidem hexametrum, non 
tamen heroum, quem epicum, si legem incisionis non 

3 tenuerit, faciet. Quarum prima e penthemimeres tome 
dicitur, cum post duos pedes sequens syllaba plenam 
orationis partem distinguit, cujus exemplum erit, 

Quam Junofertur. 

4 Verbum enim post duos pedes concludit ac f determi- 
nat syllaba, quse in metro Ssemipes habetur, ut se- 
quens sermo ab integra parte orationis incipiat. Ge- 
minata autem penthemimeres tome versum pentame- 
trum complet, ut, 

Quam Junofertur, quam Juno fertur. 

5 Secundam divisionem h hepthemimerem Grseci dixe- 
runt, quae tribus pedibus emensis ^adjicit syllabam, 

6 completque sensum k quacumque orationis particula. 
Huic, sicut et superiori, nomen inditum ex eo est, *quod 
tribus pedibus et una syllaba, id est, semipede, quse in 
arsi et thesi septem motus efficiunt, versum dividat. 
Cujus exemplum erit, 

Quam Junofertur terris. 

7 Nam post tres pedes suprema ris syllaba sensum com- 

c competenti] conpetenti P. e Penthemimeres] Penthememe- 

res P. f determinat] determinatur P. Hoc si mavis, repone supra 
concluditur. S semper] semipes P. h e^^(^ep5j] eptimimerem P. 
icf>0^ifjL€piv ed. Cam. ' adijcit] adicit P. k quacunque] quacum- 
que P. l quod] qui P. 

2. quem epicum] dicunt addit nomina per es, ut philalethes, phi- 
Santenius Ter. Maur. p. 227. lopseudes, visum tamen est qui- 

3. Penthemirneris] Lege Pen- busdam posse usurpari et substan- 
themimeres. Sunt enim hsec ad- tive, quoniam esset /*ep$, ut fieret 
jectiva ad to/ayj id est irev^jOUjUejjv;^ ■KevByjfA.ifA.epK; e<^0yj,u*'(xep(?, quod Ut 
i(j}6^iAt[Aepvji, quibus fuere qui et rpi- non prorsus rejicio, ita priorem 
9-/]tA.t[/.epy) adderent, cum post unum usum verbi tutiorem esse judi- 
pedem syllaba partem orationis co. CAMER. v. Santen. ad Ter. 
finiret, ut Jrma virum et Italiam. Maur. p. 260. Penthemimeris ed. 
Et liac ratione scribentur haec Cam. 



cap. 19. De tome sive incisione versuum. 8f 

plet. Erunt igitur hse duae principales tomae, ut dictum 
est, heroici versus incisiones, quibus similiter et m iam- 
bici versus trimetri dividuntur. Sed his in heroo duse 8 
alise accedunt. Nam si harum neutram inveneris, ter- 
tium "trochseum in versu conquires, id est, penthe- 
mimeren °disyllabo clausam : ut est, 

Infandum regina. 
Nam percussis duobus pedibus, tertius pes Ptrochseus 9 
est gina, cui conjuncta brevis ju secundum legem 
versus ihexametri dactylum complet, bes autem syl- 
laba et sensum superioris coli integrat, ut fiat r hephthe- 
mimeres, et sequentis pedis initium inducit. Eodem 10 
modo et quartus Hrochaeus accipietur, qui raro ad- 
modum reperietur, ut est, 

Quce pax longa remiserat arma novare parabant. 
Quartus pes trochaeus arma, (vide hephthemimerem " 
^disyllabo clausam, ut supra,) cui adnexa brevis no 
syllaba v dactylum lege heroici versus implet. Harum 12 
si nullam in hexametro speciem inveneris, heroum 
versum jure ac merito negabis. Nonnunquam autem 13 
evenit, ut in eodem versu plures incisiones, id est, 
penthemimeren, et hephthemimeren, et eam quse 
quarta w caesura partem orationis terminat (quam bu- 
colicon Grseci dicunt) x reperiamus : ut, 

Arma virumque cano Troja qui primus ab oris. 
Nam j(B qui pes in versu quartus eam divisionem ex- 14 
plicat, quam bucolicon vocari dictum est, sub qua pe- 
dum percussione sensus impletur. Nam bucolici me- 15 
tri haec lex est, quam per omne opus sui carminis 

m Iambici et] Iambici versus P. n Trochasum] Trocheum P. 

Mox Penthemimerin ed. Cam. ° dissyllabo] disyllabo P. P Tro- 
chasus] Trocheus P. q hexametri dactylum] exametri dactilum P. 

r hephthemimeres] epthemimeres P. et mox. hephthemimeris ed.Cam. 
et inf. s Trocheeus] trocheus P. '.* dissyllabo] disyllabo P. 

v Dactylum] Dactilum P. w caesura] cesura P. x reperiamus] 
reperiantur P. 



88 Marii Victorini lib. i. 

Theocritus Syracusanus observat, exceptis paucis ver- 
siculis de quibus in processu dicemus. 

Cap. XX. De concursu et collisione vocalium. 
Observanda prsecipue in metris litterarum vocalium 
inter se collisio, quse trifariam evenit, id est, per ?aw- 
akoKprjv, (ekQXi^iv, avveK<pwvyjaiv, vel z avvaipeatv, quarum inter 

2 se differentia talis est. Nam awaXoMpv) est, cum inter 
duas loquelas duarum vocalium concursus alteram eli- 
dit : id est, cum duse partes orationis ita coeunt, ut al- 
tera in vocalem desinat, et altera incipiat a vocali : ut, 

Hic hasta 2E,ne<R stabat. 
Item, 

Priamique evertere gentem. 

3 Nec tamen putaveris quamlibet a e duabus eximi posse, 
illa enim quse supervenit, priorem semper b excludit, 

4 non prior sequentem. "Ek6\uPi$ autem vel eKTpixpic fit, 
cum duse inter se dictiones dure concurrentes aliquam 
pluresve vocalium cum consonanti c dumtaxat expri- 
munt: ut, 

Multum ille et terris jactatus et alto. 
Item, 

d Circumdat necquicquam humeris et inutile ferrum. 
s 2,vveK(f)0Qvv]aii vero, cum duae vocales in unam syllabam 
coguntur, quse possunt duarum syllabarum locum di- 
visse complere, e nulla dumtaxat interposita consonante : 
cum tPhaethon in metro sic enuntiatur, ut ex trisyl- 
labo nomine sdisyllabum faciat : ita, 

Cum te h Jlagranti dejecit fulmine Phcethon. 

y avvaXoKfy^jv'] avvaXt<pYjV P. et sic lllOX. z avvaipecriv] o-waipio-u P. 

a e duabus] duabus P. *> excludit] excludat P. c duntaxat] 

dumtaxat P. d Circundat nequicquam humeris] Circumdat neq. 

quam umeris P. Mox supra vero cum aliquida manu veteri scriptum 
est, quod legere nequeo. e dumtaxat] nulla dumtaxat P. f Phae- 
thon] Phae P. ed. Cam. g dissyllabon] disyllabun P. h fla- 

granti — tulmine Phaethon] flagrantem — flumine Phaiton P. 



cap. 20. De concursu et collisione vocalium. 89 

Et illud Maronis, 

Villis onerosum atque unguibus aureis. 
Aureis enim pronuntiandum est : in scandendo autem 6 
reis syllaba non dividitur, sed e littera in unitatem 
cum i deducta per Miphthongon Grseco more et ra- 
tione scripta enuntiatur. Sed et nostri veteres eas syl- 7 
labas, in quibus i productum invenitur, e anteposito 
scriptitabant, ut in antiquis libris invenimus. Consimili 
ratione quaeritur, Orpheus in metro (ur, 

Non me carminibus k vincet nec Thracius Orpheus) 
utrum trisyllabum an Misyllabum sit 3 an idem no- 
men duplici enuntiatione promatur; aut sine a littera, 
ut m Peleus Pentheus, aut cum a, ut ita declinetur 
Orphceus, ut Arist&us : visum est tamen hoc posse 8 
discerni, ut illa sine a littera Grseca sit enuntiatio, hsec 
Latina quod per n diphthongon effertur. Sed ut ad 9 
propositum revertamur, quidam superioribus tribus 
quartam speciem addiderunt, quam Graeci dicunt Kpa- 
aiv, id est, cum unius litterse vocalis in duas syllabas fit 
communio, ut, 

Audire est operte °pretium procedere recte. 
Item, 

p Qucecumque estfortuna mea est. ' 
Quae veluti per contrarium (rwe/icpcovyaiv in metris imi- i< 
tatur. Hae figurae sollicite observandse sunt tam in 
heroicis quam iambicis ac ^ceteris metrorum generi- 
bus, ne nobis per r neglegentiam obrepant, maximum- 
que errorem afferant. 



1 diphthongon] diptongon P. k vincet nec Thracins] vincat nec 
trachius P. 1 dissyllabum] disyllabum P. m Pentheus] peleus 

pentheus P. n diphthongon] diptongon P. ° precium] pre- 

tium P. P Qusecunque] Quaecumque P. q cseteris] ceteris P. 

r negligentiam"] neglegentiam P. 



90 Marii Victorini lib. i. 

Cap. XXI. De vitiis versuum. 
Inter alia, quee in metris vitanda esse praecepimus, 
tria vel maxime heec observanda vitia nobis sunt, qui- 
bus vulnerati versus claudicabunt, quse trifariam con- 

2 tingunt. Nam s aut in principio, aut medietate, aut 
in extrema sui parte corrumpuntur. Igitur cujus ini- 
tium pro conditione proprise legis nequaquam inte- 
grum processerit, atctyaXog dicitur, veluti capite ^inmi- 
nuto : ut, 

Fluviorum reoc Eridanus. 
Item, 

Adicias nec te ullius violentia vincat. 

3 In v media vero parte laesus Xayapos appellatur: ut, 

Anchisen facio certum. 
Quibus qui medentur, finalis syllabae excusatione suc- 
currunt, ne media versus sede iambus habeatur cau- 
santes, quod parte orationis terminata pro longa posi- 
tione accipienda sit, ut, 

Quam Junofertur. 



Quis te magne Cato tacitum. 



Et, 

Item, 

Classe veho mecum. 

4 At in ultima w fxeiovpo$ ob decurtationem, ut Graeci 
dixerunt, caudae, id est, extimae partis : ut est ille ver- 
sus apud Homerum, 

Tpa>e$ x & eppiyYirxav (m(ag 'i$ov aiokov o<piv. 
Cujus exemplo etiam nos utemur ita, 

Attoniti Troes viso serpente pavitant. 

5 Cui quidam ita medentur, ut dicant Homerum artis 
poeticae patrem geminata littera o</></>/v dixisse, sicut et 

s aut] ut P. * imminuto] inminuto P. v media] medio P. 

w fAtiovpo(\ miurus P. et infra. x S' e^/y^o-av] ^epiyyja-av P. qui mox 

utimur. 



cap. 21. De vitiis versuum. 91 

oo-trot, vfxfj.iv, otti. At cum Livius Andronicus praemisso 
hexametro hujusmodi subnectat versus per ordinem 
iambo terminatos, novam potius hanc speciem, quam 
fxeUvpov sestimant versum, et teliambon appellant. Nam 6 
in hymno Dianse apud eundem ita inveniuntur in fa- 
bula Inone, 

Sedjam purpureo suras include coturno, 
Balteus et revocet volucres in pectore sinus, 
Pressaquejam gravida crepitent tibi terga pharetra, 
Dirige odorisequos ad certa cubilia canex. 

Nam cum superiorem versum yplerumque chorius, se- 7 
quentem iambus terminent, non absurde choriambi- 
cam clausulam idem affectasse in ejusmodi modula- 
tione z diceretur, ea videlicet contemplatione, qua a vide- 
ret Homerum, fontem atque originem metrica? disci- 
plinae, non tantum in duobus corpusculis Iliados et 
b Odyssese his versibus teliambis frequenter usum, sed 
et in eo carmine c cui Margite nomen est, eundem he- 
rois hexametris trimetros iambicos d tamquam pares 
numero miscuisse viderit, qua ratione id in opere suo 
Livius. Nobis autem, quibus e in isto artis metricse 8 
commentario omnia insinuandi curse ac moris est, ne 
aut per imperitiam, aut f neglegentiam id praeterisse ab 
obtrectatoribus diceremur, utrumque super hujusmodi 
conditione versuum aperire atque expromere in maximo 
opere et studio fuits. 

y plerunque] plerumque P. z dicetur] diceretur P. a vide- 

rit] videret P. b Odysseas] Odisseae P. c cui] cujus P. d tan- 
quam] tamquam P. e i s to in] in isto P. f negligentiam] neg- 
legentiam P. g Marii Victorini de Metricis didascalicis lib. I. ex- 
plicit feliciter. Incipit liber secundus. P. 



N 2 



92 Marii Victorini lib. ii. 



LIBER SECUNDUS. 



Cap. I. De & Prototypis speciebus novem. 

VyREDO nos omnia, quse ad instructionem metricae 
disciplinse, velut qusedam primse b institutionis incuna- 
bula, c necessario his, quibus hujusce artis voluptas 
ac studium est, intimanda sunt, d adfatim persecutos. 

2 Unde nunc ad novem prototypa, id est, primiformia 
omnium metrorum genera, e quorum fonte e atque 
origine derivata f innumerabilis metrorum profluit co- 
pia, ^stylum nostri operis convertam, de quorum dis- 
ciplina et praeceptis, et ratione omni, qua inter se con- 
gruunt sive dissentiunt, textus hujus secundi voluminis 

3 singula quseque reserans explicabit. Auspicandum igi- 
tur ab eo nobis pede potissimum credidi, b qui heroum 
metrum ^principem omnium continens etiam nominis 
sui appellatione signavit: siquidem nonnuhi ambi- 
gant, a quo e duobus metrorum ordinem inchoantes ex- 

4 ordium capiant. Nam qui k ab iambo initium trahunt, 
eo studio id fieri volunt, quod idem a brevi, a quo his 
origo est, incipiens tempore, et longo desinens, ] velut 
a minori ad majus egressus per temporum incrementa 
consurgat. Pyrrhichius enim nullum ex se metrum 

a Prototypis] Prototipis P. b institutionis] instructionis P. 

c quge necessaria] necessario P. d afFatim] adfatim P. e et — 

derivata] atque — dirivata P. f innumerabilis] innumerabiles P. 

g stylum] stilum P. h qui] quod P. J principem] principe P. 

k a] ab P. 1 veluti] velut P. 

3. principem] principium bic et mox legendum preecipit Santenius 
ad Ter. Maur. p. 137. 



cap. 2. De Dactylico metro. 93 

m edidit: trochaeus vero a longa incipit. Nos autem, 5 
ut dictum est, principi metrorum omnium heroo, sive 
Pythio, deferentes, non absurde a dactylico auspican- 
dum esse censuimus. Igitur prototypa, id est, primi- 
formia novem metra, quorum et in primo mentionem 6 
fecimus, sunt hsec : e quibus primum dactylicum, de- 
hinc anapsesticum, post iambicum, et trochaicum, et 
choriambicum, et antispasticum, ionicum catb fxeifyvog, 
ionicum a-no IXatro-ovog, et paeonicum. Nam "proceleus- 
maticum, speciem novem prototypis decimam °adso-7 
ciandam esse quidam putant, de quo suo loco. Placuit 
itaque hoc situ ordinis ad illuminandas eorum inter se 8 
Paltercationes ac mutuas semulationum vicissitudines, 
(quas per contrariam naturee positionem habere noscun- 
tur,) eadem sic digerere, ut dactylicis anapaestica, iam- 
bicis trochaica, et cetera, ut paulo ante induximus, ^e 
dive*.'so proposita, quo distent ac diiferant sive copu- 
lentur et congruant ipsa inter se comparatione propo- 
sita, non solum ingenii r sed oculorum veluti contem- 
platione percepta, in promptu ac propatulo habeantur. 

Cap. II. De Dactylico metro. 

Igitur dactylicum hexametrum constat e spondeo 
trochseo et eodem dactylo : habet autem sedes sex, 
quas Aristoxenus musicus ywp a s vocat. Recipit autem 
pedales figuras tres, has Graeci dicunt tcoIiko. ayyfxara. 
Nam aut in sex partes dividitur per monopodian, aut 2 

m aedidit : Trochseus] edidit : trocheus P. n Proceleusmaticum] 
proceleumaticum P. o associandam] adsociandam P. P alte- 

rationes] altercationes P. q a diverso] e diverso P. r sedl 

set P. 



>rum 



8. alterationes] alternationes enim nota esse genera metror 

Santen. Ter. Maur. p. 152. ordine et collocatione quadam 

ib. non solam ingeniis et oculo- tanquam perscriptorum in ta- 

rum veluti] Lege non solum in- bella. CAMER. 
genii sed oculorum virtuti. Vult 



94 Marii Victorini lib. ii. 

in tres per dipodian et fit trimetrus, aut in duas per 

3 tcZXa duo, quibus omnis versus constat, dirimitur. E 
cujus genere hse metrorum species gignuntur. Diphi- 
lium seu Chcerilium, s logacedicum seu Archebulium, 
^olicum sive Sapphicum, et cetera de quorum statu 

4 ac ratione suo loco dicemus. Dactylici igitur metri 
id prsecipuum est, quod heroum appellatur. Differt 
enim a dactylico heroum eo, quod et dactylicum est, 
et in duas caeditur partes, de quibus supra diximus, 

5 ss penthemimerem et hephthemimerem. Dactylicum 
enim, licet iisdem subsistat pedibus, non tamen iisdem 

6 divisionibus, ut herous cseditur versus. Inter spondeum 
autem et Mactylum mensura temporum congruente, 
etiam in arsi et thesi eadem aequalitas stabit, quam 
Graeci dicunt 'ia-ov Xoyov, v quibus per conjunctionem et 
divisionem, ut supra docuimus, mutua procreatio est, 
meritoque indifferenter in quacumque versus sede, (ut 
sors scandendi processerit,) reperiuntur, dumtaxat us- 
que ad pedem quartum : quintus enim frequenter, ut 

1 heroum decet, dactylus esse debet. Eadem cognatione 
etiam anapsestus, qui e spondei prima in duas breves 
divisa efficitur, heroo posset w adnecti metro, nisi, x in- 
cipiente dactylo et subjuncto anapaesto, mediae breves 
numero quattuor heroum versum defbrmarent : seu 
quod anapaesti per syllabas gradiantur, sive quia me- 
trorum fere omnium natura talis est, ut caveant ne sin- 
gulas partes orationis singulorum pedum fine conclu- 
dant, sed potius ut verba vel nomina ex residua sui 
parte v sequentibus pedibus adnectant, quo pacto eve- 

s Logoaoedicum] logoedicum P. ss penthemimerem et hepthe- 
mimerem] penthemimeren et hepthemimeren P. penthemimerin et 
hephthemimerin ed. Cam. * Dactylum] Dactylicum P. v quas 
et] quibus P. w annecti] adnecti P. et infra. x incipienti] 

incipiente P. y frequentibus] sequentibus P. 

8. frequentibus, etc.] Meudosus annectant ; quo pacto evenit vo- 
locus. Lego, sequentibus pedibus cum partes integras esse &c. et 



cap. 2. De Dactylico metro. 95 

nit vocum integer pes esse, sed sane ut perfectae parti 
orationis de sequenti sermone aliquid accedat, nec um- 
quam facile cum fine pedis pars orationis impleatur. 
In anapaestis autem contra evenit istud : etenim pes 8 
hic singulis conjugationibus partem orationis includere, 
sicut in comoediis pleraque exempla declarant. Non- 9 
nunquam haec observatio praetermittitur, sed qui fu- 
erint versus, neque sonum neque gratiam habebunt, et 
prosae orationi similes audientur. Trochaeus numero 10 
tantum syllabarum spondeo congruens, velut alienus 
ab his, semper in extima parte versus locabitur. Super " 
quo etiam nunc inter grammaticos lis pendet : nam 
qui eum asserunt, ferunt pulchriorem versum epicum 
effici, si KardXyj^iv habeat, id est, si trochaeo claudente 
terminetur : ut persuadeant dactylicis pedibus familia- 
riter trochaeos in depositionibus conjugari. Adversus 12 
quos alii loci extimo, in quo tantum locali praescrip- 
tione nituntur. Nec c immerito, ut novissima ejus syl- 
laba, d qu83 semper brevis est, mora temporis interce- 
dente, quae in fine versus naturaliter contingit, sup- 
pleatur, quo tunc demum pro longa sumatur, sicut 
pleraeque in metris finales syllabae, vel e quod in omni 
versu ultima brevis o&iafapos, id est, indifferens, habea- 
tur. Quae tamen persuasio in medio posita potest et 13 
trochaeo accidere. Non amat autem, ut dictum est, per 
singulos pedes verba finire, sed immiscere syllabas. 

e immerito] merito P. d quse] qua P. e quod] que P. 

mox, includere cleest solet, vel remtarum numeris. Ut, At re\gina 

certe subaudiri debet. COMM. gra\vi jam | dudum et, Insig\nem 

Hoc monuerat Camerarius. pie\tate vi\rum tot a\dire la\bores. 

ib. quo pacto evenit vocum inte- CAM. 

ger pes esse~\ Mendosus et muti- 12. KardK^tv] f. in catalexi 

lus locus in manifesto sensu, fieri Santen. Ter. Maur. p. 219. 

enim vult integrum pedem non 13. extimo] extimi Id. 

integrarum vocum sed quasi di- ib. locali] locatur Id. 



96 Marii Victorini lib. ii. 

Nam f qui per singulos pedes verba terminarit, erit in- 
decens: sicut, 

^Pythie, Delie, te colo, prospice, votaque Jirma. 

15 At si misceantur syllabse, erit decentissimus: ut, 

At regina gravi jamdudum saucia cura. 

16 h Adseque observatur, ne tertius pes verbum finiat, ver- 
sumque a se *diducat: ut est, 

Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos ? 

17 Heroi versus vitiosi habentur, qui ex solis dactylis 
k vel qui ex solis spondeis constant, quia in talibus aut 

18 gravis tarditas aut velocitas nimia, vitiosa est. Insignes 
autem in metris sunt aut dactylici, in quo quinque l dac- 
tyli ultimo spondeo clauduntur : ut, 

Panditur interea domus omnipotentis olympi. 

19 Aut m cnrovlaityvreg, id est, cum in quinta et sexta re- 
gione versus pedes spondei ponuntur : ut, 

Cornua velatarum ohvertimus n antemnarum. 

20 Aut in monosyllabum desinentes : ut, 

procumbit humi bos. 
Aut quattuor orationis partibus decurrentes : ut, 

Cornua velatarum obvertimus n antemnarum. 
Aut aavvbeToi et §ia itkvxe : ut, 

Formosum pastor Corydon ardebat Alexin. 

21 Incipit autem versus herous hexameter a duodecim 
syllabis, in quo omnes spondei sunt: ut, 

Non phocce, turpes, non marcentes ° balenee. 

22 Et crescit usque ad septemdecim syllabas. Quotiens 
autem dactylus accedit, totiens syllaba p adcrescit : 
quas species sub exemplis enumerare, et apud nos 
longum, et apud eruditos absurdum habeatur, quo- 

f qui] q. P. g Pvthie] phitie P. h Adseque] Ataeque P. 

i deducat] diducat P. et sic Santen. Ter. Maur. p. 272. k vel so- 

lis] vel qui ex solis P. 1 dactyli] dactilici P. m o-Troi/Sa/^ovTe?] 

o-icoidtafyvTfs P. » antennarum] antemnarum P. ° balense] 

ballen<£ P. P accrescit] adcrescit P. 



cap. 2. De Dactylico metro. 97 

tiens et quibus in locis per alternas dactyli et spondei 
vices inter se obortse collocentur: quas tamen triginta 
duas esse manifestum est. Est autem herous versus 24 
temporum viginti quattuor, spondeo dumtaxat ultimo. 
At si trochseus versum clauserit, viginti trium : quem 
volunt haberi hexametrum catalecticum. Memineris 25 
autem ssepe Graecos huic metro molossum et palim- 
bacchium et creticum loco dactyli sub lege syllaba- 
rum communium admiscere. Nam et apud nos simi- 26 
lis versus reperitur, in quo primus amphimacrus: ut 
est, 

Insula Ionio in magno. 

Qui tamen certa ratione creticus 1 non est. Nam ter- 27 
tiam longam, id est & diphthongon, quse creticum pro 
dactylo dedit, sequens syllaba a vocali incipiens, dum 
tempus prioris in se trahit, produci non patitur, atque 
ita productam vocalem superveniens alia vocalis elidit. 
Nec te idem pes in illo versu decipiat, velut hujus si- 28 
milis, qui est talis, 

Ponite : spes sibi quisque. 
Nec enim hic, ut in superiore, primus pes creticus erit 29 
propter duas consonantes, sed pes est dactylus, primo 
quod pars orationis compleatur cum pede, id est, JPo- 
nite, dehinc quod sp sequentis pedis r inferri supe- 
riori non possunt, s quando alium inchoant sensum. 
Nec *umquam consonantes duse longam syllabam fa-30 
ciunt, nisi in eadem parte verbi constitutae : u quod et 
in ceteris observabimus. 

Incipit autem et adcrescit per augmenta syllabarum 31 
dactylicum metrum a dimetro usque ad hexametrum. 
Erit ergo versus dimetrus catalecticus, qui duobus suis 
dumtaxat pedibus subsistit, tamquam, 
Terruit w urbem. 

1 non est] est P. r inferre] inferri P. s quando] que P. 

1 unquam] umquam P. u quod] que P. w orbem] urbem P. 
O 



98 Marii Victorini lib. ii. 

w Quod concurrit etiam in choriambicurn monometrum 

32 hypercatalectum, quod Adonidium appellatur. Trime- 
trus autem acatalectus, qui e tribus, ut, 

Cui non dictus Hylas puer. 
Hoc x vjfjuexes dicitur : quo Simonides frequenter usus 
est. Tetrametros, qui e quattuor, ut, 

IVos patriccjines, et dulcia. 

33 Qui in ydactylum desinens Alcmanicum, in spondeum 
vero z Archilochium metrum efficit. Pentametrus a aca- 
talectus, qui e quinque, ut, 

Phcebus me docuit juga Pieridum sequi. 

34 Et hoc Simonidium dicitur. Hexametrum cui sex in- 
cisiones sunt, ut, 

Oceanum interea surgens Aurora reliquit. 
Fit catalecticum in b syllaba, cujus ea compositio est, 
ut habeat c duos dactylos et spondeum, dehinc totidem 
dactylos, et in fine syllabam, ut, 

Alma parens d genetrix divum decus Oceano. 

35 Nam si una syllaba brevius fuerit a legitimo hexame- 
tro heroo, dicetur Diphilium metrum ; ita tamen ut 
ista versificatio tertium e pedem spondeum semper 

36 habeat. Hoc quoque dignum eruditis auribus non 
prsetermiserim, repertum in hexametro versu dacty- 
lico, cui tamen duo cola e duobus dactylis et spondeo 
constabunt, quattuor pedes disyllabos, id est, trochae- 
um, iambum, pyrrhichium, spondeum, per ordinem 
semper f positos inveniri, si velis alias, quam hexame- 

37 tri heroi lex postulat, scandere. Ut est apud Ho- 
merum, 

Zeu$- &e Oewv ayoprjv TrotrjaocTO TepinKepavvog. 



w Quod] qui : et mox P. x ^-u€7re<] emiepes P. y dactylum] 

dactilicum P. z Archilochium] Archilochicum P. a catalecti- 

cus] catalectus P. Pentameter catalecticus em. Camerar. b syl- 

laba] syllabas P. c duos dactylos] duo dactyli P. d genitrix] 

genetrix P. e pedem] pedum P. f positos] potius P. 



cap. 2. De Dactylico metro. 99 

Et apud nostrum, 

Conciliumque vocat & divum pater atque hominum. rex. 

Et, 

Incipe Mcenalios mecum mea tibia versus. 

Et appellatur quadrupes IvoleKao-Yifxos iteplolog, eo quod 38 

quattuor pedes temporum duodecim, h quasi per circui- 

tum quendam recurrentes, contineat. Sed de his hacte- 

nus. Namque ex heroo metro per adjectionem et 39 

detractionem, item per immutationem et concinna- 

tionem genera metrorum propagata, quibusve vocabu- 

lis nuncupata sunt, decursis speciebus prototypis, de 

quibus nunc sermo est, persequemur, quo facilius ce- 

tera, enodatis atque illuminatis principalibus, Mntelle- 

gantur: nec tamen omnia, quorum infinitus atque im- 

mensus est numerus, ausim promittere, sed quae potior 

k auctoritas adprobat, vel frequens usus celebrando 

commendat. 

Heroici versus hexametri cola seu commata, alia 40 
sunt (ut Graeci dicunt) dpKTiKa, alia reXiKa, alia Koivd. 
E *quis alia initiis, alia clausulis versuum connexa 
respondent, quas m partiunculas, si necesse sit, n ausim 
dicere initiales, et finales seu novissimales ; communes 
autem quia et initio et fini societate congruunt. Igi- 41 
tur tetrametrus versus herous initialis erit talis, 

Odrysium Martem cane barbite. 
Finalis seu novissimalis, 42 

Odrysio lyra carmine cantat. 
Communis autem, 

Mensorem cohibent Archyta. 
Trimetrus initialis, 43 

Sic te diva potens Cypri. 



S divum] diu P. h quasi] quibus P. * intelligantur] intelle- 
gantur P. k authoritas approbat] auctoritas adprobat P. l qui- 

bus] quis P. m particulas] partiunculas P. n ausim] usim P. 

Mensorem — Archita] Messorem — Archyta P. 

O 2 



100 Marii Victorini lib. ii. 

44 Quod metrum P Glyconium octasyllabum dicitur. Fi- 
nalis autem, 

Grato Pyrrha sub antro. 

Quod i <&epeKpaTeiov evTa<Tvk\a(3ov appellatur. 

45 Dimetrus herous initialis erit, 

Arma sonantia. 
Novissimalis, r qui pentasyllabus dicitur, 
Terruit s urbem. 

46 Nam tam in prima quam postrema parte posita hsec 
cola, adsumptis reliquis quattuor pedibus, faciunt he- 
roum hexametrum, quse portiuncula? etiam ex iambico 
versu per hujusmodi cola decisse pleraque ex se pari 

47 syllabarum ratione metrorum genera procreabunt. In- 
ter hsec, ne ignorasse videar, non praetermiserim, *quod 
ferunt apud auctores exempla repperiri, quibus osten- 
dant hexametrum dactylicum usque ad octametrum 
disyllabo terminatum processisse, ultra quam proceri- 
tatem nihil in eodem scrutandum est. 

Cap. III. De Anapcestico metro. 
Anapsesticum metrum originem trahere a rhythmo 
dactyiico in dubium non venit, cum iisdem tempori- 
bus uterque eorum syllabisque subsistat: unde a qui- 
2 busdam avTilaKTvXog dicitur. Siquidem dactylus e 
longa et duabus brevibus, anapeestus e u duabus bre- 
vibus et longa digesti, situ ordinis tantum discrepare 
videantur. Dehinc, quod detracta per e7ri7rXoKYjv heroo 
dactylico prima longa, reliqui pedes in anapeestum 
w reformentur in eo dumtaxat versu, qui quinque con- 
tinuis per ordinem dactylis currit : ut, 

At tuba terribilem sonitum procul cere canoro. 

P Gliconium octo syllabura] Glyconium octasyllabum P. q cpepe- 
Kpdreiov iicTao-vkXaftov] pherebration eneptasyllabon P. r qui penta- 
syllabus] quod pentasyllabos P. s orbem] urbem P. * quod] 

quia P. u duabus] duobus P. w reformentur] reformtur P. 



cap. 3. De Anapastico metro. 101 

Detracta enim at syllaba, qua primus in versu dacty- 4 
lus constat, erunt reliqui pedes anapaesti, sic, 

Tuba terrihilem sonitum procul are canoro. 
Recipit autem id metrum pedes quattuor spatio tem- 
porum pares, syllabarum numero dispares, spondeum, 
qui est anapaesti collectio, dactylum, proceleusmati- 
cum, et eundem anapaestum in quacumque sede. Nam 5 
cum omnes numero temporum quattuor comprehen- 
dantur, tamen divisione longarum vel conjunctione 
brevium, cum longse in breves colliguntur, inter se 
variantur, et cum diversis vocabulis nuncupentur, 
ejusdem fere generis existunt. Nonnulli in ultima 6 
hujus sede ionicum minorem recipiunt, ea ratione, 
qua in fine metrum omne varie claudatur : dehinc 
quod etiam ab auctoribus studio novitatis qusedam 
adjiciantur et detrahantur contra quam ratio veteris 
disciplinse permittit. Quod et in ceteris inetris datur 
agnoscere. Nam et iambus in clausula invenitur, et 7 
appellatur Archebulium. At si trisyllabo pede sui 
dumtaxat generis terminetur, adaeque Archebulion, sed 
integrum : nam prius, in quo iambus, a7roKporov dicitur. 
Volunt enim sicut dactylicum trochseo ultimo, ita ana- s 
psestum nonnunquam iambo concludi, si quidem dac- 
tylus ut trochaeus a longa incipiat, x anapgestus autem 
ut iambus desinat, quo fit sonorus. Percutitur vero 9 
versus anapsesticus prsecipue per >dipodian, interdum 
et per singulos pedes. Est autem percussio cujuslibet 
metri in pedes divisio. Exemplum erit tetrametri 10 
catalectici, quod est in anapsesticis, nobilis ille versus, 

Alius cithara sonituque potens volucres pecudesque movere. 
Item, 

Admota labris tuba terribilem sonitum dedit a-.re canoro. 

Quod genus frequens est apud Aristophanem : unde " 
x anappestus] anapsestum P. y dipodian] dipudian P. 



102 Marii Victorini lib. ii. 

et z Aristophanium vocatur: a non quia conditor ejus 
idem fuit, nam et aa Eupolis et Cratinus et alii priores 
usi sunt eo, verum quia plurimus in hoc metro Ari- 
stophanes est, ut, 
Mare non amo, quod modo cum placido stetit cequore, litora ccedit. 

12 Erit ergo exemplum b pentametri acatalecti, 

Celebret cPhcebus cithara superos omnipotentes, resonetque melos Musis placiti 

13 Tetrametrus autem, 

Celebret Phcebus cithara superos omnipotentes, resonetque melos. 

14 Trimetrus vero, 

Celebret Phcebus cithara superos omnipotentis. 

15 Dimetrus autem, 

Celebret Phoebus cithara superos. 
i6Tres autem pedes, tripodia ut Greeci dicunt, dimetrum 
brachycatalectum faciunt, ita, 

Super ardua fertur equis. 
17 Placet nunc eodem ordine, quo d pentametrum per 
metra singula e detractione pedum ad dimetrum de- 
duximus, f sursum versus rursum dimetrum pari lege 
ad pentametrum perducere, velut, 

Lyrico resonet mea Musa potens. 

% Delo nova carmina pangere gestio. 

h Adsis age, deprecor, l o mihi Melpomene nescio. 

z Aristophanium] Aristophanion P. a non ] nam p. aa Eu- 

polis] ^Eschylus edd. esclylus P. b pentametri acatalecti] tetra- 

metri acatalectici P. ' c Phcebus] ut Phoebus P. d pentame- 

trum] pentametro P. e detractione] detractatione P. f sur- 

sum] susum P. S Delo] Melo P. h Assis] Adsis P. A mihi 

Melpomene nescio] o mihi Melpomene P. 

1 1 . Mare &c.] Lege versum Ari- conatur Camerarius.utsit dimeter^, 

stophaneum ita, Mare non amo, Lyrico resonet mea musa potens. 

quod modo cum placido stetit ce- Trimeter, Delo nova carminapan- 

quore littora ccedit. Hoc multum gere gestio dulcisona. Tetrame- 

et libenter usus Aristophanes, ut ter, Assis age, deprecor, mihi 

Nebulis, ko.) to7<; a\<Ty$<n$ ouayjjvz- Melpomene fer opem scribere ne- 

a-Oat, kolv aKanrTy rlt; ere <pXeyeo6a.t, scio. Pentameter, Lyrico resonet 

Kal ruv OukZv roT^ TipeaflvTepou; itta- mea musa potens Delo nova car- 

vio-Tacr6ai TrpocrioZo-t. CAMER. rnina pangere gestio dulcisona. 

17. Lyrico &c.] Exempla haec COMM. 
depravata ac mutila ita resarcire 



cap. 3. De Anapastico metro. 103 

Scio quaesitum cur dactylicum singulis pedibus, ana- i8 
paesticum per syzygian scandatur, cum inter se omni- 
fariam congruant. Persuasum est nullum metrum 19 
hexametro posse esse majus. Igitur cum anapaesticus 
versus et septem et octo pedum reperiatur, placuisse 
majoribus eum per syzygias caedi, non alias quam si 
dactylus supergrederetur hexametrum, utique per sy- 
sygias scanderetur. Hoc loco dicam, cur, cum sint 20 
duse periodi, seu stasima, ut quidam vocant, pari inter 
se conjugatione copulata, alterum vocetur anapsesticon, 
alterum dactylicon, cum seque in utraque cadant mixti 
dactylus et anapsestus. Causa talis, quod anapaesticum 2r 
melos binis pedibus amat sensum includere, ut apud 
^Accium, 

Inclyte, parva pradite patria, nomine celebri, 

Claroque potens pectore, Achivis classibus auctor. 
Quae periodus circa sex versatur dipodias. Contra Pa- 22 
cuvius novare propositum volens, noluit intra binos 
pedes, ut superius, finire sensum, sed secundum Euri- 
pidem dactylicum metrum, quod appellatur, m induxit, 
ut nominis mutatio diversitatem daret, hujusmodi sta- 
simo, seu periodo, usus : 

Agite, ite, volvite, rapite, coma tractate per 

Aspera saxa et humum, n scindite vestem ocius. 
Apud °Alcmanem, disciplinae hujus antiquum aucto- 23 
rem, reperitur trimetrum catalecticum in syllaba, cui 
si una longa praeponatur syllaba, fiet heroum : quod 
est tale ; 

Quamvis ego per montes alacer properarem. 
Herous ita, 

Sed quamvis ego per montes alacer properarem. 
Cujus mensurae est hoc quoque metrum, quod Messe- 24 



1 Actium] Accium P. m inducit] induxit P. « scindite] 

scandite P. ° Alcmanem] Alcmenem P. 



104 Marii Victorini lib. ii. 

niacum appellatur, et est, ut supra, trimetrum cata- 
lecticum in syllaba : verum eo distat, quod anapsestis 
prsecedentibus et spondeis sequentibus habet factas 

25 conjugationes, et postremam syllabam brevem. Idem 
et embaterion dicitur, quod est proprium carmen La- 
cedaemoniorum. Id in praeliis ad incentivum Pvirium 
per tibias canunt, ^incedentes ad pedem, ante ipsum 
pugnae r initium, quod est tale, 

Superat montes pater s Idceos, nemorumque, 

26 Anapsestici autem versus, qui ex spondeo et anapeesto 
et dactylo, et rursum spondeo et anapsesto et syllaba 
conponuntur, sunt quidem proceritatis trimetree cata- 
lecticse : 

Pan Mcenalio carmine Nymphas properantes. 

27 Verum hic versus currit ionico majori, et *par ei est, 
qui Sotadius dicitur, et est, 

v IUcb rumpunt teneras uviferce comas lagei. 
Purum vero anapsesticum tale est, 
Nitet aurea purpurece Veneris coma roscida, lactea cervix. 

28 Quod est tetrametrum catalecticum. Cui etiam id 
quod ex omnibus proceleusmaticis constat, w quando 
uniformitas omnium brevium metrum facere non suf- 
flcit, adscribetur: ut est, 

Nemus ave reticuit, ager x homine sonat. 

29 Leges cetera etiam monometra, id est, ultimas metro- 
rum particulas, quse propagatse dimetron ex se faciunt, 
inter metra numerari, e quis dimetron profecto com- 

3opositum est. v Hae plerumque in tragcediis seu co- 
mcediis z concitati animi motibus, quos Graeci irdO^ di- 

p virum] virium P. <l incedentes] incendentes P. »' initium] 
initium. quod est tale P. s Ideos] Idaeos P. * pars ejus] paneis P. 
par eis est. ed. Camer. qui correxit pars ejus. v Ulse] iliae P. 

w qnando] qnm P. x homine] lromine P. Y Hse] Hi P. z con- 
citati] sunt concitati P. 

25. ad incenlivum virium etc. COMM. 



cap. 3. De Anapastico metro. 105 

cunt, exprimuntur, et pcr interjectionem quorundam 
a affectuum solae efferuntur, ut Eheu, Papa;, BabcE. 
Erit ergo monometrurn anapsesticum catalecticum, id 3* 
est, suprema longa deficiente, tale : 

Propero pede. 
Sane memento metra hujusmodi varie in fine con- 32 
cludi, sicut et cetera : nam aut acatalecta, aut cata- 
lectica, aut brachycatalecta, aut hypercatalecta ab 
auctoribus promuntur, ut supra ostendimus. Et super 
hoc hactenus. 

Quantum autem ad metrum comicum spectat, ut 33 
paululum evagemur, scio plurimos adfirmare Terentia- 
nas b vel maxime fabulas metrum ac disciplinam c Grse- 
carum comcediarum non custodisse, id est, quas Me- 
nander, Philemon, Diphilus et ceteri ediderunt. No- 34 
stri enim in modulandis metris seu rhythmis veteris 
comcediae scriptores sequi maluerunt, id est, Eupolin, 
d Cratinum, Aristophanem. Prologos itaque et prima- 35 
rum scenarurn actus trimetris comprehenderunt, deinde 
longissimos, id est, tetrametros subdiderunt, qui ap- 
pellantur quadrati. Postea in consequentibus variave- 36 
runt: f modo enim trimetros, modo addito quadrante 
vel semisse posuerunt, id est, semipede adjecto, vel in- 
tegro pede iambo, vel sesquipede. Hsec per medios 37 
actus varie. Rursus in exitu fabularum quadratos, 
quales diximus in secunda scena, locarunt. Sed ^idem 
quadrati legitimi cum sedecim syllabis juxta jus pro- 
prium constare debeant, plerumque inveniuntur viginti 
aut amplius syllabarum : hinc h aestfmantur metrum 
non tenuisse, nec sua lege composuisse. Quod vero ad 38 

a affectuum] effectuum P. ed. Cam. b maxime] vel maxime P. 

qui paullo ante, evagemus. c Grsecarum] Greecorum P. d Cra- 
tinum Aristophanem. Prologus] Craticum Aristophenon. Prologos P. 
f modo] mono P. E item] idem P. cum Rufin. h aestimantur] 

aestimatur P. existimantur Rufin. 

33. Quantum] Seqq. citat Ru- ib. metrum] versum Rufin. 

finus de Metr. Com. p. 2707. ib. ac] ad Rufin. 



106 Marii Victorini lib. n. 

clausulas, id est minuscula cola, pertinet, quot genera 
versuum sunt, totidem eorum membra pro clausulis 
poni possunt, et solent in canticis magis quam diver- 
biis, quse ex trimetro magis subsistunt, collocari, et 
praecipue apud Plautum, et Nsevium et Afranium. 
Nam hi maxime ex omnibus membris versuum, colis 
ab his separatis, licenter usi reperiuntur in clausulis. 

Cap. IV. De lambico metro. 

Hexametro dactylico trimeter iambicus comparatur, 
quem Latine senarium nominamus, veluti hexametron, 
sex enim pedes iambos habet, ut ille dactyios, cum 

2 uterque purus ex se figuratur. 5 Trimetrus autem ap- 
pellatur a Graecis, quia tribus percussionibus per dipo- 
dias cseditur. Ideoque dicitur et Homerus in k Mar- 

3 gite suo miscuisse hos versus tamquam pares. Hujus 
mensura usque ad pentametrum extenditur ; praeterea 
ut heroum metrum incipit a duodecim syllabis et cres- 
cit ad septemdecim, ita et iambicum, velut in his ver- 
sibus, 

Beatus ille qui procul negotiis. 
Item septemdecim syllabarum, 

Quid ais, kk Epidia, tibifacUior erit amor. 

4 Sed et tomas quas supra ostendimus, id est divisiones 
versuum, recipit, 'penthemimeremethephthemimerem, 

5 id est, quinariam et septenariam. E quibus penthe- 
mimeres in trimetris satis n probatur, quee per binos 
iambos et semipedem verba finit, ut est, 

Divi potentes ferte lassatis opem. 
Pessimus autem qui singula verba in dipodiis habet, 
qualis est, 

Prasentium divinitas ccdestium. 

1 Trimetrus] Trimetros P. k Margite] Margine P. kk Epi- 

clia] F. Epidice. l penthemimeren et liephthemimeren P. penthe- 
mimerin et hephthemimerin ed. Cam. quse mox penthemimeris. 
11 probatur quae] probat qni P. 



cap. 4. De Iambico metro. 107 

Igitur cum constet esse inter hos versus quandam 6 
cognationem, probabimus omnia metra ex his pro- 
fluere fontibus, et ad hsec m i*eferri veluti capita, neque 
ullam aliunde, quam ex his esse originem metrorum 
in tam inmensa varietate. Appellatur autem iambi- 7 
cum n a7ro rov laixfiiXeiv, quod Graece significat malcdi- 
cere et carpere. ' Est enim hoc carmen aptum lacera- 
tioni et conviciis, plerumque trimetro versu epodo se- 
quente compositum : ut, 

Mala soluta navis exit alite, 
Ferens olentem Mccvium. 
Et Archilochus in PLycambam hoc metro saevit. Igitur s 
iambicum metrum ne propter angustam brevitatem 
sui pedis, videlicet in tria tempora coartati, verba 
iplura excludendo minus r apte aut metrum pangeret 
aut sensum exprimeret, placuit conditoribus s adscito 
spondeo, et *qui ex eo per divisionem temporum gig- 
nuntur, per dipodias id scandere. Unde intellegi datur 9 
iambica metra ex iambo et spondeo et eorum solutione 
subsistere. Nam ex iambo tribrachus, ex spondeo au- 
tem soluto dactylus et anapsestus creantur. Recipit 10 
itaque iambicus versus in disparibus locis, v quas Grseci 
nepiao-ag ySpag vocant, id est primo, tertio, et quinto, 
cum est tragicus, spondeum,dactylum, anapsestum : pa- 
ribus autem, quas apriovg ywpag dicunt, eos qui brevi 
syllaba incipiunt, id est, iambum, tribrachum, anapse- 
stum. Sexto autem loco quidam volunt recipi pari- n 
ambum, ex contemplatione qua herous in ultimo tro- 
chseum. Lego prseterea in fine versus dumtaxat cata- 
lectici tetrametri bacchium a brevi incipientem, vel 
amphibrachum propter novissimse syllabse indifFeren- 

m referri — capita] referre — kapita P. n aito tov] irapa. ro P. 

malo] mala P. P Lycamben] Lycambam P. l l pura] plura P. 
r apte] apta P. s asserto] adscito P. * qui] quse P. v quos] 

quas P. 

P 2 



108 Marii Victorini lib. n. 

'2tiam admisisse quosdam ; in w fine autem acatalecti 
omnino iambum seu tribrachum x ejus progeniem jure 
^constitui, quique in catalecticis secundam ab ultima 

t3 sede probabiliter obtinebunt. Movit nonnullos iam- 
bico metro trocheeum minime sociari, quippe cum tri- 
bus temporibus ut idem iambus constare videatur, pos- 
set quidem sub hujusmodi parilitate misceri, sed ne 
prsecedente iainbo subjunctus trocheeus antispastum 
pedem aut ionicum metrum efficeret, dempta ex iambo 
prima brevi, sequentibus dehinc per ordinem duabus 
longis totidemque brevibus consequenter prospectum 
est, prsesertim ne id rursus in trochaico interpositus 

14 iambus pari more faceret. Nam aut choriambum aut 
ionicum cnib IXaaa-ovog preeeunte trochaeo subjunctus 
iambus, dempta, ut supra, prima longa faceret, z quod 
adseque observatum est in dactylico et anapeesto, ne 
copulati proceleusmaticum ex se medium gignerent. 

[ 5 Improbatur autem apud tragicos versus ex omnibus 
iambis compositus : nam quo sit amplior et par tragicee 
dignitati, interponunt frequentius in locis dumtaxat 
imparibus pedum dactylicorum moras et spondeum. 

:6 Similiter apud comicos laxius spatium versibus datum 
est. Nam et illi a loca, quee propria iambo debentur, 
spondeis occupant, dactyloque et anapsesto locis adee- 

'7 que disparibus. Ita dum cotidianum sermonem imi- 
tari nituntur, metra vitiant studio, non imperitia, quod 
frequentius apud nostros quam Graecos invenies. 

18 Genera autem iambici metri sunt duo, nam ex his alia 
integra, aliaclauda, quae scazonta seu choliamba vocant, 

w fine] finem P. x ejus] et ejus P. y constitui quique] con- 

stituti quique P. constitui correctio est Camerarii. z quocl] qui P. 
a loca quse] loco qui P. 

15. Improbatur] Seqq. habet ib. iambo debentur] debentur 
Rufinus de Metr. Com. p. 2708. iambis Ruf. 

16. versibus om. Rufin. 



Cap. 4. De Iambico metro. 109 

inducuntur: quorum differentiam b penultima versus 
syllaba demonstrabit. Nam si brevis contigerit, erit 19 
rectum et integrum iambicum, ita, 

Vigoris adde concitum celer\_em~\ pedem. 
Sin vero longa, delumbe et claudum, ut est, 
Novitate A ductus non (ut) inscius legis. 
le longa, quse penultima repperitur, metrum corrum- 
pit. Hujus repertor Hipponax, nam pro iambo in- 20 
ductus trochseus contra legem trimetri iambici metrum 
innovavit, quod adseque ex spondeo contingit. Igitur 
iambicus pentameter compositus auctore Archilocho 
ex trimetro et dimetro acatalectus erit talis, 

Beatus ille qui procul negotiis, ut prisca gens mortalium. 
Trimetrus vero, 

Beatus ille qui procul negotiis. 
Dimetrus quoque, quod Archilochium vocatur, 

Beatus ille qui procul. 
Id si fuerit brachycatalectum, Eupolidion nominatur:2i 
sin vero catalecticum, Anacreontion : sin autem hy- 
percatalectum, Alcaicon dicitur. Trimetri igitur iam- 22 
bici e acatalecti genera sunt quattuor. Hi nunquam se- 
mipede ut tetrametri, sed semper integro concludun- 
tur pede, quo paene omnes tragcediae et comoedise 
scriptae sunt, quorum prius tragicum, dehinc comi- 
cum, et iambicum, post satyricum habebitur. Et tra- 23 
gicum quidem, cujus in versu erunt dextri spondei, si- 

b penultima] peene ultima P. et infra. d ductus est] est ora. P. 
ductus non est Ruf. e acatalecti] et catalectici P. 

18. inducuntur] sunt Ruf. de Victorino in illis quse Rufino 

19. celerem] celer ex Teren- ascribuntur de oomicis versibus, 
tiano Santen. p. 341. et exemplum ita., Novitate ductus 

ib. Hujus repertor] Lege hu- non ut inscius legis. CAMER. 
jus repertor Hipponax dicitur. ib. inductus trochseus] inductis 

Trimetro igitur iambico et supe- trochceis Ruf. 
rius rursum scito adduci locum 



110 Marii Victorini lib. ii. 

nistri iambi, id est, disparibus pares subditi. Hujus 
exemplum, 

Mus(B Jovem laudate concentu bono. 

2 4 Comicum autem, quod anapaestum et tribrachyn prae- 
dictis admiscet, ut, 

Agite quid f dubitatis agiles dare nunc choros. 
Iambicum autem Squod ex omnibus iambis nullo ad- 
mixto subsistit, quo iambographi maxime gaudent, ut, 

Beatus ille qui procul negotiis. 

2 5 Superest satyricum, quod inter tragicum et comicum 
stylum medium est. Hsec apud Grsecos metri species 
frequens est sub hac conditionis lege, ut non heroas 
aut reges, sed satyros inducat, ludendi jocandique 
causa, quo spectatoris animus inter tristes res tra- 
gicas satyrorum jocis et lusibus relaxetur, quod Hora- 
tius his versibus testatur, 

Carmine qui tragico vilem certavit ob hircum, 
Mox etiam agrestis satyros nudavit, et asper 
Incolumi gravitate jocum temptavit, eo quod 
lllecebris erat, et grata novitate morandus 
Spectator. 

26 Quod genus nostri in Atellanis habent. Gaudent au- 
tem trisyllabo pede, et maxime ^tribracho. Exem- 
plum hujus, 

Muscb Jovem laudate et agiles date choros. 

2 7 Inter hsec non supersederim pauca etiam de chorico 
metro dicere, quod est frequens in tragcediis : incipit 
autem a h dimetro, tamquam, 

Non labor jam. 

f dubitatis agiles dare nunc] dubitant 1111110 agiles dare P. S quod] 
qui P. SS tribraclio] tribrachy P. h dimetro] dimetros P. 

26. Atellanis] Diomedes docet sonis Satyrorum et Paunoruin 

interesse hoc inter satyrani Grse- studeret, hee ad eundeni rinem 

cam et Atellanas, quod illa risum produeerent personas leves et ob- 

movere introductis agrestibus per- scoenas. CAMER. 



cap. 4. De Iambico metro. 111 

h quodque erit et monometron, ! si ut Grseci per k syzy- 
gias scandas. Eas vero sedes quas iambus in suo pos- 28 
sidet, has in choricis trochseus tenet. Porrigitur autem 
usque ad trimetrum versum, tamquam, 

Nunc Jovem litemus l ac oremus supplices. 
Recipit spondeum e contrario iambicis versibus. Amat 29 
autem longas in breves solvere, ut m non tam spatia 
temporum quam numerum duplicet syllabarum. Ideo- 
que trochsei seu spondei regionibus recipiet tribrachyn, 
ut, 

Nemore n dulcisonos cantus personat. 

Admonemur hic quod apud Grsecos celebratur non 3° 
prsetermittere, Boiscum Cyzicenum supergressum hex- 
ametri legem iambicum metrum in octametrum ver- 
sum extendisse, sub hujusmodi epigrammate, 
Boi'<7KO? aito Kv^ikov, itavTQ^ ypacf>ev<; TTOiyjfxarog, 
tov OKxaitovv evpav cjTiyov, <J?o//3co tiOyjcu §S>pov. 
Quod si imitandum est, apud nos erit et iambicus talis : 3' 
Beatus ille qui procul negotiis jorensibus 
°Ruris sub umbrafrigidi vitam quiete placat. 
Qui constat ex duobus tetrametris, superiore p acata- 
lecto, sequente catalectico, quod enorme esse mani- 
festum est, cum ultra numerum triginta temporum 
egressum sit : traditum est enim colum intra decem 
et octo tempora esse debere, metrum autem ex duo- 
bus colis subsistere, nec provehi longius oportere, si- 

h quod quaerit] quod querit P. * si] sic P. k syzygias] 

synzyas P. ! ac oremus] et oremus P. m non tam] non P. 

11 dulcisonos cantus] dulcisanes cantu P. ° Curis — frigida] Ru- 

ris — frigidi P. P acatalecto] acatalectico P. 

31. colum intra) Curavimus sed tam audace in mutatione, 

ita excudi hoc quoque ut in co- preesertim cum paulo post eadem 

dice scripto inveniebatur. Sed de re idem numerus ponatur, 

res ipsa clamat locum esse men- inalo unicuique relinqui sestima- 

dosum. sensus quidem erat pla- tionem et judicium suum. CA- 

nus si legeretur decem et quinque, MER. 



112 Marii Victorini lib. n. 

quidem unaquaeque duum pedum conjugatio octo tem- 
pora colligat, id est, aut spondei et anapsesti, aut dac- 

32 tyli et anapaesti, aut duum anapsestorum. Hi sunt 
enim qui prseter ceteros pedes in iambicis metris 
temporibus abundant ; qui fit, ut tres pedes per syzy- 
giam viginti quattuor temporibus inipleantur: quar- 
tus vero qui est catalecticus sex temporibus termine- 
tur, scilicet ut intra triginta tempora versus habeatur. 

33 Plerique auctorum nobilium id obtinuerunt, ut iambi- 
cum trirnetrum, quod acatalecticum nominatur, r duo- 
decim syllabis terminaretur, quod tunc evenit, quo- 
tiens e spondeis et iambis pedum conjugatio sociatur, 
at enim incurrentibus ceteris pedibus, et syllabarum 
et temporum incrementa nascuntur, et nihilominus 
sunt iambici versus constante mensura, et syllabarum 
s quidem incrementa sic l recipit, ut a duodecim syl- 

34 labis ad octodecim syllabas protendatur. Temporum 
autem ita versus habet incrementa, ut ab octodecim 
temporibus ad viginti quattuor porrigatur, novissima 
etenim syllaba indifferens habetur, licet brevis sit, ut 
et longse vicem praebeat. Tragici autem auctores, et 
comici, paulo plura et in syllabis et temporibus incre- 
menta fecerunt, quippe cum quidam inductis tetrame- 
tris, novitatis studio ausi sint contra prsescriptum tri- 
ginta temporum duo adjicere, nec quisquam ulterius 
postea. 

r duodecim] xi P. s quidem] quod P. * recipit] recepit P. 

33. octodecini] septendecim vel quibus ultimum esse disyllabum 

scribendum est, vel intelligen- oportet, ita relinquentur quinque 

dum, ut hac particula usque octo creteris, qui singuli trisyllabi fieri 

excludantur, et definiantur sep- possint,syllabaedecem et quinque, 

tem. Nam et hoc ante sic esse his addatur sextus pes disyllabus, 

plane docuit Victorinus, et ratio consummabantur ita syllabae xvn. 

in promtu est. Tritneter enim CAMER. 
iambicus senis pedibus incedit, e 



cap. 5. De metro Trochaico. 113 

Cap. V. De metro Trochaico. 
Trochaicum metrum eosdem pedes quos et iambi- 
cum recipere manifestum est, eadem enim utriusque 
progenies est, excepto dumtaxat iambo, simili inter se 
contrarietatis ratione, qua et trochsei in iambo exclu- 
duntur. Quamquam Terentianus, non psenitendus in- 2 
ter ceteros artis metricse auctor, sedulo refragetur. 
Nam secundam sedem in trochaico versu trimetro 
acatalecto velut legitimam iambo adsignat, cum idem 
ab iambico metro trochaeum excluserit. Prseterea cum 3 
videret ex trimetro iambico adjecta prima longa per 
eTwrXoKYjv, id est ampleocionem, de qua supra v dictum 
est, trochaicum versum integrum w propagari, tam- 
quam, 

Est celer phaselus ille quem videtis. 

Nam dempta syllaba est redit ad iambum. Ergo iam- 4 
bi locum in hoc trochaeus obtinuit : pari ratione, 
detracta rursus eadem, erit iambicus. Sed et omnis 
trochaicus purus, id est ex se compositus, accepta in 
principio versus brevi syllaba iambicum metrum red- 
det. Idem et translationis syllabarum, cum initiales 
ad finem, vel finales ad initium versus transferuntur, 
efficiens, x si longa in brevem feratur. v At iambus 5 
z contrario situ temporum tardior, unde ei etiam, ut 
quidam putant, inditum nomen est, iambo amo tov a ie- 
vou, id est ire, b appellato : admittit et amphimacrum 
in catalectico versu ultimum, et maxime in comicis, 
propter novissimse syllabae indifferentiam. Claudum 6 
autem id metrum, id est scazon, ita fiet, si spondeum 
in ultima dipodia versus catalectici tetrametri secun- 

v dictum] dictuni est P. w prorogari] propagari P. x si 

longa] longa P. y At Iambus] Et iambus T. z contraria 

serie] contrario sit ut P. a tivai] emi P. b appellato] appel- 

latus P. 



114 Marii Victorini lib. ii. 

dum a supremo pede posueris : nam e contrario in hoc 
quam in illo erunt dextri trochsei, sinistri, si tamen ad- 
mittendi sunt, iambi, dumtaxat in tragicis. Feritur 
per dipodian, et erit exemplum tetrametri catalectici, 
quod Hipponacteum vocatur, tale, 

Cerne Crasse poena quanta sit Deum fatiganti. 
Non amat autem verba per syzygias terminare. Sic 
enim c decentior erit. 

7 Tetrametrum brachycatalectum trochaicum, si de so- 
lis trochaeis subsistat, ad ionica metra, quse dno [xeltyvog ap- 
pellantur, transitum faciet, quae Sotadia dicuntur, ut est, 

Arma qui capit sub idem Martiumque tergum. 
Per omnia enim loca Sotadium metrum trochseos ad- 

8 mittit et solutiones ejus. Tetrametrum autem cata- 
lecticum, quod Archilochium et Epicharmium vocatur, 
prseter cetera cc inlustre, est aptum festinis narrationi- 
bus ; est enim et agitatum et volubile: veluti, 

Tale, quale vere dulce sibilat teres donax. 
Verum hujus tetrametri trochaici quattuor traduntur 
genera hsec : Archilochium, item tragicum, comicum, 
9 d et satyricum. Volunt enim Archilochium esse, 
e quod ex omnibus trochseis constat : tragicum autem 
quod plures spondeos habeat, et sit elatius : comicum 
vero quod solutiones habeat complures. Item, 
Juppiter tremenda sancte Hela qui regis manu. 
IO Et prsecipue dactylos et anapsestos. Satyricum quoque 

1 
c decentius] decentior P. cc illustrej inlustre P. d etiam] 

et P. e qui] quod P. f tela qui regis maiiu] qui regis manu 

tela P. 

9 Volunt enim] Videtur incu- " Tragicum autem quod plures 

ria librarii confusus ordo versuum, " spondeos habeat, et sit elatius. 

et fortasse ita fuisse in archetypo, " Comicum vero quod solutiones 

" volunt enim Archilochium esse, " habeat complures, et prsecipue 

'• qui ex omnibus trochaeis con- " dactylos et anapaestos.'' CA- 

" stat, ut est, Juppiter tremenda MER. 
" sancte. tela qui regis manu. 



c ap. 6. De Choriambico metro. 115 

cum plurimas habeat, ut superius, solutiones, frequenter 

tamen tribrachyn pedem, ut est, 

Qualis aquila cita celeribus %rapida pinnis transvolat. 

Sane generale illud in hujusmodi metris praeceptum " 
tenebis, quod et supra diximus, particulas quasdam 
breves veluti commata metro stare, sicut in tragcediis 
aut comoediis repperimus, ut Papce, Eheu. Sunt enim " 
monometra, id est ex uno pede, altero h iambo, altero 
spondeo, subsistentia, quibus affectus exprimimus ani- 
morum. Igitur pentametrus acatalectus erit talis, 

Phosbe tu lyra sonante Jlecte corda cum sorore hh canticisque. 
Tetrametrus autem, 13 

Phoebe tu lyra sonante jiecte corda cum sorore. 
Qui si catalexin habuerit, Euripidium vocatur: veluti, 

Phcebe tu lyra sonantejam mihi. 
Dimetrus autem, 14 

Phoebe tu lyra sonante. 
Quod Angelicon vocatur. Quod si uno pede ^brevius 
quam nunc est fuerit, erit ithyphallicum metrum, in- 
ventum ab Archilocho, e tribus trochseis conjunctis: ut, 

Bacche plaude Bacche. 
Quod in honorem ejusdem dei k poetse compositum 
protulerunt. 

Cap. VI. De Choriambico metro. 

Choriambicum metrum compositum ex duobus e 
] quis originem trahit, etiam nominis appellatione de- 
claratur. Nam trochceum veteres chorium appellant. 
Subsistit autem nunc e puris choriambi conjugationi- 
bus, ita 5 

Uror amoris stimulo, cor quatit artis pavidos. 

quod est tetrametrum acatalectum : nunc admixta et 

g rapida] rapienda P. h iambico] iambo P. hh canticisque] 
candidisque P. et mox, vocetur. > brevius] brevis P. k poette] 
poetae compositum P. ! quibus] quis P. 

Gl 2 



116 Marii Victorini lib. ii. 

t posita in quacunque sede iambica basi. Cujus etiam 
conclusione finiri praecipue m studet, ut est hoc, quod 
habet duas iambicas priores conjugationes, tertium 
choriambum, ultimam iambicam clausulam, velut hoc 
tetrametrum catalecticum, 

Apes legunt mel ex rosa, tu labio ministras. 

3 Recipit "etiam tribrachyn, eo quod ex iambo vel tro- 
chaeo solutis nascitur: raro autem molossum, qui ex 
ipso formatur duabus mediis brevibus in unam longam 
conjunctis, haud alias quam supra tribrachyn per divi- 

4 sionem longae fieri diximus. Hoc genus catalecticum 
fit, vel bacchio a brevi incipiente, vel eo, °qui amphi- 
brachys vocatur. Nam sicut ssepe diximus, novissima 
indifferens est. Quod genus si hexametrum sit, PPhi- 
licium de auctoris tragcediographi nomine nuncupa- 
bitur, aptum canendis laudibus Cereris et Liberse : ut 
est, 

Frugiferce sacra dece, quce colitis, rnystica sunt nota Jovi potenti. 

5 Scanditur autem per dipodias, cujus exemplum in te- 
trametro catalectico, 

O cate rerum sator, o principium deorum. 
Monometrum autem choriambicum hypercatalectum, 
quod etiam dactylico dimetro catalectico concurrit, est 
tale, 

O quis ad omnem 

Spem i Cytherea. 

6 Igitur ut a fastigio metri ad minora decursum habea- 
mus, erit in hoc hexametrum catalecticum quod r Phi- 
licium nuncupari diximus, quodque constat ex quinque 
choriambis et bacchio ultimo, ita, 

Lydia clic perdere cur hunc cupias, quid retices, quid dubitas, quid hceres. 

m studium] studet P. » autem] etiam P. ° qui amphi- 

brachus] quod amphybrachys P. P Phrynichium] filicium P. Mox 
Liberce editum pro Liberi. q cithareae] cytherese P. r Phryni- 

chium] philicium P. 



cap. 6. De Choriambico metro. 117 

Pentametrum autem, quo frequenter Cratinus usus 7 
est, catalecticum, sic, 

Lydia dic perdere cur hunc cupias, quid retices s maligne. 
Tetrametrum vero, 

Lydia dic perdere cur hunc cupias, quid ais P 
Trimetrum etiam, quod et Aphrodisiacum dicitur, 8 

Lydia dic perdere cur hunc velis. 
Dimetrumque, 

Lydia dic canoro. 
Huic si primam longam mutaveris, id est, si trochseo 
retracto iambum posueris, metrum antispastum, quod 
est huic contrarium, figurabis, ut, 

Libens Lydia dic cur. 
Invenimus plerumque et alios choriambicos tetrame- 9 
tros catalecticos versus, in quibus omnes longse initia- 
les choriamborum tpedum syllabae in duas breves di- 
visse ambiguum versum efficiunt : erunt enim conju- 
gationes de tribracho et iambo formatse : tamquam, 
"Super agit aura mareferens procul acatos biremis. 
Hoc quoque, ne prseterisse ignoratione videar, attin- 10 
gam. Legimus apud Horatium in ea ode, cujus v ini- 
tium est, 

Lydia dic per omnes 

Hoc deos w vere, 
legem metri admisso spondeo minime custoditam, id 
est os *ve. Nam iambum illic, qui trochseum sequi- 
tur, esse convenerat. Quod si legem metri in omni n 
versu servare voluisset, 

Hoc ydea vere 
posuisset, ut esset choriambus pes habens clausulam 
antibacchi ultimam hujusmodi, 

* maligna] maligne P. maligna correctio est Camerarii. t p e . 

dum] pedem P. a Super agit] Camerarius corr. super abit. ▼ ini- 

tium] initium est P. w oro] vere P. ^ or ] ve p, y j eos 
oro posuisset] dea vere potuisset P. 



118 Marii Victorini lib. ii. 

Cur properas amando. 
12 Quod silentio dari haud passus sum. Sicut et hoc 
yheptametrum catalecticumchoriambicum purum,quod 
Phrynichum comicum, auctorem ejus artis tradidisse, 
et sui nominis appellatione signasse dicunt. Nam est 
tale, 

Da mihi zpoclo Veneris mixta a Thyoni gena vel gratia quod de b roseo labello. 

Ultra quam proceritatem choriambicum non facile 
possis repperire. 

Cap. VII. De metro Antispastico. 

Scio quosdam super antispasti specie recipienda inter 

novem prototypa dubitasse. Nam raro admodum ve- 

teres integrum ex eo carmen, quod sit natura scabrum 

inter rhythmos atque asperum, composuisse perhiben- 

2 tur. Verum cum idem pari cognatione, qua et inter 
se alii pedes de quibus supra dictum est, cum c chori- 
ambo copuletur, siquidem antispastus duabus utrim- 
que brevibus duas longas in medio sitas habeafc, cho- 
riambus autem duabus utrimque longis medias breves 
teneat, consentanea ratione locum eidem auctoritatem- 
que inter principalia, id est primiformia, novem metra, 
ipsa parilitatis, qua d inter se congruunt, contempla- 

3 tione, vindicandam esse dixerunt. Quid ergo super 
hoc in dubium primos auctores deduxerit, plenius re- 
feram. Conjugatio antispasti, ut Juba noster atque 
alii Grascorum opinionem secuti referunt, non semper 
ita perseverat, ut in principio pedis iambus collocetur. 

y hexametrum] eptametrum P. z poclo] proclo P. a Thyoni] 
Thyohi gena vel P. b de] et P. c Choriambico] Choriambo P. 

d inter] vel P. 

12. Thyoni &c.j In hexametri autem, odorifera? arboris nomen, 

choriambici exemplo abundat syl- unde Swvo?, quod Horatius con- 

laba in Thyoni, quod et ipsum tracte dixit Thyna merce. CA- 

sane quid sit non apparet, sique MER. 
scribasThyoversusconstet. Tliyon 



cap. 7. De metro Antispastico. 1 1 9 

Indifferenter enim auctores lyrici metro antispastico 4 
initia e praestiterunt, saepe enim pro iambo primo aut 
spondeus, aut trochseus, aut pyrrhichius ponitur, qua- 
rum differentiarum exempla promemus. Nam si sit 5 
juxta legem pedis ex iambo et trochseo initium metri, 
fit purum antispasticum metrum acatalectum, quod ta- 
men iambica depositione concluditur: ut, 

Erat sus Calydonius edax etfera belua. 
Si autem spondeus pro iambo ponatur, fit conjugatio 6 
pro antispasto epitriti quarti : ut, 

O qui prater agis cceruleo jiumine limites. 
Si vero a trochaso fiat initium, e.rit ex ditrochseo con- 
jugatio: ut, 

Aura purpureum per pelagus segniter ad petras. 
Si autem a pyrrhichio, fit conjugatio pseonis tertii : ut, 7 

Domus altafuit, qucs Danaen Acrisii tegens. 
Quse commutatio plerumque inter initia versuum fit, 
nec facile in medietate, nisi in eo genere versuum, quse 
aawdpTr/ra, id est inconnexa, sunt, repperitur. 

Est autem antispasticum monometrum hypercatalec- 
tum, quod et dochmiacum dicitur, 

Volat f prtspetes. 
Dimetrum brachycatalectum, quod quidam <Pep€Kpa.Taov s 
aTeXe$ vocant, 

Choreis cantat, 
Trimetrum catalecticum Anacreontium : ita, 

Amor te meus o pulchra puella. 
Tetrametrum acatalectum, 

Amor sidereus cor pepulit Jlammigero cestro. 
Pentametrum acatalectum Alcacium, 

e preestiterunt] perstiterunt P. f praepes] ppetes P. prsepetes 

Santen. Ter. Maur. p. 130. 

7 Dochmiacum] a dochmio cuntur, est autem in verbo obli- 
lo%l/.ia.Ka et loyjy.iatfivta, metra di- quitatis significatio. CAMER. 



120 Marii Victorini jlib. ii. 

zRogas, non amo, sic se solet accolafago canthara comere. 
9 Hsec de simplicibus antispastis. Quse admixta sunt 
iambicis conjugationibus antispastica et jucundiora 
sunt et sonora, quod accidere etiam in choriambicis 
versibus diximus, quadam iamborum pedum quasi 
conjugatione conjuncta, veluti trimetrum catalecticum, 
quod solam habeat primam conjugationem h antispasti- 
cam, pars autem ejus residua iambico dimetro cata- 
lectico suppleatur: ut, 

Libens hoc tibi persolvo, amare nolo quemquam. 
10 Tetrametrum catalecticum quod habet iambicam con- 
jugationem: ut, 

Flavo crine superbit, et gaudet JEacidesjam. 
Tetrametrum brachycatalectum quod haoet alternos 
'antispastos et diiambos pedes. Incipit autem ab an- 
tispasto: ut, 

Agebat volucres equos ^Maronis Amyntas. 
ii Item ex duobus antispastis et iambico dimetro cata- 
lectico: ut, 

Amorum comites sunt Venus et Cupido nobis. 
Memineris sane, ne te forte confundat in quibusdam 
antispastis colis numerus plurium syllabarum, nam ubi 
solutio longae syllabse fit, syllabarum quidem numerus 
augetur, temporum autem perseverat. Vitat autem hoc 
metrum suis pedibus concludi. Nihil enim erit hac 
pedum clausula asperius, nihil durius. 

Cap. VIII. De metro Ionico outtq peiCpvos. 
Ionicus a majore, quem musici a-no peiXovog vocant, 
constat, ut supra docuimus, ex duabus longis subjectis 

g Rogas] cum rogas P. h anapaesticam] antispasticam P. * ana- 
])a3sticos] antispastos P. k Maronis] Marotis P. 

8. Rogas non amo] Nihil pos- afferre in medium : quseramus igi- 
sum de hoc exemplo corrigendo tur aniplius. CAMER. 



cap. 8. De metro lonico ano [xa%ovo$. 121 

sibi totidem brevibus : id est, ex spondeo et pyrrbi- 
chio, vel ex molosso novissima ejus longa in duas 
breves divisa, quem merito utraque ionica admittunt. 
Ex quo intelligitur, in bis arsin et thesin non in sequa- 
litatis sed in dupli ratione consistere. Nam supra do- 2 
cuimus ea esse optima metra, quse sequalitatis ratione 
constant, propter quod utrumque hoc ionicum, quando 
ex dupli ratione subsistit, magis rbythmis quam me- 
tris proximum est. Admittit autem solutionem dua- 
rum prsecedentium longarum, varie : nam primse longae 
solutio syl ,oK ?e facit ex anapaesto et pyrrhichio conju- 
gationem ; secundse vero ex dactylo et pyrrhichio ha- 
bebit copulationem, quse sunt communes utrisque ioni- 
cis. Nam si tertiam longam minoris ionici in duas 3 
breves dividas, fit ex pyrrhichio et anapsesto conjuga- 
tio: si autem quartam, ex pyrrhichio et dactylo, tem- 
poribus dumtaxat in sua mensura ac spatio, quo 'cen- 
sentur ionici, permanentibus. Recipit, ut diximus, et 4 
hippium,id est molossum e tribus longis, dumtaxat in 
m fine, et appellatur metrum Cleomachium, nam si ma- 
joris ionici duas breves in unam contrahas longam, (pari 
etenim lege ut longa in duas breves solvitur, ita duse 
breves in unam longam connectuntur,) ergo si breves 
in unam longam contrahas, eveniet ut sequentibus aliis ' 
longis duabus ejusdem pedis quinque continuse longse 
syllabse fiant, et incertum sit, utrum molossus an spon- 
deus prior positus habeatur. At in eo qui a minori est 5 
ionicus, n idem contra est. Primse enim ejus duae breves 
conciliatse molossum facient, dehinc sequens ionicus a 
brevi initium sumet, °ex quo fit, ut quinque longarum 
continuatio ejusdem interjectione secernatur. Ergo ob- 6 
servabimus pedem molossum majori ionico in fine, 



1 censentur] censetur P. m fine, etj fine P. n idem] id 

est P. o ex j et p. 



122 Marii Victorini lib. 11. 

minori autem Pinter initia ponere, et cavere ne in me- 
dietate collocetur. Recipit hoc metrum trochaicas 
^bases, id est duplicem trochaeum, qui totidem tempo- 
rum est, sicut r et iambicas bases s choriambicum et an- 
tispasticum, quod fieri dicunt, sed et vocant, Kara crvfx- 

7 -naQHav. Similiter anapsestum et pyrrhichium gemina- 
tos recipit, adseque et tribrachyn cum troehseo, seu 
contra mutato situ, sociatos dumtaxat admittit, quod 
fit, ut supra ostendimus, cum longse solvuntur in 
breves, etiam in trochaica conjugatione, quam fami- 
liariter suscipit, quse conjugatio pedem tetrasyllabum 
ditrochaeum, id est duplicem trochaeum, quem dicho- 
rium in Oratore Cicero noster appellat, efficit. Ionicum 
metrum quidam *a genere hominum vocabulum acce- 
pisse existimarunt, quod in rhythmo et satis prolixum 
et satis molle, sicut ejusdem gentis homines adseveran- 

8 tur. Scanditur autem per dipodias : erit igitur liujus 
monometrum acatalectum tale, 

Phcebus comes. 
Hypercatalectum, 

Per y LeucadicB. 
Dimetrum autem, 

Hostem tegere est paratus. 
Hujus brachycatalectum, 

Veris coma jiorens. 
SjTrimetrum vero acatalectum, 

Hostem tegere est paratus et stat ipse. 
Hujus hypercatalectum, 

Lex hacfuit olim puerorum Stephano. 
Tetrametrum autem brachycatalectum, ut, 

Hostem tegere est paratus w et stat ipse nudus. 

V intra] inter P. q bases] basis P. et inf. '' iambica] et iambi- 
cas P. s choriambicam et anapsesticam] choriambicum et antispa- 
sticum P. t agenere] genere P. v Leucadia?] Leucadia P. 

w est et] et stat P. 



cap. 8. De metro Ionico amo fxeityvog. 123 

In quo unus ionicus, et trochsei quinque sunt. Hujus 
acatalectum, 

Uvas nitidis frondibus Evan hederis illigat. 
Item catalecticum primse syllabse solutionem x passum 10 
hujusmodi, 

Mea Delia casta, pulchra, pczne siderum decus. 
In quo unus ionicus et quinque continui trochaei. Pen- 
tametrum quoque brachycatalectum erit tale, 
Dictynna deum progenies, aspice quis te chorus astris. 
Praeterea et ex se sine ulla pedum admixtione compo- " 
nitur, et per se stat integerper y<rvvd<f)etav, ut Grseci di- 
cunt, id est, cum repetita identidem vice breves longis, 
aut contra, brevibus longse subjiciuntur. Atque ita 
inter se alterna mutatione variantur, quos a%o fxeityvog 12 
et 0.710 eXao-vovos musici vocant, ut apud Horatium, 

Miserarum est neque amori dare ludum neque dulci. 
Hujus primordio si adjicias O quam, erit ionicus a-no 
/xei&voc, adjectione spondei : ut, 

O quam miserarum est neque amori dare ludum neque dulci. 
Adseque ionicus atib ekaao-ovog ex aitb z [xeltyvog creabitur, 13 
demptis duabus longis, quse in principio versus locatse 
repperiuntur : ut est, 

Galli timidi semianimes tergora vertunt. 
Ionicus autem Sotadeus constat ex spondeo et pari- 14 
ambo alterna vice sine intermissione currentibus, ea 
tamen lege, ut a spondeo incipiat, et spondeo termine- 
tur, sicut ionicum decet, ut in longas desinat syllabas ; 
unde ionicus major, qui duabus brevibus terminatur, 
assumit sibi plerumque in ultimo duas longas, ut sit 
versus e tribus syzygiis et semipede spondeo : ut est, 

O mel quod apes omnibus e Jloribus a libant. 
Insigne est tale autem ionici tetrametrum brachyca- 15 
talectum : ut, 

x passum] passus P. Y (rvva.<peiav) crvva<pia.v P. z //.e/^ovo?] 

pefyve P. a libant. Insigne] libanisigne P. 

R 2 



124 Marii Victorini lib. ii. 

Dic nunc, age Clio, mihi dic nobile carmen. 
Id autem quod trochseum recipit Praxillium dixerunt 
metrum a a Praxilla poetria Sicyonia, quod est tri- 
metrum brachycatalectum habens semper in secunda 
regione tiochaicam basin post ionicam primam, tam- 
quam, 

Te nunc rogo Phoebe dulce melos. 
Item, 

Qui nunc hilares litare deam. 
[6 Incidunt autem, ut supra diximus, in hoc metro plures 
pedes, quibus mollius redditur frequenti syllabarum 
adjectione, tamquam, 

Genus unde Latinum. Rogo genus unde Latinum. 
Nam pro spondeo positus est anapsestus in primordio 
trium b quidem syllabarum, sed tamen temporum toti- 
dem, qua conditione et tribrachys pro trochseo plerum- 
que admittitur, nec enim numero syllabarum metra, 

17 sed temporum spatio, examinanda sunt. Sed et dac- 
tylus nonnunquam ea lege in Sotadeum metrum ca- 
det : ut est, 

Dicite, rogo vos, dicite, quid ita rapitur Attis. 
Et, quod magis mirum videri posset, totus c Sotadeus 
versus ex d trochseis pedibus poterit ordinari, ut duo 
habeat ithyphallica metra, inserto medio trochseo, qui 
e est septimus, veluti, 

Wacche Bacclie Bacche Bacche Bacche Bacche Bacche. 

18 Quibus si interposueris aliquos brachysyllabos, id est 
e tribus brevibus, ejusdem rationis et numeri licet ad- 
crescentibus syllabis, temporum tamen lege servata, 
versus efficietur melior, dum celerioris soni vibratione 
decoratur : ut est, 



a ut metrum Praxillae poetriae Sycioniae] ut metrum a pra.xillide 
poetria Sycionia P. Correxit Camerarius : sed nos fortasse lenius. 
» quidem trium] trium quidem P. c Sotades] sotadeus P. d tro- 
chaicis] trocheis P. e est] erit P. f Bacche sexies tantum P. 



CAP. 9- De metro lonico caib \\aaaovoq. 125 

BaccheBromie Bacche Bromie Bacche Bromie Bacche. 
Item, 

Frena capere, tela quatere, saxajacere disce. 
Et squia fluit numeris, ut rhythmus accipitur. De- 19 
hinc quia aptum saltantibus videtur, h v7iopxVf J ' aTtK ° v a 
Grsecis dicitur. Sed et ithyphallicum metrum e tribus 
trochseis connexum ssepe hunc tribrachyn sibi inserit: 

ut, 

Hasta l viridis armet. 
Item, 

Placidus percipe munus. 

Quod necessario insinuandum esse lectori censui, ne 
ithyphallicum metrum e tribus semper trocheeis sub- 
sistere audacter ac temere pronuntiaret. 

Cap. IX. De metro lonico a,7ro zAao-<rovcg. 
lonicus minor, quem musici amb eXaaaovos vocant, 
contrario quam superior situ temporum, priorem ha- 
bet pariambum, sequentem spondeum, et k hos invi- 
cem, ut superior, sine fine ^currentes. Adseque spondeo 
terminatur, ut ionico congruit, nam semper affectant 
hi longis syllabis terminari, qui cum divisus est, inte- 
gris syzygiee ex qua constat temporibus efferatur. 
ni Quae si velut ad rhythmum digesta decurrunt, aptior 3 
ac pulchrior habebitur. n Nam solutis longis, sive 
utraque ejus, sive alterna in duas breves, seu contra 
connexis in unam longam duabus brevibus, vim pro- 
priae naturse modumque corrumpit, atque ex se diversa 
genera speciesque producit. Unde plerumque recipit 

S quod] quia P. h vnepxpuiAaTiKov] hyperchrematicon P. i vi- 

ridis] viriperdis P. k hoc] hos P. 1 currens] currentes P. 

a 
m Quae si] Qui P. » Nam] non P. 

19. incepxpuiAa.TtKQv'] Lego iicop- Nunnesius ap. Santen. Ter. Maur. 
XtpcntKw. COMM. vicopyfliM.jiKov p. IOO. 



126 Marii Victorini lib. ii. 

in principio versus bacchium longis incipientem, et 
paeonem tertium, quorum uterque quinque temporum 

3 spatio extenditur. Catalectum autem fit anapaesto, aut 
eo qui amphibrachys vocatur. Huic cum esse sena 
tempora in singulis conjugationibus, utpote ionicorum, 
oporteat, necessario trochaeus aut ejus basis adnecte- 
tur, ea contemplatione imminuta, ut dipodise superioris 

4tempora ex subditis compleantur. Id Graeci €7rt%ev<;iv, 
id est conjugationem, vocant, eo quod °priorum pedum 
basin uno tempore breviorem sequentis syzygise com- 
pleat syllaba, quae pro brevi, licet natura longa sit, ut- 
pote prior trochsei, accipienda est, siquidem unius tem- 
poris supplemento ionica basis indigere videatur, et- 

5 enim huic metro rhythmica natura accidit. Hujus- 
modi autem inter se av^vyiag passionem sive commu- 
nionem musici avaKXaaiv vocant, et metra si qua forte 
adverterint talia, avaKka^va appellant, quod retrorsum 
Pinclinentur, ut in quibusdam saltationum gesticulis 
nostra corpora pone pandantur. Sed ut exemplo do- 
ceam, erit hoc colo anaclomenon, 

Cybele rotabo crines. 

6 Hic ro, licet sit brevis, pro longa accipietur, Cybele 
ro. Nam detractum unum tempus sequentis syzygiae 
ex initiali syllaba huic impartietur, ne fiat prima syzy- 
gia pentachronos, sequens heptachronos. Igitur se- 
cundae conjugationis prima syllaba, quae debet esse 
brevis, mutatur, ea ^conditione, utvim suae proceritatis 
quartse syllabse brevi, quse est ultima primse conjuga- 
tionis, impartiat, et ipsa quidem brevis remanet facta 
unius temporis, superiorem autem a se syllabam, quae 
r fuerit brcvis, s commercio suae proceritatis extendit. 

7 l Atque ita fit ionicum anaclomenon : ut est, 

priorum] priorem P. P inclinantur] inclinentur P. 1 lege] 
conditione P. r fuerat] fuerit P. s comnierito] commertio P. 

* Ac] atque P. 



cap. 9. De metro Ionico airo eXao-aovog. 127 

Paphias amor columbas. 
Nam mor, secundae conjugationis initialis syllaba, quae 
brevis natura, utpote in ionico a minore, esse deberet, 
derivato in se superioris syllabse tempore avaKXao-ei inter 
syzygias facta, trochaicam basin ionico subdidit, quae 
basis v secundum utrasque syzygias, id est w primam et 
secundam, sub hac lege versabitur. At Juba noster, 8 
qui inter metricos auctoritatem primae eruditionis ob- 
tinuit, insistens Heliodori vestigiis, qui inter Grsecos 
hujusce artis antistes aut primus aut solus est, negat 
hoc vitium ut quidam asserunt rhythmicum fore, sed 
mage metrica ratione contingere, quod per eiwrXoKag, id 
est metrorum inter se amplexiones, ut supra docuimus, 
plerumque evenit. Nam TtrpabiKV] eirnrXoK^ et IvaliKri, id 9 
est x quadrua et binaria amplexio, huic versui, qui ioni- 
cus avaKXa/xevos vocatur, diversitatem varietatemque fe- 
cerunt. Etenim antispastica et choriambica et utra- 
que ionica metra de quadra amplexione subsistunt : 
iambica vero et trochaica, sicut supra docuimus, 
v duaria. Evenit autem z ut choriambica et antispastica 
iambicis conjugationibus, ionicis vero trochaicse, quae 
sunt diversarum amplexionum, misceantur. Unde ac- ic 
cidit ut confusione eorum metrorum, quae ex diversis 
amplexionibus informantur, hujusmodi inter syzygias 
passio sive communio, quse avaKXaaiq a musicis dicitur, 
merito eveniat, et varietas versui de amplexionum dif- 
ferentia fiat. Nam si puro choriambo primam decu- n 
tias syllabam, fit omne quod residuum est, ionicum a 
minori : et rursum si ionico a a minori syllaba una mu- 
tiletur, quod remanet antispasticum deprehendas. Item 
ablata antispastico prima syllaba ionicum a majori 

v secundum utrasque] utrasque P. w primam et secundam] 

primum et secundum P. x quadra] quadrua P. Y duaria. eve- 

nit] duarie. venit P. z 11 1] et P. Correxit Camerarius. a a 
minori] minori P. 



128 Marii Victorini lib. ii. 

2 perficiet. Verum hoc tunc accidit, cum purus est 
b choriambicus versus. At enim contra cum interpositie 
iambicse conjugationes repperiuntur, lex illa c quadruse 
amplexionis infringitur, d diversique generis admixta 
amplexione nascitur ista varietas, ut prsecedens colum 
cum esse sena tempora in singulis conjugationibus 
oporteat, pentasemum fiat, sequens vero heptasemo 

3 subsistat. Recipit autem molossum et anapaestum, sed 
raro juncto pariambo et dactylum, feritur autem per 
dipodian. Est itaque dimetrum acatalectum tale, 

Viret alte e coma lato. 
Trimetrum vero hujusmodi, 

Procerum quis Cererem non colat agris. 
4Tetrametrum quoque hujusmodi, 
Modo f qu(E prona per Hcemifugit et pascua tondet. 
Tetrametrum autem catalecticum copiosum est apud 
sPhryniehum auctorem ^comcedise veteris, quod est 
tale, 

Vocat h 2Etnce super altum caput acris choreas. 

Trimetrum sane hypercatalectum non repperias purum, 
quando in fine antispastus occurrit, unde ob hoc ejus 
vitatur asperitas. 
5 Itaque hoc metrum et ex puris ionicis, ut ostendi- 
mus, constat, et admixtis quibusdam pedibus conjuga- 
tur: hoc Graeci eirifumov, nos mioctum dicimus, quo 
frequentius veteres quam juniores usi noscuntur, cujus 
pauca exempla subjiciam. Trimetrum autem acata- 
lectum inconditse compositionis tale est, 
Salamina agit ccquoris procellis. 
Item qui a ditrochseo incipit, 

^Ccjede puberes meos Sicanicc colonos. 

t> chorianibicus] choriambus P. c quadrge] quadruae P. d di- 
versique] diversisque P. e coma lato] comulato P. f qu«] 

qui P. g Phrynichum] Phrynicum P. h veteris comoeciise] co- 
moediae veteris P. s yEtntv] /Etna P. k cyede] cede P. 



cap. 9. De metro Ionico a-no eXdaaovoi. 1 29 

Item ] quod primam conjugationem integram habeat, 16 
sequentem autem temporum m septem, tale est : 

Sacerdonio Gradivo. 
Item °quod inter initia facta collectione brevium pro 
ionico molossum accipit, erit tale, 

Ararin sic super altum. 
Plurimi autem tam tragici quam comici, sed et lyrici 17 
poetae, hujusmodi compositionum diversitate libere 
abusi sunt. Inter hsec si tetrametri versus Pcatalectici, 
qui in hujusmodi metro iprimi habendi sunt, longas 
in breves solverint, metrum efficient Galliambicum, 
dictum, r quasi yaXXav la^fioi, id est maledicta, quibus 
nonnunquam convitiantur. Idern et Metroiacon, seu, 18 
ut quidam, bacchiacon dvaKXwfxevov. Cujus exemplum, 

Tremulos guod esse Gallis habiles putant modos. 
Qui ex duobus colis, id est dimetro acatalecto sub- 
juncto dimetro catalectico, connexus habetur, ut est, 

Segetes meum laborem. Segetes meus labor. 

1 quod] quam P. m quatuor] septem P. ° quod] que P. 

P Catalectici] Catalecti P. q habendij primi habendi P. r quasi] 
quibus P. 

16 Sacerdonio Gradivo] Ex- gendum, Segetes meum laborem, 

emplum non convenit, nec quod Segetes meum labo. COMM. Te- 

mox sequitur, Ararin sic super rentianus hoc metrum docet esse 

altum. COMM. Nihil est, et geminatam clausulam hendeca- 

exemplum falsum, quod fuerit ve- syllabi. Si enim caput, hoc est, 

rum tale, Domino Graclivo. Est initium hexametri heroi detrun- 

enim Domino Gra prima conju- cetur, quod reliquum fuerit, re- 

gatio Ionici minoris, et divo petitum metrum Galliambicum 

spondeusquatuortemporum. CA- conficiet, posterioris tamen com- 

MER. matis ultima syllaba detracta, 

ib. Ararin sic] Manifestum qui- tremulum et molle, ut in supe- 

dem mendum in exemplo Ararin riore exemplo dicitur, quod est 

sic super altum. Sed correctio de Terentiani versibus transla- 

quseratur, ut scriptura ita emen- tum : sed redeo ad structuram. 

detur ut ante Ionicum in clausula Sit igitur, ut Terentianus pro- 

super altum, antecedant tres syl- ponit, hendecasyllabum : 
labae longae quibus molossus con- Juverunt segetes meum labo 

stat. CAMER. remaneatque 

18 Segetes meura] Forte le- Segetes meum laborem. 

S 



130 Marii Victorini lib. ii. 

Subsistit ex pariambis ^admixtis trochaeis, sicutdictum 
est, alterna vice, cum longis breves aut brevibus longse 
'9 subjiciuntur. Memineris tamen et tribrachyn loco 
trochsei hoc metrum, si necessitas postularit, admittere, 
neque adcrescentis syllabse numerum,cum in tempori- 
bus omnis ratio custodiatur, officere, ut hoc galliambi- 
cum, quod solutione complurium syllabarum compo- 
situm est, ut volat agiliter sunt. v * * * * * * 

Cap. X. De Pceonico metro. 
Pseonicum metrum, sive creticum, ut quidam ferunt, 
adserentes p*deonas originem ex cretico seu arnphimacro 
traxisse, longis ejus prima et suprema in breves solutis, 
quibus pseon primus et quartus creari noscuntur, w quod 
etiam ex bacchio et palimbacchio adseque fit, unde et 
bacchiacum a quibusdam hoc metrum dicitur, quidam 
ultimo loco posuerunt proceleusmatico repudiato. 

2 Quod tamen magis rhythmo, id est numero quam 
metro, congruere varietas ipsa compositionis ostendit. 
Nam recipit nonnunquam in breves solutos amphima- 
cros, quorum etiam clausula, qua fit carmen ejus 
x catalecticum, terminatur, adeo huic familiaris est, ut 
plerique hoc metrum rhythmum creticum dixerint, 
quod cum ejusmodi sit, tamen usus ejus apud lyricos 
sed v et tragicos et comicos frequens est, et prsecipue de 

3 z bacchiacis et creticis solutionibus. Bacchiacum igitur 
dirhythmum, sive dimetrum acatalectum, quod in 

* admixtis] adnixis P. v * * stellulse desunt P. w quod]quiP. 
x catalectum] catalecticum P. y et tragicos] et g tragicos P. 

z bachiacis] baccheis P. 

Hoc repetitum, abjecta ultima et exemplum ponendum videtur, 

syllaba faciet tale : quod, mendose tamen et ibi, le- 

Segetesmeumlaborem,segetesmeumlabo. gitur infra [c. X, 8.] CAMER. 
Atque ita forte est yersus in textu 2 Q ua g t carmen] Lego, qua 

scribendus. CAMER. cum jfr carmen ejus eatalecticum. 

ig volat agile] Mutilus locus, CAMER. 



cap. 10. De Pceonico metro. 131 

quartum pseonicum plerumque solutione longse transit, 
hujusmodi est, 

Amicos vocantis. 
Trirhythmum quoque acatalectum, ita, 

Ut & Echo sub antris canebat. 
Tetrarhythmum etiam acatalectum tale est, 

Volabat superbus per auras Cupido. 
Pentametrum vero acatalectum, hujusmodi, 

Io, quis deorum per altos Lyccci gradus me. 
Observabis b itaque singulorum differentias et c taliter: 4 
aut enim ex peeonibus sunt temporum quinque, aut ex 
bacchiis adaeque temporum totidem, aut etiam ex cre- 
ticis quos amphimacros d diximus, qui et ipsi quinque 
temporum proceritate nituntur, quod ideo diximus, 
ne in partiendo errorem incurramus. Ubi enim non 5 
pedum sed numerorum ratio subsistit, non pedes pedi- 
bus pares restituuntur, sed tempora temporibus ad- 
aequantur. Quidam trisyllabis et tetrasyllabis admixtis 
pedibus hoc genus versuum et composuerunt, et indif- 
ferenter ista compositione usi sunt. Nam aut creticis 6 
aut eorum solutionibus, id est peeonibus aut primo aut 
quarto, indifferenter mixtis, carmen ediderunt, sed et 
bacchiacis et creticis conjugationibus adaeque usi sunt, 
ut est hoc, 

Acuta falce si virentes esculos. 
Recipit autem etiam trochseum et pariambum con- 
nexos, sed et cum iambo pariambum in syzygia, e qua 
efficitur paeon quartus, ultima scilicet f iambi longa, 
tribus brevibus antepositis, quem tam ex bacchio quam 
ex cretico solutione longarum, id est prima longa 
cretici et secunda bacchii, ab ultima effici cunctis in 

a Echo — canebat] Echos — cauebas P. b igitur] itaque P. c ta- 
liter] aliter P. d dixiruus] dixirnus, qui et ipsi quinq. temporum 

proceritate Dituntur, quod ideo dixiraus P. e qua] quee P. f iambo] 
iambi P. 

S 2 



132 Marii Victorini lib. ii. 

8 promptu est. Unde datur intellegi eundem pedem per 
solutionem cretici et bacchii communem esse utriusque, 
cui par similisque ^etiam hic rhythmus, qui ex quinque 
continuis brevibus syllabis constat : est enim totidem 
temporum, quot et pseon pes et bacchius et amphima- 
crus, tamquam, 

b Volat agile per aprifera modo retulit ebria cibos. 

9 Et rursus exempla repetamus. Erit dimetrum paeoni- 
cum catalecticum hujusmodi, 

Nunc agite cazlites. 
Trimetrum autem, 

Nunc agite nunc tripudiis l mihi. 
Quod Phrynichium vocatur tetrametrum, 

Nunc agitata veniat manus ad hoc sacrum. 
Pentametrum vero, 

Tollere,fer JEolica Musigena canticula k nunc Tityro. 
io Hsec si novissimos creticos ] vel dactylos subtrahas, 
(nam et dactylo propter novissimse indifferentiam me- 
trum clauditur,) m acatalecta erunt, et secundum appel- 
lationem suam syzygiarum numero concludentur. 
ii Hexametrum autem Aristophanes composuit tale, ut 
sint pseones primi tres, et insequantur totidem cretici, 
tamquam, 

Ver agere purpurea te Venus amoribus n diva pollens jabet. 

12 Sed et hic tetrameter paeonicus catalecticus,is dumtaxat, 
qui maxime in usu est, ex longa et tribus brevibus ab 
Aristophane compositus est, totus, ut °vides, ex pseone 
primo, ultimo amphimacro, syllabis quidem minor, 

13 temporum tamen totidem. Unde et catalectus vide- 
tur, veluti sic, 

Tiberisjam placidus in maria labitur. 



g hic rhythmus] etiam his rythmis P. h volat — per aprifera — 

ebria] vorat — fer aprofera — era P. > me] mihi P. k nunc om. P. 
1 interj vel P. m acatalecta] acatalectica P. n diva] ipsa P. 

° vides] dives P. 



cap. 11. De metro Proceleusmatico. 133 

Item, 

Egregia percoluit ingenia vMusarum. 
^Fit etiam pariambo tribra 1 " * dem solutum in 
breves amphimacrum, tamquam, 

Modo retulit Philopolemus. 
Quod autem post tres bacchios postremo paeone con- 14 
cluditur, metrum rr Bassaricum appellatur, ut est, 

Ab euro sonorum quis JEtna per maria. 
Id vero quod tribus prsecedentibus creticis s diiambo 
clauditur, fiet rhythmus concurrens ex duobus amphi- 
macris et trochaico dimetro ^catalectico, quod v Euri- 
pidion nominatur, tamquam, 

Aureo sub toro tollit <zmulasfaces. 
Nam ferme tragicis carminibus bacchiaca compositio 
familiaris est. 

Cap. XI. De metro Proceleusmatico. 
Ambigitur super auctoritate proceleusmatici, w quod 
constat ex duobus pyrrhichiis, id est quattuor brevi- 
bus, an inter prototypa metra hoc quoque recipien- 
dum habendumque sit, x quia nec molossicum, quod 
constat e tribus longis, propter nimiam similitudinem 
induci aut videri metrum potuit. Quidam tamen de- 2 
cimam huic speciem, v post novem prototypa, imper- 
tiendam esse, e quibus est et Philoxenus, ex eo puta- 
verunt, quod Laconicum longis constantem quindecim 

P Mus *] musarum P. q fit] Item P. r tribra *] lacunula 

item in P. rr Bassaricum] Bassiricum P. Bassyricum ed. Cam. 

s diiambo] diambo P. * catalectico] catalecto P. v Euripidion] 
suripidion P. w q U i] q UO d P. x Quia] Quidam P. J post] 

qui P. 

13. Egregia &c.] Perscripta retulit,non rettulit. CAMER. 
exempla omnia vitiosa videntur 14. Bassaricuni] Legendum 

esse, et sunt aliquot loci mutili metrum Bassaricum, id est, Dio- 

ubi vetus scriptura deficiebat. nysiacum, ut et Horatius, Can- 

Neque habeo quicquam emen- dide Bassareu. CAMER. 
dare, nisi forte in ultimo versu 



134 Marii Vtctorini lib. ii. 

huic z prope contrarium respondere posse conspicerent, 
a quod tamen non ex omnibus molossicis connectitur. 

3 Nam spondeos invicem miscet, ut est, 

h Ite o Spartce primores fauste nunc parcas ducentes. 
Satius tamen est adnecti eum copularique comico 
anapsestico, cujus cognationem in se conjunctis suis 

4duabus ultimis brevibus demonstrat. Nam ex dimetro 
anapaestico bb trimeter proceleusmaticus figurabitur ver- 
sus, longa ejus in breves soluta, et syzygia in simplices 
pedes divisa, ut est, 

Tuba terribilem c sonuit crepitum. 
d Pra3terea quod numquam e pyrrhichio, qui duplex in 
proceleusmatico habetur, formata aliqua in metris spe- 

5 cies proferatur. Hujus versus longissimus erit tetra- 
meter catalecticus, vel si quis illam adhuc extendere 
affectet, pentameter. Recipit autem prima, et se- 
cunda, et tertia sede proceleusmaticum, quarta tribra- 
chyn aut anapsestum, quibus et clauditur, scilicet de- 
tracta proceleusmatico syllaba ultima, aut duabus bre- 
vibus ultimis in unam longam redactis propter ana- 

6 psestum, uti metrum sit non numerus. Scanditur au- 
tem per dipodiam. Exemplum erit tetrametri cata- 
lectici, id, 

Nemus ave reticuit, ager e homine sonat. 
Item, 

Perit abit avipedis animula leporis. 
Trimetri autem, id, 

Agite peragite juvenes. 

z prope] propter P. a qui] quod P. b Ite o parcae] ita eos 

parte P. bb trimeter] L. tetrameter. c sonuit crepitum] sonitu 
crepitu P. d praeterea] propterea P. e homine] hominem P. 

homine silet supra I. 12. v. Santen. Terent. Maur. p. m. 

6. Perit abit avipedis] Ita MER. 
recte scribitur, breves enim syl- ib. Agite &c.] Vocem braclu/- 

labse esse debent, in Terentiano catalecti excidisse putat Sante- 

alipedes perperam positum. CA- nius Ter. Maur. p. 1 13. 



cap. 11. De metro Proceleusmatico. 135 

Dimetri, id, 

Agite juvenes. 
Hoc metro veteres satyricos choros modulabantur, 7 
quod Graeci elo-oltov ab ingressu chori satyrici appella- 
bant, metrumque ipsum etao^tov dixerunt. f 

f Didascalicus prototyporum noveni explicit lib. II. Incipit liber 
tertius de conjunctis inter se et mixtis metris pragmaticis feliciter 
scriptori et lectori P. 



136 Marii Victorim lib. iii. 



LIBER TERTIUS 

DE CONJUNCTIS INTER SE ET MIXTIS 
METRIS PRAGMATICIS. 



Cap. I. 

_L)ECURSIS metrorum per novem species fastigiis 
elementisque principalibus, quae Grseci -npmoTvna, vel- 
ut primas figuras appellando, nominarunt, scilicet ar- 
tis hujusce prima, ut ita dixerim, semina, dicendum 
dehinc secundum ipsam disciplinse originem consenta- 
neum reor, f quse ex iisdem veluti fontibus derivata ad 
innumerabiles metrorum species, nunc per Sadjectio- 
nem, nunc detractionem, aut transmutationem, vel con- 

2 cinnationem processisse videantur. Et h cum non que- 
ant omnia ob inmensam sui copiam comprehendi, J ut- 
pote cum sint innumerabiles figurae compositionum, 
seu quas prisca setas dedit, seu quas sequens semula 
imitatione excogitando produxit, tamen ex his quas 
aut frequens usus celebrat, aut potior auctoritas reci- 
piendo commendat, prout potero sollicita investiga- 
tione conprehensa depromam : quo subinde ea quse 
fallunt apud poetas metra praeceptis disciplinae instru- 
endis facilius intellegantur, qua metrorum origine ex- 
orta, qua specie figurata aut situ temporum digesta, 

3 aut copulatione connexa videantur. Habet enim me- 
trorum inter se ratio summam k in cognoscendo volupta- 

f quae] quia P. S adjectionem] adfectionem P. b cum] qii P. 
1 utpote] utpute P. k in cognoscendo] ignoscendo P. 



cap. i. De conjunctis inter se metris. 137 

tem, qua et veterum sub quacumque lege tradita cele- 
riter comprehendere, et multa ipsi semulante studio 
nova concipere animo, atque informare possimus. Ita 4 
enim metrorum, ^quse ex origine nascendi e prototypis 
novem profluunt, inter se varietas multiformis et de 
prsefinito veluti quorundam m seminario innumera- 
bilis copia est : ut ille n loculus Arehimedius e °quat- 
tuordecim crustis eburneis, nunc quadratis, nunc tri- 
angulis, nunc ex utraque specie varie figuratis, et velut 
quibusdam membris artis struendae causa compositus 
proditur. Nam ut in illo praefinito ac determinato 5 
crustarum numero multiplici earundem Pvariatione 
nunc naves, nunc igladii, nunc arbuscula et si qua 
alia figurantur, ita metrorum certo ex origine numero 
infra decem prototypa conprehenso multiplex admo- 
dum varietatis copia propagatur. Nam ut ea exercen- 
tis aut ingenium aut voluntatis arbitrium est, ita varise 
ac multiformes metrorum species proferuntur. Figu- 6 
rantur enim generalibus modis duobus, quantitatis et 
qualitatis. Specialibus autem octo: nam quantitas 
immutabit metrum aut per adjectionem aut per demi- 
nutionem : qualitas autem per translationem, permix- 
tionem, transfigurationem, divisionem, unitatem, com- 
positionem. Et ex heroo r quidem per adjectionem 7 
syllabae fiet ita, 

Mus(B mi Pierides s et Clarius adsit Apollo. 
mi enim syllaba detracta, erit hexameter. Per demi- 
nutionem autem syllabse octavae sive nonse ex trimetro 
iambico, sic, 

Beatus ille qui procul messibus. 
Per translationem vero verborum ex heroo, sic, 8 

1 quse] quia P. m seminario] seminumero P. n loculus esse] 
esse om. P. ° quatuordecem] quattuord m P. Vjd. Atil. For- 

tunat. p. 2685. ed. Putsch. P variata specie] variaticie P. <l gladii] 
gladios P. r quidem] quod P. s et Clarius] Clariusque P. 

T 



138 Marii Victorini lib. iii. 

Instimulata choris quales socrus excutit ulnas. 
Fiet tetrametrus trochaicus ita, 

In choris stimulata ^qualis ulnas excutit socrus. 
9 Per divisionem autem si proceleusmaticum in ana- 
paesticum metrum dividendo sic percutias, 

Id agite peragite celeriter. 
Per unitatem vero, cum pariambus duplex jungitur. 
Agitejam agite cito modo mea. 
10 Et sit proceleusmaticus. Per transfigurationem quo- 
que, cum herous figuram trimetri accipit, velut, 

Alhani u mu?is Albam longam cinxerunt. 
Hic enim si per dipodias percutiatur, fiet trimetrus. 
Sed et per mixtionem cum diversse bases miscentur, 
ut puta choriambica et iambica, veluti, 

Lydia dic precor libens unde velis reverti. 
[i Per compositionem autem, si ex heroo metro cui syl- 
laba adjecta in novissimo erit, quod Trevdvjfiiptpee voca- 
tur, quod est tale, 

Arboribusque comcB. 
adjecto metro iambico, fiat metrum tale, 

Arboribusque comcz, ut prisca gens mortalium. 
Quale est in Epodo Horatii, 

Scribere versiculos amore percussum gravi. 
i2 Demonstratis igiturexemplis, temptabimus, procedente 
lectione in quantum potuerimus, omnia hujus generis 
sive simplicia sive immixta, quse in usum aut Grseci 
aut Latini receperunt, subinde v prodere, si prius ea, a 
quibus initium sumendum est, w docuerimus. 

* ulnas excutit socrus] socrus excutit ulnas P. u muris] mures 

P. edd. v perdere] prodere P. et sic em. Comm. w docueri- 

mus] docuerimus. Dicemus igitur de metris &c. 



cap. 2. De Metris per o-vfxnd^etav 8$c. 1 39 

Cap. II. De Metris per o-vpwtiQeiav et a,ni7ra,Qeiav 
inter se conjunctis. 

Dicemus igitur de mixtis ac mutua connexione so- 
ciatis metrorum generibus, quorum bifariam ratio di- 
spergitur : namque alia consentanea et veluti cognata 
inter se ratione junguntur, alia ex dissidentia con- 
traria ; quae Grseci Kara <jv\xiid8etav koI dvTnrdOetav appel- 
lant. Erunt ergo per avfX7rd8etav, id est per consenta- 2 
neum affectum, mixtse inter se iambicae ^bases chori- 
ambicis et antispasticis : nam quotiens copulantur, sub 
quacumque sede, videas veluti ex una eadem specie id 
compositum metrum stare et z quasi uniforme, quod 
fxovoeties Graeci dicunt, procedere : adseque et trochaicae 
a bases ionicis pari consensione sociantur, cum epiplo- 
carum, quas amplexiones metrorum diximus, b mutua 
inter se successione variantur. Et cum non solum 3 
trochaeum et solutionem ejus tribrachyn, sed et spon- 
deum cum suis solutionibus, id est dactylum et ana- 
paestum, c admittat, tamen uniformia metra sentiuntur, 
cum ex similibus et familiaribus pedibus sit ista con- 
junctio. Similiter dactylicis anapsestica incidunt : ut, 4 

Arrna virumque cano. 
Etenim adjectis duabus brevibus, ut supra ostendimus, 
fiet anapsesticum per av[X7rd6eiav, sic, 

Ades arma virumque cano. 
Qua vicissitudine et ex trochaicis iambica et ex ana- 
psesticis dactylica metra inter se formantur. Per dvn- 5 
7rd8etav vero, id est per contrarium d aifectum seu pas- 
sionem, e junguntur ea quorum inter se contrariae species 

y bases] basis P. z quasi] quibus P. a bases] basis P. 

b mutuo] mutua P. c admittat] admittit P. d affectum] ef- 

fectum P. e jungunt] junguntur P. 

1 dissidentia contraria] forte dissidenti et contraria. COMM. 
T 2 



140 Marii Victorini lib. iii. 

haud facile copulantur. Est enim conjunctionis genus 
nimis scabrum atque asperum, ut sunt ionica amb pei- 
%ovoq cum iambicis, vel dactylica cum trochaicis semper 
dissentientia inter se atque abhorrentia, unde et aawdp- 
TfjTa a Grsecis, id est inconnexa, appellantur : ut est, 
Beatus ille qui f vacans mente vivit integra. 

6 Nam compositus apparet versus ex dimetro iambico 
acatalecto et dimetro trochaico catalectico ex diversis 
et contrariis amplexionibus : hi enim, etiamsi genere 
congruunt, specie tamen discrepant. Item ex ana- 
psesto acatalecto et iambico dimetro catalectico, ut 
est, 

Age nunc comites rabidce Cybeles vocant choros ad aras. 

7 Intellegis igitur, atque ipso sensu abhorrentium aurium 
percipis, duo metrorum cola dissidentia inter se ita 
confragose atque aspere coisse in unitatem ^connexio- 
nemque, ut superiora h lene ac liquidum nequaquam 
convenisse 'videantur. Item si quattuor dactylis tres 

. trochaeos, k quod vocant ithyphallicum, jungas, erit 
davvdpTfjTov, ut est illud, 

Tunc et amoris amor venit improbus aliger Cupido. 
Prseterea per mixtiones colorum, id est membrorum, in 
metris ^quadripartita est: aut ex duobus colis imper- 
fectis conciliantur, aut duobus perfectis, aut ex perfecto 
et imperfecto, aut contra, id est ex imperfecto et per- 
fecto, quod aawdpTVjTov appellavimus metrum, quale est 
ex iambico dimetro catalectico et ithyphallico compo- 
situm ita, 

Jubar superne fulgida lucet arce ccsli. 

9 Aut contra, ex trochaico dimetro acatalecto et iambico 
dimetro catalectico, velut, 



f vagans] vacans P. S connexionum] connexionemque P. 

h lene ac liquidum] lenem ac liquidam P. > videantur] videntur P. 
k quod] quos P. l quadripartita e * ex] quadripertita est aut 

exP. 



cap. 2. De Metris per avfjmdGeiav <%c. 141 

Caruli m monarcha ponti ratisque rectitator. 
In n ejusmodi enim versibus membrorum manifesta dis- 
cretio est ; °quae autem ex duobus imperfectis colis, id 
est membris, conciliantur, vix est eorum separationem 
divisionemque cognoscere, m his prsecipue, Pquse 
minimse proceritatis connexa junguntur : exempli gra- 
tia, si sit iambicum dimetrum catalecticum, et sequatur 
dactylicum dimetrum brachycatalectum ita, 

Dicata i est vario. 
Cum sit traditum colum ita demum justse proceritatis 
accipi, si decem et octo temporibus suppleatur. Cum 
autem nec coli mensuram brevitas ista conficiat, quan- 
tum a perfecti versus mensura discordet, r utique mani- 
festum est, cum colum portio versus esse tradatur. 

Sunt item quae primam trochaicam, secundam cho- 
ambicam, tertiam trochaicam, sed et quartam s syllaba 
breviorem conjugationem habeant, quorum exempla 
plerumque apud comicos Diphili etMenandri comcediis 
reperiuntur. Verum hsec hactenus noscenda sunt, ne 
quid per imperitiam praeteriisse videamur; ^alioquin 
et vitanda et respuenda sunt. Nam v perfecto poetse 
levia et sonora sectanda sunt, quse autem fragosa et 
aspera, w discendi causa, non ut imitentur sed ut vi- 
tentur, noscenda sunt. Quorum, sicut et aliorum x com- 
plurium, auctor et parens fertur Archilochus singularis 
artificii in excogitandis ac formandis novis metris, qui 
primus epodos excitavit alios breviores, alios longiores, 



m monarcha] menoeta P. n hujusmodi] ejusmodi enim P. 

quge] qui P. P quse] qui P. q est vario] exfario P. 

r utique] et utique P. s syllaba] syllabam P. * alioquin] Sed 

alioquin P. v profecto] perfecto P. w discendi] dicis P. 

x complurium] compluriorum P. 

ii decem et octo temporibus] manifestumvideri, sed in tam con- 
Monuimus supra (II, 4. fin.) si stantescripturaconsideremussane 
decein et quinque legantur sensum amplius. CAMER. 



142 Marii Victorini lib. iii. 

detrahens unum pedem seu colum metro, ut illi subji- 
ceret id quod ex ipso detractum esse videbatur : ut in 
heroo a quo primum ccepit, tamquam, 

Diffugere nives, redeunt jam gramina campis. 

x 5 Dehinc epodus ysui generis, 
Arboribusque comce. 
Et illud cum heroi versus secundo z colo, ithyphallico 
epodo par dvTnrdQeia a respondet, ut, 

Priamique evertere gentem h fatajam parabant. 
Et multa alia, qute in processu operis demonstrabimus. 
Omnia enim ex dactylo et iambo principalibus orta 
noscuntur. Nam qusecunque protuleris, ex his pro- 
fluere fontibus, et ad hsec referri veluti semina, exami- 

16 nando reperies. Haec enim sola duo metra, c quamvis 
et iambicum heroi sit traductivum, utpote cum tri- 
meter de hexametro manasse noscatur, haec sola pos- 
sunt prototyporum prototypa dici, et omnium me- 
trorum elementa, reliqua autem horum e a7rorp7//.aTa : 
quorum modos, in quantum colligi f potuerunt, studiosi 
lectoris auribus intimabo. 

Cap. III. De summa numeri Zquce metrorum 
multiplicatione redigitur. 

Nam cum metrorum principalium, quae catholice 
excepto rhythmo pseonico recipienda sunt, octo genera 
censeantur, si quis ea octies multiplicet, h octona 
metra octies multiplicata efficient differentias lxiiii. 
Et ut exemplo id apertius clareat, si quis iambicum 
iambico ^conjungat, aut trochaico et deinceps ceteris, 

y sui] suis P. z colo] loco P. a respondef,] respondit P. 

b fata] facta P. c quamvis] cum P. e a-noT^ri^Ta] avoTuy- 

IxaTu P. f potuerunt] potuit P. S quae] qui P. h octona] 

et octona P. J conjungat] conjugata ut P. 

16 Hsec sola] Suppl. inquam. alioquin %apeXt<€t. COMM. 



cap. 3. De summa numeri qua metrorum &;c. 143 

id est, dactylico, anapeestico, choriambico, k antispastieo, 
et ionicis duobus, fient harum permixtionum differen- 
tiae octo. Pari ratione si sit trochaicum ccteris metris, 2 
ut supra de iambico diximus, conjugatum, fient aliee 
differentise octo, ac deinceps si per omnia pedum ge- 
nera similiter fiat ista conjugationis multiplicatio, non 
dubie clarum erit efnci differentias lxiiii in omni octo 
metrorum principaliurn summa, cujus rei edocendae 
gratia etiam qusedam sui generis exempla proponam. 
Nam si ex duobus iambicis, ^quae 7rev6rjfj.ifj.epY) vocantur, 3 
versus unus formetur, fiet Sapphicum hujusmodi, 

Meat per cxquor Ionia proles. 
Item si ex duobus iambicis dimetris catalecticis fiat 
permixtio, fit metrum quod ^Eschrionion dicitur, ut 
est, 

Amore me subegit et igneo furore. 
Similiter duo dactylica si conjungas irevQYHJupepy, fit ele- 4 
gium tale, 

Lactea sanguineis lilia mista 7 % osis. 
Vel si anapsestica ecp6rjfj.ifj.epr) copulentur, fiet metrum 
quod napoifjuaKov appellatur, veluti, 

Sed Iapygia vada Ponti victi prope litoris actas. 
Item ex duobus trochaeis, m quee ecf)6rjfj.ifj.epr) nuncupa- 
mus, fit metrum Euripidion, quod est tale, 

Phwbe carminum potens, cum sorore sisfavens. 

Sed et inulta alia per singula metrorum genera, quse 5 
persequi satis prolixum "esset, sub hujusmodi con- 
nexione miscentur. Verum heec conjuncta, °quse 
Graece davvdpTYjTa, non composita, nominantur, ita 
perfecta sunt, ut facile sit unamquamque partem coli 
determinatione adsequi, cujus sit aut proceritatis aut 
generis. Illa autem quse Grseci o-vyKexvfxeva et ditetxfyai- 6 
vovTa, quse nos confusa et inmanifesta dicimus, non 

k antispasto] antispastico P. 1 quae] qui P. m qua?] quod P. 
n esset] eet P. ° «o-wapTojT»] quae graece acrwap^Ta P. 



144 Marii Victorini lib. iii. 

tam perspicua et aperta sunt, idcirco quod non tan- 
tum ex differentia diversorum metrorum conjugantur, 
verum ex eo quod brevia et non perfectee proceritatis 
in hoc genere versuum cola, quse nos membra dici- 

7 mus, sociantur. Nam ferme a monometro brachycata- 
lecto initium sumunt, et non ultra dimetrum hyper- 
catalectum crescunt : unde intellegi datur per singula 
metra, quse octo sunt numero, totidem incrementa dif- 
ferentiarum reperiri, id est, octona in generibus singu- 
lis, ita : aut enim monometrum est Pbrachycatalectum, 
aut monometrum catalecticum, aut monometrum hy- 
percatalectum ; rursus aut dimetrum est brachycata- 
lectum, aut dimetrum catalecticum, aut dimetrum aca- 
talectum, aut dimetrum hypercatalectum, quorum ex- 
empla in dactylico, iquod est in conjunctis magis 
cognitum, ostendam. 

8 Est itaque monometrum dactylicum brachycata- 
lectum, <pev. Catalecticum autem addita syllaba 
brevi, <pevye. Acatalectum vero monometrum pes in- 
teger dactylus, <pevyere. Hypercatalectum autem, si 
pedem dactylum una syllaba brevis excedat, ut est 
<pevyere fxe. Item dimetrum brachycatalectum fit, si 
pedem dactylum una longa excedat syllaba, ut <pev- 

9 yere t Iyj. Catalecticum si pedem dactylum una longa 
et una brevis excedant, ut est <pevyere $vj pe. Acata- 
lectum autem si duo dactyli copulentur, ut est <pev- 
7€Tf <pevyere. Hypercatalectum vero dimetrum si prae- 
ter s duos dactylos una brevis abundaverit, *ut est, <pev- 

10 yere <pevyere /xe. Qua3 varietas facit differentias octo, 
v quod etiam in ceteris septem metris accipiendum est, 
juxta w quod fient differentise octies octonae, quee com- 
prehendunt numerum differentiarum lxiiii. Verum 

P brachycatalectum] brachycatalectico P. q quod] qui P. r 8^] 
8e P. s duos] duo P. t u t] ut est P. v quod] quse P. 

w quod fient] q. fiunt P. 



cap. 3. De summa numeri qua; metrorum 8$c. 145 

hsec si singula sint nullis eis congregatis, ut et de su- 
perioribus diximus, manifesta essent. At cum inter " 
se similia aut disparia nectuntur, tunc ex ipsa brevita- 
tis conclusione obscuritas nascitur, unde (jvyKtyy^va et 
aTrep<paivovTa a Grsecis, a nobis confusa et inmanifesta 
appellata sunt. Fiunt itaque per has conjunctiones de 
his lxiiii differentiis, ut majores nostri in hac arte 
sublimes tradiderunt, species differentiarum quattuor 
millia xcvi, scilicet multiplicatis inter se x colis. Pro- 
ponamus itaque canonem dactylici in exemplum re- 12 
liquorum septem metrorum, qui est, ut ceteri, seque 
octo differentiarum, ita: nam aut dactylicum mono- 
metrum brachycatalectum dactylico monometro bra- 
chycatalecto copulatur, aut idem brachycatalectum ca- 
talectico, aut acatalecto aut hypercatalecto, et rursus 
idem brachycatalectum dactylicum dimetro brachyca- 
talecto, aut dimetro catalectico, aut dimetro acatalecto, 
aut dimetro hypercatalecto sociatur : qua? sunt com- 
mutationes octo canonis unius. Igitur eo pacto Fquo 13 
monometrum brachycatalectum percurrens octo cano- 
nas, ut ostendimus, fecit differentias lxiiii, ita et mo- 
nometrum dactylicum catalecticum et z acatalectum et 
hypercatalectum cum suum ceterosque canonas a tam 
per monometrum quam per b dimetrum singula metra 
c percucurrerint, proculdubio octies sexagense quaternae 
differentiae d colligentur. Ex quibus efficitur numerus h 
differentiarum in unaquaque metri specie quingenta- 
rum xii. Si ergo unius canonis haec summa de diffe- 
rentiarum multiplicatione colligitur, manifestum apud 
omnes erit e octo canonum, id est metrorum principa- 

x colis prototyporum. Itaque canon est] colis. Proponamus itaque 
canonem P. y quo] quod P. z acatalectum] acatalecticum P. 

a non tam] tam P. b dimetrum] per dimetrum P. c percur- 

rerint] percucurrerunt P. percucurrerint ed. Cam. d colligenur] 

colliguntur P. e 1111] octo P. 



146 Marii Victorini lib. iii. 

lium, multiplicationibus octies f quingentas xn differen- 
tias fieri, quse, in summam majoris numeri redactse, 
efficient differentiarum, quibus aavvdpTiffca, id est incon- 
neoca, colliguntur, quattuor millia xcvi genera, quse per 
metrorum clausulas mutua earundem alternatione effi- 
ciuntur. 

Cap. IV. Quot eoc dactylico heroo metrorum 
genera deriventur, et de versu pentametro. 

Considerantibus nobis quot ex dactylico heroo per 
singulos prototyporum Scanonas metrorum species 
h procreentur, manifesta ratione reperio primam ejus 
veluti sobolem a pentametro versu ccepisse, unde con- 
sequenti ratione initium suscepti ^operis ab eodem 
k ordinemus, quod metrum Tearo-apeo-KatieKao-vkXaPov Haic- 
<f>iKov et AlokiKov dicitur, quod invenisse fertur Caliinous 
Ephesius, alii vero Archilochum ejus auctorem tradide- 
runt, quidam Colophonium quendam, super quorum 

2 opinione apud grammaticos magna dissensio est. Is 
autem versus a duodecim syllabis in quattuordecim 
crescit, nam compositus est de hexametro, ita ut de 
tertio pede partem orationis complente semipes tolla- 
tur, quem spondeum esse debere in dubium non venit. 
Itemque ex ultimo pede 'adaeque postrema syllaba re- 
trahatur, ut est, 

Marspater h&c pateris, qucn nos quoque posse negamus. 

3 Hujus m penthemimeres, 

Mars pater hcec pateris. 
Dehinc, 

Q.UCE nos quoque posse negamus. 

Minor itaque hexametro vel tribus vel duabus syllabis 

f quingenta] quingentas P. S canones] canonas P. h pro- 

creantur] procreentur P. i operis] operis de versu pentametro P. 

k ordinemus] ordinemur P. * adseque] atque P. m penthemi- 

meris] penthemimeres P. 



cap. 4. Quot ex dactylico heroo metrorum 8$c. 147 

est : tribus, m quotiens tertius in hexametro dactylus in- 
venitur: duabus vero, quotiens spondeus. Optimusau-4 
tem est, quotiens n duo novissimos anapsestos habet, qui 
fiunt ita, si duo ante ultimum hexametri versus pedem 
dactyli sunt, ut est ille, 

Mars pater hcecpateris, quce nos quoque posse negamus. 
Huic si quarti pedis primam syllabam detrahas et no- 5 
vissimi ultimam, fiet versus, claudentibus °eum anapse- 
stis, talis, 

Mars pater hcec pateris quce quoque posse negam. 
Item, 

Barharico postes auro spoliisque superhi. 
Pentameter, 

Barharico postes aur spoliisgue super. 
Sed et ille perspicuus pentameter habebitur versus, 6 
qui post duos pedes primos semipede, qui superest ad 
nev6ri{j.ifxepri tomen, verbum finit, unde pentametri versus 
erit prima species, quse de hexametri versus tome 
(quam TrtvQyfj.ipepy diximus) geminata conficitur, quse 
tunc contingit, si hexameter D duo dactylos habuerit, 
^ut puta, 

Primus Erichthonius. 
In hac enim r clausula heroi hexametri dactylos duos 7 
esse et semipedem necesse est, qui repetiti pentame- 
trum elegiacum, s quod hexametro subjicitur in poema- 
tis, efficiunt. In quibus etiam ordo ^prseposterus nec 
metro nec sententias oberit, v veluti, 

Bella per Emathios, Musa w moneto, cano. 
Dehinc, 

Musa moneto, cano, Bella per Emathios. 
Hi primi pedes usque ad tomen in elegio versu kivvjtikoi 8 
vocantur, quod eos transferre in secundam clausulam, 

m quotiens] quotiens tertius P. n duos] duo P. ° cum] 

eura P. P duos] duo P. q utpote] utputa P. r clausa] 

clausula P. s q U j] q U0( j p, t praeposterus] praeposteratur P. 

ed. Cam. v velut] veluti P. w moneto] monente P. et infra. 

U 2 



148 Marii Victorini lib. iii. 

et ex eorum geminatione versum implere possumus: 
ex quo etiam genus proprise versificationis inducitur, 
et appellatur trimetrum penthemimeres, nam prima 
versus heroi portio tertio repetita (veluti, 
Arma virumque cano. Musa mihi causas. Urbs antiquajuit .) 

9 metrum sui generis facit. Hujus incisioni, qua syllaba 
clauditur, si alteras duas adjicias, ut tertium pedem 
trisyllabo compleas, erit hoc penthemimeres trimetron 
leliov. Nihil autem intererit, si pes tertius in isto versu 
longa syllaba, quse est finalis alid<popog, x finiatur, et fiat 
a[A<f>i[j.aKpo$, veluti, 

Arma virumque cano Trojce. 

10 Sane z quia superius ^iov [AtTpov diximus, quamquam 
id et in prototypis ostenderimus, tamen scias inter 
dextros ac sinistros versus hanc haberi differentiam, ut 
dextri sint, qui in tertia vel quinta sede trisyllabon ha- 
buerint pedem : sinistri autem qui disyllabum in se- 

ii cunda vel quarta regione. Verum hujus generis, ut su- 
pra cceperam dicere, a quod ex penthemimere geminato 
conficitur, species sunt tres: prima, cum prsecedit spon- 
deus, sequitur dactylus, item spondeus, ultimis ana- 
psestis duobus versum claudentibus, et b haec, ut supe- 
rius, geminata efferri non possunt: ut, 

Postquam res Asicz, Desine Menalios. 

12 Huic si novissimam longam detrahas, ut jam non ana- 
psestus c sed iambus vel alius bisyllabus ponatur, me- 
trum Asclepiadeum erficiet, quod duodecim syllabis 
subsistit: ut, 

Postquam 7*es As'm, Desine Menali. 
Item, 

Quam scevis trepident Carbasa flatibus. 

x finiatur] finietur P. z quia] quee P. a q U od] qui P. 

b hsec] hac P. c se( j] et p. 

9. Trojce] Reponenda vox disyllabos iambica, ut, tuce, aut tibi. 
CAMER. 



cap. 4. Quot ex dactylico heroo metrorum fyc. 149 

Qui constat ex spondeo, duobus choriambis, ultimo 13 
iambo, d qui etiam prima ademta syllaba Anacreon- 
tion dabit, sic, 

ScEvis trepidant carbasa flatibus. 
seu metrum ionicum claudente dactylo. Altera vero 
species, ita, cum tres sunt spondei, anapaesti duo, tam- 
quarn, 

Ofortunatus desine Menalios. 
Tertia autem, cum e primus est dactylus, sequentibus 14 
duobus spondeis, anapsestis duobus in clausula positis : 

ut > 

Crispe Jugurthina conditor historicc. 

Memento sane nonnunquam in his et quintum tri-15* 
brachyn reperiri. Sed jam dictum est de syllaba finali, 
unde eam, ut velis, accipe : veluti, 

Tiphys et Automedon { dicar amoris ego. 
Notandi sane et hujusmodi versus, qui hexametro et 16 
pentametro versui per adjectionem et detractionem 
%que syllabae communes sunt, tamquam, 

Et genitor divum quos terminat Oceanus. 
Hic enim, accepta h in ultimo que syllaba, hexametrum 17 
facit, sic, 

Et genitor divum quos terminat Oceanusque. 
Ac si una syllaba media post duos pedes et semipedem 
Metrahatur, erit pentameter, ita, 

Et genitor divum Herminat Oceanus. 
Semipede enim ab hexametro minor, a pentametro 
major est, qui a Grsecis inter quadratorum versuum 
genera numeratur. 

In scandendo autem pentametro nonnulli dissen- 18 
tiunt; quidam enim eum in duo dividunt cola, et per- 



d quodj qui P. e primus] primum P. f dicar] dicor P. 

S quemadmodum] quse P. h ultimo] in ultimo P. J detraha- 

tur] trahatur P. j terminat] quos terminat P. 



150 Marii Victorini lib. tii. 

cussis utriusque partis binis pedibus, semipedes, qui 
supersunt, conjungunt, et ex his spondeum quintum 
versui adnectunt, tamquam, 

Nil mihi rescribas, k attamen ipse veni. 
Sic 

Nil mihi rescri, attamen ipse ve ni, bas. 

Hoc eo studio, ne anapsestum pedem, quem hexameter 

19 herous excludit, pentametro miscerent. Alii vero 
spondeo tertium locum ut proprium defendunt, qui ex 
semipede superioris clausulse et prima longa incipien- 
tis dactyli T adnexa gignitur, supererunt residuae breves 
dactyli duse, his adjuncta longa efficiet anapaestum 
quarto loco, supersunt tres syllabse quarum duse bre- 
ves, utpote supremse dactyli, his copulata finalis tertia 
pedem anapsestum complebit, nec interest, brevis an 
longa sit, utpote in ultimo constituta : hujus exem- 
plum, 

m Nunc tu Pieridum n deseris Aoniam. 

20 Observabis autem, ne novissima syllaba prioris coli, 
quse post duos pedes semipes residet, brevis sit, ne pro 
spondeo tertius iambus obrepat, °qui hujus legis ratio- 
nem subruat ; Pquamvis quidam, quod ex ^geminatione 
videatur versus iste subsistere, non r sunt deterriti, quin 
brevi syllaba prius colon concluderent, s adfirmantes, 
nihil interesse cujusmodi in fine sit syllaba, idque ip- 
sum juris ac legis commata retinere voluerunt, e quod 
in omni metro et in quocunque versu catholice prse- 

21 ceptum est. His subditis, ut dictum est, hexametris 
elegiacum metrum reddunt, dictum ex eo, quod v mce- 
rori rebusque tristibus modus eorum aptior esse videa- 



k attamen] attinet P. pr. et mox. l annexa] et adnexa P. 

m nune tu] ne tu P. n deseris] desinas P. ° qui] quae P. 

P quamvis] cum P. q geminatione] geminato ne P. r sunt] 

sint P. s affirmantes] advifirmantes P. * quod] quse P. v moe- 
rori] merori P. 



cap. 5. De generibus metrorum 8§c. 151 

tur, airo tov w eXeeiv: alii vero 7rapa ro ev x Xeyeiv elegos 
dictos arbitrantur. 



Cap. V. De generibus metrorum quce a penta- 
metro profluunt. 

Chcerilium seu Diphilium metrum ex eodem penta- 
metri ortum esse genere res ipsa indicat, est enim e 
dactylica specie derivatum, ysuprema tantum versus 
syllaba, z qui sex pedibus profluat, brevius. Incipit au- 
tem a duobus dactylis, tertia regione spondeo semper 
manente, et rursus ex duobus dactylis et syllaba una. 
Huic duo cola, quse penthemimere diximus, adcres- 2 
cente media syllaba, qua spondeus gignitur, formam 
dedisse noscuntur, qua detracta ad elegiacum penta- 
metrum versus revertetur: a veluti, 

Nunc age Pierios versus dea Calliope. 
Item, 

Incipe Mamalios mecum mea Melpomene. 
Chcerilium autem a[x(f>i\nre$ dicitur, quod initio et b fine 3 
inminutum est, ut, 

Tibi namque decens, lucet rosa vertice. 
Hoc quoque ex eodem pentametri versus genere pro- 4 
fluit, c quod iEolicum seu Sapphicum metrum nomi- 
nant a Sappho vate doctissima inventum. Hujus primse 
in versu duee syllabse indifferenter nunc longa?, nunc 
breves, nunc dispares solent poni ; id est, quilibet pes e 
disyllabis quattuor subjectis per ordinem usque ad 
finem versus quattuor dactylis, tamquam, 
Maro me docuitjuga Pieridum sequi. 

w e'Xee2i/] eXectv A. x Xiyeiv] \yyeiv P. '7 suprema"] sub priraa P. 
2 qui] quin P. a veluti] velut P. b fine] in fine P. c quod] 

qui P. 

20. avo tov eAeetV] maoa. to ekeetv -vovq leOveurai; inquit Diomedes. 

CAMER. 



152 Marii Victorini lib. iii. 

Item, 

Cordi laurea virginitas mihi cumforet. 

5 Nisi si catalecticus versus emerserit, scilicet d ut disyl- 
labo ultimo quam daetylo terminetur. Hoc quoque 
cognatum ^Eolico generi metrum esse in dubium non 
venit, quod primo spondeo et dactylis quattuor subsi- 
stit, nisi quod huic interdum ultimus creticus est, ut, 

e Aurts vis venit Alpibus aeria nive. 
Cui ad implendum hexametrum spondeus f unus deest. 

6 Huic quoque si octavam syllabam a primordio versus 
auferas, fiet elegion Squod die&rlyfdky elegion appella- 
tur, quasi unius interjectu syllabse distinctum, ut, 

Alma parens genetrix divum ^decus Oceano. 
1 Cui si syllabam adjicias, fiet herous, ita, ut, 

Alma parens genetrix divum decus Oceano lux. 
Si autem * octavam a medietate auferas, erit elegion, 
ut, 

Alma parens genetrix, tu decus Oceano. 
8 Traditur etiam elegius k et scazon talis, ut primum co- 
lum, id est penthemimeres, integrum habeat: secundo 
vero contra legem suam non una sed duabus syllabis 
terminante, ut, 

Nil mihi rescribas, 
primum colon : secundum, 

l Attamen ipse veni. 
scazon, 

Attamen ut m veniatis. 
AiFectat enim secundum ab ultimo pede trochaeum in- 
ducere. 

d ut] et ut P. e auraevis] adplenius P. f unus deest] 

idest P. E quod hianyfA.evov] qui diestigme non P. h decus] 

genetrix P. i octavuni] octavam P. k scazon] et scazon P. 

1 Attamen] Attinet, et sic mox P. Tum, ipsa P. m veniatis] venias P. 

4. cordi laurea] Ex Terentiano translatum, cordifiorea virg. CA- 
Sapphicum, ut videtur de Gra?co MER. 



cap. 5. De generibus metrorum fyc. 153 

His n Logaoediaci metri speciem, quse et Eno- 9 
plius et Archebulius dicitur, non absurde conjunxerim 
adaeque dactylici metri sobolem, scilicet cum trochaica 
basi versus clauditur duobus vel tribus vel quattuor 
dactylis praeeuntibus, prout carminis mensura aut ratio 
exegerit : cujus generis est etiam hoc, quod ex duobus 
dactylis et duobus connectitur trochseis, et appellatur 
Alcaicum decasyllabum, ut est, 
Laurea nycteleo corona. 
Item e tribus dactylis et duobus trochaeis, ut, IO 

Quadrupedante °venit pede primus veques. 
Rursus e quattuor et duobus trochseis, ut, 

Romulidce pedites Arabum populis amici. 
Qu£e species et in anapaestico versu reperietur, ita 
dumtaxat, ut postrema ejus clausula bacchio a brevi 
incipiente terminetur, et pro anapsesto nonnunquam 
spondeus ponatur. Duobus autem spondeis plerum- n 
que, ut in heroo hexametro reperiemus, si metrum 
claudatur, spondaizon versus, ut in primo libro dictum 
est, appellabitur. Spondaicus enim ut trochaicus et 
iambicus ex omnibus spondeis subsistit, cui si mo- 
lossum ultimum adjeceris, fiet Laconicum metrum e 
quindecim longis, ita, 

Hispani duri desciscunt a Romanis victores. 
Nec minus e pentametro versu anapsesticus figura- 12 
bitur, *Uit puta cum ex dactylo, spondeo, et anapaesto 
subsistat, adjecto in qualibet sede versus sui generis 
pede, sive dipodia, quo fiat tragicus seu comicus: ut, 

Tiphys et Automedon dicar amore potens. 
Vides pentametrum elegiacum ; adjecto mea luoc erit J 3 



n Logaoediaci] Locaoediam P. « venit] ei et P. P eques] 

equens P. q utpote] utpute P. 

10. eques] Pro eques similis cum heec 8i/3^a%i>? sit. CA- 

aliquareponenda dictio trochaica, MER. 



154 Marii Victorini lib. iii. 

r trimetrus anapsesticus, in quo prima basis ex duobus 
dactylis, secunda e spondeo et anapaesto, tertia e duo- 
bus anapsestis subsistit : ita, 

Tiphys et A.utomedon dicar amore potens mea lux. 

Cap. VI. De enuntiatione pentametri elegiaci. 
Hoc quoque notandum in enuntiatione pentametri 
elegiaci : nam plerumque aurem fallit, ut in illo 
Grseeo versu, 

yjfxtig & eU 'Ek\vj<J7rovTov aTreitXeofj.ev. 
Nam si s conjunctim 'EAA^o-ttovtov ^enuntiaremus, eflfu- 
gerit aurium sensum, ut nequaquam versus esse cre- 
datur. At si per hemistichium pronuntiemus, ipsa 
subdistinctione genus metri declarabimus ita, ypeig S' 

2 eU"E\\y]g- dehinc ttovtov ame.7tXeoij.(:v. Unde pentametrus 
duobus pedibus et semipede colon terminare debet, ut 
qui audierit, antequam percutiat, versum intellegat, 
velut, 

Labitur hinc Helles, pontus in oceanum. 
Item, 

Venerunt inter, lunia sancta polo. 

3 Nam si per se dicas inter, et per se lunia, media sub- 
distinctione interposita, recipiet formam elegiaci. Hinc 
proculdubio intellegi datur y prosam numeris subsistere. 
Nam et Aristoteles homo sublimis ingenii praecipit, 
numeros esse in oratione oportere, ita tamen neversum 
incurrant, qui saepe inprudentibus subrepunt, quia et 
Cicero in Oratore suo de evitatione versuum tangit, 
ipsa quoque lyrica poemata sublata modulatione vo- 

4 cis non ultra solutam orationem x procurrunt. Quo- 

r trimeter] trimetrus P. s conjunctum] conjunctim P. ed. Cam. 
1 enuntiarimus] enuntiaremus P. v prosam] prosii P. x pro- 

currunt] procurr P. 

3. quia] Lego^, quod et Ckero. COMM. 



cap. 7- De reciprocis versibus. 155 

circa putant nonnulli duriorem legem oratoribus fore 
quam poetis : nam ut nihil scribere possumus, ^quod 
extra numerum litterarum cadat, sic z ne loqui quidem, 
aut verbum ullum emittere, quod non in pedes aliquos 
et in rhytbmos incidat, a qui alterna syllabarum sub- 
latione et positione continentur. 

Cap. VII. De reciprocis versibus. 
Operae pretium est inter hsec et de reciprocis versi- 
bus, ut omnifariam artis metricse disciplinis et gratia 
hoc opusculum instruamus, quantse sint venustatis, et 
quot eorum species investigaverim, dicere. b Qui re- 
trorsum dum leguntur, longe aliud metrum ex se pro- 
creant, ut est hic elegus, 

Esse bonus si vis cole divos optime Pansa, 
Ominefelici Pansa precare deos. 
Ex his superior herous in Sotadium recurrit, sic, 2 

Pansa optime divos cole si vis bonus esse. 
Item, 

Ecce tumet gemmis tua vitis optime Bacche. 
Sotadium dabit tale, 

Bacche optime gemmis tua vitis tumet ecce. 
Alter qui est pentametrus in iambicum trimetrum 3 
redit, sic, 

Deos precare Pansa felici omine. 
Iambicum est item aliud genus, quod in eandem men- 

y quod] quse P. z ne] nec P. a quia legitima] que alterna P. 
Mox vulgo continetur. b qui] quse P. 

2. Ecce tumet] Legit Came- itaque, Bacche optime gemmis tua 

rarius, Ecce tumet vitis tua gem- vitis tumet ecce, qui versus Sota- 

mis optime Bacche | Bacche op- dius est, ^oua-rpo^rjhov, i. retro- 

time vitis tua gemmis tumet ecce. grado ordine si legas, habebis 

Concedo priorem versum bene hexametrum heroum, Ecce tumet 

restitutum esse, verum secun- vitis tua gemmis optime Bacche. 

dum, qui in ipso contextu reote COMM. 
descriptus est, non item. Lege 

X 2 



1 56 Marii Victorini lib. iii. 

suram revertitur, ut utrimque legentibus herous sit, 
neque, ut superiores, genus metri mutet, quales apud 
Virgilium reperiuntur, 

Musa mihi causas memora quo numine laeso, 
Item, 

Ipse dedit Moeris, nascuntur plurima JPonto. 

4 ./Eque enim et in reversu lectionis suse heroum custo- 
diunt metrum : sic, 

Lcbso numine quo memora causas mihi Musa. 
Item, 

Ponto plurima nascuntur, Mceris dedit ipse. 

5 Est etiam aliud reciproci genus, quod non per singulos 
versus redit, sed per totum elegum : tamquam, 

Icarium Notus ut conjidens jlamine tranat, 
Carula verrentes sicfreta Nereides. 
Si revolvas, elegus erit eodem modo, 

Nereides Jreta sic verrentes ccerula, tranat 
Flamine confidens ut Notus Icarium. 
Ita medium verbum tranat alteri detractum et alteri 
additum, variata vice pentametrum facit de hexametro, 
et hexametrum de pentametro. 

Cap. VIII. De tetrametro versu. 
Sed ut ad propositum versus hexametri ordinem re- 
deam, decurso pentametro heroo, consequens est tetra- 
metrum ejus inducere, quem Archilochus divulsum ab 

5. Icarium] Habes libro primo rerum \ Scandere te fecit hoc de- 

Anthologiseepigramrnatum hujus- cus eximium. Hujusmodi versus 

modi : c l%mKpa.TYi<; (piioc, fy (/.epoimv reciprocos ab ociis curiosis in- 

Koi a-aiero Xauv | eBvea Kai veKvuv yjv ventos ait Diomedes lib. III. 

o-ndvK; elv a'%. Si a fine incipias, [p. 515.] COMM. 
ejusdem generis distichon rursum ib. flamine tranaf] Flamine tra- 

habebis, et ejusdem sententiae. nat vel tranant, ut apud Dio- 

Nec Philelphi distichon praeter- medem, qui hoc reciprocum ut 

ibo, quod ut verso ordine, etiam neotericum adducit atque hanc 

versa sententia legitur : Laus tua inventionem esse ait curiosi otii. 

non tua fraus virtus non copia CAMER. 



cap. 8. De tetrametro versu. 157 

hexametro heroo ad epodum convertens satis acceptam 
auribus rem commentus est. Idem etiam jungendo 
inter se diversa, nova metra conposuit, quse Grseci 
avvSeTa et aavvSera appellant. 'Aavvdera e quidem quse 
ejusdem sunt generis, avvOera vero quse ex diverso co- 
pulantur. Ergo tetrameter sive versus sive hexametri 2 
heroi tome tertia : nam post duas incisiones ejus pro- 
prias, id est penthemimeren et hephthemimeren, 
tertia est ea, quam PovkoXikyjv appellant : quse quarto 
pede semper sensum claudente distinguitur, ideoque a 
Graecis sic appellatur, quod bucolici carminis hsec lex 
sit, ut versus ejus ea observatione formetur, ut ante 
duos ultimos quarto pede terminet aut partem oratio- 
nis aut sensum, quam legem per omne opus sui car- 
minis Theocritus Syracusanus, exceptis tribus autquat- 
tuor ferme versibus, (e quibus sunt, 

f Afxcfxve^, veoTevyeg, ert yXv<pdvoio ^ttotoo-^ov. 

Et, 

Tolg &e fxeTa ^ypnrevs Te l yepwv Kai TteTpa TeTVKTat.) 
custodit. At noster Maro haud ita, k quod utrum scru- 3 
pulosum an supervacuum duxerit, ipse norit, quod 

e quae] quidem quas P. f d[A<pwe<;~] dfA<pwa P. S ttotoo-Soi/] ttot- 

oo-<)uv P. h ypmev$\ Tpiirovt; P. l yepcov Koci TreTpa TeTVKTai] yepov 

ieCKa TyeTy«te P. k quod] qui P. 

2. bucolici] Exceptis tribus qui statim hunc sequitur, evToo-Oev 

aut quatuor, observatum in buco- 8e ywd tic, OeZv ayaApa (Sa/Satyia) 

licis saepissime ita componi ver- TeTVKTai. Item mox tres continui, 

sus ut quarto semper pede, qui TvtOov 8' ocro-ov ditaOev dkiTpvToio ye- 

plerumque dactylus esset, verbum povToc | nvpvalaic o-Ta<pvXa7o-i Kaklv 

finiretur; sed tamen ne Theocri- fiefipiOev dXud | Tav oXiyoi; '4)'c Kupoc 

tus quidem ita constanter hoc e\£' al^ao-iaio-i <pvXdo-o-et. Nullus 

observavit, ut non nisi in tribus enim horum iis similis quos de 

aut quatuor versibus neglexerit, initio hujus idyllii in exemplum 

ut dicit author noster. Nam de adducens Terentianus sic inter- 

primo statim idyllio, quod pueri pretatus est : Dulce tibi pinus 

quondam ediscebamus, plures submurmurat, en tibi pastor | 

statim suppetunt, ut iste, Kap-wa Proxima fonticulis et tu quoque 

«/.«! eiXe^Tai dyaXXopeva KpoKoevTi, et dulcia pangis. CAMER. 



158 Marii Victorini lib. iii. 

Grseci sanxerunt, ne pars orationis, aut sermo integer, 
ullo verbi discidio interveniente sejungeretur, tam- 
quam, 

Forte sub arguta consederat 
k tetrametrus. Sequitur, 
ilice Daphnis. 
4 Hoc comma dimetrum epicum nuncuparunt. Item, 
O crudelis Alexi nihil tnea 
dehinc, 

Carmina curas. 
Unde intellegi datur bucolicum carmen seu metrum 
ex tetrametri versus copulatione subsistere. Igitur hi 
tetrametri heroo hexametro subnexi scitam admodum 
epodum carminibus dabunt, ut apud Horatium, 

Nil desperandum l Teucro duce et auspice Teucro. 
Dehinc, 

Certus enim pt^omisit Apollo. 
s m Quse dactylo pede clausa Alcmanicum, spondeo autem 
Archilochium metrum efficiet. Huic si duos pedes 
heroi hexametri prseposueris, velut in medio mihi, erit 
ex tetrametro hexameter talis, 

In medio mihi certus enim promisit Apollo. 
Hi tetrametri tragicis choris a plerisque miscentur, et 
continuati nonnunquam "choros explicant, ut apud 
Pomponium reperimus, 

Pendeat ex humeris dulcis chelys, 
Et numeros edat varios, quibus 
Adsonet omne virens late nemus. 
6 His quoque si ad extimum adjicias binos pedes, inte- 
grum hexametrum de mutilo efficies : hoc modo, 
Pendeat ex humeris dulcis chelys apta choreis, 
Et numeros edat varios, quibus ecce propinquum 
Adsonet omne virens late nemus, arvaque juxta. 

k tetrametrus] tetrametrum P. * Teucro duce — Teucro] duce 

Teucro — Teucri P. m Quse] qui P. n choros] chorus P. 



cap. 8. De tetrametro versu. 159 

Ex his igitur colis seu dimetris, nn e quis duobus pedibus 7 
prior dactylus semper est, sequens spondeus. °Rursum 
tetrametro heroo, in quo quattuor tantum dactyli, si 
subjicias tres iambos eo more, quo tres trochsei Pphal- 
lico copulantur, metrum Sotericum efficies, ita, 

At tuba terribilem sonitum procul 
dehinc iambi furore congruo. iRursum ejus quod 8 
metrum r vocatur Sipotpov eniKov, eo quod s duos pedes 
heroos tantum recipiat, dactylum, spondeum, Sappho 
dicitur carmen composuisse continuum v pentasylla- 
bum. Hujus exemplum, 

Primus ab oris 

Troius heros 

Perdita jiammis 

Pergama linquens 

Exul in altum 

Vela resolvit. 
Qui dimetri w etiam inter epodos recipiuntur. Ut apud 9 
Horatium in secunda ode, cujus initium est, 

Jam satis terris nivis atque dirm. 
ultima coli clausula, 

Terruit x urbem. 
Vides subjectum dimetrum metro Sapphico hendeca- 
syllabo et per ordinem ejusdem asmatis similes clau- 
sulas haberi. Dehinc huic tetrametro Archilochus 10 
similem e contrario speciem commentus est, nam de- 

nn aequis] e quis P. ° rursum] susum P. P Phalaecio] pha- 

lentio P. Repone phallico. <l rursum ejus] susum dius P. 

r vocatur 8//xo^oi/ iitiKh'] vocat AIMOIPCIIEZON P. s duos suprasc. P. 
v numerum per syllabarum] persyllabarum P. cum pentasyllabum in 
marg. w etiam] et P. x orbem] urbem P. 

8. llpoipw eV.] Trimaron forte, continuum dimetrum (vel trimcs- 

vel certe dimetrum epic. COMM. ron) pentasyllabon legendum sit 

ib. Sappho dicitur composuisse et p. 176, 24. (infrac. xiii.) ut su- 

continuum numerum per syllaba- pra.iptiA.oipovveldimetrum. COMM. 
rum\ Equidem non dubito quin 



160 Marii Victorini lib. iii. 

tractis hexametro non ut superiore ultimis, sed primis 
duobus pedibus, ytetrametros hujusmodi induxit, velut, 

Damcetas et Lyctius JEgon 
dempto, 

Cantabunt mihi 
quod est o^ipoipov ewiKov: item, 

Et longo post tempore venit 
sublato, 

Respexit tamen 
u aliam epodi speciem informavit, e quo genere apud 
Horatium tales epodi inducuntur, ut in illo, 

Laudabunt alii claram Rhodon aut Mitylenen, 
cui hexametro z hanc epodon subdidit, 

[^Ant Ephesum~\ bimarisve b Corinthi 
ut diximus e tetrametro compositam : dehinc, 

Mcenia, vel Baccho Thebas, vel Apolline Delphos 
post, 

Insignis aut Thessala Tempe. 
i2 Itaque c si primos duos epodo pedes adjicias, fiet hexa- 
meter talis, ut in eodem, 

Laudabunt alii claram Rhodon aut Mitylenen, 
Si proficisceris aut Epheson bimarisve Corinthi 
Mcenia, vel Baccho Thebas, vel Apolline Delphos 
Aspicies magis insignis aut Thessala Tempe. 
13 Idem Archilochus penultimis heroi hexametri partibus 
adjecta syllaba hujusmodi versum induxit, qui metro 
cc phallico, id est tribus trochseis ultimis, clauderetur, ut 
est, 

At tuba terribilem sonitum dedit are canoro. 
Adjecta d enim ante ultimos pedes sed syllaba, fiet, 



y tetrametros] tetrametrum P. z compositam tetrametro epo- 

don addit] hanc epodum subdidit P. a AutEphesum om. P. 

b Corinthi] Corinthi. Ut diximus e tetrametro compositam P. 
c pedes si primos duos Epodo] si primus duepodo pedes P. cc phal- 
lico] phaleecio vulg. et sic mox saepius. d enim] nihil P. 



cap. 8. De Tetrametro versu. l6l 

JEre sed canoro. 
Quod est metrum phallicum. Juncto omni, fiet 
versus hujusmodi, 

At tuba terribilem sonitum dedit cere sed canoro : 
quodquidam hexametrum heYoum A Trepmc(7v\\a(Beg dixe- 
runt. Huic quoque idem epodum subdidit trimetrum 
versum iambicum catalecticum, id est ultima parte 
inminutum. Cujus exemplum noster Horatius se- 
cutus est, illa ode, 

Solvitur acris hyems grata vice veris et Favoni. 
Dehinc trimeter catalecticus vice epodi, 

Trahuntque siccas machince carinas. 
Itaque si superiori unam e dempseris, et inferiori tradi- 
deris syllabam, fiet hic trimeter iambicus acatalectus, 
ille herous hexameter ; hoc modo, 

Solvitur acris hyems grata vice veris et f oni, 

Trahuntque siccas machina: carinulas. 
Quanta autem et quam profundse artis scientia in hac 
epodi conclusione Archilochus usus sit, interest di- 
cere. Nam cum magni Ssestimaret priorem versum, 
cujus prima portio constat ex heroo tetrametro, id est, 

Solvitur acris hyems grata vice : 
et sequentem epodum, h qui e trimetro iambico cata- 
lectico substitit, id est, 

Trahuntque siccas machina carinas. 
simili clausula terminatos in eundem cadere nume- 
rum, ^cum diversae rationis inter se generisque vide- 
rentur, quippe cum alter dactylico metro, alter iambico 
censeatur, tamen adjiciendo majori syllabam et detra- 

d nepnroiTvKhafiei) 1. nepiTToavXXafiov vel icepmotrvTOid^uq. e demse- 

ris] dempseris et, inferiori tradideris syllabam P. f oni] faboni P. 

& eestimaret] niagni aestimaret P. h qui] quod P. * quum] cum P. 

15. vere favoni] Forte verum legitur veris et oni, ut tantum fiat 
sit et hoc loco, erat enim scrip- detractio, non etiam mutatio. CA- 
tura perturbatior, id quod postea MER. 



162 Marii Victorini lib. iii. 

hendo minori consecutus est, ut uterque phallico 
17 metro concluderetur. Nam superior hexameter, sic, 
Veris et Favoni. 
sequens trimeter, ita, 

Machince carinas. 
k Quse utraque tribus trochaeis adnexis, id est metro 
phallico terminante, admodum intra se decenter con- 
sonant. 

Cap. IX. De Phalcecio metro. 
Phalaecium autem, 2 quod et ithyphallicum, si tribus 
trochseis claudatur, appellatum aiunt a Phaleeco, ™qui 
illo frequenter usus est, ut Sappho, quod constat ex 
Glyconio "octasyllabo, ut, 

Sic te diva potens Cypri. 

2 Recipit autem spondeum, choriambum, iambum et 
syllabam, ut, 

Sulcos tunc retegunt comce latentes. 
Idem fiet ithyphallicum sub ea divisione in qua pri- 
mus pes ut in glyconio erit unus e quattuor disyllabis : 
dehinc dactylus, tunc tres trochsei, ut est °etiam hic, 

Jamdudum tibi disserens probavi. 

3 Quidam tamen nullam volunt esse differentiam inter 
hos, sed eundem ithyphallicum et Phalsecium acci- 
piunt. Hoc autem Phalsecio versu Liberum patrem 
sollemniter canunt, si Pquidem quod etiam ejus nomine 
et rhythmum et metrum complente demonstratur, sic, 

Bacche Bacche Bacche. 
Sane reperimus Phalaecium syllaba novissima detracta, 
veluti scazonta, ut est, 

Nunc Trqjamfera vindicat Venus, 
quem volunt videri claudum. 

k Quae] suntq: P. ! quod et ithyphallicum^ si] quethyphalli- 

cum sit P. m qui] quod P. n octosyllabo] octasyllabo P. 

etiam] est etiam P. P quidem quod] quod q. P. 



cap. 10. De Trimetro versu. 163 

Cap. X. De Trimetro versu. 
Sequitur, ut juxta propositum ordinem, trimetri 
quoque heroi, vel si quid ex eo editum est, ratio ha- 
bita inspectaque pandatur. Est autem hexametri por- 2 
tio subsistens pedibus tribus, quod genus a Grsecis 
haud inmerito ^uueire; vocatur; hujus exemplum, 
Panditur interea domus, 



dehinc, 

Item, 

dehinc, 



Omnipotentis Olympi. 
Hunc lucum tibi dedico, 



Consecroque Priape. 
Quod metrum Priapeum a quibusdam sestimatur 
propter geminam similitudinem, de quo suo loco dice- 
mus. Trimetrum igitur epicum nihil a glyconio me- 3 
tro differre nonnulli icontendunt, quod constat ex 
spondeo et choriambo et pyrrhichio vel trochaeo ul- 
timo, ex quo plura apud Horatium asmata sunt: ut, 
Sic te diva potens Cypri. 

et, 

Mater sceva Cupidinum. 
et, 

Donec gratus eram tibi. 

et cetera. Nam si solvas choriambum et novissimam 4 
ejus r syllabam, ut in superiore libro plenissime diximus, 
nunc pauca memorabimus, scimus in dactylico genere 
esse et pariambum, qui parem habet sublationi posi- 
tionem, id est arsin et thesin. Major autem est spon- 

•1 contendunt] contra contendunt P. raarg. r syllabam in] syl- 

ut 
labam in P. Sequentia cum antecedentibus male cohaerere videntur. 



4. ut superiore] scribitur in archetypo in superiore libro, sed non 
minus sensus haeret. CAMER. 

Y 2 



164 Marii Victorini lib. iii. 

deus, utpote duabas longis; minor pariambus, quia 

5 constat e duabus s brevibus. Commune illis nomen 
dactylus, ita alter ionicus incipiens a majore parte 
dactyli, quse longa est, ditb peityvog dicitur, alter inci- 
piens a minore parte ejus, hoc est a duabus brevibus, 

6 aitb eXao-aovog nuncupatur. Cujus exemplum apud Ho- 
ratium repperimus, qui in boc genere carminis Al- 
cseum secutus est. Et Anacreon lyricus, et Euripides 
tragicus, et comici poetae reperti sunt hoc *uti numero, 
cujus exemplum, 

Miserarum est neque amori dare ludum, 
Neque dulci mala vino Y lavere, aut ex- 
animari metuentes patrucs verbera linguce. 

7 Ita binse bases, hoc est breves ac longee junctse per sy- 
naphian, ut Graece vocant, nos per conjunctionem, al- 
ternis vicibus variantur w ac procurrunt, spondeo autem 
x hic versus clauditur, ut ionicum decet. At si de- 
traxeris huic versiculo primum pariambum, id est pri- 
mas breves duas syllabas, erit airo fxei^ovog, sic, 

Rarum est neque amori dare ludum neque dulci. 

8 Item si integro versui duas longas adjeceris, ut o 
quam, dnrb fxei^ovog. Quibus ademptis revertetur ad spe- 
ciem suam, fietque anb ekda-Govog. Sic variata per vices 
adjectione et ^detractione, uno eodemque versu, ionici 

9 dispares creantur. Similiter et iambica in trochaicum 
metrum per hujusmodi commercia transeunt. Nec 
non etiam eadem si fiat adjectio ad choriambicum 
transmigraris, z quasi per circulum quendam, factis per 
adjectionem aut detractionem metrorum commutatio- 

io nibus. Ponamus enim, exempli causa, choriambicum 
trimetrum hypercatalectum, non ex solis choriambis, 
sed admixtum, ut sit prima qusedam conjugatio di- 

s brevibus] longis brevibus P. supra qui ex em. * uti om. P. 

v lavere] luabere P. w et] ac P. x hic versus] hoc versu P. 

y detractatione] detractione P. z quasi] qf P. 



cap. 10. De Trimetro versu. 165 

iambus, secunda choriambus, tertia diiambus, et syl- 
laba, quando hypercatalectum est, ut est, 

Caduca popull & coma glaucajam per agros. 
per singulas vel adjectiones vel etiam translationes va- 
rias efficit figuras. Nam cum sit choriambicum, et 
medium habeat unum choriambum, b adjiciatur autem 
utrimque diiambus, si quis eis longam prseponat sylla- 
bam, cuncta in eo versu transfigurabuntur. Nam 
et de diiambis, qui et initio et c fine sunt, ditro- 
chseos d fecerit, et qui erat medius choriambus in ioni- 
cum a majore transibit, et pro una e hypercatalecti syl- 
laba duse reperientur : ut est, 

Qmo caduca populi coma glauca jam per agros. 
adjecta syllaba longa f quo. Contra autem eidem ver- 
sui, si brevem syllabam initio adjungas, pro ionico fa- 
ciet antispasticum metrum, et pro admixtione trochaica 
facit iambicum, et fit versus Santispasticus tetrametrus 
acatalectus, secundam tantum h habens antispasticam 
conjugationem, quee fuit prius ionica, ut est, 

Tota caduca populi coma glaucajam per agros. 
Et erit similis huic Sapphico, 

Aprica veris aura est, ubijlore rura lucent. 
Prseterea quia ionicum eundem et 'Sotadium supra 
diximus, non ab re est in una atque eadem specie, 
quid inter k eas distet, ostendere. Diximus enim ex 
ionico a.7ro e\a<r<jovos seu detracto priore pariambo, seu 
adjecto ad caput ei spondeo, ionicum aiib ^d^ovog gigni 
per synaphian, id est cum vicissim breves longis, aut 
longse brevibus syllabis, prout metri mensura fuerit, 
subjiciuntur. At vero in Sotadium versum plerique 



a coma] comas P. b ambiatur] abiciatur P. f. 1. adjiciahir. Mox 
diiambis ed. Cam. c in fine] fineP. ' d fecerit] fecit P. e hy- 
percatalecti] hypercatalecta i P. f quo] quorum P. S antispa- 

stus — acatalectus] antispasticus — acatalecticus P. h habens] ha- 

bes P. i sotadium] sotaticum P. k eas distet] eos distat P. 



166 Marii Victorini lib. m. 

pedes qui eum faciunt molliorem, contra quam ionico- 
rum lex se habet, incidunt. Nam idem et dactylum 
et anapaestum et trochseum duplicem recipit, qui cum 
interveniant faciantque hunc versum satis mollem ac 
lubricum, tamen non excedit viginti duo tempora, ut 
est hic qui ab anapsesto incipit, 

Genus unde Latinum, rogo, genus unde Latinum. 

i7Nam pro spondeo etiamsi positus est anapsestus trium 
syllabarum, tamen temporum totidem est. Sic est et 
hic versus, 

Equitum peditum pr&lia tela pila pugnas. 
Nam primus est anapaestus, secundus pariambus, ter- 
tius spondeus, quartus pariambus, J deinde loco spondei 
et pariambi, contra quam ionicorum ratio patitur, duo 
trochaei, qui tamen mensura temporum spondei ac pa- 
riambi spatium exsequant, cum habeant inter se duas 
longas ac totidem breves. m Desinit autem spondeo, 
n quia constat ex longis, vel quia omnis depositio reci- 

18 pit moram. °Lego prseterea apud quosdam Sotadeum 
admisisse in loco trochaei tribrachyn, utpote mensura 
temporum parem, ut est hic versus, qui pede dactylo 
incipit : (nam studium est id quoque ostendere, quem- 
admodum dactylus in PSotadium metrum veniat, ex 
quo uterque ionicus, ut supra diximus, manat :) hujus 
exemplum, 

Dicite rogo vos dicite quid ita rapitur Attis. 
Nam primus est dactylus, secundus pariambus, tertius 
spondeus, quartus pariambus, quintus tribrachys, sex- 
tus tribrachys, ultimus spondeus. Unde haud inme- 
rito et Sotadium metrum ex dactylico hexametro deri- 
vari manifesta rerum adprobatione contenderis. 



1 deinde] dd P. m Desinitj Desint P. n quia] quam P. 

i _ 

° Lego prseterea — admisisse] Lego ppterea — admissum P. P sota- 
dicum] sotadium P. et infra. 



cap. 11. De generibus metrorum 8$c. 167 

Cap. XI. De generibus metrorum quce ab 
Iambico prqfluunt. 

Decurso dactylo atque his quae ex eo generantur, 
celeberrimis dumtaxat metris, quibus et magni aucto- 
res nomina dederunt, et illustres poetse usi sunt fre- 
quenter, adoriemur iambum, principalium metrorum 
secundum, ut ita dixerim, fontem, consortem sui tem- 
poris ac socium, e quo quid solers doctorum industria 
per adjectionem seu detractionem aut concinnationem 
iconceptum ediderit, quid eruditorum judicio recep- 
tum in exemplum disciplinae posteris r traditum sit, 
prout potero e s pluribus pauca comprehendam, profu- 
tura scilicet cognitioni aut intellectui eorum, quse quis 
aut eruere ut prisca ex reconditis, aut ex nova re 
temptaverit. 

Diximus jam, cum specialiter singulorum prae- 2 
cepta traderemus, iambum l dactylo tam pedum nu- 
mero quam percussione congruere. Nam ut illum sex 
pedum cursu hexametrum, ita hunc quoque ob eun- 
dem pedum numerum senarium appellari voluerunt, 
quern et trimetrum, nam jugatis per dipodian binis pe- 
dibus ter feritur. Huic poetse propter contractionem ad 3 
brevitatem ejus, ( v utpote in tria tempora coartati, ideo- 
que pauca admodum, quse ejus metri temporibus w con- 
gruerent, verba admittenti,) quo latius panderetur, spon- 
deum, dactylum, et anapaestum miscuerunt, dumtaxat 
dispari loco, id est primo, tertio, et quinto, parem au- 
tem sedem iambum semper ut sibi dicatam obtinere 
voluerunt. Sed hoc in tragicis et comicis metris, quo 4 
sint ampliores. Nam iamborum scriptores, quibus ce- 
leri versu opus est, fere per pedes iambos provolant. 

<l ediderit] conceptuni ediderit P. r traditum] traditura P. 

s pluribus] pluribus pauca P. * dactylico] dactilo P. v utpote] 

ut pute P. qui mox, coartan. w congruerent] quaa congruerent P. 



168 Marii Victormi lib. iii. 

Solet tamen nonnunquam tribrachys propter congru- 
entiam eorundem iisdem regionibus, quibus iambus, 

5 recipi. Nam ubicumque syllaba longa est, ibi dua3 
breves poni possunt, excepta sede ultima, qua pes sex- 
tus clauditur, qui semper aut iambus esse debet aut 
pariambus, quo fit ut longissimus versus in eo septem- 
decim sit syllabarum, temporum vero totidem, quot et 
is qui constat e duodecim syllabis : qua lege w recipit 
tribrachyn, etiam x trochaeus simili temporum mensura 
admitti potuisset, quippe cum uterque eorum tribus 
temporibus censeantur : sed ne copulatio trochsei cum 
iambo alterius metri speciem induceret, ^quae aut cho- 
riambo aut ionico, adempta prima brevi qua iambus in- 

6 cipit, subsistere videretur, omissus est. Notatur au- 
tem in tragcediis versus ex omnibus iambis composi- 
tus, ideoque admodum est rarus, adseque et ille qui 
secunda, quarta, et sexta sede spondeum, aut qui ex eo 
creantur, admittit in tragico z dumtaxat stilo: nam qui 
comico charactere sermonem instruunt, a vitiant iam- 
bum, admixto locis b ejus spondeo, quo et canor tragi- 
cus paululum in fabulis comprimatur, et rursus a con- 
suetudine soluti sermonis stylus comicus erigatur. 
Quam observationem nostri fidelius quam Grseci cus- 
todierunt, quibus magis est in usu iambus. Nam tam 
a nobis quam priscse comcedise auctoribus idem fre- 
quenter est usurpatus. 

7 Sed ut jam ad conditionem iambici metri discipli- 
namque redeamus, tres ejus species, per quas profluit, 
enitar attingere, quarum prima iambica, sequens tro- 
chaica, tertia ex utroque mixta reperitur, quae omnes 
per incrementa syllabarum sex diversitates ex se me- 
tris dabunt, non alias quam hexameter herous, e quis 

w recipit] recepit P. x trochaeum] trochaeus P. y quse aut] 

qui autem P. Mox vulg. omissum. z dumtaxat] dum adtinet P. 

a vitiant] vitiam P. *> ejus] eum P. 



cap. 1 1 . De generibus metrorum 8$c. 1 69 

prima erit duodecim syllabarum intrimetro versu,in quo 
aut omnes iambi aut spondei admixti c reperientur : ut, 

Ibis Liburnis inter alta navium. 
Tredecim autem syllabarum sunt, qui unum e trisyl- 8 
labis pedem sui dumtaxat generis, qui pro loci condi- 
tione evenerint, d habent, et reliquos e binis sylla- 
bis, ut, 

Magnam propinquo scelere vidistis domum. 
Quattuordecim vero., e quibus duo ternarum syllaba- 
rum contineantur, ut, 

Erat oriendi tempus aurora hominibus. 
Quindecim porro syllabarum, in quot res ternarum, re- 
liqui totidem sunt binarum, ut est, 

Equum sub aurata juga media bigemina. 
Sedecim syllabarum, cum duo pedes habent binarum 9 
syllabarum, quattuor autem trium, ut, 

Nebula e tenebrosa Canicula male roscida. 
Septemdecim syllabis qui constant rarissime inveni- 
untur, unum enim omnino eumque novissimum ha- 
bent pedem iambum, ut est, 

Rapere maria f celerivola dea sibi cupit. 
Sane accidit nonnunquam utpro anapsesto, aut dactylo, 10 
aut spondeo quattuor breves primo pede ponantur, tam- 
quam, 

Beneficia &pro re colere sapientis viri est : 
qui aut per h synalcephen scanditur, aut duabus brevi- - 
bus in unam longam copulatis explicatur. Hoc genere u 
versuum, ut supra diximus, primus usus est Homerus 
in Margite suo, nec tamen totum carmen ita digestum 
perfecit, nam duobus pluribusve hexametris antepositis 



c reperiuntur] reperientur P. d habent] habeat P. Correxit 

Camerarius. e tenebrosa] tenebris P. f celerivola] celeri- 

volata P. S pro re] proprie P. h synalcephen] synaliphen P. 



170 Marii Victorinl lib. iii. 

b istum subjiciens copulavit, quod ^postea Archilochus 
limatius interpolando conposuit. 

Cap. XII. De trimetro versu iambico. 
Versus trimeter iambicus, qui et senarius, adjecta 
sibi ad initium dipodia in tetrametrum, quem et octo- 
narium appellant, vertetur. Feritur autem dipodiis 
quattuor, sicut trimeter tribus, quem a numero pedum, 
ut diximus, nostri senarium, a numero vero percussio- 

2 num trimetrum Grseci dixerunt. Exemplum ergo tri- 
metri iambici erit, 

Phasehis ille quem videtis hospites. 
Hic quadratus ex trimetro efficitur, sic, 

Adest celer Phaselus ille quem videtis hospites. 

3 Igitur si priorem adjectse trimetro versui dipodiae de- 
traxeris syllabam ad, quse est iambi prima, erit versus. 
incipiens a cretico, quem amphimacrum dicimus, sic, 

Est celer Phaselus ille quem videtis hospites : 
k quia detracta prima brevi e dipodia iambica, sequens 
longa adnexo sibi qui ei jungitur iambo, creticum ef- 
ficit pedem, sic, est celer. Item, 

Beatus ille qui procul l negotiis. 

4 Huic trimetro si anteposueris Socrates, qui constat e 
longa brevi et longa, hoc est amphimacrus, erit tetra- 
metrus Archilochius catalecticus, quem nos quadratum 
dicimus, ita, 

Socrates beatus ille qui procul negotiis. 

5 Hunc musici trochaicum appellant. Nam cum prae- 
cedat iambum creticus, detracta ei suprema longa et 
iambo insequenti ni adjecta, versis in trochseos iambis, 



h istiini] iustum P. * postea Archilochus] p'ea Archilochus li- 

matius P. k quia] qua P. l negotiis] negotia P. m adjecto 

versis in trochseos] adjecta versi sint trochseo P. 



cap. 12. De trimetro versu iambico. 1 71 

trochaicus tetrametrus catalecticus efficietur. Septcm 
enim trochseis decursis extima omnino versui superest 
syllaba per adjectionem amphimacri. At si per dipo- 6 
diam scandere volueris, erit idem trochaicus cata- 
lecticus, concludentibus versum ejus amphimacro vel 
dactylo. Contra si spondeus cretico, ut iambus n tro- 
chaeo, subnectatur, cui prima, ut superius docuimus, in 
iambicis sedes est, (semper °enim remoto amphimacro 
primum tertium et quintum obtinet locum,) series illa 
de qua supra diximus trochsei mutabitur. Nam longa 7 
cretici tertia, conjuncta sibi sequente longa, trochEeos, 
ut supra ostendimus, per ordinem ire non patitur, 
spondeo scilicet interveniente, qui iambico versu dispari 
loco in Ptrochaico pari ponitur. 

Sane memineris quinque syllabas breves in hujus- 8 
modi versu posse pro uno cretico poni, sed raro ad- 
modum. In comicis autem non succedunt, nec copu- 
lantursyllabseinsequentium pedum prioribus, ut supra: 
nec mutantur pedes in tragico quadrato, ideo quod inon 
sesquipes aliquis, id est trisyllabus,anteponitur trimetro, 
qui conturbet ordinem, ut supra ostendimus,quique ses- 
quipes r appareat superfluus post trimetrum in ultimo. 
Itaque utversus tragicus s anteposito sesquipede ex tri-9 
metro fit tetrametrus, ita comicus apposito sesquipede 
in ultima sede versus ^adseque trimetrus reddetur tetra- 
metrus, ut 

Si quis per omnes mihi deosjuret patrem Lachetem. 
In hoc autem versu per adjectionem non mutantur 
pedes, ut in tragico, quia sesquipes ultimse parti junc- 
tus, neque ut superiore metro permixtus, clausulam 



n trochaeo] trocheus P. h. v. delendum videtur. ° enim remota] 
nihil remoto P. P trochaico] trocheo P. Q non sesquipes] 

nossequipes P. r appareat] apparet P. s anteposito] ante- 

pos 
subito P. * adeeque] atque P. 

Z 2 



172 Marii Victorini lib. m. 

10 tantum versui dabit. Tragico autem si sesquipedem 
prseposueris Ambiam, erit, ut diximus, tetrametrus 
v catalecticus : ut, 

Deos penates qui parentes w Terei 
trimeter : tetrameter autem, 

Ambiam deos penates qui parentes Terei. 
ii Itaque ut Archilochus creticum x iambico trimetro 
prseposuit, ut faceret tetrametrum trochaicum,ita Hip- 
ponax trimetro iambico ultimum adjunxit v antibac- 
chium, ex prima brevi, longis duabus, ut faceret tetra- 
metrum iambicum comicum : velut, 

Trahuntque magni navitrn clamoribus 

12 trimeter : addo carinas, fiet quadratus catalecticus, 
qui ex iambo natus ad finem quoque idem z manebit: 
nam licet antibacchio compleatur,nihil oberit aut divisio 
aut pedis copulati adjectio, retracta tertia a etenim ejus 

13 longa nas, iambus ex antibacchio efficitur. Ergo is 
quoque ut superior trochaicus aut semipede, id est 
syllaba una, terminabitur, aut si per dipodian percu- 
tiatur, post tertiam incisionem antibacchio claudente, 

14 erit in utroque tetrameter catalecticus. Frequens hoc 
comicis metrum et prsecipue antiquae comcedias scrip- 
toribus, nostri quoque Plautus et Csecilius et Turpilius 
non aspernati sunt, Atellanarum autem scriptores ap- 

v catalecticus] catalectus P. w Terei] Thesti P. et mox. x iam- 
bico] iambo P. v antibaccbium] antibacchum P. et mox anti- 

baccho. z manabit] manebit P. a enim] etenim P. 

14. Frequens hoc comicis] cum trimetrum est, penultima 

Hipponacteum septenarium, ut sedes iambum habere debet. Sed 

Varro appellavit, accipiemus, ut ne ipse quidem Hipponax hoc 

Ne forte imprudens faciam guod perpetuo servavit. Qui et spon- 

nolit sciens cavebo. Et Aristo- deum eo loci posuit, ut dicitur in 

phanes : iV, eyKovure, anevletf, ut; illo libello de versibus comicis 

Katplt; g5%1 fxeXXety. Hoc Hippo- qui Prisciano ascribitur, et nos 

nax Ephesius KUTaKopuq, ut Greeci alibi docuimus, et dactylum, quod 

aiunt, usuSj de se nomen metro absurdius videtur, ut in hoc, ipeu 

lecit, Ut est, e\ [/.oi yevono Tza.pQevoq yap ovtoj KvKXqvte MataZoi; 'Ej?|Uij. 
KaK^ re Kai repetva. In hoc, maxime CAMER. 



cap. 12. De trimetro versu iambico. 173 

petiverunt : est enim jocosis motibus emollitum gesti- 
busque agentium satis accommodatum. Idem Archilo- 15 
chus ex trimetro supradicto syllabam auferendo b modo 
e capite, modo ex infima parte, duo genera composuit, 
quorum alterum Graeci aicecpa Xov, alterum noXofiov, c quasi 
curtum, sive o-icaC,ovza, id est claudum, et ideo yuXiapfiov 
dixerunt. Exemplum Acephali trimetri erit, 

Juppiter salutis arbiter mece. 
Item, 

Est celer Phaselus ille quem vides. 
Huic enim si adjeceris unam syllabam, erit iambicus 16 
integer, sic, 

Jam Juppiter salutis arbiter mece. 
Item, 

Adest celer Phaselus ille quem vides. 
Curtum autem per detractionem ultimae syllaba? fecit 
hujusmodi. Exemplum erit apud Horatium tale, 

Seu poscat A agnam sivemalit h&do. 
Huic si e adjeceris syllabam, erit integer trimeter, sic, 

Seu poscat f agnam sive malit hcedulo. 
Id autem ab Horatio exemplum protulimus, ut osten- 
deremus, unde id noster lyricus imitatus sit. 

Est et altera species trimetri scazontis, quam Hippo- 17 
nax induxisse perhibetur, cujus compositio talis est, 
utsecunda ab ultima semper syllaba longa ponatur, id 
est, ut non iambo sexto, sed spondeo pede aut trocheeo, 
contra quam lex iambi postulat, terminetur: merito- 
que a Graecis appellatur scazon, id est, claudus. Unde 18 
observandum est, ne spondeus, vel qui ex eo pro- 
creatur, sede quinta in hoc versu ponatur; ne quattuor 
jugiter longae omne destruant metrum. Erit in exemplo 
versus hic, 

11 modo e]eP. c quasi] quibus P. d agna] agna P. 

e adjeceris] adjecerit P. f agna] agnam P. 



174 Marii Victorin i li b . 1 1 1 . 

Sella in curuli %scrofa Nonius sedet. 
Fiat, mutato h accentu, ^pro sedet, sedit, erit claudus : 
rursus hunc permutatio verborum faciet iambicum in- 
tegrum : ut, 

Sella in curuli scrqfa sedit Nonius. 
i9Simi]iter et Mllum scazonta permutatio eadem rectum 
iambicum faciet : ut, 

l Nec excitatur classico truci miles. 
Contra, 

Nec excitatur classico miles truci. 
Hoc autem tunc demum m fieri poterit, si ultimi duo 
pedes ex disyllabis verbis n subsistant, ut inter se per- 
somutari possint. Hsec conpositio °quamvis vitiosa 
tamen in iambico placuit; nam Pcholiambos multi 
veterum scripserunt. Idem ^Hipponax etiam tetra- 
metrum pari lege qua trimetrum induxit, cujus erit 
exemplum, 

Pro pudor, sella. in curuli scrqfa Nonius sedit. 
Nam tribus r syllabis, id est amphimacro pede pro 

21 pudor, superiorem s versum, ut vides, prsecedet. Item, 

H&sitat nec excitatur classico truci miles. 
Adjecto ad principium versus hcesitat, tetrametrus 
factus est : de quo plura dicere supervacuum est. 
^Omnino enim quaecunque supremis duabus adjungas, 
ex choriambo et dibrachy, id est pyrrhichio, duo dac- 

22 tyli efficientur. Quod cum ita sit, nullus v inficias ire 
poterit, w quin ex spondeo etduobus dactylis trimetrum 
epicum formatum sit : cui si Pherecratium adjunxeris, 



g scrofa] strofa P. et mox. h accentu] Post h. v. in P. aliquid 

erasum. ' pro sedet, sedit, erit] p pt sed etsi deterit P. k il- 

lum] in illum P. 1 nec] non P. m feriri P. n subsistant] 

subsistunt P. ° quamvis] cum P. p choliambos] choliam- 

boif* P. q Hipponax] Hippo. Nam P. r syllabis] syllabas P. 
s versum] versu P. * omnino] omnia P. v inficias ire] infi- 

tiare P. post ras. w quin] q. P. Dedi mox duobus pro duabus. 



cap. 13. De dimetro versu. 175 

heptasyllabum hexametrum heroum, cui Priapeum 
nomen est, figurabis : ut, 

Sic te diva potens Cypri. Grato Pyrrha sub antro. 
Qui constat ex spondeo, duobus dactylis, x quarto 
spondeo, quinto dactylo, sexto spondeo. Item, 

Uocor pauperis Ibyci 
Glyconium : 

Cras donaberis hado 
Pherecration. Quibus conjunctis hexameter Priapeus 
efficitur, sic, 

Uxor pauperis Ibyci. Cras donaberis h&do. 
Memineris autem non omnem versum Priapeum pro- 23 
babilem fore, ^nisi eum qui ex Glyconio et Pherecratio 
ita est compositus, ut utraque ejus cola a spondeo in- 
choentur ; de quo suo loco plenius dicemus. 

Cap. XIII. De dimetro versu. 

Memini de dimetro z nos superius sub occasione 
tetrametri metri pleraque dixisse, a quod est veluti na- 
turaliter epodis aptum, etiamsi Sappho carmen ex eo 
continuum induxerit, b quod appellatur Sifxotpov Ittikov, 
idem et pentasyllabum, quia frequenter c invenitur 
cum aliis sui generis, d epodus habebitur. Nihil enim 
de eo quam dictum est majores tradiderunt, unde nunc 
ad ea, quae de hexametro pari ratione propagata sunt, 

revertemur. 

1 

Cap. XIV. De metris quce eoo penthemimere et 

hephthemimere tome propagantur. 

Heroi versus primam incisionem, e quam 7rev6^[xi[xep^ 

tomen vocant, in qua prior sit spondeus, secundus 

dactylus, dehinc syllaba, si duobus pedibus, integri 

x quarto] quartus P. y sed] nisi P. z nos] hos P. 

a quod est] quem P. *> quod] qui P. c invenitur] inventus P. 

d epodus] epodis P. e quam] que P. 



176 Marii Victorini lib. iii. 

dumtaxat sensus, revulsis, et cujuslibet fine versus 
hexametri connectas, propagabis versum hendecasyl- 
labum formae alterius, quam est ille, qui subnexo Pha- 
laecio figuratur. Hoc frequenter usa est Sappho, qui ita 
copulatur, 

Sicfatur lacrimans, 
et f alio, 

Labitur oris. 
Item, 

Postquam res Asice qucerere terras. 

aNam ff semipedi qui superest sequentis dimetri prima 
syllaba adnexa spondeum medium dabit. Quartus 
pyrrhichius erit, ultimus, ut fors tulerit, aut trochseus 

3 aut spondeus reperietur. Quod genus metri ex uno 
versu formari poterit, illo dumtaxat, cui primus spon- 
deus, ut supra, [§*sed] sequens sit dactylus, demptis 
mediis tribus aut quattuor syllabis, tamquam, 

At regina gravi saucia cura. 
Postquam res Asice vertere gentem. 

4 Si tamen in versu novissimos duos pedes integri sen- 
sus invenies, h quod raro contingit, idem hoc x prsedicta 
penthemimeres hexametri tome, et iambica basis cum 
semipede, k quse adaeque penthemimeres incisio metri 
iambici est, ^subnexa superiori efficiet : ut, 

Carmen Pierides struunt sorores. 
Item, 

Silenum Bromiis dabunt choreis. 

5 Nam Silenum Bromiis hexametri est tome, struunt 
sorores, ra iambici. At si eadem tome, de qua sermo 
est, ab hexametro divisa, sequentem versus n ejus par- 
tem tribus trochseis perficias, metrum haud indecens 

f alio] alia P. ff semipedi] semipede P. S sed] se (inter 

lin.) P. h quod] qui P. J prsedicta] post dicta P. k quse] 

qui P. l subjecta] subnexa P. m iambici. At] Iambi ad P. 

n ejus] sepius P. 



cap. 14. De metris quce ex Penthemimere fyc. 177 

°informabitur, quod erit in numero et genere Phalsecio- 
rum per conjunctionem heroi hexametri et trochaici, 
haud alias quam superior, ex copulatione iambici, tam- 
quam, 

Dudum saucia cura, Exerit furorem. 
Et, 

vEluctabile tempus, ^Fatajam parabant. 

Nec minus hephthemimeres tome, subdito sibi versu 6 
trimetro catalectico, qui ex pyrrhichio, spondeo, et 
iambo r subsistat, aptum tragicis 8 choris metrum 
*praestabit, velut, 

Multa quoqup et bello passus. 
Dehinc, 

Fato prqfugus Lavinaque venit. 
Item, 

Obrue nos Danaosque simul, 

v Aras Priami damnato pias tunc. 
Quo genere metri et Euripides in Oreste, et w Pompo- i 
nius noster in suis usi noscuntur. Ex eadem sola 
hephthemimere tome apud Septimium Serenum in 
opusculis conpositum carmen hujusmodi reperitur, 

Inquit amicus ager domino, 

Si bene *mifacias, memini. 

Pinea brachia dum trepidant, 

Audio canticulum Zephyri. 
yAdjecta residua metri parte efficietur hexameter he- 
rous, hoc modo, 

° formabitur] informabitur P. P eluctabile] ineluctabile P. 

q Fata] Facta P. r subsistat] subsistet P. s choreis] choris P. 
* prsestabit] portabit P. v Aras Priami damnate] acras Priamique 

damnato P. Vid. Santen. Ter. Maur. p. 332. w Pomponius] Pon- 
tiponius P. x mi] mihi P. y adjecta] qui adjecta P. 

6. Priami damnate] vel dam- fabula Oreste usum metro hocdi- 

nato vel damnare, ut in Teren- cit, et locum indicat, sed in vul- 

tiano (v. 1967) scribitur. Euri- gatis codicibus ratio non apparet. 

pidem autem et Terentianus in CAMER. 



178 Marii Victorini lib. iii. 

Inquit amicus ager domino, Sere plurima, reddam. 
Si bene mifacias, memini tibi solvere grates. 
Audio canticulum Zephyri modulante susurro. 
Ita per adjectionem residui commatis herous integer 
effectus est. 
9 Item ex tribus dactylis, accedente ad extimam clau- 
sulam pyrrhichio seu iambo, lyrici versus metrum, 
quod Grseci a Calabrion appellant, informabitur, usur- 
patum a pastoribus Calabris, qui decantare res rusticas 
his verbis solent, quod genus metri Annianus Faliscum 
carmen inscribit, tamquam, 

Carmina per varios dare modos. 
to Ut est illud apud Septimium Serenum, 
Quando Jiagella ligas, ita liga, 
Vitis et ulmus uti simul eant. 
Ferme omnes dactyli sunt, ultimo disyllabo accedente 
quolibet excepto spondeo, quod genus et ex penthemi- 
mere tome formari poterit: ita ut duobus dactylis et 
semipede partem b orationis implentibus residua metri 
portio duobus disyllabis, id est pyrrhichio et iambo, 
terminetur, ut, 

Vitis et ulmus c uti simul eant. 
ii Adseque d ex quattuor herois et semipede accedentibus 
duobus ad finem versus iambis, Archilochium metrum 
procreabitur, ut est, 

e Velivolis properat multisque citisque navibus. 
Quod si pro navibus carinis posueris, fiet herous 
hexameter. 

a Calabrion] Colobrion P. v. Santen. Ter. Maur. p. 333. Mox Fa- 
liscum P. Phaliscum edd. b orationis] orationibus P. c u t] 

et P. d et quatuor] ex quattuor P. e Velivolis — multisque] 

et velivolis — multis P. 

9. Annianus] Terentianus conj. 10. Quando fiagella ligas ita 

Fabricius Bibl. Lat. IV. 4, 3. Sed liga~\ Apud Terentianum (v. 2001) 

AnnianumproauctoreFaliscorum jugas et juga. Et mox scribe 

carminum habendum esse statuit iterum, viti-s et ulmus uti etc. 

Wernsdorf. Poet. Lat. Min. T. IV. CAMER. 
p. 818. 



cap. 15. De AnapcEsti metri generibus &;c. 179 

Cap. XV. De Anapcesti metri generibus, 

qu<B eoc heroo derivantur. 
Sed et anapsestica metra per epiplocen, de qua su- 
pra diximus, ex heroo originem trahere haud difficile 
est deprehendere : nam si hexametro versui, cui in su- 
premo spondeus seu trochaeus sit, ceteri omnes dactyli, 
primam detrahas syllabam, (tamquam, 

At tuba terribilem sonitum f procul cere recurvo,) 
erit anapaesticus catalecticus. Sublata enim at conjunc- 2 
tione, quse prima in versu positione longa est, ultima 
singularis erit Ssyllaba vo, initiali ut vides dempta, 
quae in principio dactylum, in ultimo spondeum facit. 
Erit ergo anapaesticus versus talis, 

Tuba terribilem sonitum h procul are recurvo. 
E tribus autem anapaestis conjunctim ultima his syl- 
laba catalectica accedente, seu duabus, (interdum enim 
spondeus pro anapaesto, metro exigente, ponitur, et duae 
k reperientur, quae tamen convenientem metro non effi- 
cient pedem, ut merito catalecticus versus efficiatur,) 
formabitur epodos ex anapaestico non absone metro 3 
heroo respondens, nec inmerito, nam retracta heroo 
ipentheminiere, pars ejus residua hanc m epodum da- 
bit, velut, 

Vos o Calliope : 
dehinc, 

JPrecor adspirate canenti. 
Id erit in anapaestico n par ac simile, 

Mea tibia dicere versus. 



f dedit — canoro] procul — recurvo P. E syllaba] syllaba vo P. 

h dedit] procul P. k reperiuntur] reperientur P. 1 penthemi- 

mere] pentemimerisme P. m epodum] epodus P. n par ac 
simile] simile P. 

2. sere recurvo] Lego <ere curvo. Vide Terentianum p. 72, 24. 
COMM. i. e. ver. 191 2. ubi v. Santen. 

A a 2 



180 Marii Victorini lib. iii. 

Item, 

Prceterea duo nec tuta mihi valle reperti. 

4 Huic °simile anapsesticum, 

Cuicunque libehit ut istos. 
Quod si conjungas, facit, 

p Vos o Calliope mea tibia dicere versus. 
Inde intellegi datur ex hujusmodi anapaestis carmen 
^illud Faliscum, quod constat ex spondeo r duobus 
anapaestis et syllaba, esse compositum, 

8 Unde unde colonus Eocb 

A flumine venit Oronti. 

5 ultima catalectica superfluente syllaba. *Suggeren- 
dum tamen necessario reor, ne forte apud aliquem mi- 
rum aut novum sit, si mixtum anapaestis spondeum in- 
venerit, nam cum et anapaestus et daetylus v e duabus 
spondei longis nunc prima nunc secunda divisis editi 
esse noscantur, consequenter ac merito ut parens utri- 
usque apud altcrum eorum auctoritatem maximam ob- 
tinebit, et ubi usus w exegerit, inter anapaestos locum sibi 

6 x usurpabit. Neque hoc silentio tradiderim, ^esse etiam 
alteram Faliscorum carminum speciem ita digestam, 
ut e tribus dactylis et iambo ultimo ordinata subsistat, 
velut, 

JPergat amica Venus modojocis. 

7 Dimetro autem anapsestico catalectico sive heroo z pen- 
themimeri si phaleecii colon, id est partem e tribus 

simile] similem P. P Vos o] o om. P. «1 illud Phalis- 

cum] illum Faliscum P. * duobus] duabus P. s undas unde] 

unde P. * Suggerendum] suggerente P. v e duabus] et e 

duabus P. w exegerit] exigerit P. x usurpabit] usurpavit P. 

y etiam] ee etiam P. z penthemimeris si phalaecii] penthemime- 

ris aphaletici P. 

4. Unde unde] unde unda ed. " lectio in Terentiano codice 

Tubing. undce unde correxit Ca- " paulo diversior." Vid. Santen. 

merarius, recepit Commelinus. ad Terent. Maur. v. 1821. 
Notat Camerarius, "Atque est 



cap. 15. De Anapasti metri generibus fyc. 181 

trochaeis seu syzygiam ejus adjunxeris, a Prosodiacum 
metrum efficies, b quod semper a disyllabo quolibet, 
ut, 

Heu heu date nunc sonitus date bella tela. 
Item ex heroo, 

Carmina pulchra mihi o boni sodales. 
Accedit his etiam illa anapsesticorum species de fonte 8 
dactylici versus veniens, apta admodum comicis, d quae 
'Apto-Tcxpaveio*; nuncupata est, non quia conditor ejus 
e Aristophanes fuit, nam et Eupolis et Cratinus priscae 
comcediae f scriptores ea usi sunt, sed quia plurimus in 
hoc metro Aristophanes invenitur. Cujus species du- 9 
plex, paeonica et anapaestica. Nam versus Aristopha- 
nius paeonicus constat e tribus primis paeonibus, et 
amphimacro, ut est, 

Jam Tyberis en placidus in maria labitur. 
Item, 

Egregia percoluit ingenia Musice. 
Quibus si ultimas breves paeonum detrahas, erit omnis io 
sdactylicus tetrametrus anapaesticus, h qui constat *ana- 
paestis septem et semipede, qui est octonarius, k veluti, 
Alms cithara sonituque potens volucres pecudesque movere. 
Cujus origo talis est: Omnis pes in hexametro heroo " 
primam syllabam longam habeat necesse est, et ! hic 
versus sit pedum sex, m Aristophanius autem, quia sep- 
tem pedibus et semipede subsistit, necessario adjun- 

a Prosodiacum] Prosodipodiacum P. h quod] quse P. ex em. 

d 'Api<no<pa.veio(;~] q aristophanius P. e Aristophanes] Aristiphaneos P. 
Dedi mox Eupolis pro jflEschylus. f scriptores ea usij scriptore 

usi P. S dactylicus] dactilus P. h qui constat] coustat P. 

1 anapaestis] anapsesticis P. k veluti] velut P. J hic] his P. 

m Aristophanius] Aristophanes P. 

7. Prosodiacum] Prosopodia- " Deest, ut opinor, inchoatur." 
cum ed. Tubing. Camerarius : ib. quolibet] Videtur hic aliquid 

" Scribe prosodiacum metrum cnio deesse. COMM. Mox in exem- 

" t^ irpoo-oshiat;, id est, vfivuv. Mox, plo secundum date in metri le- 

" quod semper a disyllabo quolibet. gem peccat. 



182 Marii Victorini lib. iii. 

gimus heroo sesquipedem, ita ut in principio versus 
syllabam longam locemus tunc maxime, si in eo versu 
fuerit primus dactylus, hac enim addita syllaba, omnis 
heroi metri ratio commutabitur: nam ex dactylo per 
adjectionem semipedis fiet spondeus, dehinc quse se- 
quuntur duse breves proximam syllabam longam, n quse 
fuerant dactyli, occupabunt, ut fiat anapsestus, et dein- 

12 ceps reliquse idem facient. In suprema autem parte 
versus, id est ante ultimum spondeum, quo herous 
clauditur, et quintum pedem, interponimus dactylum, 
°quo pes septimus anapsestus efficiatur, superfluente 
semipede, veluti, 

Peliaco quondam prognatce vertice pinus. 

13 Adjicio versui primam syllabam longam ° {) ecc, item ante 
ultimum pono pedem perjreta, fiet talis, 

Ex Peliaco quondam, prognatce vertice perjreta pinus. 
Item, 

Jamferus Hesperia dabitur Capricornus in unda. 

14 Jungo ad initium ?et, ante ultimum autem pono ama- 
tus, fiet, 

Etjamferus Hesperia q dabitur Capricornus arnatus in unda. 
Aut si primus spondeus sit, insequentes anapsesti sex, 
semipede ultimo. Item, 

Admota lab?'is tuba terribilem sonitum dedit a-.re canoro. 

15 Hic versus per adjectionem quattuor syllabarum pri- 
marum admota labris, ex heroo anapaesticus effectus 
est tetrametrus catalecticus, scanditur per dipodias et 
terminatur per semipedem, sic, 

Admota labris tuba terribilem sonitum dedit oere canoro. 

16 Item alia de hexametro ejus species ex eodem dum- 
taxat versu, in quo praeter ultimum omnes dactyli pe- 
des sint, ut, 

At tuba terribilem sonitum dedit cere recurvo. 

n quse] q P. o q llo ] q U j p. 00 e x] et P. ed. Cam. P et] 
et iam P. ed. Cam. q dabitur] labitur P. 



cap. 15. De Anap<ssti metri generibus 6fc. 183 

r Adempta enim prima initiali et tertia ultima syllaba, 
fiet, 

Tuba terribilem sonitum dedit tere % curvo. 
Percutitur, ut vides, anapsestis quattuor, ultimo bac- 17 
chio a brevi incipiente. Item, 

Ast egojam Bromio thyasos celebrabo ^renato. 
Ex quo anapsesticus talis, 

Ego jam Bromio thyasos celebrabo nato. 
Rursus anapsesticus in heroum commigrabit hoc modo, 18 

Tibi nascitur omne pecus, tibi crescit hcedus. 
Huic si adjicias, quae heroo detraxeras, id est, primam 
et tertiam syllabam, fiet versus herous, ita, 
Nam tibi nascitur omne pecus, tibi crescit et hcedus. 
Ita ex se per adjectionem detractionemque parantur. 19 
Ideoque a quibusdam anapaestus antidactylus dictus 
est, cum ejusdem cognationis jure proximi in eandem 
temporum legem numerumque concurrant. Hic ver- 20 
sus ab Archebulo Archebulius dictus est, non ipso auc- 
tore editus, sed ab eo frequenter usurpatus : nam et 
Ibycus et Pindarus et Simonides hoc versu longe ante 
usi ostenduntur. Proprium autem Archebulium est, 21 
v quod constat ionico aiio jxtltyvos, insequentibus duobus 
dactylis et duobus trochasis. Recipit et anapsestum in 
fine et spondeum pro trochseo, sed et bacchium a brevi 
incipientem : hujus exemplum est, 

Jam pes novus atque metron placet Archebuli. 
,v Nonnumquam in hoc pro prima syllaba longa duae 22 
breves ponuntur : ut, 

Tibi nascitur omne pecus, tibi crescit herba. 
Item Archebulion prima syllaba adjecta, 

Nunc pangite dulce melos Jovis alma proles. 
Nam sesquipede huic sublato, id est nunc pangite, 
erit decasyllabum Alcaicum, sic, 

r ademta] adulempta P. s curvo] recarvo P. * renato] 

nato P. v q U od] qui P. w Nonnunquam] Nampnumquam P. 



184 Marii Victorini lib. iii. 

Dulce melos Jovis alma proles. 

23 Non supersederim etiam u Sallustiano, qui profluit x ex 
pentametro heroo : 

Falso queritur de natura sua genus humanum. 
Detraeta enim sua, erit versus trimeter anapaesticus, 
nam veniet in formam pentametri, sic, 

Queritur ?de natura genus humanum. 

24 z Adnexo ultimse parti falso, erit idem trimeter ana- 
paesticus, in quo prima syzygia continebit anapsestum 
et spondeum, a secunda duos spondeos, tertia anapae- 
stum et spondeum, 

Queritur de natura genus humanum falso. 

25 Calabrius etiam versus, quia occasio admonuit, inter 
anapaesticos numerabitur, b utpote qui ex anapaesto et 
spondeo constet: velut, 

Habeatur ut est ventum, tibi comprecor errorem similem. 

26 Nam continet anapaestos duos et spondeum, item ana- 
paestos c duos et spondeum, ultimum anapaestum singu- 
larem. 

Cap. XVI. De metro Choriambico quod eoc 
pentametro heroo manat. 

Nec minus choriambicum, d quod et Philicium, e 
pentametro heroo derivatur. Nam duobus dactylici 
versus colis, id est duobus hemistichiis, f nascitur, tam- 
quam, 

Dum meus assiduo luceat ignefocus. 
Item, 

Nulla meo sedeat turba profana loco. 

u Salustiano] Allustiano P. x ex] et P. Y de natura genus 

hutnanum] humanum de natura genus P. et sic infra. z annexo] 

adnecio P. a secunda] secundo P. b utpote] utpute P. 

c duos] duo P. Mox singulare P. Cam. Comm. d quodj qui P. 

Mox phalecium P. f nascitur] nectitur P. 

1. Phalsecium] Leg. Philicium. Vid. supra II. 6. necnon Santen. 
Ter. Maur. p. 326. 



cap. 16. De metro Choriambico 8$c. 185 

His post primum &et semipedem si adjicias syllabam, 2 
h seu positione seu natura longam, ut, nulla meo jam, 
dehinc penultima quae in versu brevis est, *si longa 
ponatur, id est, pro loco ut sit k luco, efficietur versus 
e dactylico m choriambicus quadratus catalecticus per 
adjectionem et inmutationem, ita, 

Nulla meojam sedeat turba profana, n luco. 
Semper enim dactylus, si post duas breves longam 3 
acceperit, in choriambum conmigrabit, ut, Arma vi- 
rum, et, lityre tu : sicut et hic, Nulla meo. Docui 
superiore volumine chorium eundem et trochseum ap- 
pellari, huic subjectum iambum choriambum pedem 
reddere. Ergo erunt in versu tres choriambi, ultimus 4 
bacchius a brevi incipiens, nam satis absone chori- 
ambo clauditur, meritoque tetrametrus catalecticus 
figuratur : ut, 

Dum meus hic assiduo ardeat igne 1 lucus. 
Nam ita et hic ut anapaesticus quadratus terminabitur 5 
r antibaccho, eritque catalecticus, quia non sui generis 
pede clauditur. Instruendi sane sumus nonnunquam 
s choriambo, si *usus exegerit, iambicam basin immis- 
ceri, quod genus bacchiacum musici dicunt ; exemplo 
erit versus ille, 

Cui reserata mugiunt aurea templa mundi. 
Nam secundus pes ta mugiunt duobus iambis cense- 6 



K ad semipedem] et semipedum P. h seu] sed P. * si] seu P. 
k luco] loco P. m choriambicus quadratus catalecticus] choriam- 

bicos quadratos catalecticos P. n luco] loca P. q focus] lu- 

cus P. r antibachio] antibaccho P. et sic Santen. s chori- 

ambo] choriambico P. * res] usus P. 

2. postremum ad semipedem] 4. ardeai] luceat Santen. 

L. post primum et semipedem. Cf. 5. bacchiacum] bacchicon San- 

Terentian. v. 1866. Santen. Te- ten. Ter. Maur. p. 325. 

rent. Maur. p. 323. ib. Cui reserata mugiunt'] Ex 

3. longas brevem] breves lon- hymno Sereni in Janum, ut Te- 
gam Santen. rentianus citat. CAMER. 

Bb 



186 Marii Victorini lib. iii. 

tur, nec tamen aliquid jacturae metro attulit, cum tem- 
porum inter utrumque w congruant spatia. Unde et 
tribrachys pari calculatione admitti pes poterit duabus 
brevibus in unam coeuntibus, quae iambum seu cho- 

7rium efficiant. Nec te syllabarum terreat numerus 
x cum intra prsefinita temporum spatia teneatur, veluti, 
Tibi vetus ara caluit ahorigineo sacello. 

8 Hic pro chorio sive trochseo tribrachys positus inveni- 
tur, longa in duas breves soluta, sic, Tibi ve. Tibi enim 
pro una syllaba longa accipiemus. Ra caluit ah o. 
Nam pro choriambo tribrachys bis inductus reperitur. 
Hujus metri yPhilicum auctorem z accepimus, quod 
appellatione ipsa dinoscitur, qua metrum signatur. 

Cap. XVII. De duobus Ionicis a dactylo 
hewametro gefieratis. 

lonicus quoque Sotadeus sive Sotadicus, (nam qui- 
dam volunt esse inter eos hanc differentiam, ut Sota- 
deus constet duobus ionicis et ithyphallico, id est tri- 
bus trochseis, ut, 

Pronus cupit ingentibus ire cum procellis, 
at Sotadicus tribus ionicis pedibus adseque «tto fxei^ovo^, 
a ultimo spondeo, ut est, 

Galli timidi semianimes tergora vertunt,) 
ex dactylico hexametro profluunt. Nam spondeo ini- 
tiali et finali et in medio versu posito constat, qui in 
heroo summa obtinet metri, aa utpote qui divisione se- 
3 cundse longse dactyli sit b parens. Tetrametrus quo- 
que catalecticus similiter originem ab heroo hexame- 
tro trahit; nam quod residuum est dactylico versui post 



w congruant] congruunt P. x cum] et cum P. y phalsecum] 
phaliacum P. z accepimus] accipimus P. a ultimo] ut ul- 

timo P. aa utpote] utpute P. b par. Ejus] parens P. 



cap. 17. De duobus Ionicis fyc. 187 

divisionem eam, quam c hephthemimeren diximus, tam- 
quam, 

Arma virumque cano Trojcz. 
superest, 

Qui primus ab oris. 
Item, 

Inde toro pater JEneas. 
dehinc, 

Sic orsus ab alto. 
Id si geminaveris, et pariambum medium inserueris 4 
versui, ionicum amo pet%ovo<; tetrametrum brachycata- 
lectum flgurabis, ut puta si medius pariambus. Ergo 
geminata cola heroi versus metrum ex se tale procrea- 
bunt, ut, 

Qui primus ab oris. 
Item, 

d Dum conderet urbem. 
Sit medium puto, fiet versus, 

e Qui primus ab oris, puto, Dum conderet urbem. 
Ergo pariambus in media sede duorum hemistichio- 5 
rum positus duo cola nectit, facitque ut inter se con- 
gruant, f quae sine metro antea dissidebant. Sane 
cadere nonnunquam in hanc speciem et trochaicam 
basin, quse secunda regione post ionicam primam po- 
sitam Praxilium metrum efficit, intimandum lectori 
esse par duxi, ne ^velut contra legem ionicorum factam 
h existimaret, veluti, 

Te nunc rogo Phosbe dulce melos. 

c hephthemimere] ephthemimeren P. d dum conderet urbem 

om. P. ed. Cam. e q U i primus ab oris om. P. ed. Cam. f quse] 
quam P. g velut] veluti P. h existimaret] existimarent P. 

4. Sit medium puto] Totus lo- jiet versus: Qui primus ab oris 

cus exaratus sic scribatur : ut, Qui puto dum conderet urbem. CA- 

primus ab oris. Item, Dum con- MER. 
deret urbem. Sit medium puto 

B b 2 



188 Marii Victorini lib. iii. 

6 Ex hoc et dithyrambici metri origo manat, quod ex 
duobus primis pgeonibus et hippio tertio., id est epi- 
trito, subsistit, ut, 

Jam Tyberis implacidus undafluens. 
Quorum supremas si detrahas syllabas, tres dactyli in 
versu reperiuntur. 

7 Nunc de ionico, quem musici o.tio eXaaa-ovos vocant, 
cujus *et de origine et nomine et compositione, quia 
(quse) accidunt trimetro scazonti, huic quoque accidere 

8 in dubium non venit ex trimetro versu iam- 
bico dimetrum epodum octosyllabum Archilochus 
commentus est: ut, 

Beatus ille qui procul k negotiis. 
e quo dimetrus, 

Beatus ille qui procuL 
nisi l s\ recipiat dactylum, aut ejus contrarium, vel loco 

9 iambi tribrachyn, et m fiat novem syllabarum. Hic 
enim dimetrus, adjectis duobus pedibus, quos idem 
detraxit, revertitur ad pristinum trimetri statum^ tam- 
quam, 

Subire M&cenas tuo. 
io Si adjecero negotio, erit trimetrus, 

Subire Mcecenas tuo negotio. 
Item, 

Beatus ille qui procul. 
si addidero, Simonides, trimetrum hac dipodia n com- 
plebo, ut, 

Beatus ille qui procul Simonides. 
ii Facit praeterea versum iambicum trimetrum tam Simo- 
nides quam negotio repetitum ter, haud alias quam °ut 
aiunt fecisse Virgilium nostrum iambico epigrammate, 

i de] et de P. k negotiis] negotio P. ^Nisi si] si om.P. m fiat] 
fiet P. n complebo,] complebo, ut, P. ° aiunt] ut aiunt P. 

7. quia accidimt] Opinor legendum, quia quce accidunt. CAMER. 
Mox post venit multa videntur deesse. 



cap. 17. De duobus Ionicis fyc. I89 

Thalassio Thalassio Thalassio. 
Pquod bis enuntiatum facit epodon, ita, 

Beatus ille qui procul negotio, 

Thalassio, Thalassio. 
Quo dimetro etiam Archilochus carmen conposuit in ™ 
Lycambam et filias : sed et apud nos metro continuo 
Alphius Avitus libro iRerum excellentium fecit, et 
noster Horatius plures odas eodem metro persecutus 
est. Item dimetrus ex utraque parte syllaba detracta 
et acephalos et scazon, id est capite inminutus et 
claudus, efficietur, sic, 

Adest celer Phaselus est. 
Item, 

v Simonides Simonides. 
Prima enim adempta syllaba faciet aKe^aXov, sic, 13 

Est celer Phaselus est. 
ultima vero claudum, sic^ 

Adest celer Phaselus. 

Item aKe<fia\o$, 

Monides Simonides. 
Scazon, 

Simonides Simoni. 
ad instar scilicet dimetri superioris. Horatius autem 14 
in suo opere primum aKe<pa\ov adsimilem huic, 

Est celer Phaselus est, 
ita induxit, 

s JVon ebur neque aureum. 
Sequentem vero epodum trimetrum catalecticum ad 
instar hujus, 

Phaselus ille quem vides Sabinus. 

Mea renidet in domo lacunar. 
Cui si duplicem iambum a principio dempseris mea 15 

P Quod] Qiri P. Mox Lycambum P. <l rerum] regrum (sic) P. 
r Simonides semel ed. Tubing. Duplicavit Camerarius. s non 

ebur] nec ebur P. 



190 Marii Vrctorini lib. iii. 

^reni, erit reliquum det in domo lacunar, quse clauda 
pars erit dimetri adsimilis illi superiori, 

Adest celer Phaselus. 
16 Hujus tenoris ac formse quosdam versus v poetas \y- 
ricos carminibus suis indidisse cognovinius, ut et apud 
w Arbitrum invenimus, cujus exemplum, 

Memphitides puellcB, 

Sacris deum paratcc. 
Item, 

Tinctus colore noctis. 

JEgyptias choreas. 

Cap. XVIII. De Saturnio versu. 

Et quoniam sub occasione versus hujus et tem- 
pestiva etiam nobis alia suggerit species, consentaneum 
reor hoc loco dicere de natura et origine hujus versus, 
cui prisca apud x Latium aetas, tamquam Italo et indi- 
gense, Saturnio sive Faunio nomen dedit, sed falluntur : 
a Graecis enim varie et multiformiter inductus est, 
2 v nec tantum a comicis, sed etiam a tragicis. z Nostri 
autem antiqui usi sunt, ea non observata lege, a nec 
uno genere custodito, sed b prseterquam quod durissi- 
mos fecerunt, etiam alios longos, alios breviores inse- 
ruerunt, quorum est hic, 

Turdis edacibus dolos comparas amice. 



t renidet, relinquetur] reni erit reliquum det P. v poetas] 

phaoetas P. *v Arbitrum] Arbitrium P. Mox pro JEgyptias cho- 

reas Terhaerius rescripsit /Egyptius choreutes. x Latinos] Latium P. 

y nec] non P. z Nostri] Nostri autem P. a nec] ne P. 

^ praeterquam] propterquam P. 

2. longos] Longiores Atilius mihi a mendis suspecta sunt, 

Fort. p. 2679. Vid. Santen. ad posterius inprimis, sed res quae 

Terent. Maurum p. 352. docetur ex aliis satis intelligi pot- 

ib. Turdis edacibus] Primo erit. CAMER. 
loco posita duo exempla valde 



cap. 18. De Saturnio versu. 191 

Item, 

Ferunt pulchras bb creterras, aureasque lepistas. 
Et apud Nsevium, 

c Novem Jovis concordesjiliw sorores. 
Videtur tamen e duorum versuum membris compo- 3 
situs, dimetri et quadrati. Constat autem pedibus sex 
et semipede. Nam d primos tres pedes et semipedem 
habet ex parte prima dimetri ; reliquos vero tres pedes, 
qui sunt ultimi, habet a parte prima quadrati tragici 
trochaici, ut, 

Cum victor Lemno classetn Doricam appulisset. 
Est autem duabus primis syllabis longior ab hendeca- 4 
syllabo, nam uno pede in capite hendecasyllabi e po- 
sito,Saturnius versus fiet ; cujus exemplum Metelli yco- 
posuerunt de Nsevio, aliquotiens ab eo lacessiti. Ita, 

Malum dabunt Metelli Nccvio poetce. 
Nam Malum dabunt Metelli clauda pars dimetri iam- 5 
bici est : dehinc N&vio poetcB tribus trochseis constat, 
quod ee phallicum vocamus, nec quicquam oberit tro- 
chseo quod suprema longa est, f quod semper in metris 
indifferenter, sicut superius diximus, ponitur. Tres 
iambos cum syllaba et tres trochseos. &Ergo erit prima6 
pars, id est, 

Malum dabunt Metelli 
talis, qualis est, 

Adest celer Phaselus. 

bh creterras plane P. Mox delendum que. c Novem Jovis] 

Noveimoves P. d primos] primus P. e posito] positos P. 

ee phalsecium] phalechum P. leg. phaliicum. f quod] qui supma 
longae qd P. S ergo] ec P. 

2. creterras] Hic creterras re- ch&o ultima longa, quod semper 

posuimus, cum antea legeretur, in metris indifferenter sicut supe- 

cere terras. COMM. rius diximus, ponitur. Habet ergo 

5. oberit troch<£o~\ Apparet esse tres iambos etc. CAMER. Syl- 

locum mutilatum, sed est sensus laba longa nempe^ et heec duo vo- 

et fortasse scriptura quoque fuit cabula deesse videntur. COMM. 
autoris, Nec quicquam oberit tro- 



192 Marii Victorini de Saturnio versu. lib. iii. 

Item, 

Memphitides puellcs. 
Sequens, 

JVcbvw poetcB 
talis, ut est, 

Bacche plaude Bacche. 

7 Sane ut in decasyllabo primus pes incertus est, ita ut 
in hoc duo primi pedes variantur. 

Jam nunc vocet Camcenas h quis novem sorores. 

8 Qui ut terminus a spondeo incipit. Quidam volunt 
hunc feriri sexies et recipere pedes septem, hoc est, 
spondeum, iambum, pyrrhichium, pariambum, dac- 
tylum, trochaeum, anapsestum, e k quis est Thaco- 
mestus, et nasci a trimetro m scazonte: alii vero omnes 
duodecim pedes admittere, neque semper eum, ut illi 
asserunt, nasci e trimetro scazonte. Unde apud omnes 
grammaticos super hoc adhuc non parva lis est n . 

h quis om. P. k quibus] quis P. m scazonte] scazonte P. et 
sic fere mox. n Expl. lib. tertius. Incipit mi. lege feliciter. De 

connexis etc. P. 

7. Qui ut ter minus etc.] Hic le- et finis seu tenninus habet spon- 

gendumputat Camerarius Qui Sa- deum. COMM. 

turnius. Ego nihil mutandum 8. Thacomestus] Polymnesti 

censeo : sententia enim integra mentio fit apud Plutarchum de 

est : hoc enim ait, et principium Musica. COMM. 



l.iv. c. 1 . De connexis inter se atque inconnexis fyc. 193 



LIBER QUARTUS 

DE CONNEXIS INTER SE ATQUE INCONNEXIS, 

QXJM GRtECI AETNAPTHTA VOCANT, 

PRAGMATICUS. 



Cap. I. 

jCjMENSIS atque discussis his secundum propositum 
nobis ordinem, quse ex dactylico atque iambico ge- 
nere per multiplices conpositionum figuras informata 
Pderivantur, superest ut ea, quee ex utriusque concinna- 
tione ac ipermixtione metrorum genera procreantur, 
quibus aut magni auctores nomina dederunt, aut il- 
lustres poetse frequenter usi sunt, persequamur. Nam- 2 
que Archilochum ferunt, quem parentem artis inusicse 
juxta multiformem metrorum seriem diversamque pro- 
geniem omnis setas canit, acceptum ab his qui ante se 
inspexerant summatimque r tractaverant dactylicum, 
quod est omnium caput ac principium, per s adjectiones 
detractionesque vertisse. E quo primum iambicum 3 
metrum per detractionem unius temporis formavit, 
adseque hexametrum, qui per dipodias trimeter effl- 
citur, dehinc ab his duobus exorsus multa metrorum 
genera variaque ^produxit. Namque ab iambico tro- 
chaicum, a dactylico anapsesticum prodidit, mutata per 
translationem, ut in utroque, longa syllaba. Rursus per 4 

quafj qui P. P derivantur] derivant P. <1 permutatione] 

permixtione P. r tractaverant] tractaverunt P. s abjectiones] 

adjectiones P. et sic conj. Commelinus. * produxit] produxit. 

Namque ab iambico trochaicum, a dactilico anapesticum prodidit P. 

c c 



194 Marii Victorini lib. iv. 

incisionem singulorum atque conjunctionem pleraque 
metrorum genera commentus est. Jamque iambico tri- 
metro detracta parte tertia, id est dipodia, dimetrum 
iambicum edidit, sic, 

Beatus ille qui procul negotiis. 
dehincj 

Ut prisca gens mortalium. 

5 Similiter a dactylico eadem parte v dempta, id est 
duobus retractis pedibus, tetrametrum de hexametro 
w versum protulit, ut, 

Cantabunt mihi Damcetas et Lyctius JEgon. 
dehinc, 

Damcetas et Lyctius JEgon. 

6 Eadem species erit si supremos similiter pedes detra- 
has, ut, 

O crudelis Alexi nihil mea carmina curas. 
dehinc, 

O crudelis Alexi nihil mea. 

7 Item iambico trimetro x suprema detracta syllaba hen- 
decasyllabon, quem quidam miuron vocant, edidit, ut, 

Beatus ille qui procul negotiis. 
dehinc, 

Beatus ille qui procul quiescit. 

8 Similiter trochaico tribus revulsis pedibus, metrum 
Phalsecium protulit, sic, 

Tollor in montes vagus entheus repente. 
dehinc, 

Entheus repente. 

9 Rursus haec eadem connectens per cola et commata 
inter se, innumerabiles edidit species, quarum aliae per 
conjunctionem, alise per injectionem v metrorum diversi 
generis conpositae formatseque noscuntur. Nam duobus 



v adempta] dempta P. w versum] versus P. x suprema] 

supremo P. y metrorum] metrorum diversi generis P. 



oap. 1. De connexis inter se atque inconnexis fyc. 195 

pedibus etsemipede versus heroi, z quse penthemimeres 
tome dicitur, divulsis, rursusque inter se copulatis, pen- 
tametrum elegiacum figuravit, ut, 

Tncipe Menalios : a Incipe Menalios. 
Idem hoc ex tribus penthemimeres fit, et appel- k 
latur ab aliis tripenthemimeres, ab aliis trisyntheton. 
Traditur autem Hrisyntheton illa species, quse tria cola n 
e c diversa ac sejuncta metri lege in unum carmen d con- 
sociat, tribusque trochseis in fine e conc1uditur, unde 
et trisyntheton appellatur, quod f licet sit specierum 
trina ratione distinctum, tamen copulatis his versus 
unius generis propagatur. Phallicum quoque tetra- 12 
metro heroo assimili quoque inconsona inter se con- 
junctione sociavit, ita, 

Solvitur acris hyems grata vice, 
dehinc ? 

Veris et Favoni. 
Tres strochseos eadem specie et in anapaestico dimetro, i- 
id est dipodia ejus ante lata, protulit, velut, 

Age nunc comites forte sacra Baccho. 
Nam, 

Age nunc comites, 
anapaestica dipodia : 

Ferte sacra Baccho, 
phallicum metrum est. Item ex iambica basi et cho- 1* 
riambo, sic, 

Novum melos Lydia dic. 
Nam 

Novum melos 
duo sunt iambi ; 

Lydia dic 



z quae] qui P„ a inoipe] incipe elegiacum P. b trisynthe- 

ton] triasintheticon P. c diversa] ediversa P. d consociat] 

consociant P. e concludit] concluditur P. f scilicet] licet P. 

Mox Phallicum editum pro Phalcccium. S trochseos — specie] tro- 
cheeis — speciem P. 

C C 2 



196 Marii Victorini lib. iv. 

•5 choriambus. Rursus ex dimetro anapaestico, et di- 
metro iambico catalectico, sic, 
Age conscia Musa sacros scopulis refer sonaque cantus. 

Age conscia Musa sacros scopulis, 
dimetrum anapeesticum : 

Refer sonaque cantus, 
16 dimetrum iambicum catalecticum. Item ex dimetro 
iambico h acatalecto, et dimetro trochaico catalectico, 
sic, 

Beatus ille qui procul, tollor in montes vagus. 
Nam, 

Beatus ille qui procul, 
dimetrum est iambicum acatalectum : 
Tollor in montes vagus, 
l l dimetrum est trochaicum ^catalecticum. Adeo fce- 
cundus varietate carminum et singularis artificii in ex- 
cogitandis novis metris hic auctor est, ut et ceteris 
vatibus imitationis suse in conponendis metris obser- 
18 vantiam parem studiosa aemulatione prsestiterit. Nam 
plerique sequentis sevi his informati metrorum figura- 
tionibus, et quibusdam viis auctore Archilocho, varias 
numerorum species et ipsi commenti posteris tradide- 
runt, unde innumerabilis incomprehensibilisque venit 
T 9 in manus copia. Nam k e trimetro iambico Archilochio, 
iambicus pede minor, quem etiam decasyllabon vocant, 
figuratus est ab Alcaeo, unde et Alcaicus dicitur, ut, 

Beatus ille quem potens Deus. 
Item heptasyllabon Anacreontium, primam Uiabens 
longam additam, ut, 

Nunc ll sacras ite ad aras. 
20 Item ex trimetro iambico m catalectico, medio trochseo 
inmisso, sic, 

h acatalecto] catalecto P. i catalecticum] acatalecticum P. 

k e trimetro] e om. P. l habens] habent P. n sacras ite] 

sacraire P. m catalectico] acatalectico P. 



cap. 1. De connexis inter se atque inconnexis fyc. 197 

Trahuntque siccas machincB carinas. 
u Nam a Callimacho medius trocheeus insertus est iam- 
bico versui. Hsec forma conveniens °Saturnio versui 21 
est. Item iambicus dimetrus solutus in tribrachyn, 

Agite,fugite, quatite, Satyri. 
Item ex basi trochaica et molosso, 

Tollor altos in montes. 
Item ex trochaico metro catalectico hephthemimeri 22 
dactylico, 

Tollor in montes vagus, numina sic stimulant. 
Item trochaicus tetrametrus catalecticus pluribus Hon- 
gis in breves solutis, sic, 

Agite turha Phrygia nunc ^et quatite gravia tympana. 
Item trochaicum tetrametrum catalecticum, quartum 23 
iambum habens, r seu quod Eupolidion vocatur, 

Juppiter vocatus, adest : % Dii favete ceteri. 
Item ex trochaico tetrasyllabo et dimetro ionico omo 
[xel%ovo$, quod est Sotadium, 

Eia nunc tnihi. 
Item ex anapsesto dimetro acatalecto et iambico di- 24 
metro catalectico, sic, 

Age nunc comites rabida Cybeles x vocent choros ad aras. 
Item Sapphicum dimetrum hendecasyllabum ex v ana- 
paesto catalecticum, 

Rapiunt w hederas cito Manades. 
Item ex choriambis et dipodia x iambica alterna vice, 25 
ita ut in ultimo catalexin habeat, sic, 



n Nam a Callimacho] Nam fallache P. cf. Terent. Maur. v. 2941. 
Saturnio] Saturno P. P longis in breves solutis] in longis breves 
insolutis P. 1 et quatite] est quatita P. r quod Eupolidium 

vocant] seu quod Eupolidion vocatur P. s dii favete ceteri] de- 

functe cereri P. l vocent] una cum P. v anapsesto] ana- 

peestum P. w hederas cito] hedera scit P. x iambica] omnes, 
ni fallor, iambicum. 



198 Marii Victorini lib. iv. 

Lydia dic precor mihi, perdere cur sodalem. 
Item ex choriambo et dipodia iambica et trochaica, 
ultimo amphimacro, ut, 

Lydia dic precor libens, unde dona qu<£ geris. 

2 6 Item ex choriambo et basi iambica, ultimis trochaeis 
tribus, 

Lydia dic precor mihi cur tacere nolis. 
Item ex choriambico dimetro acatalecto, et trochaico 
x dimetro catalectico, sic, 

Lydia dic quid retices, cur venire perneges. 

27 Item ex Glyconio et iambico dimetro catalectico, 

Cantu y conticuit feros, et impios gigantas. 
Item ex Pherecratio et iambico dimetro z catalectico 
sic, ex his Callimachi brevissimis duobus. Item ex 
Glyconio et Pherecratio junctis, e quis Priapeus versus 
fit, sic, 

Nereus ut caneret a fera grato Pyrrha sub antro. 

28 Item verso eorum ordine, similis superiori versus crea- 
bitur, ut, 

Ibamforte per agrum montis siluicomi nemus. 
Item quod utrosque Glyconios habet, ut, 

Ibamforte per arduum montis silvicomi nemus. 

29 Item quod utrosque Pherecratios, sic, 

Rumpunt carbasa venti,fiuni liba Priapo. 
Item ex duobus trochseis et duobus iambis, ut, 

Sancta diva parens Sami. 
Item ex molosso et iambo, qui molossiambus dicitur : 
ut, 

Marcenti gradu h nectebant choros. 

30 Item ex penthemimere et syzygia iambica cum semi- 

x dimetro] dimetro catalectico P. y concinuit — gigantes] con- 
ticuit — gigantas P. z catalectico] catalecticis P. a fera] 

feros P. b nectebant] nectenebant P. 

27. duobus] Hic qusedam Callimachi videntur deesse. COMM. 



cap. 1. De connexis inter se atque inconnexis fyc. 199 

pede et c altera penthemimere, quod Platonicon dici- 
tur: ut, 

Arma virumque cano, boni sodales, ludere nunc opus est. 
Item dimetron heroon cum ithyphallico ex tribus tro-31 
chseis : sic, 

Qua vada carula mollejlumen urget. 
Item e duobus dactylis et semipede repetiti faciunt 
elegiacum, adjecta in d primo syllaba una et in medio 
altera inserta, quod Thesmophorion vocatur, ut, 

O perpetuo tellus qu& nunc riget usta gelu. 
Item et tome iambica et elegiaca quae penthemimeres 32 
dicitur, sic, 

Canam relictus, impiger ipse veni. 
Memineris autem generaliter e elegiaci versus cola iam- 33 
bicis subnexa, sub quacumque versus specie seu lege, 
iambelegum ab auctoribus, composito vocabulo, nun- 
cupari : seu contra, si prseponas elegum iambo, elegi- 
ambum ; ut, 

Impiger ipse veni, l canam relictus. 
Nam, 

Impiger ipse veni, 
tome elegiaca: 

Canam relictus, 
tome iambica. Item ex dimetro trochaeo et penthe- 34 
mimere, 

Nunc deos adesse dico postquam res Asicc. 
Item ex trochaico dimetro acatalecto et Schoriambico 
dimetro catalectico, sic, 

Juppiter beatus ille, Lydia dic per omnes. 
Item ex basi trochaica et choriambo, ut, 

Phcebe dulce sume merum. 



c altera] altero P. d prima] primo P. e elegiaci] elegia- 

cum P. f canam] nam P. S choriambico — catalectico] chori- 

ambo — acatalectiuo P. 



200 Marii Victorini lib. iv. 

35 Item trochaicum tetrametrum catalecticum, quartum 
iambum habens, quod Eupolidion dicitur, 

Juppiter vocatus adest diifavete ceteri. 
Item ex trochaico dimetro catalectico et ionico amo txef- 
%ovo$ h ultimis tribus trochseis et semipede, 
Juppiter ccelo sedens fulmen parat acre, cuncta quo tremunt. 

3 6 Item ex ithyphallico, sic, 

Mente concitatus tollor in scopulos repente. 
Item ex anapsesto dimetro k acatalecto et iambico di- 
metro catalectico, 

Age nunc comites rabidoe Cybeles vocent choros ad aras. 

37 Item ex dipodia anapsestica et ithyphallico, 

Age nunc comitesferte sacra Baccho. 
Item ex choriambo et dipodia iambica et trochaica, 
ultimo ^amphimacro, 

Lydia dic precor libens, unde mala qucs geris. 

38 Item ex pseonico trimetro catalectico et ithyphallico, 
ut, 

Nunc agite, nunc tripudiis mihi dulceferte carmen. 
Item ex paeonico dimetro et choriambico dimetro ca- 
talectico, ut, 

Nunc agitata venit Lydia m dic per omnes. 

39 Item ex ionico airo eXaaa-ovog et pseone tertio et ithy- 
phallico, n sic, 

Miserarum est nec amore necfurore tangi. 
Item ex ionico a^o pet%ovos et °choriambo et ultimo 
Piambo, sic, 

Dic nunc age Clio mihi Pegaseum melos. 

40 Ad summam omnia metra, et quse inter se congruunt, 
et quse temporum iratione contraria sunt, si plenius 



h ultimis] ultissimis P. > fulmen] flumen P. k acatalecto] 

catalecto P. * amphimacro] et amphimacro P. m dic] nunc P. 

n sic om. P. o choriambico] choriambo P. p iambo] iambo, 
sic P. <1 ratione] rationem P. 



cap. 1. De connexis inter se atque inconnexis <|c. 201 

consideres, ab heroo traducta sunt, et mehercules, si 
quis excutere penitus velit, inveniet, ut supra diximus, 
omnia genera ab hexametro heroo et trirnetro iambico 
derivata, cum et iambicum heroi sit traductivum, nec 
quicquam sine his per se posse r subsistere: unde, s ut 
diximus, haec duo metra, ut elementa ceterorum ac 
semina habenda merito ac dicenda sunt. Haec ita 41 
videri atque esse, ut diximus, si studiosa contempla- 
tione exempla quse proponuntur adverteris, ^appro- 
babis. Nam metrorum species cum generis sui privi- 
legio distinctae sint, tamen misceri inter se atque di- 
versis communia effici ea videlicet ratione, qua cuncta, 
ut dictum est, ex eadem origine atque uno fonte deri- 
ventur, sic conprehenditur. Legimus apud Hora- 42 
tium, 

Sic te diva potens Cypri. 
Hoc Glyconium metrum dicitur, quod constat ex 
spondeo, choriambo, et ultimo ll trochseo vel eodem 
spondeo; commune hoc esse cum heroo trimetro, quod 
constat ex spondeo, v et duobus dactylis, cunctis w in 
promptu est. Item, 

Mcecenas atavis edite regibus 
apud eundem lyricum. Hoc Asclepiadeum metrum ap- 43 
pellatur, quod constat ex disyllabis primo et extimo pe- 
dibus, x mediis duobus choriambis. Hoc quoque par et 
commune esse pentametro, ei dumtaxat, cui penultimus 
anapaestus est, nemo v dubitabit. Pari z modo et tro- 44 
chaicum iambico communione inter eos tribrachi pedis 
misceri reperies, qui divisione alternarum iambi et tro- 
chaei longarum subsistit, ut est, 

Tibi vetus ara caluit aborigineo sacello. 

r consisterej subsistere P. s ut] et P. * approbabis] ap- 

probaris P. u trochseo — spondeo] Leg. iambo — pyrrhichio. v duo- 
bus] et duobus P. w i n promtu] inpruptum P. x mediis] 

pedibus mediis P. y dubitabit] dubitavitP. z modo] mor P. 

Dd 



202 Marii Victorini lib. iv. 

Hic pro trochseo tribrachys positus, longa in duas bre- 
ves soluta tibi ve, utriusque metri disciplinam tuetur; 
tibi enim hic pro una syllaba longa accipitur, qui fit 

45 ut idem versus a sub utriusque conditione teneatur. 
Nam pari lege duse breves, id est media atque ultima, 
in unam longam coeuntes, iambum et trochseum forma- 
bunt. Quid nunc de proceleusmatico dixerim? qui 
ex omnibus brevibus subsistit, ut est ille versus tetra- 
meter catalecticus; 

Perit abit avipedis animula leporis. 

46 Nam fere metris omnibus misceri communisque ha- 
beri b poterit, si eum per conjunctionem syllabarum 
ac temporum, prout uniuscujusque metri conditio exi- 

47 git, informare ac dividere c volueris. Pari ratione syl- 
labarum divisio vel connexio eandem me.tris varieta- 
tem dabit, ut, 

Rei magnai publicai A gratiai. 
Nam si e diductionem syllabarum ad unitatem revoces, 
ut sit magnfE et public(B, ex trimetro catalectico bra- 

48 chycatalectum trimetrum efficies. Per connexionem 
autem, id est cum duse vocales non interposita conso- 
nante media in unam syllabam coguntur, idem effici, 
erit exemplo versus hic, 

Cum te flagranti dejecit l fulmine Ph&ton. 

49 scilicet ut disyllabum nomen ex trisyllabo fiat. Nam 
si connexa diducas ut sit Phaeton, heroo versui ultimus 
anapsestus Sadjungetur: ita fit ut admixtione unius 

50 pedis diversa metrorum genera misceantur. Versus 
quoque hendecasyllabus Sapphicus varia scandendi 
divisione diversis inter se metris communis reddetur. 
Nam si ita percutias, ut primus in eo pes sit disylla- 

a utriusque] sub utriusque P. *> poterit pes] poterit P. c V o- 

lueris] voluerit P. d gratij gratiai P. e seductionem] de- 

ductionem P. f fulmine] flumine P. S adjungetur] adjunge- 

retur P. 



cap. 1. De connexis inter se atque inconnexis <%c. 203 

bus, dehinc dactylus, residentibus tribus trochseis h ul- 
timis, erit ithyphallicum metrum, sin vero ita dividas, 
ut primum spondeum, dehinc choriambum, post di- 
iambum et syllabam colloces, erit Phalsecium, ut, 

Postquam res Asicc perit procellis. 
Sicut quidam qui ea a se, ut supra ostendimus Mistin- 
guunt. 

Et quoniam hendecasyllabi mentionem fecimus, 51 
occasione admonente satis opportunum arbitror de 
speciebus ejusdem, quse sunt ferme vn ex una ea- 
demque origine descendentes, breviter dicere, quae 
scilicet ex utriusque, id est dactylici et iambici metri 
permixtione, conposita et copulata noscuntur. Initium 5 2 
autem ab eo versu k sumemus, cui Sapphico nomen 
est, non ut ab ea invento, sed jugiter usurpato : e cujus 
fonte plurimse species disparis figurae prolabuntur. 
Hujus prior forma ea lege taxabitur, qua ^primus in 53 
versu spondeus solemniter, post dactylus, dehinc et 
tres trochsei ponantur, e m quis ithyphallico seu Pha- 
lsecio, ut supra diximus, nomen est. "Instruendi tamen 54 
sumus °legem collocandi in exordio spondei varie 
veteres custodisse. Nam quidam et trochseum et iam- 
bum in ea sede collocasse reperiuntur, inter quos et 
Catullus est sub exemplis hujusmodi, 

Cui dono lepidum novum Uhellum, 

Arido modo pumice expolitum. 

vMeas esse aliquid putare nugas. 
Nam Cui do, spondeum : Ari trochseum : Meas iam- 55 
bum, tres •idiversos pedes esse, quibus supradicti versus 
inchoantur, in dubium non venit. Hujus hendecasyl- 
labi species erunt, ut diximus, r septem. Feritur autem 56 

h 

h ultimis] ultimus P. qui mox Phalecium. i distinguunt] dis- 

tinguent P. k sumemus] sumimus P. * primus] prius P. 

m quibus] quis P. ^ instruendi] struendi P. 9 legem collo- 

candi] lege ac locandi P. P meas esse aliquid] meosesealiquot P. 

q divisos] diversos P. r septem] ut diximus septem P. 

D d 2 



204 Marii Victorini lib. iv. 

his commatibus, quibus et hexameter per tomas, ut 
superius demonstravimus. Ex s quis aut duo metra, 
id est heroum et iambicum, l ex se conposita versum 
copulabunt, aut unum supplemento sui generis v inte- 
grum dabunt, ut puta, 

Castce Pierides mece camoena. 

57 Dividitur sic secundum heroum metrum, ut prior 
spondeus sequens dactylus adjuncto semipede penthe- 
mimeren tomen w compIeant, residua autem versus pars 
iambo adsignetur, superfluente syllaba, quod est adee- 

58 que penthemimeres. Haec igitur duorum versuum 
principia, quae copulata in unius versus formam vene- 
runt, suo quoque metro compleri potuerunt, sic, 

Castce Pierides precor adspirate canenti 
et fit herous. Itern, 

MecB camcencs ccelitum testor genus 
iambicus. Item, 

Carmen Pierides struunt sorores 
ita complebitur, 

Carmen Pierides pangunt memorabile Musce : 
dehinc, 

Struunt sorores Atticcs x dirum nefas. 

59 Hsec erit de hendecasyllabis prima species et divisio. 
Secunda vero recipit, ut superior, spondeum et dacty- 
lum, non admisso semipede, ut supra, quo completur 
penthemimeres tome, dehinc tres trochaeos, tamquam, 

Siccas ducite machince carinas. 

60 Nam si duobus herois quartos pedes conjungas, erit 
versus hexameter, sic, 

Siccas ducitejam lceto cum carmine puppes. 
Reliqua pars ?e tribus trochaeis machince carinas, suo 

61 metro, id est ithyphallico, stabit. Item, 

s quibus] quis P. * ex se] se om. P. v integrum] inte- 

gram P. w compleat] compleant P. x dirum] durum P. 

y e] et P. 



cap. 1. De connecds inter se atque inconnexis 8$c. 205 

Pangunt carminajam novem sorores 
hexametro complebitur sic, 

Pangunt carmina tergemincc memoranda sorores. 
z Resederunt tres trochaei, jam novem sorores. Tertia 62 
autem divisio latius patet, cujus exemplum, 

Sulcos tunc retegunt comce a fluentes. 
Item, 

Jamdudum tibi disserens probavi. 
Nam si retrahas^wer^es, remanet 

h Sulcos tunc retegunt comcc. 
Quod est metrum, ut grammatici, choriambicum, ut 63 
musici, bacchiacum sive Anacreontium syllabarum 
octo, et in hoc tam primse quam ultimse duoe syllabae 
incremento, magis quam c textui pedum necessarise, ut 
putant, habentur. Quae sunt ha?, initio sulcos, in ulti-6 4 
mo coma, superest tunc retegunt, quo pes choriam- 
bus efficitur, e longa et duabus brevibus et longa, quse 
si forte brevis incurrerit, ut in illo versu, 

Jamdudum tibi disserens : 
nam di syllaba in dum tibi dis, qui est d choriambus, 65 
brevis inventa, fiet longa positione, sequente alia s, 
e quia in versu habetur post dis ultima f choriambi se- 
rens, hoc est disserens. Superest ergo superiori versui, 
cujus exemplum induximus, tunc retegunt, ut vides, 
pes medius choriambus: pars autem prima in hoc 
versu, ut supra, pedum diversitate variatur: nam et 
spondeum et iambum et trochseum admittit, ultima 
manente semper immobili, quam solus iambus obtine- 
bit: ergo, 



55 resederunt] resedent P. a fluentes] flaventes P. et sic mox. 

15 sulcus] sulcos P. c textui] texui P. d choriambus] chori- 

ambus, brevis P. e quia] qa P. f choriambi] choriambus P. 

62. comce Jluenies] Supra la- rius, quce si forte, suspicor deesse 
tentes, ut monuimus. Et infe- aliquid. CAMER. 



20 6 Marii Victorini lib.iv. 

Sulcos tunc retegunt comce. 

66 Erit apud Horatium hujusmodi, 

Intermissa Venus diu. 
Hunc quidam alio adjecto choriambo extendunt latius, 
tamquam, 

Sulcos tunc retegunt ambrosia comcc, 
duobus in medio choriambis positis : nam sulcos et 
comce hic quoque f ut superius in augmento erunt: ita 
et illud apud Horatium, 

Intermissa Venus missa Venus diu. 

67 Nam tam inter quam diu superfluunt metro. Hujus 
figurse similis apud eundem versus in principio inveni- 
tur, sic, 

Mcecenas atavis edite regibus. 

68 Nam et in hoc duo medii choriambi clauduntur : 
primo spondeo, extirno iambo, qui per adjectionem 
ultimae syllabse erit pentameter, sic, 

McEcenas atavis edite remigibus. 

69 Idem Phaleecus £et tres choriambos uno versu copulatos 
induxit, muiuatus id quoque ab Alcseo, ita ut tres di- 
podise choriambicse extimis utrimque simplicibus con- 
cludantur: ut, 

Tu ne qucesieris, scire nefas, quem mihi quem tibi. 
Item, 

Nullam Vare sacra vite prius severis arborem. 

70 Nam binis syllabis ex initio et fine detractis super- 

f et] ut P. S tres] et tres P. 

68. per adjectionem ultimce syl- migibusYntsch. vid.Terent. Maur. 

labce~\ Ita fuerit exeraplum, Me- v. 2657. 

ccenas atavis eclite regibus hic. Sed 69. mutuatas id quoque ab Al- 

in sequentibus docet adjectione cceo~\ De Alceeo illam oden Hora- 

penultimae de hoc pentametrum tium transtulisse indicio est ver- 

reddij ut hoc modo, Meccenas sus primus cui similis sensu et 

atavis edite remigibus. CAMER. genere carminis citatur ex Alcseo 

ib. regibus.\] Deest syllaba hic, hic, MyGlv aXXo (pvrevri<; nporepov 

aut tale quiddam. COMM. re- Ikvlpeov a^T.ehov. CAMEk. 



cap. 1 . De connexis inter se atque inconnexis 8fc. 207 

erunt tres reliqui choriambici : ex quo etiam Priapei 
versus origo manat, et hujus colo seu commate adae- 
que hendecasyllabus formabitur. Nam heroi hexa- 7 1 
metri tres pedes, cum inciderit, interposita, ut versus 
Priapeus exigit, distinctione, eundem secernit, ut, 

Cui non dictus Hylas puer, 
dehinc, 

Et Latonia Delos. 

Qui si inter se enuntiatione copulentur, hexametri ver- 72 
sus tenorem integrum modumque prsestabunt, nequa- 
quam tamen disciplinse ac dignitati heroi responden- 
tem, nam divisio hujus in secundo commate infracta 
paululum ac mollior, receptis in versu primo et quarto 
spondeis, efficitur, ut apud Catullum, 

Hunc lucum tibi dedico consecroque Priape, 
quos distinctio occultat auribus. Nam si divisione 73 
metri Priapei separentur, ita sonabunt apud Virgi- 
Hum, 

Fronde super viridi sunt 



dehi 



dehinc, 



Nobis mitia poma. 
Castanea molles et 

Pressi copia lactis. 



Constat autem, ut supra diximus, duobus metris, quo- 74 
rum prius est Glyconium ^octo syllabarum, sequens 
Pherecration syllaba diminutum, ita tamen, ut novis- 
sima Glyconii, id est octava syllaba, longa sit, si natura 
brevis fuerit, k veluti, 

Nereus ut caneret l Jera grato Pyrra sub antro. 
Igitur, quod hoc versu Priapi laudes plerique canendo 75 



1 octosvllabum] octosvllabarum P. k velut] veluti P. l fera] 
foeda P. 

72. in versu] L. in versum. Santen. Ter. Maur. p. 363. 



208 Marii Victorini lib. iv. 

prosecuti sunt, Priapeum metrum nuncuparunt, quod 
genus hexametri adeo abhorret ab heroi lege, ut utra- 
que pars commatis nonnunquam trochaeis et iambis, 
aut pro spondeo anapsestis inchoetur, aut m etiam cretico 
prius comma pro dactylo terminetur, ut est apud Ca- 
tullum, 

Nam te prcecipue in suis, 
dehinc, 

Hellespontia ceteris. 

76 n quando bina sunt cola, mora distinctionis interce- 
dente ; quod genus versuum apud Graecos comcedia- 
rum veterum scriptores plurimum est, et magis apud 
eos qui satyrica scripserunt, unde a nonnullis satyricon 
prius vocabatur, verum postea °abiit in consuetudinem 

77 ut Priapeum appellaretur. Sub ea ergo percussione, de 
qua supradictum est, primi commatis divisio et chori- 
ambo medio subsistens versum ab hendecasyllabo pro- 
fectum declarabit, ut, 

Sulcos tunc retegunt comcB. 
Item, 

Jamdudum tibi disserens. 
Nam tale est, quale, 

Cui non dictus Hylas puer. 

78 Itaque si tamquam Glyconium dividitur, erit primum 
comma octasyllabum, in quo prior spondeus, sequens 
choriambus, tertius tribrachys, Pquod in hexametrum 
Priapeum converti sic poterit: solvo choriambum, et 
novissimam ejus syllabam duabus ultimis brevibus 
conjungo, ut ex choriambo et itribracho efficiantur 
dactyli duo, erit colon hexametri, cui si Pherecratium 
heptasyllabum apposueris, hexametrum versum com- 

m et] etiam P. n quando] quam P. ° abiit] ab his P. 

P quod] qui P. 1 tribracho conficiantur] tribrachi erficiantur P. 

78. tribrachys] dibrachys Santen. Ter. Maur. p. 368. 



cap. 1. De connexis inter se atque inconnexis fyc. 209 

plebis, in quo fit primus spondeus, secundus et tertius 

dactyli, quartus spondeus, quintus dactylus, sextus 79 

spondeus : nam, 

* Cui non dictus Hylas puer 

par est huic, 

Hunc lucum tibi dedico, 

octasyllabo, qui choriambica conpositione formatur: 

sequens pars, 

Et Latonia Delos, 

heptasyllabo illi, 

Consecroque Priape, 

quse spondeo et dactylo et trochseo subsistit. Cum 80 

ergo hujusmodi pedum conpositio concurrit, fit ambi- 

gua, ut ostendimus, versificatio, ut r et ad dactylicum 

transduci possit, et ad hsec quse diximus choriambica, 

continuatis duobus epodi commatibus elatum in ea ode 

cujus initium est, 

Quis multa gracilis te puer in rosa. 

Nam prsepositis duobus versibus duplici choriambo 81 

subsistentibus, subjicit tirwftovs duas, quse mutato, con- 

tra quam auctor disposuit, ordine, Priapeum versum 

conplebunt, ita, 

G? % ato Pyrra sub antro 

Cuijiavam religas comam. 

Horum praeposterato situ memorati versus forma prse- 

stabitur, sic, 

Cuijiavam religas comam, grato Pyrra sub antro : 

tamquam, 

Hunc lucum tibi dedico, consecroque Priape. 

Dehinc cetera asmatis decurrunt eadem strophe. Sane 83 

nihil hic oberit si primi commatis ultima syllaba posi- 

tione sit longa, ut est s comam grato Pyrra, nam exci- 

r et ad] ad om. P. s comam om. P. 

80. epodi] Epici Santen. Ter. Maur. p. 366. Mox elatum mendo- 
sum videtur. An 1. ita ut ? 



210 Marii Victorini lib. iv. 

pitur a^et r, quia semper ultiraa syllaba et in integro, 
et in commate, omni lege fit libera, seu *quia prius 
comma nonnunquam, ut supra diximus, cretico v clau- 
ditur. 

84 Quarta nunc a nobis species inchoabitur, non ut 
superior perplexa nec multiplex, cujus tome sub hoc 
versu talis existit : 

Carmen suave dedistis o Camcence. 
Nam detracto primo commate versus heroi, supererit 
dipodia Camcena, hsec incisio tertio trochseo w ter- 
minatur, sic, 

Carmen suave dedistis. 

85 De qua in primo volumine plenissime, inter alias heroi 
versus tomas, diximus, x cujus et exemplum apud Vir- 
gilium nostrum ostendimus hoc, 

Infandum regina. 
Nam residua sibi parte adjecta hexametrum v dabit, 
sic, 

Carmen suave dedistis Olympiades z mihi Musce. 

86 Similiter, 

Infandum reginajubes renovare dolorem. 

Adjecta enim trochseo tertia brevis pedem dactylum 
metro reddidit, ac sua versum lege conclusit. 

87 Quinta autem a hendecasyllabi species admixto ana- 
psesto Sotadium facit metrum. Nam si ante dacty- 
lum, qui post spondeum solemniter in hoc versu poni- 
tur, b anapaestum inferas, Sotadium metrum propria 
modulatione formabis. Erit c exemplo versus hic, 

Carmen Pierides dabunt sorores. 

88 Huic si adjeceris lepidce, qui est anapsestus, inter spon- 

t quia] qua P. v concluditur] clauditur P. w terminatur] 

ab 

tenninati P. x cujus et] et om. P. y dabit] dedit P. z mihi 

musae] mihi om. P. a hendecasyllaba] endecasyllabi P. b ana- 

paestum] anapestus P. c exemploj exempla P. 



ap. 1. De connexis inter se atque inconnexis fyc. 211 

deum et dactylum, sequentibus tribus trochseis, quibus 
hendecasyllabus clauditur, fit versus Sotadius, ita, 

Carmen lepidce Pierides dabunt sorores. 
Item, 

A Cantum Pan age carmen ede canna. 
Insero spondeo et dactylo medium anapaestum, qui 8 9 
est docilis, fiet Sotadium, sic, 

Cantu docilis Pan age carmen ede canna. 
Sextus eadem divisione hendecasyllabus erit talis, 90 
e Juverunt segetes meum laborem. 
Quali tome sit iste compositus explebo. Nam juverunt 
caput est incipientis hexametri, adjectis enim reliquis 
pedibus versus complebitur, ita, 

Juverunt mentem versus et carmine dulci. 91 

At id quod versui superest, 

f Segetes meum laborem, 
metrum erit Anacreontion, siquidem eo frequentis- 
sime usus sit, sed et apud nos Splerique, inter quos Ar- 
biter Satyricon ita, 

TripUci vides ut ortu 
TrivicB rotetur ignis> 
Volucrique Phcebus axe 
Rapidum pererret orbem : 
quod h constat, sicut plerique asserunt, ex ionico quem 
a.7ro jxei%ovo$ vocant. Nam si versui, quem supra posui, 92 

Segetes meum laborem, 
pro prima parte ejus quam detraxi juverunt, apponam 
clausulam hujusmodi o quam relevarunt, fiet versus 
ionicus aitb ^i^ovoq, ita, 

O quam relevarunt segetes meum laborem. 



d Cantum — ede] Cantu — adde P. ut mox. e Ju-vere] Juve- 

runt P. f Segetes] Seges P. S plerique] relique P. h con- 

a 

stat] constet P. 

E e 2 



212 Marii Victorini lib. iv. 

9?> qui constat ex basi ionica et trochaeis tribus. Similiter 
et quem supra posui, 

Trivi& rotetur orbis, 
si quis ^adjiciat cernis quotiens hic, dabit integrum 
ionicum hujusmodi, 

Cernis quotiens hic Trivice rotetur orbis : 
quod colon pyrrhichium et trochseos tantum tres reci- 
pit, velut, 

Volucrique ^Phcebus axe 
Rapidum jtererret orbem. 
Ita, 

Segetes meum laborem. 

Nam parili modo solent pedes ionici ut binas, ita sin- 
gulas syllabas alternis vicibus, aut longis breves, aut 
brevibus longas adnectere, kk versusque basi trochaica 

94 frequentius claudere. Ex hoc Galliambicum quod vo- 
cant metrum, emollita ac tremula modulatione forma- 
tum manare dinoscitur. Nam si comma superioris 
versiculi repetendo geminaveris, ita tamen ut sequentis 
clausulse ultimam syllabam subtrahas, versum Galli- 
ambicum efficies, sic, 

Segetes meum laborem, segetes meus labor. 

95 Hoc genus metri maxime desiderat separari in duas 
clausulas, tamquam, 

Super alta vectus Attis : 
dehinc, 

Celeri rate maria. 

Quod quidam Metroiacum, eo quod deum matris canti- 
bus aptum sit, meritoque etiam Galliambum a Gallis 
ministris dese, appellarunt, ut versus isti testantur, 

1 adjiciat] adicit P. k Phoebus] dephcebus P. kk vcrsum] versus P. 

95. mctroiacum] Id est ^Tpua- a matre magna, ut dicit. Exem- 
kov expressa scilicet i quod u sub- pla autem sunt Terentiani. CA- 
scribitur, cum sit ^rpplJioc, wTpZoc, MER. 



cap. 1 . De connexis inter se atque inconnexis 8$c. 2 1 3 

1 Tremulos quod esse Gallis habiles putant modos. 

m Sonat hoc subinde cantus Cybeleium nemus, 

Nomenque Galliambis n memoratur hinc datum. 
Recipit °hic versus sub alia percussione anapaestum 9 6 
aut spondeum in prima sede, dehinc duos iambos, in- 
terdum et tribrachyn. Nam superfluit tam in hoc 
quam in sequenti colo nonnumquam semipede, Pid est 
una syllaba, quod colon lex pariambo et basi tro- 
chaica aut tribrachy constabit. 

Superest hendecasyllabi tome novissima, r quae erit97 
septima. Constat autem ex Hipponacteo trimetro sca- 
zonte, quem claudicare supra ostendimus, ut et s ipso 
versu declarabitur, tamquam, 

Carmen ss nemofacit meo Sabino. 
*Hic in hexametrum vertetur, sic, 

Carmen nemofacit claro quod par sit Homero. 
Superest claudum illud meo Sabino, cui si primas sui 98 
generis partes adjicias, erit versus iambicus tetrame- 
trus scazon, talis, 

Phaselus ille quem videsfacit meo Sabino. 
Nam ab ima parte imminuta syllaba claudus effectus est. 

Accedit his octava species, quam idcirco superiori- 99 
bus vii v non conjunximus, quia ex heroo tantum versu 
informata dinoscitur, eo dumtaxat in quo primus spon- 
deus, sequens sit dactylus, demptis e medio tribus vel 
quattuor syllabis, w recedentibus vero in ultima versus 
parte duobus pedibus, dactylo et spondeo seu trocheeo, 
integrum sensum complentibus, ita, 
At regina gravi saucia cura, 

1 Tremulos] Tremulo P. m Sonat] Sonant P. n memoratur] 

memorabitur P. ° hic] hinc P. P id est] e P. <1 aut] ex P. 

ut ed. Tubing. aut corr. Camerarius. r quae] e q P. s ipso] 

ipso versu P. * Hic in] in om. P. v conjunximus] non con- 

junximus P. w recedentibus] recidentibus P. 

95. Sonat &c.] Lege ex Te- 97. ss nemo pro novum reponen- 

rentiano, Sonat hoc subinde me- dum docuit Santenius ad Ter. 
tro &c. COMM. Maur.p. 381. Tumvulgoom.meo. 



214 Marii Victorini lib. iv. 

divulso e medio versu jamdudum. Item, 
Sicfatur lacrimans mittit habenas. 
Et tandem Euboicis labitur oris. 
Quod etiam in tertio volumine breviter attigimus. 

ioo Discussis septem speciebus hendecasyllabis, quique 
ex eo per conjunctionem heroi atque iambici procrean- 
tur, superest ut de w Phalsecii etiam Sapphici tam cogna- 
tione quam differentia, quse pedum inter se transmuta- 

ioi tione gignitur, pauca dicamus. Scimus hendecasylla- 
borum species x quidem, ut ostendimus, plures, genera 
autem e quibus eadem derivantur, duo, yPhalaecium et 
Sapphicum, quorum z discretio Phalsecii lege ac ratione 

102 composita erit a talis. Notum est hendecasyllabum 
Phalsecium spondeo, dactylo, dehinc tribus trochoeis 
fine tenus continuatis ordinari ; itaque si e tribus tro- 
chseis unus abstractus primus in versu ponatur, dehinc 
spondeus, b post dactylus, ultimis duobus trochaeis lo- 
catis, c haut dispar versus sub parili lege formabitur, 

103 quam ille Sapphicus repperitur. Nam primapars versus 
Sapphici, ut, 

Jam satis terris nivis, 
sub alia, quam supra ostendimus, ordinatione recipit 
trochaeum, d spondeum, dactylum : sequens comma, 
atque dirte, 

io^duos trocbseos. Cui tam aptse ac manifestse rationi una 
difficultas occurrit, e quod non semper in versu ita pos- 
sunt verba copulari, ut revulsus trochaicus integer capiti 

105 versus, ut demonstravimus, f adjiciatur. Etenim sub hac 
lege nullum a supradicta ratione disparem conprehen- 
das, &quin omnes hendecasyllabi, h sub ordine (ut sit) 



w Phaleecii] Phallecii P. x qnidem] quod P. y Phalcecium] 

Phallechium P. z discretio] discretio ac P. a talis] alus P. 

b post] p' P. c haut] aut P. qui mox, repperietur. d spon- 

deum] om. P. e quod] quse P. f adjiciatur] adiciantur P. 

S cum hi omnes] quinom P. h ut sit] sub ordine P. 



cap. 1. De connexis inter se atque inconnexis 8$c. 215 

trochaeus primus sequentibus spondeo et dactylo de- 
hinc duobus trochseis extimis, digesti videantur, effi- 
cientes Sapphicum metrum. Denique ut *in exem- 106 
plum trochreum k separem afferamus, sit versus hujus- 
modi, 

Cursorem tibi vendo Rirfe servum, 
qui est Phalaecius. Cernis hic Riife trochffium secun- 
dum ab ultimo nulli cohserere, quem sine mutilatione 
versus aut metri ^possis tollere seu ponere, m qui si 
pmeponatur versui, hujusmodi formam hendecasyllabis 
dabit, 

Rufe cursorem tibi vendo servum, 

ut est apud Flaccum, 

Jam satis terris nivis atque dirce, 
qui est Sapphicus : quem trochaeum si ad sedem suam 
revocaveris, Phalsecium ex Sapphico rursus efficies. Et 107 
ut per ordinem ipsorum trochreorum juxta legem Pha- 
lsecii e carminibus Flacci exempla proferarnus, sit no- 
bis ille versus, qui est primus apud eundem in ultima 
ode, 

AHtte sectari rosa quo locorum. 
Priorem trochaeum liberum vides mitte. Hic si mutato i s 
ordine juxta legem Phalseciorum primus e tribus tro- 
chaeis qui n sunt post dactylum collocetur, longe diver- 
sam inter se figuram, cum sit idem atque integer, da- 
bitj sic, 

Sectari rosa mitte quo locorum. 
Sicut illud, 

Crispe Salliisti, nisi temperato : 

Sallusti nisi Crispe temperato : 
et cetera, scilicet primi e tribus trochseis. Item sc- 109 



exemplum in quo] in exemplum P. k separetur] separe P. 

nnssisl possit P. m qui] quod P. n sunt] est P. 



2l6 Marii Victorini lib. iv. 

cundus trochseus ab ultimo pari ratione positus, °capi- 
tique versus abstractus, similem formam dabit, sic, 

Ales in terris imitaris atmce : 

ln terris imitaris ales almcs. 
Item, 

Pone me pigris ubi nulla campis : 

Me pigris ubi nulla pone campis. 
Similiter, 

Arbor cestiva Vrecreatur umbra: 

JEstiva recreatur arbor umbra. 
Nec non tertius trochseus, id est ultimus, simili ra- 
tione collocatus, eadem ^versum implevit, sicut, 

Ire detectum monumenta regis : 

Dejectum monumenta regis ire. 



Item, 
Item, 



Serus in cmlum redeas diuque : 
In calum redeas diuque serus. 



Lceta r quod pubes hedera virente : 

Quod pubes hedera virente lceta. 
n2Quarum specierum plurima exempla sunt. Accedit 
his et illa species non absimili modulatione conposita, 
ut est apud eundem, 

Nota quce sedes fuerat s columbis, 
ex quo hendecasyllabus, sed non Phaleecius, figurabi- 
tur, ita, 

Quce sedes fuerat nota columbis. 
Item, 

Vile potabis modicis Sabinum : 

Potabis modicis vile Sabinum. 
113 Quod genus in xxxii exemplis repertum est. Hic enim 

capitique] capiti qui P. P recreatur bis] recreetur bis P. 

q versum] versus P. r quid — virente] quod — virenti P. s co- 

lumbis] Addit P. Ex quo endecasyllabus sed non phalecius figurabi- 
tur, ita, quse sedes fuerat nota columbis. Et sic ed. Cam. 



cap. 2. De connexis inter se atque inconnexis <§c. 2 1 7 

non, ut in superioribus, tres in ultimo trochsei nectun- 
tur, sed spondeus pyrrhichius et trochseus locantur, 
velut, 

Nota qua sedes fuerat columbis, 
de quo formatur, 

Qua sedes fuerat nota columbis. 
Primum comma, "4 

Qu<z sedes fuerat, 
constat spondeo sequente dactylo, superest syllaba rat, 
huic adjuncta no, prima ^sequentis clausulae syllaba, 
spondeum medium dabit, dehinc ta co pyrrhichius ex 
utraque v parte brevi insertus inter spondeum w vel tro- 
chseum ultimum, qui est lumbis, disparem speciem tam 
Phalaecio quam Sapphico metro figurabit. Nam cum 115 
etnumero et modulatione congruat, mutatione x tamen 
pedum innovatum est. 

Cap. II. 

Decursis omnibus ab incunabulis artis hujusce me- 
trorum generibus, quibus magni auctores tam nomina 
dederunt, quam etiam frequenter usi sunt, non ab re 
arbitror ante conclusionem elucubrati a nobis opusculi, 
prius quam de metris nostri lyrici carmine compre- 
hensi, quse singulatim per ordinem ad explendum stu- 
diosi lectoris animum persequi placuit, exordium fa- 
ciam, ita attingere, quod nonnulli tamquam eruditioni 
et profundse scientise necessarium sollicita sciscitatione 
percontantes exigunt, unde metrorum atque omnis mu- 
sicse elementa processerint, quo parente, v qua origine, 
quibus exordiis initia earundem artium cceperint. Nec 2 
hoc satis, iidem rogant quis articulatam vocem a con- 
fusione discreverit, quis primus syllabas in enun- 



* sequentis] sequenti P. v brevi] parte brevi P. w vel tro- 

cliseum] vei om. P. x tantum] tamen P. y qua] quo P. 

Ff 



218 Marii Victorini lib. iv. 

tiando denso seu z leni spiramine extulerit, qui longum 
tempus aut breve in elocutione vocis nostrse captave- 

3 rit ? a Quse qui anxie scire desiderant, dicant velim, 
quis nobis in lucem editis b gestire, reptare, ridere, 
quod c proprium homini tantum est, quis d alimoniam 
lactis rictu oris appetere, quis sonum confusae vocis in 
verba deducere, seu pro statu erga se mentis atque 
animi nunc fletum ac mcerorem, nunc alacritatem Ise- 

4titiamque, concipere auctor ostenderit ? Nam e haee 
quoque sciscitationibus eorundera parili propositione 
consentanea occurrunt. Quibus tamen f sic responden- 
dum est, naturalem nobis hanc musicam haud alias 
quam affectus animo corporique motus existere, ^eani- 
que parente natura simul cum luce vitae h sensuique 
traditam, cumque ipso homine editam exortamque 
coalescere ex his quse in promptu posita sunt, facile 

5 intellegi. Namque ut opinioni nostrse etiam sub ex- 
emplis respondeat fides, nonne *muta videmus anima- 
lia mox ut lucis usuram hauserint, prout natura sui 
cuique est, alia pennarum vibratione sublime aeris pe- 
tere, alia sub k aquas natandi meatu varie pervagari, 
hsec per terram tardo incessu, illa in saltum cursum- 
que procedere: nec minus ad alimoniam vitae, alia 
matris ubera, mox ut elambente matris lingua detersa 
sint, rictu oris adtrahere, haec visceribus, illa herbis ali, 

6queedam frugibus aut pomis arborum ^enutriri. Unde 
procul dubio intellegi datur adseque nobis parente ea- 
dem tam ad rhythmorum conceptionem, quam ad me- 
trorum numeros ac tonos musicse, sed et momenta tem- 
porum in enuntiatione vocum, insitum ingenio ac sen- 
sibus studium, non doctrina sed natura haustum ac 



z leni] levi P. a Quae] q P. *> gestare] gestire P. c pro- 

prium] primum P. d alimoniam] alimonia P. e hsec] hoc P. 

f sic] si P. S eamque] eaque P. h sensuique] sensuque P. 

* multa] muta P. k aquas] aquis P. ! enutriri] nutriri P. 



cap. 2. De connexis inter se atque inconnexis 8fc. 219 

traditum. Cumque in ipso pariter homine procreatur 7 
id, postea observationis struente m magisterio, majores 
nostros, quod mentis jam pulsu et naturali concep- 
tione collegerant, arti ac disciplinae tradidisse, denique 
ad modulanda eadem sensu quodam animique motu in- 
struente nos velut magistro ducimur, n gestumque etiam 
corporis imagini modulationis congruos incitati affecti- 
bus commodamus : etenim in accentu vocis dispar 
nn sonus non disciplina sed natura editur, ita etiam 
rhythmi et mele variandis °cantus modulationibus 
prius suapte natura quam artis structione gignuntur. 
His accedentem et consentaneam Petiam Theophrasti 8 
opinionem eruditioribus litteris haud praetermiserim, 
adserentis, incentivum et non parvos impetus his, qui- 
bus cordi est carmen, per mele metrorum inumeros 
edere ab affectionibus, quos Grseci r Trd6v} appellant, 
suggeri, et quibusdam incalescentis ingenii stimulis in- 
citari, quibus sublime, s cothurnatum, canorum, et tra- 
gici ponderis carmen edatur, quorum tripartitam virtu- 
tem, in isto dumtaxat a dicendi opere ita discernit, in- 
ducit enim voluptatem, iram, enthusiasmon, veluti sa- 
cri furoris instinctum, ut Graeci vocant, quo fatidici 
vates ^spirant. Neque abnuo sed magis adprobo, non- 9 
nihil etiam his affectibus omne ingenium, cui musici 
carminis studium est, natura dumtaxat v prius ad id in- 
formante, natura, ut supra w dictum est, parente ac prin- 
cipe, in majus extolli, satisque prospere sub hujusmodi 
mentis incitatione provenire. Namque insitam et in- 10 
genitam nostris sensibus musicam iidem instruunt, ad- 
juvant, et in majus quam ingenii x cujusque virtus est 

m magistro] magisterio P. n gestusj gestum P. « n sonusj 

sonis P. o cantus modulationibusj cantumodulationibus P. 

P TheophrastiJ etiam Theophrasti P. ed. Cam. q numerosj nume- 
ros edere P. r icdBij] I1A*N P. s coturnorumj coturnatum P. 

et mox tripertitam. * spirantj spirantur P. v prius ad idj 

p'ufadit P. w dictumj dictum e P. x cujusquej cuiq: P. 

F f 2 



220 Marii Victorini lib. iv. 

provehunt ; ita esse atque ita haberi docet eorum ex- 
emplum ?qui sacri furoris spiratione, ut diximus, en- 
thusiasmon pleni ore intonant tragico, nec sonat mor- 
tale, quod canunt. De quorum mente ac similitudine 
poetse apud nos, velut eodem calore excitati ad pan- 
u genda carmina, vates appellati perhibentur. Plato 
etiam hujus rei testis est, asserens numquam poetam 
carmen posse memorabile sine instinctu furoris af- 
ferre. Unde apud veteres plerique poetarum orato- 
rumque ad excitandum calorem animi vino hausto, 
velut incentivo torpentis in se naturse, seu senioris in- 
genii, cum id sibi pulchre provenisse experto didicis- 
sent, scripturam propositi operis adgrediebantur. Testis 
hujus rei etiam Horatius, apud quem a legimus, 

Narratur et prisci Catonis 

S(Epe mero incaluisse virtus. 

12 Nec minus voluptate in opere musico alacriora red- 
duntur ingenia. Quid enim relaxatis ab ea nostris 
sensibus quam canere cordi est ? Ira etiam plurimum 
ponderis in hsec studia sensibus nostris dabit, b excitato 
enim c ardore stimulis suis ad calorem ingenii prseser- 

13 tim, suscepto operis facilisque prsestabit. Hinc credo 

y qui] quod P. a legimus] legimus,, ut P. b excitato] exci- 

tatos P. c ardore] ardore est P. 

10. pleniore] Camerarius le- tZv ^aivo/A,evav ij tov ooxppavovvToc. 
gendum suspicatur, dum pleno ytpaviaBy. CAMER. 

ore intonant tragica. Quid si le- 12. suscepto operis facilisque] 

gas ? sacri furoris spiratione Locum esse mendosum et quid 

(quem diximus enthusiasmum) etiam intelligendum sit apparet. 

pleni, ore intonant tragico. Hic Dicit enim praestare iram alacres 

certe trro%a£ea-#a< liberum. Vide et faciles excitato ardore animi 

Platonem in Phsedro. COMM. maxime calore ingenii accedente, 

1 1 . Plato~\ Notus locus de hoc est, si prius aliqua sit natu- 
Platonis Phsedro [p. 245 A.] & Oc rse vehementia. Musicam autem 
8' av aiev //.avtac Movtuv e%i itorqn- amore doceri, proverbio quoque 
Ka.i 6vpac cupiKrjTai, neivOeU d>c apa fertur et memorantur versus duo 
eV Teyyt\c iKavhc noi^Tyjc icro^evoc, aTe- de poematio quodam Nieiae ad 



Kvjc avroc Te Kai ij moit\cnc vtco Tyjc Theocritum hi : yv ap cxkffiec, 



TOV- 



cap. 2. De connexis inter se atque inconnexis &fc. 221 

fieri ut amantibus felicius d tum quam alias carmen 
metricum pulchriusque respondeat, cum sestuantibus 
animi afFectibus incitantur, ut ignarum artis, ausim di- 
cere, amor docere, amor poetam facere possit: qui fit 
ut his de quibus dictum est, veluti communi sensu 
eodemque studio, sollemne ac familiare sit fortunas suas 
e metris potius carminum canere quam stilo prosae ora- 
tionis f efferre. Quamquam hoc idem omnis animi pas- 14 
sio parili motu instinctuque percita vel potissimum 
affectet, ut se ad metrorum caerimonias, sicut plerum- 
que cernimus, conferat, licet sciam nonnunquam etiam 
citra affectum et inpulsiones hujusmodi metrorum fa- 
cetias sponte nos ac simplici voluntate sectari : itaque 
sive hsec ad delenimentum animorum, sive ad oblecta- 
mentum aurium, seu levamen laborum, sibi mortales 
procurare studium habuerint, non anxie sciscitaverim, 
hoc tantum persuadere contentus, omnem hanc, de 
qua nobis sermo est, musicam a primordio nascentibus 
cum anima sensuque infusam ac traditam, Spostea ob- 
servationis struente magisterio expolitam, h nonnihil 
etiam his affectionibus, ut Theophrastus asserit, inci- 
tari, vigere, pulchriusque procedere. Sed super hoc 
'hactenus, nunc ad institutum, ut promisimus, ordine 
revertamur. 

d tum] tam P. e metro] metris P. f efferre] adferre P. 

s postea] p' P. h nonnihil] nonnihili P. * hactenus] huc us- 

que hactenus P. 

ro, ©eo/cptTe, ioi yccp efOTe; | 7ro>.- crite, namque cupido | Pieridum 
Xa,Ki izoirpac, ihlha^av tovi; %p\v ai/.ov- ignaros multos facit esse poetas. 
g-qvs. Scilicet hcec sunt vera Theo- CAMER. 



222 Marii Victorini lib. iv. 



Cap. III. De metris Horatianis. 

Cum sciam in secundo volumine, in quo de pro- 
totypis tractavimus novem, omnia nos metrorum ge- 
nera sub eorundem prseceptis et disciplina conpre- 
hendisse, (neque enim quicquam ad artem metricam 
pertinens in rerum natura repperiri poterit, quod non 
iisdem uti elementis novem juxta traditionem veterum 
investigatum collectumque sit,) tamen promissi memor, 
quod de Horatianis metris specialiter prosequendis 
meam fidem obstrinxeram, ne per conniventiam id 
praeterisse arguar, ut potero singula quaeque percur- 
ram quse noster lyricus cum epodis attigisse dinosci- 
tur. Nunc enim singulis singulas, nunc binas gemi- 
nis versibus subdidit, nunc tribus uno commate epodis 
respondit, plerumque binis, verum diverso inter se me- 
tro et conpositione figuratis. 

2 Prima igitur ejusdem ode monocolos inducitur, id 
est unius metri qualitate conposita, sed et ea quse 
unius generis habent cola eadem appellatione censen- 
tur, VikcoXol autem duorum, similiter rptKcokoi vel re-r/ja- 
KnoXoi trium seu quattuor generum diversitate subsistunt. 

3 Prima ergo ode, ut quidam putant, a pentametro nas- 
citur, per k detractionem syllabse brevis quae erit ante 
penultimam, subsistens metro Asclepiadeo duodecasyl- 
labo, ut, 

Mcecenas atavis edite regibus. 

Alii formatum id metrum putant ab hendecasyllabo 
per adjectionem unius syllabse, qua dempta fiet hende- 
casyllabus, ut, 

Maicenas atavis edite regi. 

4 Feritur hoc metrum vel per singulos pedes, ut sit 

k detiactionem] detranstionem P. 



cap. 3. De metris Horatianis. 223 

primus spondeus, secundus trochseus, tertius iambus, 
quartus dactylus, l quintus dactylus vel creticus, si in 
longam desinat: m vel per dipodias, ut constet duobus 
choriambis mediis, inchoante versum spondeo, clau- 
dente autem iambo vel pyrrhichio vel pariambo. Con- 6 
posita est haec ode sine epodo. Sane, ut breviter 
quotiens hoc, n id est Asclepiadeo metro, Horatius 
usus sit, scias, usus est primo libro duodecies, secundo 
libro semel, tertio undecies, quarto ° sexies : quorum 
exempla inducere operi tardum, et apud eruditos su- 
pervacuum, accepta semel asmatum structione, vide- 
retur. 

Secunda ode cum epodo Sapphicum metrum con- 7 
tinet. Quod cum sit 00 Alcaicum Sapphicum, tamen 
hendecasyllabum a numero nuncupatur, et quod eo fre- 
quentius usa sit Sappho quam Alcaeus repertor. Hu- 
jus Pmensura quarto °.colo concluditur, tres enim qui 
sunt pares hendecasyllabi existunt, ita, 

Jam satis terris nivis atque dira 

Grandinis misit pater, et rubente 

Dextera sacras jaculatus arces. 
Vides sensum deesse nisi epodo claudatur, quid enim 8 
fecerit Juppiter audiendum est : 

Terruit urbem, 
implevit expectationem sensus. Quod metrum vocatur 
r dimceron epicon, ideo quod duos pedes heroos acci- 
piat dactylum s et spondeum. Quidam pentasyllabon 9 
epodon dixerunt a numero syllabarum ; alii Hrimceron 
epicon : est enim pars tertia epici versus, ut, 

1 quintus dactylus om. P. m vel] t P. n id est] idem P. 

septies] sexies P. 00 Alcaicum] Alceacum P. P mensura] men- 
surse P. 1 colo] loco P. et mox, exsistunt. r dimetron] dimeron P. 
s spondeum] et spondeum P,- * trimetron] trimceron P. 

9. alii trimetron epicon] Et tertia epici versus. Sed quum et 
hic trimceron legendum videtur, p. 238, 10. iterum reperiatur, hse- 
causam enim reddit, quod pars sito. COMM. Legendum pu- 



224 Marii Fictorini lib. iv. 

Arma virumque cano Troja qui terruit urbem. 
10 Monostropha vocantur hsec carmina, u quoniam ad 
primam strophen cetera respondent, neque ulla inter- 
venit epodos w quse a prima strophe, id est epodi 
ii clausula, discrepet. Tres autem versus inter se con- 
gruentes constant x ex duobus commatibus, quorum 
quod antecedit ex y tetrametro trochaico catalectico 
subsistit, ut est illud, 

Est celer Phaselus ille quem videtis z hospites. 

12 Residuum autem, 

Nivis atque dircB, 
erit a caput trimetri iambici : quem integrum reddes 
si ceteras ei partes sui generis copularis, ita, 
Nivis atque dircs densior nimbusfuit. 
Hic anapsestus primum locum pro spondeo obtinebit, 
ut nonnunquam repperimus, residua pars erit iambici 

13 versus. Ordine autem hemistichiorum mutato, adjec- 
tis duabus syllabis, erit trimeter, sic, 

Nivis atque dirmjam satis terris dedit. 

14 Quartus enim versus hexametri clausula est, qua car- 
men Sapphicum b dimetrum pentasyllabum superius 
inter exempla c proposuimus. Ita, 

Primus ob oris, 

Troius heros, 

d Perdita Jiammis, 

Pergama e linquit. 

11 quoniam] quam P. w quse] qui P. x et] ex P. ed. Cam. 

y trimetro] tetrametro P. z Post hospites addit P. et hic, jam satis 
terris dedere largum imbrem hospites. a caput] incaput P. 

b dimetrum] ex dimetrum P. c posuimus] proposuimus P. 

d perdita] imperdita P. e linquit] liquid P. 

to trimoeron. Nam diviso in hexametro heroo soluto in pedes 

tres partes hexametro heroo, sin- sex quotquidem ille partibuscon- 

gulse complectentur binos pedes, stiterat, duo pedes dly.oipov habe- 

iidem erunt ejusdem generis ver- bunt, ita ut unius rei diversas 

suum 1'ifji.erpov, cum per ^ovoTrohiav appellationes respectus diversitas 

scandantur. Erunt et h[[/.oipov, id peperit. CAMER. 
est, partes illius binse. Nam 



cap. 3. De metris Horatianis. 225 

Quibus numeris frequenter Sappho carmina compo- 15 
suisse cognoscitur. Feritur hoc metrum f vel per sim- 
plices pedes, quorum primus dactylus, secundus spon- 
deus, tertius pariambus, quartus trochaeus, quintus 
spondeus, vel trochseus ; vel per dipodian, ut constet 
epitrito secundo quem et hippium dicimus, dehinc 
choriambo, ultimo bacchio vel Samphibrachy, cujus 
exemplum apud Horatium, 

Crispe Salusti, nisi temperato. 
Hoc metro, id est hendecasyllabo Sapphico, usus est 16 
primo libro novies, secundo sexies, tertio septies, quar- 
to ter. Item epodis epici h dimceri, primo, novies : 
secundo, sexies : tertio, septies : quarto, ter. 

Tertia ode lyricorum asmatum, 17 

Sic te diva potens Cypri. 
Hoc metrum Glyconium, quod et Anacreontion dici- 
tur, detracta syllaba Pherecratium, adjecta novissima 
hendecasyilabon Sapphicon erit. Connectitur autem 
spondeo, choriambo, et disyllabo, ut evenerit. Est 18 
vero hexametri pars prior, cui si residuam clausulam 
adjeceris, fiet versus hexameter, *ita, 

Sic te diva potens Cypriferat aere toto. 
Et est nunc ^wpoenwhKov, id est antecantativum : nam 19 
quotiens majoribus metris minus ^aliquod subnectitur, 
eira&os dicitur, quotiens vero comma vel colon integro 
metro proponitur, 7rpoe7r^iKov appellatur. Etenim quem- 20 
admodum supra ostendimus epodo sententiam claudi, 
ita in his manifestum est m suspensam teneri, nam 
nisi subsequens metrum adjungatur, versus claudica- 
bit. Sequitur, 

Sicfratres Helence, lucida sidera. 

f per] pro P. E amphibrachy] amphimacribrachy P. h di- 

metri primo novies] duo p mceris primo vmi P. l ita] sit ita P. 

k TtpoenaihKbv] p podicon P. l aliquod] aliquid P. m suspen- 

pensam 
sam] susceptam P. 

G g 



226 Marii Victorini lib. iv. 

Asclepiadeum metrum, de n quo in prima ode satis 
dictum est. Glyconio autem metro usus est libro 
primo duodecies, secundo semel, tertio decies, quarto 
quinquies. 

21 Quarta ode libri primi cum epodo prolata est ita, 

Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni: 
Hoc metrum vocatur Archilochium, ut ab eo inven- 
tum. In quo prius quserendum est, utrum simplex 
an conpositum sit. Quod si simplex esse dixeris, vo- 
cabis hexametrum heroum Trepio-ooavXXa/Seg. Nam tertia 
ab ultima versus syllaba detracta faciet heroum sic, 

Solvitur acris hyems grata vice veris et oni. 

22 Nec tamen credas idem esse 7re picro-oo-vkXaj3eg, quod est 
hypercatalectum, ex eo quod in utroque una syllaba 
repperitur, hoc enim distabunt quod 7repio-o-oo-vXXa(3eg in- 
serta protenditur syllaba, hypercatalectum autem de- 
cursis sex pedibus superfluens invenitur, ut, 

Jamque iter emensi turres ac tecta Latinorum. 
Hoc enim metrum ita stabit si novissima syllaba reci- 
datur, ut, 

Jamque iter emensi turres ac tecta Latino, 
et capiti sequentis versus adjiciatur: item, 

Omnia Mercurio similis vocemque coloremque, 

23 °qui et hypermetri dicuntur. Igitur Pquando ostendi- 
mus esse id simplex, 1 nunc, quod magis reor, etiam 
compositum demonstremus : 

Solvitur acris hyems grata vice veris et Favoni. 

Copulatur versus quem dividimus, 

Solvitur acris hyems grata vice. 

Ut > 

Saltantes satyros hnitabitur. 

24 Comma autem quod superest ithyphallicum erit e tri- 
bus trochseis, ut novimus, 

11 quo] qua P. ° qui] quod P. P quando] cum P. et sic 

infra 27. 1 jam quod] nunc q P. 



cap. 3. De metris Horatianis. 227 

Veris et Favoni. 
Hic etiam subditus loco epodi versus, in quo prima 
pars iambica est, adaeque tres trochaeos in ultimo ut 
r superior recipit. Nam trahuntque siccas portio est 
iambi superfluente semipede cas, quse efficit penthe- 
mimeren tomen. Neque enim hic catalectica est, 25 
nam diximus catalexin esse cum legitimum metrum 
aut pedetn e syzygia, aut syllabam e simplici pede 
s amittit, hic enim superfluunt. Ergo et hic sibi con- 
jungit tres trochseos, sic, 

Machina carinas. 
Qui tamen possit et scazon trimetros videri. Nam si 26 
perduas syzygias a prima parte versum dividas, id est, 

Trahuntque siccas machincB : 
*clauditur antibaccho pede, qui est carinas. Sed 27 
quando parem formam idem Archilochus videtur in- 
duxisse adjiciendo majori syllabam, et detrahendo mi- 
nori, quo uterque tribus trochseis clauderetur, satius 
est iambico commati, 

Trahuntque siccas machince, 
eosdem trocheeos adjungi, quam post geminam ejus 
dipodian u antibacchum ultimum poni, ut utriusque 
versus clausula una lege teneatur. Etenim si superiori 28 
unam dempseris et inferiori addideris syllabam, hic tri- 
meter iambicus, ille herous hexameter fiet, hoc modo, 
Solvitur acris hyems grata vice veris et oni, 
Trahuntque siccas machincE carinulas. 
Adnota sane hoc metrum semel apud Horatium esse 
positum. 

Quinta ode tria genera habet, nam priores duo ver- 29 
sus Asclepiadei sunt, tertius Pherecratius, quartus Gly- 
conius, sic, 

r superior] superius P. s amittit — superfluunt] admittit — su- 

perfluit P. l clauditur] claudicatur P. u antibacchium] anti- 

bacchum P. et supra 26. 

Gg2 



228 Marii Victorini lib. iv. 

Quis multa gracilis te puer in rosa 
Perfusus liquidis urget odoribus, 
Grato Pyrrha sub antro, 
Cuifavam religas comam. 

30 Sed de prioribus duobus qui sunt Asclepiadei, et Gly- 
conio, qui quarto loco est, supra diximus. Nunc Phe- 
recratium inspiciamus, et est heptasyllabus. Epi- 
gramma conposuit. Hoc metrum conficitur aut per 
singulos pedes, id est spondeo vel disyilabo, et cho- 

31 riambo et ultima syllaba. Huic si Glyconium prsepo- 
sueris, Priapeum facies, sic, 

Cuijlavam religas comam, Grato Pyrrha sub antro. 
s Pherecratio usus est libro primo quater, tertio bis, 
quarto bis. 

32 Sexta ode cum epodo conficitur Asclepiadeis tribus, 
quarto Glyconio, de quibus jam diximus, ^sic, 

Scriberis Vario fortis et hostium 
Victor McBonii carminis alite, 
Quam re cumque ferox navibus aut equis, 
Miles te duce gesserit. 

33 QuaB conpositio TeTpa/<uXo$ a-rpotpyj dicitur, eo quod 
quarto versu vertatur, quo periodus clauditur. Usus est 
hoc genere u carminis novies. 

34 Septima ode adseque cum epodo prolata, heroos ha- 
bet versus. Nam hexametro epico tetrametrum ejus- 
dem generis habet w subnexum, id est duobus pedibus 
inminutum, quod Archilochium dicitur, ut, 

s Pherecratio usus] Pherecrateus usus est P. * sic] ut P. 

u carminis novies] carminibus novem P. w subnexum] subnixum P. 

30. Epigramma composuit) a- ries, ac fortasse talis scriptura 

npoohoivarov mihi quidem hoc epi- fuit, et est heptasyllabus , et epi- 

gramma videtur. Lego, e-niKbv cum comma composuit. CAMER. 

acriAa, vel e-rtiKa, q.v[t.a-za vel metra. Epici carminis commate postremo 

COMM. Non dubie mendosum. hoc m. c. Santen. Terent. Maur. 

Eadem autem quas hic scribun- p. 366. 
tur et apud Terentianum repe- 



cap. 3. De metris Horatianis. 229 

Laudabunt alii claram Rhodon aut Mitylenen, 
dehinc epodos, 

Aut Epheson, bimarisve Corinthi. 
Cui si duos pedes ultimos adjicias, fiet hexametrus, sic, 

Aut Epheson bimarisve Corinthi moenia cerno. 

Octava ode similiter cum epodo x dimetro, quod ta- 35 
men TrpoenuliKov factum est, nam majori metro minus 
praelatum est, quod constat ex choriambo et bacchio. 
Hoc quoque carminis genus dicolon ab Alcseo lyricus 
noster accepit, quod est hujusmodi, 
Lydia dic per omnes 

Hoc deos vere, Sybarin cur ^properas amando. 
Prior versus, ut diximus, ex choriambo et bacchio a 36 
brevi incipiente, sequens e tribus choriambis adseque 
claudente versum bacchio, subsistunt. Quod metrum 
utrum errore seu studio poetae secus quam ratio est 
processit? Nam fecit illud asperius, uno inmutato 
pede in principio secundi versus, pro iambo enim 
spondeum induxit, sic hoc deos ve, quem choriam- 
bum esse convenerat. Nam versus auctore Alcseo e 37 
tribus choriambis et bacchio, in quo catalexis est, 
clauditur, qui erit, 

Hoc deos vere Sybarin cur properas amando. 
Etenim si imitatus esset Alcseum, ita protulisset, hoc 
dea z vere. Error tamen ejus, si non studio factum est, 
habet excusationem, quod continuo carmine id genus 

x dimetros] dimetro P. y properes] properas P. et sic mox. 

z veneror] vere error P. Vid. Atil. Fort. I. 9, 17. II. 28, 26. 27. 

35. Hoc deos vere] Supra [II. riorem mutationem indicare. CA- 

6, 10] cum esset in archetypo li- MER. 

tura, curavimus excudi versum 36. Quod metrum] Vid. Bent- 

Horatianum sicut legeretur in leium ad Horat. p. 710. quimox 

vulgatis codicibus ; sed cum hoc pro hoc deum veneror exhibet Te 

loco diversa haec scriptura et con- deus non Te deos o. et om. ejus 

stans et liquida reperiretur, pla- et continuo — versibus et. 
cuit et ipsam relinquere et supe- 



230 Marii Victorini lib. iv. 

tuetur, quod duobus cernimus versibus, et legem quam 
ipse sibi casu aliquo dixerat, usque ad ultimam asma- 
tis partem observando a perduxit. Nec usus b hac me- 
tri specie nisi semel invenitur. 
38 Nona ode tribus generibus composita est, ex quibus 
duo primi versus erunt Alcaici hendecaysllabi, sequen- 
tes duo disparis metri, sic, 

Vides ut alta stet nive candidum 

Soracte, necjam sustineant onus 

Silv(E laborantes, geluque 

Flumina bb constiterint acuto. 
39Primus ex syzygia iambica et semipede, dein syllaba, 

Vides ut alta, 
adscitis sibi duobus dactylis, in hoc, 

Stet nive candidum, 
versum implebit. Idem et secundus, sic, 

Soracte, necjam sustineant onus. 
4oTertius autem erit dimeter cum semipede in syllaba, 
ita, 

Silvce laborantes geluque 

trimeter iambicus fiet, si adjiciasyWgzVfo, sic, 

SUvcb laborantes geluque frigido. 
Nam sesquipede minor est ab iambico, qui amphima- 

41 cri adjectione completus est. Quartus duobus dacty- 
lis currit cum trochseo et spondeo, ita, 

Fiumina constiterint acuto. 
Qui potest videri mixtus ex duobus metris epico et 
trochaico, inter quos semipodia syllaba c posita heroi 
tetrametri Archilochus metrum implevit, tamquam, 

Flumina constiterint et acuto. 

42 Ex quo supra epodum inductum ostendimus, sic, 

Aut Epheson, bimarisve Corinthi. 



a produxit] perduxit P. b hac] ac P. bb constiterint] 

constiterunt P. et infra. c posita] posita fuerit P. 



cap. 3. De metris Horatianis. 231 

d Qui adjectis duobus pedibus fiet hexameter, ita, 

Maxima sic citojiumina constiterint et acuto. 
Recipit et alteram divisionem, ut ad duos dactylos et 43 
semipedem, qui est pars dimidia pentametri, adjicia- 
tur nunc creticus, nunc amphibrachys, quia non sem- 
per in longa syllaba, sed interdum et in brevi desinit. 
Hendecasyllabis igitur Alcaicis usus est libro primo 
septies, secundo decies, tertio decies, quarto ter. Idem 
dimetris iambicis hypercatalecticis, ut hic, 

SUvcb laborantes geluque, 
usus est libro primo septies, secundo decies, tertio un- 
decies, quarto ter. e Trimetris quoque epicis hyperca- 44 
talectis, ut est hic, 

Flumina constiterint acuto, 
usus est libro primo vn, secundo x, tertio xi, quarto 
ter. 

Decima ode cum epodo est, cujus initium, 4 5 

Mercurifacunde nepos Atlantis. 
f Constat autem hendecasyllabo Sapphico, de quo in 
secunda ode libri primi plenissime disseruimus, £qui 
est, 

Jam satis terris nivis atque dira. 

Hujus mensura quarto colo concluditur: tres enim 
qui sunt pares hendecasyllabi existunt, qui epodo 
clauduntur, quod metrum vocatur h dimceron epicon, 
ideo quod duos pedes heroos accipiat, dactylum et 
spondeum. Monostropha autem vocantur hsec asma- 4 6 
ta, hh de qua ad primam strophen cetera 'respondent. 
Idem k etde duodecima ode dictum sit: kk quae constat 
adseque hendecasyllabo Sapphico, cujus initium, 
Quem vir*um aut heroa lyra vel acri. 
Undecima ode lyricorum asmatum : 4 7 

<* Qui] quod P. e Trimetris — quarto ter P. habet in marg. 

f Constat] constat autem P. S qui] quod P. h dimetron] di- 

moeron P. hh de qua] An ideo quod? supra 10. quoniam. x respon- 
dent] respondent xu P. k et de] de om. P. kk quse] quod P. 



232 Marii Victorini lib. iv. 

Tu ne quasieris, scire nefas, quem mihi quem tibi. 
Hoc metrum quidam inter prototypa, id est primi- 
formia, volunt accipi, et appellant antispasticon eKKai- 
$eKa.crv\\a(3ov Sapphicon, quidam a choriambico deriva- 

4 8 tum asserunt. Nam ferunt ^omnes Asclepiadeum ac- 
cepta choriambica syzygia, id est ut tres iambos co- 
pulatos habeat sicut hic, facere antispasticum, quod ita 
percutiatur, ut habeat primo loco epitritum, quem et 
hippium dicimus quartum, dehinc duos antispastos, 
ultimum diiambum, versum claudentem, m qui non- 
nunquam dibrachy in fine posito in pseona secundum 

49 convertetur: contra si detrahas inter duo Asclepiadeum, 
sic, 

Tu ne qucdsieris quem mihi quem tibi. 
Item, 

Nullam, Vare, sacra vite prius severis arborem. 
Quarto etiam libro semel, ita, 

O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens. 

50 Tredecima ode libri primi, 

Cum tu Lydia Telephi, 
constat ex Glyconio, quod et Anacreontion dicitur, ut, 

Sic te diva potens Cypri. 
Conficitur autem spondeo choriambo et pariambo. 
Huic pro epodo subjungitur Asclepiadeum, de quo 
similiter in prima ode dictum est, sic 3 

Macenas atavis edite regibus. 
subsistens duodecasyllabo versu. 

51 Verum quid attinet nos de his metris, de quibus 
jam dictum est, ssepius loqui ? cum n prsecedentium 
ideo exempla posuerimus, ut ex illis reliqua possemus 

1 omne] omnes P. m qui nonnunquam] quod nunquam P. 

a preecedentium] in prsecedentibus P. 

49. Contra si detrahas inter duo si choriambus detrahetur, ut vides 

Asclepiadeuni] Non est integra in exemplo detractum, scire ne- 

scriptmu, manifesto tamen sensu, fas. CAMER. 
de his versibus Asclepiadeos fieri 



cap. 2. De metris Horatianis. 233 

agnoscere. Ergo si qua nova metra obviam venerint, 
similiter discutientur. Nam omnes fere odse in sub- s 2 
sequentibus libris iisdem metris subsistunt, exceptis 
perpaucis admodum, e quis in secundo libro ode 
xviii, cujus initium, 

Non ebur neque aureum. 
Nam novum hoc metrum, de quo nondum apud Hora- 
tium tractatum est, continet. Est autem ab Alcseo 53 
sumptum p choriacum heptasyllabum, subdito hende- 
casyllabo iambico Archilochio. Etenim, 

Non ebur neque aureum, 
erit trochaicum, proepodicum, dimetrum, catalecticum, 
quod accepta in principio brevi syllaba iambicum epo- 
dum faciet, sic, 

Da non ebur neque aureum. 
Penultima autem detracta phallicum reddet, ita, 54 

Non ebur ^neque aurum. 
r Dimetro vero subnexo, ut, 

Beatus ille qui procul, non ebur nec aureum, 
versum dabit ex quadrato conpositum. Aut si e prin- 55 
cipio creticum retrahas non ebur, cujus tertia posi- 
tione longa est, sequitur enim s n littera, erit trimetri 
iambici prima portio nec aureum. Insequens autem 56 
versus metrum habet iambicum catalecticum Archilo- 
chium, ita, 

Mea renidet in domo lacunar. 
Nam, 

Mea renidet in domo, 
dimetrum est, lacunar claudicat. Hujus exemplum 
apud eundem est, 

Trahuntque siccas machince carinas: 
quo metro semel tantum usus est. Feritur prior ver- 57 
sus ditrochaeo, deinde dactylo vel amphimacro, se- 

xvm] xvi P. P choriacum] choriambicum P. 1 neque] 

nec P. r Dimetro] Trimetro P. s n~\ non sic P. 

H h 



234 Marii Victorini lib. iv. 

quens autem 'diiambo, ultimo bacchio; qui recipit 
et alteram divisionem : nam mea renidet portio est 
iambi, superfluente semipede det, quae efficit penthe- 
mimeren tomen, dehinc tres trochsei versum comple- 
bunt, ita, in domo lacunar. 

58 Libro tertio, metra omnia fere aut Alcaica, aut Sap- 
phica, aut Asclepiadea, aut certe ea sunt de quibus 
supra disseruimus, prseter id quod in duodecima ode 
invenimus, quod est u ionicum avl hkdaaovog, ut, 

Miserarum est neque amori dare ludum. 

59 Per totum autem asma diligentia poetica id observa- 
tum est, ut versus duas primas syllabas breves, se- 
quentes autem habeatlongas, w sicut et pes ionicus mi- 

60 nor compositus videtur. Digestum x autem est ex duo- 
bus trimetris conjunctis uno tetrametro ei subjecto, sic, 

Miserarum est neque amori dare ludum 
Neque dulci mala vino lavere, aut ex- 

animari metuentes patrua verbera lingu/s. 

61 Hoc quoque y metro Horatius semel usus repperitur. 
Lib. iiii ode vn talis est, 

Diffugere nives redeuntjam gramina campis. 
Hsec ode scripta est ad ^iKwXiav, a et est primum b epos 
heroum hexametrum, secundum autem epodos pen- 
themimeres, id est hemistichium pentametri, ita, 

Arboribusque comcz. 
Sed ut huic c prolatione par sit, sumenda ejus penta- 
metri pars erit, qui duos primos pedes dactylos habe- 
bit. Aliud in quarto lib. novum metrum non invenies. 

62 Lib. v, qui epodon inscribitur, ode prima est, 

Ibis Liburnis inter alta navium : 
secunda, 



t diiambo] diiambico P. u ionicum] ionico P. w sic] sicut P. 
x autem] autem est P. y metro] metra P. z S<k«X/«v] diaco- 

lian P. a et est] etem P. b epos] epodos P. c prolatione] 
orationo P. 



cap. 3. De metris Horatianis. 235 

Beatus ille qui procul negotiis : 
tertia, 

Parentis olim si quis impia manu : 

et quae sequuntur usque in decimam. His iambicis 63 
trimetris d acatalectis usus est in libro epodon, ut dixi- 
mus, decies: quibus e respondet adseque f iambico di- 
metro 8'acatalecto, id est quattuor pedibus ejusdem 
metri ; primo sic, 

Amice propugnacula. 
secundo, 

Ut prisca gens mortalium. 
tertio, 

Senile guttur fregerit. 

Similes h Archilochiis illis, 

^YIarep KvKafxfia noiov e<f>paaa> rofie; 
ti$ cra$ itapvjttpe (ppeuag ; 
In eodem, ode xi. 6 4 

^Petti nihil me sicut anteajuvat 

Scribere versiculos amore percussum gravi. 
scripta ad dicoliam, in qua primus versus erit simplex 
iambicus trimeter, sequens compositus. Nam ^prae- 65 
lata, amore percussum gravi, quo metro semel usus 
est. In eodem, ode xil. 

Quid tibi vis mulier nigris dignissima barris. 

Munera quid mihi quidve tabellas. 
Haec metra similia sunt illis quae in primo carminum 66 
invenimus, ita, 

Laudabunt alii claram Rhodon aut Mitylenen : 
dehinc, 

Aut Epheson, bimarisve Corinthi. 

d acatalectis] acatalecticis P. e Respondet] quibus respondet P. 
f iambico dimetro] dimetro iambico P. § acatalecto] acatalectico P. 
h Archilochiis] Archilochu P. > riATEPAyKAMBANONefrAPATOITO- 
AECTICACIIEPAINe^PENAC. P. itatep XvKa^a itoo^itefypaoit.ei/ov yezoi J 

t 
toS' io-rl a-a,i nepi (ppevaq. edd. k Pecti] Peti P. ] praelata] plata P. 

H h 2 



236 Marii Victorini lib. iv. 

67 ubi tetrametrum epicum heroo subnectitur. Item, 

Te maris et terrcE numeroque carentis arencs, 
herous epodus hujus, 

Mensorem cohibent m Archyta. 
Nam tetrametri epici, qui et Archilochii ab inventore 
nuncupantur, adjectis duobus in fine pedibus erunt 
hexametri, sic, 
Munerd mm quid mihi quidve tabellas perfida n mittes. 

68 In eodem, ode °xiii. 

Horrida tempestas c&lum contraxit, et imbres 
Nivesque deducunt Jovem, nunc mare nunc siluce. 
Horum metrorum primum heroum est simplex, se- 
quens conpositum ex dimetro iambico Pacatalecto et 
penthemimeri epico, quod 'isuperiori epodo contra- 
rium est, ita, 

Scribere versiculos amore percussum gravi. 

69 Quem consequenti ratione prseposterum, quam superior 
habetur, induxit, sic, 

Nivesque deducunt Jovem, nunc mare nunc siluce. 
Etenim veritus ne subjecti epodi prius comma ex he- 
roo subsistens eundem enuntiationis sonum redderet, 
iambicum dimetrum anteposuit, r quo variata modula- 

70 tione gratior redderetur. Nam et in trimetro superiore, 
ne sui generis versum subjungeret, heroi comma s prse- 
misit, ita, 

Scribere versiculos. 

71 In eodem, ode *xvi. 

Alterajam teritur bellis civilibus cetas : 
Suis et ipsa, Roma viribus ruit. 
Prior herous, sequens trimeter iambicus acatalectus est, 
qua copulatione inter se metrorum Horatius semel usus 



it 
m Archita] arcuta P. mm quid] cur P. n mittes] mentis P. 

1 xu] xiiii P. P acatalecto] catalecto P. 1 superiori] superiore P. 
quo] qua P. s preemisit] pmisit P. * xvi] xnTi P. 



cap. 4. De numero Horatianorum versuum. 237 

reperitur. Item dimetrum epodum heroico versui sub- 
jicit, sic, 

Mollis inertia cur tantam diffuderit imis 

Oblivionem sensibus. 
Similiter, T 1 

Nox erat et ccelo fulgebat luna sereno 

Inter minora sidera. 
Quo exemplo bis, nec amplius, in epodon libro poeta 
usus est. In ultima ode, quse est, 

Jam jam efficaci do manus scientice, 
trimetris omnibus sine epodo usus est. 

Et hactenus epodi. Si qua vero sunt alia de quibus n 
non diximus, ex his, sicut supra memoravimus, nas- 
cuntur, aut detractis aut adjectis cuilibet metro sylla- 
bis, neque ullus fere poetarum est qui vel lyrica vel 
fabularum choros scripserit, qui non sibi aliquod pro- 
prium genus ob commendationem ac memoriam sui 
nominis flnxerit. Asmate eo v quo scribitur carmen 74 
seculare, cujus initium, 

Phcebe, silvarumque potens Diana, 

Lucidum cali decus, o colendi 

Semper et culti, date qum precamur 
Tempore sacro, 
hendecasyllabum est Sapphicum, tribus continuis ver~ 
sibus, epodo quarto epico dimcero, de quibus in se- 
cunda ode libri primi carminum, cujus initium, 

Jam satis terris nivis atque dira, 
satis dictum est. 

Cap. IV. De numero w Horatianorum versuum. 

Omnia autem apud Horatium tam carminum quam 
enofiav metra erunt x numero undeviginti, sic, Ascle- 



v quo] quod P. w Horatianorum versuum] eorum P. 
deviginti numero] numero undeviginti P. 



238 Marii Victorini lib. iv. 

piadea spondeo, ut ^Mecce, duobus z choriambis nas ata- 
vis & edite re, pyrrichio gibus. Sapphica hendecasyllaba, 
epitrito secundo Jam satis h ter, choriambo ris nivis 
at, bacchio que dircE. Dimetra epica acatalecta, dacty- 
lus Terruit, spondeus urbem. Glyconia qua3 et Ana- 
creontia, spondeus Sic te, c choriambus diva potens, 
pyrrhichius Cypri. ^EKKa&tKaovkXafia Sapphica, quse 
quidam antispastica dixerunt, spondeus Tu ne, chori- 
ambi qu&sieris, scire nefas quem mihi quem, pyrrhi- 
chius tibi. Epica nepioooovWapa, dactyli Solvitur, acris 
hi, spondeus ems gra, dactylus ta vice, trochsei veris 
et Favoni. Trimetra iambica catalectica, 

Trahuntque siccas d machincB carinas. 
e Pherecratia, spondeus Grato, f choriambus, Pyrra sub 
an (syllaba) tro. Epicum hexametrum, quod heroum, 

Laudabunt alii claram Rhodon aut Mitylenen. 
Epicum tetrametrum acatalectum sheroici, 

Aut Ephesum bimarisve Corinthi. 
(Chor)iambicum dimetrum catalecticum, choriambus 
Lydia dic, et bacchius per omnes. Choriambicum te- 
trametrum catalecticum, epitritus n Hoc deos ve, h cho- 
riambi re Sybarin cur ^properas, bacchius amando. Al- 
caicum hendecasyllabum, k iambi duo Vides ut al, cum 
syllaba ta, et duo dactyli stet nive candidum. Dime- 
trum iambicum hypercatalectum, spondeus silvcE, iam- 
bus labo, spondeus rantes, iambus geluque. Trime- 
trum epicum hypercatalectum, duo dactyli Jiumina 



y Mecse] Mecenas P. z choriambis nas] choriis P. a ata- 

vis] atavis pyrrichio P. b ter choriambo ris nivis at bachio quae] 

terris chorio nivis bacchio atque P. c choriambus diva] diva cho- 

rios P. d machinas] machinse iambici P. e Pherecratia etc.] 

spondeo g. chorio P. s. a. Pherecratia P. S heroici] heroi P. 

h choriambi re Sybarin] re Sybarin choriambus P. l properes] 

properas P. k iambi etc.] iambi duo vides ut alta stet cum syl- 

laba nive et duo dactyli candidum P. 



cap. 4. De numero Horatianorum versuum. 239 

m constite, et duo trochaei rint acuto. Trochaicum di- 
metrum catalecticum, trochaei, 

Non ebur neque aureum. 
n Iambicum trimetrum catalecticum, 

Mea renidet in domo lacunar. 
Trimetrum °iambicum acatalectum, 

Ibis Liburnis inter alta navium. 
Dimetrum iambicum acatalectum, 

Amice propugnacula. 
Conpositum ex penthemimere elegiaco, et dimetro 
iambico Pacatalecto, duo dactyli cum syllaba, 

Scribere versiculos. 
^Duo iambi, tertius spondeus, quartus r iambus, amore 
percussum gravi. Conpositum ex dimetro iambico et 
penthemimere elegiaco, s duo iambi nivesque de, spon- 
deus l ducunt, iambus Jovem, dactylus nunc mare nunc 
silvce. Metra apud Horatium semel dicta, v choriam- 
bus Lydia dic, bacchius per omnes, Hoc w deos ve, 
epitritus x secundus. 

Solvitur acris hyems grata vice veris et Favoni. 
Non ebur neque aureum, 

Mea renidet in domo lacunar. 
Scribere versiculos amore percussum gravi. 
Nivesque deducunt Jovem, nunc mare nunc silum. 
Et super his hactenus. 

Nunc ^vero si non omnia, qusecumque apud Grsecos : 
possunt inveniri, hoc commentario comprehenderim, 
(sunt enim apud lyricos et comicos poetas innumera- 
biles metrorum species,) illud tamen non adroganter 



m constite] constiterint P. n iambicura] trocbaicum P. ° iam- 
bicum] et iambicum P. P catalecto] acatulecto P. °. duo 

iambi om. P. r iambus] iambici P. s duo iambi nivesque de] 

nives iambi mi deducunt P. * ducunt iambus om. P. v cho- 

riambus] choriambi P. w deos ve] ve om. P. x secundus] 

secundus vere P. y vero] vero etiam P. 



240 Marii Victorini lib. iv. 

ausim dicere, id nos his voluminibus quattuor conse- 
cutos, ut si novum atque incognitum auribus metrum 
commentum se quispiam duxerit, inficias ire non pos- 
sit ad hsec velut omnium z generum semina, quse in- 
vestigata a nobis et huic commentario tradita reperi- 
untur, necessario referri, ab iisdemque, ut ita dixerim, 
fontibus proculdubio derivari, praeterea utcumque sub 
incerta atque ambigua specie a astu proferuntur, proti- 
nus intellegamus b qua metrorum origine procreata, vel 
qua sint ratione studiosa conposita, quo simul et ea 
quee fallunt inconnexa inter se metra, magistra lectio- 
nis instructione noscamus, et ipsi ex nobis nova, insti- 
gante gloria, comminisci ac proferre c possimus. 



Eoo Mlio Festo Apthonio de carminis 
appellationibus. 
'O^ est dulcedine soni verbum e lexisve pronuntiata. 
Nam si sine verbo sonus pronuntietur, ^Kpova-fxa &dice- 
tur. Unde etiam in tropicis artis musicae litteras seu 
signa qusedam tonos proprios h exprimentia media in- 
terveniente linea ita enuntiant, l ra (xh ava t% Xe^eag, ra 

2 §e Karco ryt; Kpovcrtox;. Quod Kpovo-pa variatur ex rhythmo, 
dum augetur aut minuitur, et ad sonum k dirigitur, vel 
pedis e(x[xeXe^ verbum enuntiatur, infinita enim res est 
rhythmos, cum usque quo voles vocis sono ducatur, 

3 ibique cogas quiescere ubi pedem finiturus es. Me\o$ 
autem quod ex his nascitur, dictum putant a Meline 



z generum] genera P. a astu] afcu P. b qua] quam P. 

c possimus] possemus. iElii Festi Apthonii v. p. de metris omni- 
bus explicit lib. IIII. feliciter. utere Stephane scriptor et lector P. 
Sequitur in P. metrorum Horatianorum index 9 pp. constans. De- 
inde Ode est etc. e lexisve pronunciata] lege sua pronuncia- 

tum P. f Kpdva^a] crusma P. et sic mox. S dicetur] dicitur P. 

h exprimentia] exprimentia media P. ' to plv — to Se] t« ph — ro 

Se P. k dirigitur] dirigit P. 



Ex ^Elio Festo Apthonio de carminis 8$c. 241 

Oceani filia, quam Sprimam quattuor chordis usam ad- 
firmat Lysanias, sive, ut Licymnius, aito tov [MAea&tv, 
Tovrea-Tt Bpyvetv. Quibusdam placet ab apibus quae 4 
Grsece [xkXtaaat dicuntur: nam sicut illse omni cura 
flores legunt ut mella conficiant, na) oti /xiAe* avraTg hoc 
studium, [MXi<r<Tai dictae, in scriptura quoque quicquid 
floris est in sono vocis et rhythmis ad componenda 
[m\ii colligimus ut auribus tradamus, unde et Home- 
rus, 

tov Kat aito yA(0<rav)$ [/.kkiTOf yAvKtcov pUv avoYj. 

Nam veluti gustu vocis aures pabulantur. Vel ideo 5 
[A€kog, quia pars est cboyg kou Ae^ew^, sicut et corporis 
nostri partes Grsece ^eA^ h appellantur. Constat au- 
tem [xikog ^colo et commate. Colon est qusedam pars 6 
orationis integra pedum compositione conjuncta, cujus 
pars comma dicitur. Erunt itaque cola particulse so- 
lutorum metrorum dumtaxat, cum integrse fuerint sy- 
zygiae, comma vero cum k imperfecta est. Omnis au- 
tem J versus Kara to TrXeto-Tov in duo cola dividitur, abu- 
sive autem m etiam comma dicitur colon. n 

S primam] primum P. h appellamus] appellantur P, » colo] 
colos P. Mox pars om. P. k imperfecta est] iamperfecta est P. 

1 versus] servus P. m et jam] etiam P. n Explicit ars gram- 

matica Victorini Mari de ortographia et de metrica ratione P. 



I 1 



MAEII PLOTII 

SACERDOTIS 

DE METRIS. 



Prcefatio. 

IVlARIUS Plotius Sacerdos composui Romae docens 
de metris. 

Quum de institutis artis grammaticae primo libro 
me tractavisse b comperisset vir clarissimus Uranius, 
nec ei displicuisset, vel quod non absurde compositus, 
vel quod ad ejus filium V. C. mihi contubernalem, c et 
setate pene studiisque conjunctum Gaianum scriptus 
esset, compulit ut etiam de nominum verborumque 
ratione, nec non d etiam de structurarum compositioni- 
bus exprimendis breviter laborarem. Cujus prsestan- 
tissimi viri jussionibus libens arbitror libro secundo 
nos explicabiliter obedisse, nunc in hoc sive tertio sive 
novissimo artium libro, ab eodem summo viro e com- 
mendatus vobis viris amplissimis, nobilitatis splendore 
prsedito Maximo, et omni laude prsedicabili Simplicio, 
quorum et ad quos seria non nisi de litteris exercentur, 
quoniam jubere dignati estis, me posse de metris etiam 



a MARII PLOTII SACERDOTIS DE METRIS] Ita MS. Leid. 
Vulgo MARII PLOTII AD MAXIMUM ET SIMPLICIUM CL. 
V. V. DE METRIS LIBER. b comperisset vir clar.] Sic L. 

Putschius comperissem et vir clar. c et eetate] Sic L. Putschius 

om. et. d non etiam de] Sic L. Putschius om. etiam. e com- 

mendatos] Sic L. Putschius commendatus. 



Cap. 1. De pedibus. 243 

tractare judicastis, breviter esse componendum decrevi. 
Sed f quoniam metrorum rationem ^dicturos prius de- 
cet pedes considerare, quibus sunt carmina modulanda, 
h de horum numero, nomine, nominum derivatione, 
schematibusque, quam verissime poterimus, breviter 
explicemus. 

Cap. I. De pedibus. 
Sunt igitur pedes alii disyllabi, alii trisyllabi, quo- 
rum unde nomina deducta sunt doceamus, et quot ha- 
beant schemata. Sunt et ex disyllabis geminatis pedes 2 
tetrasyllabi, quorum et nomina et schemata subjunge- 
mus. ^Sunt ex disyllabis et trium syllabarum pedibus 
copulatis pedes syllabarum quinque, et ex duplicatis 
trisyllabis pedes senarum syllabarum, de quibus non 
arbitror esse necessarium k diligenter laborare. 

De disyllabis pedibus. 3 

Disyllabi pedes sunt numero quattuor, Mdeo quo- 
niam una syllaba duo habet schemata, nam aut longa 
est aut brevis : duae syllabse quattuor schemata ha- 
bent, nam aut ambse breves sunt, aut ambae longse, aut 
una brevis, una longa, aut una longa, una brevis. 

Pyrrhichius pes e m duabus brevibus constat, tem- 4 
porum duum, ut herus : qui a Pyrrhica lusus genere 
nomen accepit, quia hoc sono milites usi sub armis, 
n ut ille ait, per ludum ciunt simulacra pugnce. Ipsa s 



f quoniam] Sic L. Putschius quia. S dicturos] dicturus L. 

dicturum Putschius. h de horum numero nomine] de et nomine 

om. L. * sunt ex] Sic L. sunt et ex Putschius. k diligenter 

laborare] Sic L. diligenter om. Putschi.us. l ideo quoniam] Sic L. 
ideo om. Putschius. m duabus brevibus] duabus syllabis L. n ut 
ille ait, per ludum ciunt simulacra pugnae] Ita citat ex cod. MS 
Cujacius Obs. XIII. 10. er sic fere L. in quo tamen pugnam non 
pugncc. Virgilius Mn. V. 585. pugnceque cient simulachra sub armis. 
Edidit Putschius ; per ludum, ut ille ait, ciebant simulacra pugnarum. 

1 i 2 



244 Marii Plotii 

tamen Pyrrhica dicta est a Pyrrho Cydoneo, Pqui 
primus Cretenses sub armis saltare ad hujus pedis so- 
num instituit. "lAlii a Pyrrho Achillis filio, quem di- 
cunt primum in tumulo patris sui armatum honoris 
gratia saltavisse. Aristoteles autem Achillen ait hujus 

6 lusus inventorem fuisse. Quibusdam placet ab ardore, 
id est a velocitate sui sonus, nomen accepisse hunc 
pedem, T aTio rov nvpog id est a flarnma, ac per hoc a 
velocitate. 'Cognatus enim sensus ardoris et velocita- 
tis est, unde, 

Instant ardentes Tyrii, 
id estjestinantes : et, 

Ardet abirefuga, 
hoc est festinat. 

7 Pyrrhichio contrarius est spondeus ex duabus longis, 
temporumquattuor,ut heres: qui asacrificionomen pos- 
sedit, quod Greece <rnov$Yi nuncupatur, quoniam hoc sono 
hymnos, id est laudes diis immortalibus, decantabant. 

8 lambus ex brevi et longa constat, temporum trium, 
ut Ceres. Cujus nomen s Iambe Celei filia dedit, quse 
caviilationes jocosas hujus pedis sono dicens, risum 
Cereri hospitanti ibi gratissimum ^commovebat: unde 
etiam hujus pedis metrum comcediis, hoc est rei gra- 
tissimse, v accommodatur. 

9 Trochaus ex longa et brevi w constat, temporum 
trium, ut cera. x Dictus a velocitate rotse, quam suo 
sono imitatur, quse Graece t/jo%o$- nuncupatur. Alii v ^o- 
pehv appellant, quia ad choros aptam z moduIationis 

P qui] quia Cujac. Idem mox ponit dlcunt post saltavisse. 1 alii 
dicuntur a L. r u-no tqv icvpot; om. L. a« usque ad velocitate om. 

Cujac. s iambe] iambce L. * commovebat] Sic L. commoverat 

Putschius. v accommodatur] commodatur L. w constat om. L. 

x dictus] dictus trochceus L. y yjjpe7ov\ Chorion Santen. ad Terent. 
Maur. p. 71. * modulaticnis] modulatione L. 

5. Pyrrho Cydoneo] Pyrricho Cydoneo Schottus ad Procli Chrest. 
p. 447. 



cap. 1. De pedibus. 245 

continet rationem : unde etiam pes qui ex hoc et iam- 
bo constat choriambus nominatur. 

De trisyllabis pedibus. 

Trisyllabi pedes sunt octo, ideo quoniam tres sylla- 10 
bse octo habent schemata ; sed unde a traxerint nomen, 
docebo sine exemplis, b quoniam in primo libro id ex- 
plicabiliter demonstravi. 

Dactylus dictus est a digito, cujus c articulus figura- ir 
tur incipiens a longa, desinens in duas breves. Digitus 
enim Grsece IolktvXos nuncupatur. 

Anap&stus dactylo contrarius, inde dictus, quod ei 12 
referiatur, d id est repercutiatur, quod Grseci avaicaUiv 
dicunt. 

Tribrachys a suarum syllabarum qualitate nomen 13 
accepit, quod tribus brevibus constet, quse Grsece (3pa- 
%eiai nuncupantur. 

Molossus dictus quod a Molosso Cretensi viro reper- 14 
tus est e [hunc quidam et creticum dicunt]. 

Amphibrachys f nuncupatur, quod ex utraque parte 15 
(quod Graeci afxdn dicunt), brevem (quam ilii fipa^eiav 
nuncupant) continet. 

Amphimacrus, sicut ante se pes, nomen accepit, 16 
quod ex utraque parte longam, quam Grseci fiaKpav di- 
cunt, habet: ^dictus est hic pes etiam creticus, quo- 
niam in Creta insula Corybantes, ut vagitum Jovis 
nati h celarent Saturnum, scutis suis sic sonuerunt gra- 
viter, breviter, graviter. 

Bacchius dictus est, quod ^Baccho, id est Libero 17 
patri, accepta modulatio hujus pedis sono compone- 
batur. 

Palimbacchius dicitur, quod bacchio contraponitur. 18 

a traxerint] iraxerunt L. *> quoniam] Sic L. Putschius quia. 

Tura id om. L. c articulus] articulos L. d id est] Sic L. et 

Putschius. e hunc—dicuni om. L. f nuncupatur] Sic L. 

Putschius nominatur. S dictus est] Sic L. Putschius dictus est 

tamen. h celarent] celerent L. i Baccho] Bacchia L. 



246 Marii Plotii 

*9 De pedibus compositis. 

Simplices igitur pedes sunt duodecitn. Ceteri vero 
omnes compositi sunt, ex disyllabis quidem xvi, quo- 
niam quattuor syllabas, sedecim schemata habent : 
quorum nomina unde derivata sint doceamus. 

20 Proceleusmaticus dictus est, quod choros concitan- 
tes, ut celerius saltationem celebrarent inter se, horta- 
bantur, et hortatio Grsece Kekevaig nuncupatur. 

21 Dispondeus dicitur, quod ex duobus spondeis com- 
ponitur. 

22 Choriambus, quoniam ex trochaso, qui et chorius 
dicitur, et iambo constat. 

23 Antispastus, quoniam ex utraque parte a brevibus 
revellatur, quod Graeci avnuiiav dicunt. 

24 DitrochcEUS, quod ex duobus trochseis figuretur, no- 
men accepit. 

25 Diiambus, ante k se positi pedis ratione dictus est, 
quod duobus iambis teneatur. 

Ionici, qui sunt duo, ab lone inventore suo dicti. 

26 Epitriti quattuor sunt, ideo hoc nomine vocati 
quod ad tres breves una longa variis vicibus teneatur. 

27 PcEones tot sunt numero quot ^etiam Epitriti ; a 
Paeone poeta nomen inditum m possederunt. 

28 Quinque syllabarum pedes ex disyllabis et trisylla- 
bis, vel contra compositi sunt, numero triginta duo, 
quoniam quinque syllabae xxxu schemata habent : 
qua ratione etiam metrum heroicum, quod quinque 
pedibus variatur, xxxn schemata habet. 

29 Sex syllabarum pedes sunt numero sexaginta tres, 
quoniam sex syllaba? schemata habent totidem. Hoc 
tamen scire debemus, quod quinque syllabarum pedes 
et sex in metro reperiri possunt, et maxime in choro- 



k se positi] positi om. Putschius. 1 qtiot etiam] etiam om. 

Putschius. m possederunt] posuerant L. 



Cap. 2. De metris. 247 

rum modulatione, sed non scanduntur eorum pedum 
more, qui ex quattuor syllabis constant. Nam illi 30 
juncti ex disyllabis uno nomine suo nuncupantur: hi 
vero per eas partes, per quas compositi sunt ; ut si sit 
ex spondeo et dactylo pes compositus, non totus in se 
scanditur, sicut proceleusmaticus, sed spondeo et dac- 
tylo: sic etiam si ex duobus dactylis componatur. Sed 
horum omnium subjungere schemata, est quidem pos- 
sibile, sed molestum. 

Cap. II. De metris. 
Metrorum alia sunt simplicia, alia composita. De 
simplicibus ante tractemus ; in quibus generalia sunt 
octo, de simplicibus pedibus quattuor, de compositis 
totidem, et ipsa simplicia nuncupata. Ex dactylo dac- 2 
tylicum metrum dictum, ex anapsesto anapmticum, ex 
iambo iambicum, ex trochseo trochaicum. Hsec qui- 
dem ex simplicibus pedibus facta sunt metra. Ex 
compositis vero, quse simpliciter metra simplicia nun- 
cupantur, baec sunt. A choriambo pede choriambi- 
cum, ex antispasto antispasticum, ex ionibus ionicum, 
n ex pseonibus pceonicum. Hsec metra nn divisa per sep- 3 
tem, undecim reperiuntur. Additur enim dactylico 
quidam spondeazon, unde etiam apud Homerum in- 
venitur versus omnibus spondeis constans, °Iliad. A. 

Arpeitivis' to> § av-v e/c ^icppov yovva^eo-Qrjv. 
Apud Virgilium, si unam Pdetraxerimus syllabam illi 4 
versui, faciemus spondiazontem, 

Aut levis ocreas lento ducunt argento. 
Qe littera sublata ubi est syllaba r cre. Anapsestico 5 
metro proceleusmaticum additur; s nam quoniam dac- 
tylo anapsestus contrarius est, ideo proceleusmaticum 

n e pseonibus] ex pceonihus L. ntl divisa per septemj Infra 6. ex 

oeto undecim. « Iliad. X.] ut L. P detraxerinms] detraxeris L. 

1 e] est L. r cre] grceca L. s nam quoniam] Sie L. nam om. 

Putschius. 



248 Marii Plotii 

metrum ex brevibus omnibus constans, contra spon- 
deadeum undique longum, quod dactylico additur, se- 
cum habet Ionicum duplex est ; est enim a mqjore, 
*est et a minore. 

6 Sic ergo metra sunt generalia ex octo undecim, dac- 
tylicum, spondeadeum, anapaesticum, proceleusmati- 
cum, iambicum, trochaicum, choriambicum, antispa- 
sticum, paeonicum, ionicum majus, ionicum minus. 

7 Dactylicum metrum v solis simplicibus scanditur pedi- 
bus, dactylo, spondeo, trochseo, sed in w novissimo 
loco ; quamvis quidam trochaeum nec in novissima 
dactylici metri parte x concedant, quoniam novissima 
syllaba in omni metro indifferens est, sed hac sua ra- 

8 tione errant. Alia metra vero per c-vtyyiav, vel hirohav 
v scanduntur. %v£vyia disyllabis pedibus junctis unum 
facit pedem : hirobia vero quinque vel sex z syllabis com- 
posita, pedibus unde constat scanditur separatis. 

9 Prsepositis metris hsec considerare debemus, an gene- 
ralia sint, ut dactylicum a vel iambicum, an specialia sint, 
ut heroicum Hipponacticum. Deinde quantitatem an 

ro dimetrum, an trimetrum, an tetrametrum. Deinde 
Kardx^iv, cujus b species sunt quattuor, acatalecticus, 
c quae finit suos pedes, vel suorum pedum tempora ha- 
bentes, ut puta d dactylici in dactylum vel in spon- 
deum, vel aliquem tot habentem tempora, quot etiam 
dactylus, ut, 

Quadrupedante putrem sonitu quatit ungida pulverem. 
vel, 

At tuba terribilem sonitum procul cere canoro. 

ii Catalectus, species est quse minus una syllaba termi- 

* est et a] et om. L. v solis] Sic L. solum Piitschius. w no- 
vissimo loco] Sic L. novissima parte Putschius. x concedunt] con- 
eedant L. y scanduntur] Sic L. scandunt Putschius. z syllabis] 
syllabarum L. a vel om. L. b sunt quattuor] sunt om. 

Putschius. c quaj] Sic L. qui Putschius. d dactyliei in dacty- 

lumj dactijlicum in dactylicum L. 



cap. 3. De dactylico metro. 249 

natur, quam sui pedis quantitas exigit, syllabarum vel 
temporum, ut, 

Postquam res Asice, Priamique evertere gentem. 
Trochaeus est enim gentem, cum deberet aut dactylus 
esse aut spondeus. Brachycatalecticus, species est " 
quae in metris scandendis per av^vyiav, id est per e bi- 
nos pedes disyllabos, venit, cum in novissimo pede 
composito esse debenti tetrasyllabo unus pes de sim- 
plicibus f desit, id est duae syllabse, ut, 

Mcecenas atavis edite re. 
Hic enim unus pes simplex deest, &id est duae sylla- *3 
bae, ut sit plenum metrum Asclepiadeum, quod h spon- 
deis et choriambis constat. Hypercatalectus, species 
est cum finitis pedibus metri praepositi necessariis una 
syllaba abundat, ut, 

Omnia Mercurio similis vocemque coloremque. 
Syllaba abundat, quam imperitissimi et omni arte me- h 
trica separati hebetudine quadarn decepti sequenti ver- 
sui jungunt, 

que Et crinesjlavos, 

cum non sit artis prioris versus pedes sequentibus co- 
pulare. Nunc, sicut proposuimus, de dactylico metro 
*breviter doceamus. 

Cap. III. De dactylico metro. 
Dactylicum metrum omnibus et simplicius k et an- 
tiquius est, quod dividitur in species ] xvi: hexametras 
quidem quattuor, heroicam hexametram, m bucolicam, 
Chcerileam, Priapeiam : pentametras quattuor, catalec- 
tam pentametram, integram, penthemimericam, Ar- 

e binos] Sic L. duos Putschius, f desit] Sic JL. deest Putschius. 
g id est duse] Sic L. id est om. Putschius. h spondeis et chori- 

ambis] spondeo et choriambo L. » breviter] Sic L. prius breviter 

Putschius. k et antiquius] et om. L. J xvi] Sic L. xvn. Put- 

schius. m bucolicarn hexametram] Sic L. hexametram om. Put- 

schius. Posui hexametram post heroicam. 

Kk 



250 Marii Plotii 

2 chilochicam, dactylicam, Sapphicam, Simmiam : tetra- 
metras duas, bucolicam tetrametram, vel heroicam 
Anacreontiam : trimetras tres, hemidexiam, Glyco- 
niam, Pherecratiam tertiam trochaicam : dimetras 
tres, Adoneam, Hymenaicam, penthemimericam. Sed 
simplices de his horum schematibus per exempla tra- 
ctemus. 

3 De heroico metro. 

Heroicum metrum n et Delphicum et Theologicum 
nuncupatur. Heroicum ex Homero, qui hoc metro 
heroum facta composuit ; Delphicurn ab-Apolline 
Delphico, qui primus hoc usus est metro ; Theologi- 
cum ab Orpheo et Musaeo, qui Deorum sacerdotes 
4cum essent, hymnos hoc metro cecinerunt. Hoc me- 
trum recipit pedes hos, spondeum, dactylum, et tro- 
chseum, sed sexto loco, id est novissimo. Spondeus 
igitur et dactylus variati faciunt metrum habere sche- 
mata xxxu, quae aut exemplis ° doctorum aut nostris 
docebimus. 

5 De schematis heroici metri xxxn. 
Monoschematistus dactylicus dicitur, qui omnes pe- 

des quinque dactylos habet, (nam sextus pes non nu- 
meratur inter schemata,) cujus exemplum hoc est : 
At tuba terribilem sonitum procul cere canoro. 

6 Monoschematistus ?spondeadeus, cum quinque pe- 
dibus spondeis versus fuerit compositus, ut, 

Armatumque auro suspexerit Oriona. 

7 ^Pentaschematisti dactylici fiunt modis quinque. Si 
primus sit dactylus, ceteri quattuor spondei, ut Lucre- 
tius libro tertio : 

Limine quijinem vitcejfecit. 
Et ille Virgilii, 

n quod et] quod om. L. ° doctorum] Sic L. alienis Putschius. 

P spondeadeus] Sic L. spondakus Putschius. q pentaschematisti 

dactylicij pentaschematistus dactyli L. 



cap. 3. De dactylico metro. 251 

Nereidum matri et Neptuno JEgazo. 
Si secundus sit dactylus, r ceteri spondei, ut est, 8 

Aut Hevis ocreas lento ducunt argento. 
Si tertius dactylus, ceteri spondei, ut, 

Tuncformas ^mollis radianti ducunt auro. 
Si quartus dactylus, u ceteri spondei, ut, 

Armatumque auro circumspicit Oriona, 
et, 

Quce quondam bustis et culminibus desertis. 
Si quintus dactylus, ceteri spondei, ut, 

Silvestris raris sparsit labrusca racemis. 
Hoc modo fiunt spondei pentaschematisti. Primus 9 
sit spondeus, ceteri dactyli, ut, 

O regina novam cui condere Juppiter urbem. 
Secundus spondeus, ceteri dactyli, ut, 

Tu calamos inflare leves, ego dicere versus. 
Tertius spondeus, ceteri dactyli, ut, ic 

Pocida bina novo spumantia lacte quotannis. 
Quartus spondeus, ceteri dactyli, ut, 

Nec tibi diva parens generis nec Dardanus auctor. 
Quintus spondeus, ceteri dactyli, 

At tuba terribilem sonitum procul cere canoro. 
Decaschematisti dactylici fiunt modis decem. Si u 
primus et secundus dactyli w sint, ceteri spondei, ut, 

Saxa per et scopulos et depressos convalleis. 
Primus et tertius dactyli sint, ceteri spondei, ut, 

x Dardanidumfortissime magnce gentis Hector. 
Primus et quartus dactylus, ceteri spondei, ut, 12 

O Danaum virtus et gloria Nestor. 
Primus et quintus dactyli, ceteri spondei, ut, 

De grege non ausim quicquam Ydeponere tecum. 

r cseteri spondei] Sic L. cceteris spondeis Putschius. s leves] 

levis h. t mollis] Sic L. molles Putschius. u ceteri spondei] 

Sic L. cceteris spondeis Putschius, et sic infra. w sint] sunt L. 

x Dardaniduni] Dardanium L. Y deponere] componere L. 
K k 2 



252 Marii Plotii 

Secundus et z tertius dactyli, ceteri spondei, ut, 

Non me carminibus superat nec Phcebi cultor. 
13 Secundus et quartus dactyli, ceteri spondei, ut, 

Postquam res Asioe magno ceciderunt lapsu. 
Secundus et quintus dactyli, ceteri spondei, 8 ut, 

Contemplator item cum se nucc plurima silvis. 
Tertius et quartus dactylus, ceteri spondei, ut, 

Non me Musarum comitem Marium non laudo. 
Tertius et quintus dactylus, ceteri spondei, 

Tunc alnos primumjluvii sensere cavatas. 
Quartus et quintus dactylus, ceteri spondei, ut, 

Quam Junojertur terris rnagis omnibus unam. 
nEadem ratione fiunt decaschematisti b spondeadei, sicut 
exemplis docebimus. Primus et secundus spondeus, 
ceteri dactyli, ut, 

Infandum regina jubes renovare dolorem. 

15 Primus et tertius spondeus, ceteri dactyli, ut, 

Absinthi laticem deceptaque non c capiatur. 
Primus et quartus spondei, ceteri dactyli, ut, 

Postquam res Asice Priamique evertere gentem. 
Primus et quintus spondei, et ceteri dactyli, ut, 

Fulgor terribili A tonitru quatit altos montes. 

16 Secundus et tertius spondei, ceteri dactyli, ut, 

Conticuere omnes, intentique ora tenebant. 
Secundus et quartus spondei, ceteri dactyli, ut, 

Jamqne tibi ne vana putes hcec Jingere somnum. 
Secundus et quintus spondei, ceteri dactyli, ut, 

Defuit exemplum tibi ponere e lectum prius. 

17 Tertius et quartus spondei, ceteri dactyli, ut, 

Inde toro pater Mneas sic orsus ab alto. 
Tertius et quintus spondei, ceteri dactyli, ut, 

z tertius] quartus L. qui tum om. ceieris — quartus dactijli. a ut 
— spondei] Accesserunt heec ex L. b spondeadei] Sic L. spon- 

deei Putschius. c capiatur] capiantur L. d tonitru] sonitu L. 

e lectum] lcctor L. 



cap. 3. De dactylico metro. 253 

f Cara Deum soboles, magnum Jovis incrementum. 
Quartus et quintus spondei, ceteri dactyli, ut, 

Schemata carminibus cecini s isthcec vobis plane. 
Hujus metri, id est heroici, virtutes sunt tres. Si 18 
o&erog versus fuerit, id est sine conjunctione, ut est illud 
Grsecum, 

Mvjviv aetie 8ea YlvjXvjia^e^ ^AyjXvjog. 
Hoc Latine sic, 

Hic alienus ovis custos bis mulget in hora. 
Si fuerit tetracolos, id est si quattuor verbis vel qui- 19 
buslibet partibus orationis fuerit divisus, cujus vir- 
tutis exemplum Latinum melius lectum est quam 
Graecum, 

Saltantis satyros h imitabitur Alphesibceus . 
Graecum sic, 2 ° 

^Alfioiov (3a(Xi\y)a Trokvypvaoio Muk^j. 
Sed 7toXv fecit illum quasi pentacolon, nam woXvypv- 
croio compositum nomen est. Si fuerit rhopalius ver- 21 
sus, qui a monosyllabo verbo incipiens gradatim crescit, 
et pdvaXov, id est Herculis clavam, imitatur ab k angusto 
et tenui in latitudinem desinens, ut, 

d> fxaKap 'Arpeilrj fioipvjyeveg l oXfiio§ai[j.ov. 
Latinum non repperi, sed potuit illum Virgilius ver- 22 
sum verba commutans sine sensus laesione formare, 

Quarum quajbrma pulcherrima Deiopeia, 
ut sit sic, 

Quce quarumfacie pulcherrima Deiopeia. 
De hexametro heroico et ejus schematibus satis di- 23 
ctum : nunc de hexametro bucolico paulisper tracte- 
mus. Quod metrum ab heroico m hoc diflfert, quod 
illud habet schemata triginta duo, hoc vero decem. 



f cara] rara L. E istheec] Ikec L. h imitabitur] Sic L. mi- 

rabitur Putschius. i alMov'] «jSeo^at L. qui mox tcehpoyjjfecit. 

k angusto] augusto L. J oX/3jo8ai>ov] oA/3io§>? l H.oj/ L. m hoc dif- 

fert] Sic L. hoc om. Putschius. 



254 Marii Plotii 

24 Nam primi pedes tres variati schemata faciunt octo, 
nam quartus pes semper dactylus sit necesse est. 
Quintus pes duo schemata habet, nam aut spondeus 
est aut dactylus. Nam sextus, id est novissimus, 
sicut in heroico metro, indifferens inter schemata u con- 
putatur. 

25 De hexametro bucolico et ejus ° schematibus. 
Bucolicum hexametrum Daphnis pastor vel Thyr- 

sis repperisse dicuntur, quia pastores et poetse fuisse 
perhibentur, de quorum officio nomen est inditum huic 
metro, ut bucolicum diceretur. PDe cujus schemati- 
bus exempla omnia de bucolico carmine Virgilii com- 

26 ponamus. Monoschematisticus dactylus hexametri 

bucolici fit hoc modo, si tres primos habuerit dacty- 

los, nam de quarto nulla queestio est quod dactylus 

sit, ut, 

Ulla dolum meditantur, amat bonus otia Daphnis. 

27 Monoschematisticus spondeadeus fit cum tres primi 
pedes sunt spondei, 

Mutabit merces, omnisferet omnia tellus. 

28 Trischematisti dactylici dicuntur, cum duo dactyli 
sunt et spondeus. Hi enim, id est dactyli, aut duo 
juncti ponuntur, let tertius spondeus, ut est, 

Quin age, si quid habes, in mc mora non erit ulla. 
(aut) Dactylus, spondeus, dactylus, ut est, 

Lenta salixfceto pecori mihi solus Amyntas. 
(aut) Spondeus, duo dactyli, ut est, 

Si nescis meus r ille caperjuit, et mihi Damon. 
Hoc modo etiam Hrischematistici spondei fieri pos- 
sunt, duo spondei et dactylus, ut est, 

Et longum Jbrmose vale, vale inquit Iola. 

29 Spondeus et dactylus, spondeus, ut est, 

n conputatur] Sic L. nuncupatur Futschius. ° schematibus x et 
11 L. P de cujus schenuitibus] cujus schematis L. Q et tertius] 

Sic L. tertius est Putschius. r ille om. L. s trischcmatisticis L. 



cap. 3. De dactylico metro. 255 

Et me Phocbios amat, Phcebo sua semper apud me. 
Dactylus, duo spondei, ut est, 

Judicio nostro tantum tibi cedit Amyntas. 
De quinti pedis schematibus duobus damus exempla 3<> 
aut Virgilii aut nostra. Virgilii, hoc est, ut dactylus 
sit quintus pes, 

Omniafert cetas animum quoque, scepe ego longos. 
ut sit spondeus quintus pes, in hoc metro hoc erit 
exemplum : 

Daphnidis hoc metrum vel Thyrsidis esse constat. 
Sic igitur bucolicum hexametrum schemata habet de-31 
cem, heroicum vero hexametrum *triginta duo. Nunc 
de "Chcerileo metro secundum dispositionem specie- 
rum metri dactylici doceamus. 

De w Chcerileo hexametro et ejus schematibus octo. $ 2 
x Chcerileum metrum, quod et Delphicum et Ange- 
licum nuncupatur, constat penthemimerica caesura, et 
syllaba, et altera penthemimerica. Unde est metrum 
hexametrum catalecticum, una enim syllaba deest ut 
sint in eo pedes sex. Sed exemplis schemata octo 33 
doceamus. Ponamus igitur schemata quattuor, sed 
duplicata utriusque caesurse penthemimericse hujus 
metri, sed, sicut ^antea docui, syllabam adjicientes. 
Primse csesurse est Graecum exemplum: 

'Hvikcc fxev (3aai\ev$ vjv HoipiXog h aaTvpoig. 
Latine sic, 

z Intereunt pecudes stant corpora magna boum. 
In qua syllaba finiatur pars orationis necesse est. 
a Binis dactylis cum suis syllabis, et nulla syllaba in 34 
medio plus, b ut, 

T triginta duo] xxn L. « Choerileo] corialio L. w Chce- 

rileo] corileo L. * Choerileum] Corileum L. y antea] Sic 

L. ante Putschius. Mox prima ccesura L. et om. sic. z intereunt] 

Sic L. inter enbn Putschius. Sic om. L. a binis dactylis] Sic L. 

bini dactyli Putschius. b u t] Sic L. icl est Putschius. 



256 Marii Plotii 

Arma virumque cano, 
[ c Bis] Binis spondeis cum snis syllabis et una in me- 
dio plus, id est in fine primse csesurae : 

Mox etfrumentis est, mox etjrumentis. 

35 Binis dactylis et binis spondeis cum suis syllabis et 
una plus in medio : 

Omnia Mercurio d dant dant Musce dulces. 
Binis spondeis et binis dactylis cum suis syllabis et 
una in medio plus. Exempla vero nos omnia nostra 
damus. Singulis dactylis et singulis spondeis ex utra- 
que parte cum suis syllabis et una syllaba in medio 

plus, 

Cuncta tibi nunc do sic carmina te digna. 

36 Singulis spondeis et singulis dactylis cum suis sylla- 
bis et una in medio plus : 

Musarum cecini nunc cuncta metra tibi. 
e Dactylo, spondeo, sua syllaba, et una altera plus, spon- 
deo, dactylo, et syllaba : 

Optima { Musarum do metra Chcerilii. 

37 sSpondeo, dactylo, sua syllaba, et una altera plus, et 
dactylo, spondeo, et syllaba: 

Prcecepta memorans de pectore ccclesti. 

38 Haec sunt schemata metri Chcerilii. Sed ne qui nos 
imperitiae arguat quod quattuor schemata promisimus 
esse hujus metri, sed bina singulse csesurse, et exempla 
posuimus h octo, hoc debet sciri, quod singulse csesurse 
hujus metri percussae quaterna schemata habent, in 

39 se tamen copulata altera quaterna. Nam aut quat- 
tuor sunt dactyli, ex utraque parte bini, aut quattuor 
sunt spondei, ex utraque parte bini, aut primi duo 



c bis om. L. d dant dant] Sic L, semel dant Putschius. 

e dactylo spondeo] dactylus spondeus L. qui tum om. sua syllaha — 
syllaha. f Musarum do metra Chcerilii] vietrarum demetri Cho- 

rili L. g dactylo spondeo] spondeus dactylus L. spondeo dacty- 

lo] dactylus spondeus L. h octo] octo bina L. 



cap. 3. De dactylico metro. 257 

sunt dactyli et duo novissimi spondei, aut duo spon- 
dei primi et novissimi duo dactyli, aut in prima parte 
dactylus et spondeus, et in novissima sit dactylus et 
spondeus, aut in prima parte spondeus et dactylus, in 
x novissima sit spondeus et dactylus, aut in prima parte 
dactylus et spondeus, in novissima spondeus et dacty- 
lus, aut in prima spondeus et dactylus, in novissima 
dactylus et spondeus. Quorum schematum exempla 40 
k supra tractavi. Hoc tamen scire debemus, quod ex 
hoc metro sublata illa syllaba quas plus ponitur in 
prima csesura penthemimerica, et secunda caesura 
^remanente integra monoschematista dactylica pen- 
themimerica, erit metri elegiaci secundus versus pen- 
tameter, quod metrum ideo non est additum in nu- 
mero specierum m metri dactylici, quoniam non est 
uniforme per singulos versus sed binos, et quoniam 
species est speciei, n id est metri Chcerilii, non generis, 
id est metri dactylici, tamen demus exempla sche- 
matum, id est metri elegiaci, quod primum versum 
habet schematum triginta duo : nam heroicum con- 
tinet, cujus metri schemata supra ° monstravimus. 

Nunc secundi versus schemata habet, sicut exem- 41 
plis docebo. Secunda vero caesura et ipsa penthemi- 
merica monoschematista est, nam semper duos Pdac- 
tylos habet ; prior vero ^aut duos dactylos, ut est, 

Accipe carmina T nunc Maxime jussa tua. 
aut duos spondeos, ut est, 

Hoc metrum cceptum s Simplicijussa tenet. 
aut dactylum et spondeum, ut est, 42 



i novissima] novissima parte L. k supra om. L. * rema- 

nente integra] Sic L. integra oni. Putschius. m metri ora. L. 

n id est metri om. L. ° monstravi] monstravimus L. P dacty- 

los habet] Sic L. habet om. Putschius. 1 aut duos — accipe] Sic 

L. aut om. Putschius, qui mox accipiet. r nunc om. L. s sim- 

plici] simplicia L. ccepto simplice conj. Santenius ad Terent. Maur. 
p. 288. Sed v. infra s. 52. Mox dactylicum L. 

l1 



258 Marii Plotii 

Grammaticus dat hcec carmina l sicca legi. 
aut spondeum et dactylum, ut u est, 

Et te Maxime nunc gaudet habere Deos. 

43 Elegiacum metrum dictum est, quod esset sonat in- 
terjectionem flentis ; et hoc metro mortuis fletus com- 
ponebant antiqui, vel epigrammata conseerationum, 
sicut Horatius docet de Arte poetica sic : 

Versibus impariter junctis querimonia prima, 
Post etiam inclusa est voti sententia compos. 
Auctorem vero hujus metri,id est elegiaci, x quidam Py- 
thagoram, alii Ortugen, nonnulli z Mimnermum dicunt. 

44 Unde de incerto auctore eleganter Horatius lusit sic : 

Quis tamen exiguos elegos emiserit auctor 
Grammatici certa?it, et adhuc subjudice lis est. 
Nunc secundum ordinationem supra positam, quartam 
speciem hexametram metri dactylici doceamus, quse 
est Priapeia. 

45 De metro Priapeio ^monoschematisto hexametro. 

Priapeium metrum b monoschematistum est. Con- 
stat enim spondeo, duobus c dactylis, spondeo, dac- 
tylo et spondeo, ut est apud Homerum versus ille, 

"■KovpYjTes t epovyovTo kou AituXoi fj*eve')(jxp[x,ou. 
Inveni et apud Virgilium hac divisione, e in qua tamen 



* sicca] sic L. <* est om L. x alii] quidam L. z Mimner- 
mum] Minervam L. a monoschematisto] Sic L. monoschematis- 

tico Putschius. D monoschematistum] Sic L. monoschematisticum 

Futschius. c dactylis spondeo] Sic L. dactylis et spondeo Putschius. 
d KovprjT€i;~] povpvjret; L. e in qua] in om L. 

43. quod esset sonat] quod e e siti sint Pythagoras et Ortyges, si 

esse constat Santenius ad Te- quis fuerit, vel Ortages, ut habet 

rent. Maur. p. 305. qui esse non codex Scaligeranus, iidem vide- 

esset legi monet in codd. Scal. rint librarii, qui ineodeni codice, 

Voss. et Vossiano, pro Putschii Mim- 

ib.Pythagoram — Ortugen] Cur nermo exhibuerunt Minervam. 

pro Callino et Archilocho suppo- SANTEN. Ter. Maur. p. 285. 



cap. 3. De dactylico metro. 259 

observandum est, ut in utraque versus divisione finita 
sit pars orationis, ut est illud Virgilianum, 

Externum tulit, aut cruor hic de stipite manat. 
f et illud iterum, 

Cui non dictus Hylas puer, et Latonia Delos. 
Hoc metrum divisum faciet per singulas divisiones 46 
suas duo dimetra, de quibus opportunius tractabo. 
Nunc quoniam hexametras species quattuor metri 
dactylici tractavimus, consequens est, ut sicut ordina- 
vimus de pentametris doceamus. 

De pentametro integro acatalecto monoschematisto. 47 
Est metrum integrum pentametrum dactylicum 
quod semper quinque dactylis constat, quale est ex- 
emplum Graecum illud, 

gAEIKONA H*AAHNEN Hnm MONON12AHTO. 
Latina exempla haec, 

Italiam sequimur fugientem et volvimur, 
et, 

Quadrupedante putrem sonitu quatit ungula, 

et ' 

At taba terribilem sonitum procul cere cit. 

Huic metro detracta syllaba novissima h faciet metrum 
Simmium sic. 

De metro Simmio pentametro monoschematisto. 48 
Simmium metrum pentametrum monoschematistum 
est, constat enim semper quattuor dactylis et quinto 
pede syllaba indifferenti. Unde quasi quintus pes 
schemata habet quattuor. Nam aut spondeus erit, 
aut pariambus, id est pyrrhichius^ aut trochaeus, aut 
iambus. De cujus schematibus quattuor Latina dabi- 
mus, nam Graecum unum repperi solum, 

f et illud] Sic L. Et om. Putschius. S corrupta verba resti- 

tuere nequeo, AelMONAAA*eA6NeinT^MeNONoAecO L. & fa- 

ciet] facit L. 

L 1 2 



260 Marii Plotii 

Xa/joe ava\ erape ^aSeag [xaKap rifiag. 
Latina exempla hsec sunt: quattuor dactyli et spon- 
deus, ut est, 

^Fulmine magna Jovisjerit oppida grandi. 
49 quattuor dactyli et pariambus, id est pyrrhichius, 
k ut est, 

Ipse pater tuam Juppiter erige domum. 

quattuor dactyli et trochseus, ut, 

Culminibus crepitans sonat horrida grando. 
quattuor dactyli et iambus, ut est, 

Agricolis dedit omnia dulcia Ceres. 
Huic metro, id est Simmio, metrum JE,o\\cmv\ dacty- 
licum Sapphicum contrarium est. Nam incipiens a 
pede disyllabo desinit in Mactylos quattuor, sicut ex- 
emplis docebimus. 

5° De metro JEolico Sapphico pentametro dactylico. 
Metrum JEolicum Sapphicum m pentametrum con- 
stat, sicut dixi, primo pede disyllabo quolibet, ceteris 
quattuor dactylis. Unde primus pes ejus quattuor 
schemata habet, sicut Simmii metri pes novissimus, 
quod exemplis Latinis quidem quattuor docebimus, 
nam "Grsecum unum repperi. Grsecum exemplum 
hoc est, 

Hpafxav (J.ev eya ae6ev, 'At6i, iraXai iiOKa. 
51 Latina exempla hsec sunt, spondeus, quattuor dactyli, 
ut est, 

O regina novam cui condere Juppiter. 
Pariambus, id est pyrrhichius, dactyli quattuor, ut 
est, 

Erat Hectoreus tumulus rapidum prope. 

1 Fulmine] jlamine L. k ut Ipse pater Juppiter tuam] ut est ipse 
paier tuam Jupiter L. 1 dactylos 1111] Sic L. quattuor om. Put- 

schius. m pentametrum constat~\ Sic L. constat om. Putschius. 

n Grcecum om. L. ° HPANANMENETCOCeeeNATeinAAHTOPA. Sic 
L. Reposui 'At0<, quod latet in arei, pro Putschiano oire. 



cap. 3. De dactylico metro. 26 1 

Trochaeus, quattuor dactyli, ut est, 

vCore magna Deum genitrix Phrygiam regit. 
De Sapphico ^/Eolico pentametro satis dictum est; 
nunc ad penthemimericum duplex Archilochium pen- 
tametrum veniam. 

De metro r pe?ithemimerico Archilochio pentametro. 52 
Archilochium dipenthemimericum pentametrum con- 
stat ex duabus divisionibus penthemimericis s mono- 
schematistis. Semper enim binis dactylis constat, ut 
est ^exemplum Grsecum, 

'Ev &e BaTOuo-fa^?, ev &e BaTov(Tia$Y)s. 
Latine sic : 

Simplici summe virum, Maxime summe virum. 
Hoc metrum Archilochium u pentametrum dactyli- 
cum dipenthemimericum ab w Elegiaco metro hoc 
differt, quod illud habet primum versum heroicum 
hexametrum, secundum vero dimetrum penthemime- 
ricum, hoc vero solum dipenthemimericum ; et quod 
illud primam csesuram x tetraschematistam habet, hoc 
vero utramque monoschematistam. De pentametris 
dactylicis speciebus quattuor satis dictum. Nunc ad 
tetrametras species veniamus, quae sunt numero duse 
sicut supra praemisi. 

De y tetrametro hexametro bucolico vel heroico. 53 
Tetrametrum hucolicon octo schemata habet : tres 
enim pedes primi variantur. Nam quartus semper 
dactylus sit necesse est in bucolico tetrametro. In he- 



P Core] Cere L. qui mox Phrygia. 1 ^Eolico] JEolico penta- 

metro L. est om. L. r penthemimerico] pentamemerico L. s mo- 
noschematistis] Sic L. monoschematisticis Putschius. * exemplum 

Grsecum] Sic L. exemplum om. Putschius. u pentametrum dacty- 
licum] Sic L. pentametrum oin. Putschius. w Elegiaco] Sic L. 

JEolico Putschius. x trischematisticam] tetraschematistam L. qui 

mox monoschematistam pro monoschematisticam. Y tetrametro 

om. L. 



262 Marii Plotii 

roico vero sunt schemata sexdecim. Nam quattuor 
pedes variantur in tetrametro heroico, sicut exemplis 
docebimus, de bucolico quidem tetrametro ex libro 
bucolicorum vel georgicorum, de heroico vero tetra- 
metro de omni corpore Virgilii. 

54 Tres dactyli, nam quartus z semper dactylus, 

Ulla dolum meditantur, amat bonus. 
Tres spondei et dactylus, ut, 

Mutabit merces omnisjeret. 
Duo dactyli, spondeus et dactylus, a ut, 

Quin age si quid habes in me mora. 
Dactylus, duo spondei, et dactylus, ut, 

Judicio nostro tantum tibi. 
Dactylus, spondeus, dactylus, et dactylus, ut, 

Lenta salixjbeto pecori mihi. 
Duo spondei, dactylus, ut, 

Et longumjormose, vale, vale. 
Spondeus, duo dactyli, dactylus, 

Et nobis idem Alcimedon duo. 
Spondeus, dactylus, spondeus et dactylus, ut, 

Et me Phoebus amat, Phcebo sua. 

55 Sic ergo bucolicum quidem tetrametrum octo sche- 
mata habet, b quarto pede semper dactylus, ceteris tri- 
bus variatis. Heroicum vero tetrametrum, quamvis et 
ipsum quattuor habeat pedes dactylicos sicut et illud, 
tamen schemata habet sexdecim, quoniam quattuor 
pedes variati sexdecim schemata faciunt, quod exem- 
plis docebimus. 

56 Quattuor dactyli, ut, 

Sic tibi nulla dies malum inferat. 
Tres dactyli, spondeus, ut, 

Tityre tu patidce recubans sub. 
Duo dactyli, duo spondei, ut, 

Talia scecla suis diocerunt. 

z semper om. L. a ut om. L. b quarto pede semper dacty- 

lus] Sic L. quarto semper dactylo Putschius. 



cap. 3. De dactylico metro. 263 

Dactylus, tres spondei, ut, 

Candidus insuetum miratur. 
Quattuor spondei, 

Flammarum longos a tergo. 
Tres spondei, unus dactylus, ut, 

Exportant tectis et tristia. 
Duo spondei, duo dactyli, 

Mooc etjrumentis labor additus. 
Spondeus, tres dactyli : 57 

Saltantis Satyros imitabitur. 
Dactylus, spondeus, dactylus, spondeus, ut, 

Musa mihi causas mernora quo. 
Spondeus, dactylus, spondeus, dactylus, ut, 

Clamoremque ferunt ad litora. 
Spondeus, dactyli duo, spondeus; 

Insignem pietate virum tot. 
Dactylus, spondeus, duo dactyli, ut, 

Hinc pecudes, armenta, virum genus. 
Spondeus, dactylus, duo spondei ; 

Circum perque duas in morem. 
Duo dactyli, spondeus, dactylus, ut, 5 8 

Chalcidicasque levis tandem super. 
Duo spondei, dactylus, spondeus, ut, 

Contundet c moresque viris et. 
Huc usque de bucolico vel heroico tetrametro. Nunc 
de secunda specie dactylica tetrametra Anacreontia 
componamus. 

De metro Anacreontio tetrametro dactylico 59 

monosch ematisto. 
^Anacreontium tetrametrum dactylicum a tetrametro 
bucolico hoc differt, quod illud quidem e schemata ha- 
bet octo, habet et quartum pedem semper dactylum, 

c moresque viris] morum viris L. d Anacreontium metrum tetra- 
metrurn L. e sdiemata habet octo, habet et] Sic L. octo schemata 
habet Putschius. 



264 Marii Plotii 

hoc vero f monoschematistum est : nam semper tribus 
dactylis percutitur et quarto pede spondeo. Cujus me- 
tri exemplum Graecum est, 

&'A&tY*eAes yjxpteaaa yeXiooT. 
Latinum exemplum hoc, 

O mihi prceteritos referat si. 
Quoniam de tetrametris daetylicis speciebus docui- 
mus; nunc de trimetris dactylicis doceamus. 

60 De hemidexio trimetro acatalecto dactylico. 

Hemidexium trimetrum dactylicum, ut quibusdam 
placet, monoschematistum est, ut semper tribus dacty- 
lis percutiatur, negantibus aliquod metrum speciale 
plus quam unum schema posse recipere imperitissime. 
Nam heroicum cum sit speciale, tamen nullo quamvis 
imperitissimo contra dicente habet schemata h xxxn. 

61 Ergo et hemidexium trimetrum dactylicum schemata 
habet octo. De quibus unum solum ponam Grsecum 
exemplum hemidexium, quod repperi, tribus dactylis 
constans, ut, 

^eJVe rov kp^iXoyjJV Ta<pov. 
Latinum exemplum hemidexium trimetrum dactyli- 
cum hoc erit monoschematistum dactylicum, ut, 

Et Chaos et Phlegeton loca. 
Secunda species trimetri dactylici Glyconia nuncupa- 
tur, k de qua brevissime doceamus. 

62 De Glyconio trimetro dactylico. 

Glyconium trimetrum dactylicum monoschemati- 
stum est. Constat enim semper spondeo, duobus dac- 
tylis, sicut omnibus peritissimis placuit ; ut quibusdam 



f monoschematistum est.] Sic L. esi om. Putschius. S NAI 

MEAE XAPI6CCA X6A6IAOI L. h xxxii] Sic L. triginta quinque 

Putschius. i S6IN6 TON APXeBPOT TA*ON L.. k de qua] sed 

quam L. 



cap. 3. De dactylico metro. 265 

non bene curiosis licet ut primus pes quattuor sche- 
mata habeat, incipiens a quolibet disyllabo, et duo pe- 
des schemata cclvi, ut quivis de trisyllabis pedibus 
sint, qui sunt octo. Grsecum exemplum hoc est, 

ApiGTov [x,ev v$ct)p, o &e. 
Latinum hoc, 

regina novam cui. 
De tertia specie trimetra dactylica breviter compona- 
mus. 

De l Pherecratio monoschematisto symptycto. 63 
Pherecratium trimetrum quod quidam <tv[mftvktov 9 
alii m anapsesticum dicunt,monoschematistum est. Sem- 
per enim spondeo, dactylo, spondeo percutitur. Cujus 
exemplum Grsecum est, 

%pvaog alGofxevov itvp. 
Latinum, 

Cessit condere gentem. 
His copulatis, Glyconio praeposito, et Pherecratio sub- 
juncto, erit illud metrum hexametrum monoschemati- 
stum Priapeum, de quo paulo ante monstravi, quod 
constat prima parte ex Glyconio, spondeo, duobus 
"dactylis, in novissima vero, sicut Pherecratium, 
spondeo, dactylo, spondeo, 

regina novam cui cessit condere gentem. 
Externum tulit, aut cruor hic de ° stipite manat. 
Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos. 



De trochaico trimetro. 6 4 

vTrochaicum trimetrum quattuor schemata habet : 



1 Pherecratio — symptycto] feratio — simtisto L. m anapcEsticuni] 
antispasticum Santenius ad Ter. Maur. p. 373. n dactylis] spon- 

deis L. o stipite manat om. L. P Est trochaicum trimetrum 

habens schemata 111 L. 



266 Marii Plotii 

duobus enim pedibus variatis tertium semper tro- 
chaeum habeat necesse est, 

IM^ ii cf)o{3ov $ ayopeve. 
(Ebale quem, generasse. 
Huic contrarium ex duobus spondeis et trochseo, 

Et longumformose, 
Dactylo et spondeo, 

Quidve dolens regina. 
Spondeo, dactylo : 

Insignem pietate. 
Huc usque de trimetris: nunc ad dimetra veniamus. 

55 De Adonio dimetro Sapphico dactylico. 

Adonium dimetrum dactylicum catalecticum a Sap- 
pho r inventum est ; unde etiam Sapphicum nuncupa- 
tur monoschematistum, semper enim dactylo et spon- 
deo percutitur, 

a tov Aficaviv. 
Unde in Sapphici metri conclusione sensus apud Ho- 

ratium sic, 

Terruit urbem 
Pyrrha sub antro. 

Virgiliana hsec, 

Juppiter urbem 

Ora tenebant. 
Huic metro, id est Adonio, addita syllaba faciet Hy- 
menaicum. 

66 s De Hymenaico metro Sapphico. 

^Hymenaicum dimetrum dactylicum, Sapphicum mo- 
noschematistum est : semper enim duobus dactylis 
constat, 

q M€TI <J>OBONAArOP€C€ 0€BAA€ L. ^t* ^ojSo; pedo,; aXro CEbale 
Putschius. r inventum est] est om. L. Tum unde etiam pro unde 

jam. Paulo infra urbem — urbem accesserunt ex L. s JDe metro 

hymenaico dimetro Sapphico L. * Metrum hymenaicum L. 



cap. 4. De Iambico metro et ejus speciebus 8$c. 267 



tov KaXvftaviov. 

Inde thoro pater. 

Mens sibi conscia. 
Huic metro w acatalecto, id est Hymenaico, addita syl- 
laba faciet metrum Archilochium x penthemimericum, 
sed simplex. 

De Archilochio penthemimerico simplici hyper- 67 
catalecto. 

Archilochium, ypenthemimericum simplex hyperca- 
talectum monoschematistum est: constat enim sem- 
per duobus dactylis et syllaba, 

ev §€ BaTOv<Tid^Yjg, 
et, 

jj.Yjviv dei^e 6ed. 

Arma virumque cano. 
Lydia dic per omnes. 
Hoc metrum duplicatum faciet Archilochium dipen- 
themimericum pentametrum de quo paulo ante trac- 
tavi. Hoc tamen scire debemus, quod dactylicum me- 
trum et ejus species septendecim, quattuor catalexibus 
unam solam non recipit brachycatalecticam. 
Has tibi dactylici species per carmina metri 
Bis senas et quinque simul z dedit ore sacerdos. 

Cap. IV. De Iambico metro et & ejus speciebus 
viginti tribus. 

lambicum metrum non ut dactylicum simplex est, 
sed varium : cujus species sunt infinitae, sed princi- 

v fvqviov rov KtzkvUviov] TeCCepylAHNIONWTONAAONION. L. qui- 
bus litteris duo exempla hujus metri videntur contineri. w acata- 
lecto] caialecto L. x penthemimericum] pentameticum, L. Y pen- 
themimericum metrum simplex L. z dedit] edit L. a hujus sp. 

xxxiii L. 

M m 2 



268 Marii Plotii 

pales et nobilissimse viginti tres. Haec pura iambica 
trimetra quae Archilochica nuncupantur, quod solos 
iambos recipit et raros spondeos. 

2 De puro iambico trimetro Archilochio acatalecto. 

De hoc metro, id est puro iambico trimetro Archi- 
lochio, exempla Groeca hsec sunt, 

Hdrep k.vKap.fia notov €(j>pda<o rotie 
[ b e7ro$- ; rtg rxag Ttapr^ipev (ppeva$.~] 
Latina haec, 

Ibis Liburnis inter alta navium. 
et; 

Paratus omne CcEsaris periculum. 
Hujus pedis, id est, iambici metri ideo additus est pes 

3 spondeus ut ejus velocitas tardaretur. Sic enim Hora- 
tius de metro iambico docet in libro qui c inscribitur 
De Arte Poetica, 

Syllaba longa brevi subjecta vocatur iambus 
Pes citus. 
Postea de eo, 

Non ita pridem 
Tardior ut paidlo graviorque veniret ad aures 
Spondeos stabiles injura paterna ^recepit. 

4 Est et tragicum iambicum, et comicum iambicum, et 
clodum iambicum, quod Hipponacticum nuncupatur. 
Scanduntur autem pedibus quinque, dactylo, spondeo, 

5 iambo, tribrachy, anapaesto. Hoc tamen observare de- 
bemus quod in prima parte et tertia et quinta hi pedes 
quinque reperiuntur. In secunda vero et quarta parte, 
(nam de sexta nulla ratio est, quoniam in omni metro 
pes novissimus indifferens est,) illos ponere debemus 
qui ex brevi incipiunt, iambum, tribrachum, anapse- 



b enON KI ACI Ky CMqClAITEN nPOAI. L. c inscribitur] 

scribitur L. d recepit] recipit L. 



cap. 4. De Iambico metro et ejus speciebus Sfc. 269 

stum. Sic Horatius de Arte Poetica propter iambum 6 
pedem, 

Non ut de sede secunda 
Cederet, aut quarta. 
id est, non e permittens spondeo partem secundam aut 
quartam. Sextae partis ideo non fecit mentionem, quia 
sicut ante dixi de pede novissimo nulla ratio est. No- 7 
tandum tamen sit quod frequenter docuimus f cetera 
omnia metra, excepto dactylico et ejus speciebus, £per 
dipodiam vel syzygiam scandi, sicut Horatius docet, 

h Non ut de sede secunda 
Cederet, aut quarta socialiter, 
id est sociatus et copulatus, cum alter de illis scilicet 
quattuor quod supra docui, cum spondeo } in iambi- 
cum metrum convenire. Distant tamen inter se hae 8 
species iambici metri quas supra posui usu pedum. 
Nam in tragico, ut altius sit, spondei frequenter po- 
nuntur ; est enim res tumida tragoedia. Sic Horatius, 
Indignatur item privatis ac prope socco 
Dignis carminibus narrari carna Thyestce : 
id est humili et vili sermone, hoc est, comico. k Nam 9 
frequenti iambo res tragica dici non debet. In comico 
vero iambico frequentiores ^iambi, anapsesti, vel tri- 
brachi debent poni, quia res comica, id est urbana et 
laeta, velociore pronuntiatione per breves pedes est 
componenda. Clodum vero, id est Hipponactium, in 10 
ceteris quidem m simplicibus quinque pedibus simile 
est tragico quam comico iambico, in novissimo vero 
n ab ambobus discrepat. Nam ante novissimam sylla- 
bam, non ut °illa brevem habet, sed longam. 

e permittens] permutans L. qui supra om. sede. f cetera om. L. 
S cetera ornnia metra per dipodiam — sicut ipse Horatius L. h non] 

nam L. > in om. L. k Nam frequenti] Sic L. Nam om. 

Putschius. * iambi] iambo L. m simplicibus quinque pedibus 

simile] Sic L. quinque simplicibus pedibus similior Putschius. n ab 
om. L. ° illa] illam L. et mox habeat. 



2/0 Marii Plotii 

ii De Hipponactio clodo trimetro acatalecto iambico 
Ananio. 

Hipponactium trimetrum clodum percutitur sicut 
iambicum trimetrum Archilochicum comicum vel tra- 
gicum, sed Ppenultimam syllabam longam habet con- 
tra illorum rationem quse brevem habent. Exemplum 
clodi Hipponactii hoc est, 

Akgv<to,6 lTnriovaKTog, ov yap aXX vjkq. 

Latine, 

Latina trado carmina sic sacerdos. 

12 Crescit autem iambicum metrum a dimetro usque ad 
tetrametrum, et icatalexis recipit totas, id est quat- 
tuor. Quamvis ausi sint multi et pentametra et hexa- 
metra iambica componere. De quibus omnibus exem- 
pla ponemus. 

13 De metro catalecto iambico Anacreontio. 

Dimetrum catalecticum Anacreontium heptasylla- 
bum hoc modo, 

[jlIv 8e\vv fj.dyea6ai, 
r 7rdpe<TTi yap, fj.a^eadco. 

Deest enim una syllaba ut sit dimetrum plenum, ideo 
s catalecticum. 

i 4 De acatalecto dimetro Archilochio. 

Acatalectum Archilochiu?n dimetrum iambicum fit 
syllaba addita Anacreontio dimetro catalectico, ut est, 

ti [xaKpa ovj (f)povei<; Takav ; 



P penultimam syllabam] Sic L. syllabam om. Putschius. q cata- 
lexin L. r ndpeo-Tc] Sic L. et wdpeo-Ti Putschius. s catalecticum] 
catalecticum oblivionem sensit Anacreo tenius L. Sed vide §. seq. in 
fine. 



cap. 4. De Iambico metro et ejus speciebus 8$c. 27 1 

Oblivionem sensibus. 
x Anacreonta Teium. 

De dimetro acatalecto clodo Hipponactio. *5 

Hipponactium dimetrum acatalectum clodum iam- 
bicum fiet hoc modo, cum penultima syllaba pedis 
quarti simplicis longa sit, cum iambico deberet esse 
brevis, 

youp v « <tv Aecr/3iKa ILdircpco. 

Salveto Lesbia Sappho. 

De Alcmanico trimetro brachycatalecto coluro. 16 

Trimetrum iambicum brachycatalectum colurum, 
quod Alcmanium nuncupatur, percutitur w sic, cum no- 
vissimus pes, id est tertius, debens et ipse sicut duo 
ante se quattuor habere syllabas, duas x habeat, ut est, 

[xeXei <po(3w & ovy V7rvacrcrei Keap. 
Relapsus atque notus in vultus. 
Huic si addiderimus alterum pedem disyllabum iam- 17 
bum, erit trimetrum iambicum purum acatalectum Ar- 
chilochium, de quo paulo ante tractavi, 

y AcrKpeg ft,ev ovk eaecm [J.01 kvyvog (3a$vg. 
Relapsus atque notus in vultus honor. 
Beatus ille qui procul negotiis. 

De metro catalecto iambico. 18 

Trimetrum catalecticum iambicum fit hoc modo, 
cum una syllaba deest, ut sex pedes iambici binis 
junctis trimetrum faciant, ut est, 

z 'ANTOTI MOTEA nPOEIMEEON. 



* Anacreonta Teium] Ita rescripsi. Anacreontius Putschius. v u 
<rv\ a-v om. L. w sic] si L. x habeaf] Sic L. habet Putschius. 

y ACKICMeNOTK6C€CTINOIAIXNOX. L. ~ z ut est, ANTWTI- 

MOTCAIinOCMHCON L. 'AvTuvtvai t* iaov<toc, itpoavy.vti<70v peXoi; Terhee- 
rius. 



272 Marii Plotii 

Hic enim cum una syllaba in fine deest, catalecticum 
fecit esse non trimetrum iambicum, ut est, 

Setosa duris & exuere pellis. 
Hic enim si fuerit addita in fine syllaba, fiet Archilo- 
chium, de quo paulo ante tractavi, 

b 'ANTONI NOTI MOT2A IIPOEAAMISATOS. 
Setosa duris exuere pellibus. 
c YiaTep AvKa[x(3a ttoiov ecppacra TO^e. 
Ibis Liburnis inter alta navium. 

19 De palimbacchio comico trimetro. 

d Palimbacchicum comicum trimetrum acatalecticum 
fit hoc modo; primo pede anapsesto, secundo e iambo, 
tertio dactylo, tribus iambis, sed novissima syllaba in- 
differens, invenitur enim Pyrrhichius, qui per commu- 
nem syllabam finit partem orationis. f Pro iambo ac- 
cipio, 

A/^u/ao? tz6$ vjfxh nepiTvyjxiv [aovctiko$. 

Didymus shares musicas poeta lumine. 

10 De Hipponactio trimetro Ananio clodo acatalecto. 
Hipponactium Ananium clodum trimetrum iambi- 
cum acatalecticum fit hoc modo, cum novissimus pes 
disyllabus a longa h incipiat cum deberet a brevi, ut 
iambus sit, non spondeus vel trochseus, ut est exem- 
plum hoc: 

1 AKOvaaO \7n1avaKT0g, ov yap eeAA yjKa. 
Q,$ 01 fxev ayei BcuTraAco KaTVjpcovTO. 

co 

a exuere pellibus] exurat pellis L. b ANTONINOIIAIOXCA- 

IIPOCAAeCTATOC L. c nATHPaINAMBAP0IC0CiiIe*P«C5 

TOAH. L. d est catalecticum L. e ianibo] iambico L. f pro 

iambo accipio accesserunt ex L. mox dedi neptTv%uv pro nephvxev. 
g hares] kares L. h incipiat] Sic L. incipit Putschius. * AKOICA- 
TnPONAKATOC OTAPAAHKOKAAZOMENIOTBOTNAAOC KA0HIN6. 
Vide Rufinum de Metris Comicis p. 2712. ubi legitur, u KXa^owfW 
Bovnako^ KartKTeivev. 



cap. 4. De lambico metro et ejus speciebus fyc. 2/3 

Non usitatas inferam positiones 
Cares ^amore castitas incendenti. 

De duplici clodo Hipponactio trimetro acatalecto. 

Duplex clodum Hipponactium trimetrum acatalec- 
tum fit hoc modo, cum tertii pedis quattuor syllaboe 
sunt longae, ut est exemplum hoc, 

avafiivcra aftjJLVjTi TTpoanraiav KocXa. 

^Senes quod omnes rideant cunctos canos. 
Hic enim pes novissimus quattuor suas syllabas longas 
habet. inaiw kwXw. cunctos canos. 

De amphicolo Hipponactio trimetro acatalecto. 

Amphicolum Hipponactium clodum fit hoc modo, 
cum ex utraque parte iambici metri prima et novis- 
sima clodum sit metrum. In prima clodum est, cum 
in secundo loco debente poni iambo, vel tribrachy, vel 
anapsesto, spondeus vel dactylus ponatur, sic et in no- 
vissima, quale est hoc exemplum, 

m 0KIEAPPQNAIAI0I02IN ev X o ? otg /3aK X w. 
Vos isthcec intro auferte abitejam nostri. 
Nam hazc in n secundus pes spondeus est, cum debe- 
ret unus esse de his qui a brevi incipiunt, iambici et 
novissimus, ideo amphicolum, ex utraque parte, quod 
apcj)} Graece dicitur, clodum, sed quod Grseci ° X (okov vo- 
cant. 

De tetrametro iambico brachycatalecto coluro. 

Tetrametrum brachycatalectum colurum fit hoc 
modo, cum novissimus pes debens habere syllabas 
quattuor, duas habet, ut est, 



k amores L. * senes] se non L. m OKIOAPPONAIAIOIOCI- 

N€C XOPOlC BAXXO)N L. Conj. amicus, ovk appr,v alloioiaiv iv %. (3. 
An o x a ' l P uv Au8<W*v iv %. /3. u secundo pede] secundus pes L. 

° %&>X&>v L. 



274 Marii Plotii 

o Uv6iog fAeaofxcpaXiog 6eog itap eayapaig. 

Post insepulta membra differant lupi mali. 
Hic enim unus pes disyllabus deest, ut sit tetrame- 
trum plenum acatalectum. Meiovpov dicitur, quod minus 
sit, (quod Graeci [xeiov dicunt,) coda, id est novissima 
r parte, quam Grseci ovpav vocant. Sic et colurum quod 
sit KokofioeiVeg, curtum ev rjj ovpa, id est in coda, in 
fine. 

24 De tetrametro catalectico comico. 

Comicum tetrametrum catalecticum fit hoc modo, 
cum novissimus pes tres habeat syllabas, debens ha- 
bere quattuor, 

AiKaiog eaxiv <p6ovog, tov yap (p6ovovvTa ^aKvei. 

Indormis cunctis omnium cubilibus malignis. 
Hic enim una syllaba deest ut sit integrum tetrame- 
trum s acatalectum, de quo breviter doceamus. 

25 De tetrametro acatalecto iambico. 
Tetrametrum chorium hypercatalectum fit hoc 

modo, cum in locis quidem paribus pedes iambici tri- 
syllabi ponuntur incipientes a brevi, hoc est tribra- 
chys et anapsestus, et in novissimo *antibacchus a 
brevi (vel) amphibrachys propter novissimam syllabam 
indifferentem. In locis vero imparibus disyllabi iam- 
bicij aut v iambus aut spondeus, ut est, 

Multos Helena mros ^lepida suo subigit amore pulchro. 



r parte] pars L. s acatalectum] Sic L. catalectum Putschius. 

' antibacchus] Sic L. aut Bacchius Putschius. v iambus et spon- 

deus] iambi aut spondeus L. w lepida'] tepida L. 

23. i^ea-o^epaXiot;'] peo-op.<f>aXo<;. corus, caurlex codex. TERH^E- 

Nam quarta sede requiritur iam- RIUS. 

bus, ut infra dicitur in tetrametro 25. Desunt h. 1. quae de tetra- 

iambico. TERHiERIUS. metro acatalecto scripserat auc- 

ib. coda] coda cauda, ut caurus tor. 



cap. 4. De Iambico metro et ejus speciebus 8fc. 2J5 

et, 

Recte Phrygia magnce Cereris adit genua sibi benigna. 

E/&0) Tpvcpepov, ei'&&> [j.e\iy j pov, eibco airaXov, e'i§co ayakfxa. 
Cantas nimium, volas nimium, cessas modicum, x at erras hirundo. 
YOMISAIEOATETHNTIATI SATTPOMEniKAKOEMAN MANTHA2. 
Mones Helena. vates Phrygicefatis solitce veris moveri. 

De tetrametro brachycatalecto cldHo episcazo trimetro. 26 

Tetrametrum clodum brachycatalectum, quod et 
hci(jKo%ov trimetrum nuncupatur, fit hoc modo, cum 
quartus pes debens esse tetrasyllabus, duas habeat syl- 
labas, ideo brachycatalectus ; clodus propterea quod 
ipsum pedem novissimum disyllabum debens habere 
iambum z habeat spondeum, 

a 'Ep[x,yj fnaKapTaS'' 0? Ka$ vitvov oltag eKpvjaaeiv. 
Non ut superbas ^invidce Carthaginis arces. 
Hoc a miuro tetrametro, de quo paulo ante tractavi, 
c ideo differt, quod illud novissimum pedem iambum 
habet mali, hocvero spondeum arces: e illud a^apaig, 
hoc Tpucretv. 

De tetrametro perfecto acatalecto clodo. 2? 

Tetrametrum acatalectum clodum fit f hoc modo, 
cum quattuor pedes iambicos et tetrasyllabos habeat, 
sed octavum disyllabum spondeum pro iambo, 

S Avaaaa Qvarw koivol fxovaa PIOPON kiaaov. 
Parumve campis atque Neptuno superfusum dextris. 
Hoc a tetrametro acatalecto, de quo supra docui, hac 
ratione differt, quod h in illo novissimus pes disyllabus 

x at erras] at om. L. y OMTCAle<E>XTeTHNnATIKATIPOAenX- 

KAKCt)CMAAAMANHTAI L. o (Avq Sje^ccye ttjv itaylha Tvpov, acp' ov k/zkui; 
paka palveTai. exemp. Voss. z habet] habeat L. a ePMCMAK- 

AKAPKATIITNONOIAACe ffi PBCC6NI. L. b invidae] invidia L. 

qui mox miro. c in eo] ideo L. e illud — Tpu>a-ew~\ accesserunt 

ex L. f hoc modo] accesserunt ex L. s ANACCA0NATWTIKO- 
NAXCOT-CAPIPONTNCOT L. k in illo] a nullo L. 

n n 2 



276 Marii Plotii 

a brevi incipit, quod in hoc a longa ; in illo Mambus 
6ATAP, enim eos : in hoc spondeus \iaaov, dextris. 

28 De cin<E(Liambico tetrametro brachycatalecto. 

Tetrametrum cinadiambicum brachycatalectum fit 
hoc modo, duos primos pedes iambicos tetrasyllabos 
habebit, tertium hexasyllabum ex tribrachy et dactylo 
k constantem, quartum vero trisyllabum, sed a brevi 
incipientem, aut anapsestum aut amphibrachum, 

l Ta X v <re AETTAMTTXH /3iotov MAINETE wpopaaa. 
Fractosque remos differat Zephyrus arduus verendus. 

29 De satyrico tetramet.ro c.oluro. 

Tetrametrum satyricum colurum est, quod constat 
spondeo, iambo, spondeo, tribrachy, et tribus iambis, 
ut sit tetrametrum brachycatalectum, 

tov UvQiov tov A^A/ov ov €Ta<?(Te fiiyopos. 

Muscr Jovem laudate et agiles choros date. 
Hoc a tetrametro brachycatalecto miuro, de quo supra 
docui, hac ratione distat, quod illud quartum pedem 
simplicem disyllabum habet: hoc vero trisyllabum 
tribrachyn in illo. 

30 Secundum rationem metri iambici, huc usque ex- 
tendi m metrum iambicum deberet, a dimetro usque 
ad tetrametrum, quamvis Horatius usque ad trime- 
trum prseceperit, cum de sexto pede vel septimo iam- 
bico nullam fecerit mentionem. Sed quoniam multi 



i iambus OATAP enim eos in hoc spondeus mo-oi dextras L. iambos 
.•. enim eos in hoc spondeus Xiaa-ov et dcxtris Putschius. k conso- 

nantem L. 1 TAXTCeMeTAMTTXH j&oc TON MAINH THNPO- 

BACA L. m metrum] trimetrum L. 



29. et agiles choros date] Terhasrius : Lege, etiam agiles choros 
date. 



cap. 4. De lambico metro et ejus speciebus 8$c. 277 

ausi sint et pentametra et hexametra et heptametra et 
octometra iambica facere, de his quoque brevissime 
doceamus. Metri iambici schemata sicut quibusdam 
placet sunt numero ^mmxliix, sicut ratione collegi- 
mus cccxx. 

De pentametro catalecto iambico. 3* 

Pentametrum catalectum iambicum tale est, quat- 
tuor pedes iambicos tetrasyllabos habet, quintum tri- 
syllabum pro tetrasyllabo, °ut, 

Qua tristis Orion Pcadit quietiusve necjeratur cequor. 
Hoc potest dividi in dimetrum acatalectum Archilo- 
chium, de quo supra idocui, 
r Fregit trementes ilices, 
et in trimetrum catalecticum, de quo similiter supra 
tractavi. 

Nec sidus atra nocte amicum apparet. 
Setosa duras exuere pelles. 

De hexametro iambico catalectico. 32 

Hexametrum iambicum catalecticum taie est, quin- 
que pedes iambicos tetrasyllabos recipiens, et sextum 
trisyllabum : 

Nam qualis aut molossus autfulvus Lacon, amica vis pastoribus, per altas. 

Hoc divisum metrum catalecticum, 

Parata tollo cornua, 

et tetrametrum catalectum, 

Qualis s Lycambe spretus infido l gener Bupalo. 



11 MMXLIIX] MMLXLII L. ° Ut, Qua] Sic L. Ut, AiVa-Xo? a,yy}p 

vxjsodev, Qua. Putschius. Pindari verba ex 01. III. unde prompserit 
Putscbius dicere nequeo. Huc certe non quadrant, itaque delevi. 
P cadit] candit L. q docui] docui *ABOTAOCec©C@IAOIC L. 

r Fregit — ilices] fragi — ilicest L. et mox est pro apparet, et exuerant. 
s Lycambe spretus] iambus est petrus L. qui mox om. infido. * ge- 
ner] Sic L. genere Putschius. 



278 Marii Plotii 

33 De heptametro acatalecto iambico. 
Heptametrum acatalectum septem integros pedes 

iambicos tetrasyllabos habet, ut, 

a Minusve languet fascinum, quod ut superbo provoces ab inguine ore w allaborandam est tibi, 

Hoc x dividi poterit in acatalectum trimetrum et aca- 
taleetum tetrametrum, quorum supra exempla tractavi. 

34 De octametro catalecto iambico. 

Octametrum catalecticum fit septem pedibus iam- 
bicis tetrasyllabis. 

Non ut Ysuperbas invidce Carthaginis Rornanus arces ureret 
intactus aut Britannicus. 

Hoc quoque divisum facit tetrametrum integrum 
z acatalectum et tetrametrum catalecticum, de quibus 
supra docui. Hoc tamen scire debemus a quod prseter 
heptametrum cetera supervacua, hoc est, pentame- 
trum, hexametrum, octametrum, catalectica sunt: so- 
lum vero heptametrum acatalectum. Nullum tamen 
de his quattuor aut brachycatalectum b aut hypercata- 
lectum poterit reperiri. Species iambici metri quas 
nunc dedi, viginti tres sunt, sicut exempla tradunt. 

Cap. V. De metro trochaico et ejus speciebus. 

Trochaicum metrum in prima quidem parte et ter- 
tia et quinta pedes recipit duos, trochaeum et tribra- 
chum : in secunda vero et quarta et sexta vel novis- 
sima quinque recipit pedes, trochseum, tribrachyn, 
anapsestum, spondeum, dactylum, vel amphimacrum, 



u Minusve distringet L. qui mox om. superbo. w allaboran- 

dum~\ laborandum L. x dividi] divisim L. qui mox om. in et et. 

y superius invidice Carthaginis Romanus arces L. z acatalectum] 

Sic L. acatalecticum Putschius. a quod praeter] Sic L. prater 

om. Putschius. b aut hypereatalectum accesserunt ex L. 



cap. 5. De metro trochaico et ejus speciebus. 279 

propter novissimam syllabam indifferentem, unde 
schemata habet cclxxxviii. Crescit tamen a dime- 
tro usque ad c tetrametrum. 

De Anacreontico trochaico dimetro acatalecto. 2 
Trochaicum Anacreontium dimetrum acatalectum 
est, quod constat trochseis quattuor, qui juncti faciunt 
dimetrum acatalectum, 

Aura veris et Favoni. 

De Euripideo dimetro catalecto. 3 

Trochaicum dimetrum catalecticum Euripideum fit 
una syllaba a superiore metro sublata. 

De dimetro catalectico clodo trochaico. 4 

Trochaicum dimetrum catalectum clodum fit hoc 

modo, cum penultima syllaba debens brevis esse longa 

sit, ut, 

Gratice decorce stant. 

De dimetro brachycatalectico coluro ithyphallico. 5 

Trochaicum dimetrum brachycatalectum colurum, 
quod ithyphallicum dicitur, fit tribus trochaeis ; ideo 
colurum brachycatalectum, quod d duse syllabse (de)sunt 
in fine, ut sit dimetrum integrum acatalecticum. 

M^ pe (Irj) KnrYjTe. 

Pauperum tabernas. 
Ithyphallicum dictum, quod hoc sono cantantes Athe- 
nienses Libero Patri <f>a\\ov, id est fascinum virilem, 
'iQwov, id est ciebant, dicentes, eiSe fx l6v<j)a\Xe. Nunc 
de trimetris trochseis breviter doceamus. 



c tetrametrum] Sic L. altera metrum Putschius. d duse sylla- 

bse] Sic L. duee om. Putschius. Mox /*e Kifseire vulg. 



280 Marii Plotii 

6 De trimetro catalectico trochaico. 
Trimetrum catalecticum fit cum quinque pedes sint 

trochaici et una syllaba, ut, 

Faunus immolare sive malit se. 

7 De trimetro catalectico clodo. 
Trimetrum catalecticum clodum est tale, quale su- 

perius, sed penultima syllaba longa pro brevi. 

0/ deoi e Ta Xonra TavraXco ^ovTeg. 
Armajerte, date tela celata. 

8 De trimetro brachycatalecto chorio palintrochaico. 

Trimetrum brachycatalectum colurum chorium f pa- 
lintrochaicum fit, cum quinque pedes trochaici metri 
ponantur, debentes sex °esse ut sit trimetrum acata- 
lectum, 

h Immemor struis domus severas. 

9 De tetrametro catalectico. 
Tetrametrum catalecticum trochaicum fit cum sep- 

tem pedes trochaici metri ponuntur et syllaba. 

Non ebur nec aureas trabes Laconicas mihi. 

so De tetrametro coluro trochaico. 

Tetrametrum trochaicum colurum brachycatalectum 
fit hoc modo, cum septem pedes soli trochaici metri 
ponuntur, cum debeant poni octo. 

Hic superbum Tantalum convivam Jovis alti. 
Ausi sunt quidam excedere tetrametra trochaica pen- 
tametra facere de quibus per exempla tractemus. 

e ra Koina] Sic L. TctTrotva. Putschius. f palintrochaicum] par in 

trochaicum L. e esse om. L. h Immemor struis domos] in 

moriuis domos L. 



cap. 5. De metro trochaico et ejus speciehus. 281 

De pentametro catalectico trochaico. i 1 

Pentametrum catalecticum fit, cum novem pedes 
disyllabi trochaici ponuntur, et una syllaba, 

Continente ripa. Quid quod usque proximum revellis ^agrum hunc. 

De pentametro coluro hrachycatalecto. 12 

Pentametrum catalecticum colurum fit novem inte- 
gris positis pedibus trochaicis. In coluro enim sem- 
per duae syllabse desunt ut sit metrum catalecticum 
integrum : 

In sinujerens deos et uxor et vir k sordidosque natos. 
Hoc tamen notemus quod una sola ^species in trochaico 
metro acatalecta reperitur, dimetra Anacreontia, de 
qua prima specie supra m tractavi. Ceterse aut cata- 
lecticae sunt, aut brachycatalecticse, (nam hypercata- 
lecta nulla sunt,) undecim. De trochaico fonte rivi 13 
quos habemus supra titulis bene "rufos. Ex hoc 
metro trochaico scilicet et iambico constat metrum 
Saturnium, quod mixtum ideo nec inter species iam- 
bicas posui nec inter trochaicas. Constat autem ex 
iambo dimetro catalectico Hipponactio amphicolo et 
tribus trochaicis, id est, ithyphallico. Quo metro usi 
sunt °Cyrides et Callimachus, et apud nos PNsevius. 

De metro Saturnio. 14 

Saturnium compositum vel mixtum ex iambico 
metro et trochaico, iambico dimetro amphicolo Hip- 
ponactio catalectico, et trochaico dimetro brachycata- 



i agrum bis Putschius. k sordidosque natos] sordidasque ve- 

stes L. 1 species] specie sint L. m notavi] tractavi L. n ru- 

fos] refusos L. ° Cj r rides] Cyridus L. Legendum puto Euripides. 
Atilius Fortunatianus p. 2680. Apud Euripidem et Callimachum in- 
veni tale genus Turdis edacibus dolos comparas amice. Et Euripides 
restituit Santenius ad Terent. Maur. p. 353. qui verba tamen Quo 
metro etc. interpolatori cuidam deberi putat. P Nsevius] Me- 

vius L. 

o o 



282 Marii Plotii 

lecto ithyphallico, hoc est tribus trochseis, composuit 
Nsevius hoc modo, 

^Ferunt pulchras creterras. 
Huc usque Hipponactium amphicolum dimetrum r ca- 
talecticum iambicum est. Nam quod sequitur tro- 
chaicum dimetrum brachycatalectum ithyphallicum, 
tale est, 

Aureas lepistas. 

Novissima syllaba indifFerens. Totus versus sic, 

Ferunt pulchras craterras aureas lepistas. 
et, 

Malum dahunt Metelli Ncevio poetce. 
et, 

Trahuntque siccas mulias machince carinas. 

Cap. VI. De metro anapcestico. 
Anap&sticum metrum pedes recipit quattuor, s ana- 
psestum, spondeum, dactylum, proceleusmaticum. Et 
est schematum cxxviii. Catalexin tamen habet, id 
est finem, ab ionico majore vel molosso, crescit tamen 
a dimetro usque ad tetrametrum. 

2 De dimetro catalectico. 
Anapasticum dimetrum catalecticum fit hoc modo, 

dactylo, spondeis, dactylo, 

Syclera pulchra pulchra sydera. 
Huic addita syllaba faciet dimetrum ^acatalecticum. 

3 De dimetro acatalecto anapazsto. 
Dimetrum acatalectum constat pedibus his ; dacty- 

lo, spondeo, anapaestis u duobus. Latinum exemplum 
melius est, 



q ferunt] feriunt L. r catalecticum] acatalecticum L. s ana- 
paestum] anapasticum L. * acatalecticum] Sic L. catalecticum 

Putschius. u duobus oiti. L. 



cap. 6. De metro anapastico. 283 

De dimetro dipygno hypercatalecto. 4 

w Anapazsticum dimetrum Wvvkvov hypercatalectum 
fit hoc modo : dactylo, spondeo, duobus dactylis, syl- 
laba, 

Tujuerasjormose puerjueras. 

De trimetro catalectico simplici. s 

^Trimetrum anapcesticum catalecticum simplex fit 
hoc modo, duobus anapaestis, spondeo, 

Lacedcemona pastorjlens. 

De dimetro acatalecto simplici. 6 

Anapasticum trimetrum y acatalectum simplex tri- 
bus anapaestis constare debet, 

Tribuit mihi lex. 

De proceleusmatico tetrametro catalecto. 7 

Anapasticum tetrametrum proceleusmaticum con- 
stat tribus z proceleusmaticis et quarto anapaesto, 

a Moreris asine moreris asine vapidans. 

De tetrametro acatalecto pleno proceleusmatico. 8 
Plenum proceleusmaticum fit tetrametrum b quat- 

tuor proceleusmaticis plenis positis, 

Id agite peragite celeriter itinera. 

Hoc c ita evenit in anapsestico, quomodo in d dactylico 

contrario ejus cnrovlua^wv evenit purus, qui contrarius 

est proceleusmatico. 

De tetrametro catalecto pleno Archigenio. 9 

Tetrametrum anapazsticum plenum acatalectum 

w Anapaesticum] AnapBestum L. qui mox om. IIvvkvw. x Tri- 

metrum] dimetrum L. mox simplex accessit ex L. y acatalecti- 

ciim] catalectum L. z proceleusmatis L. a moreris] Sic L. 

memor eris Putschius. b quattuor] tribus L. c ita] ideo L. 

tum in om. d dactylico] Sic L. dactylo Putschius. 

2 



284 Marii Plotii 

quod Archigenium nuncupatur quattuor puris anapae- 
stis componitur : 

e Chaos et Phlegeton loca nocte silent Boreas pelago ^tumido crepitans. 

10 De tetrametro hrachycatalecto Aristophanio duplici. 

Tetrametrum hrachycatalectum duplex Aristopha- 
nium fit dactylo, spondeo, anapaesto, spondeo, tribus 
anapaestis, et syllaba. 

Quidve dolens Ssic Veneris natus calamos calidos tibi mittit. 

11 De tetrametro hypercatalecto Diodorio simplici. 
Tetrametrum hypercatalectum simplex Diodorium 

fit una syllaba addita metro Archigenio, de quo paulo 
ante h tractavimus ; illud enim quattuor anapsestos so- 
los accipit, hoc et syllabam, 

Lalagen l colere specioscB rationi. 

12 De tetrametro miuro simplici. 
Tetrametrum miurum simplex fit hoc modo, Archi- 

genii metri novissimo pede anapsesto iambico facto, 
id est tribus anapaestis et iambo constat, 

Lapides mare turgidum ^eluens. 
Inter miurum et colurum et catalecticum hoc interest. 
*3 Miurum est cum novissimi pedis prima syllaba tolli- 
tur, ac si pro anapsesto ] iambum ponas : colurum, 
cum novissirni pedis duae syllabse novissimae tollantur, 
ac si m pro proceleusmatico ponas pyrrhichium : ca- 
talecticum contrarium est miuro, nam novissimi pedis 
novissima syllaba tollitur, ac si pro dactylo "trochaeum 
ponas. Brachycatalectum hoc est quod et colurum. 
Acatalectum vero integrum est. Hypercatalectum 

e Chaos om L. qui habet sed pro et. f tumido] fervido L. S sic 
om. L. qui mox habet calidos calamos. h tractavi] tractavimus L. 

i colere] coleres L. k elucens L. ' iambicum] iambum L. 

m pro om. L. n trochaeum] Sic L. spundcum Putschius. 



cap. 6. De metro anap&stico. 285 

unam plus syllabam accipit, ac si pro trochseo dacty- 
lum °ponas. 

De penta?netro anapcBstico catalectico simplici. x 4 
PFecerunt multi etiam pentametra anapccstica^ qua? 
constant quattuor anapsestis et pyrrhichio, id est pari- 
ambo, 

Tuba, terribilem sonitum procul a&re dat. 

De tetrametro brachycatalecto Laconico duplici. 15 
Hoc metrum Laconicum constat dactylo, spondeo, 
<ianapa3sto, spondeo, duobus anapaestis, r et spondeo. 
Trahitur enim ab Aristophanio tetrametro brachyca- 
talecto, de quo paulo ante monstravi, quod constat 
dactylo, spondeo, anapaesto, spondeo, tribus anapsestis 
et syllaba. Sed sublata syllaba novissima, et novissi- 
mo s anapsesto in spondeum mutato, fit metrum hoc 
Laconicum ante. 

Quidve dolens sic Veneris natus calamos calidos armas. 
Quamvis poteras e ex titulis scire numerum istum, ta- 
men anapsesto pede bis sense sunt species, u et una. 

Cap. VII. De choriambico metro et ejus specie- 
bus xxi. 

Choriambicum metrum quamvis de pede composito 
constet, tamen simplex est incipiens a v choriambo, 
desinens in dactylum vel w palimbacchium, vel in ta- 
lem qualem catalexis x exegerit. 



ponas] Sic L. ponamus Putschius. P Fecerunt] fecerunt et L. 
q anapcesto, spondeo accesserunt ex L. r et spondeo] Sic L. et 

oni. Putschius. s anapsesto] Sic L. uno anapcesto Putschius. Mox 

spondeo mutato L. * ex titulis] ex om. L. u est una L. 

v choriambico vulg. w palimbacchium] Sic L. paliambum Putsch. 

x exegerit. Sed simplicia catalectica L. 



286 Marii Plotii 

2 De choriambico dimetro catalectico. 
Choriambicum dimetrum catalecticum fit hoc modo, 

'Icttohovoi f^eipaKeg. 
QutEsieris scire z quid. 

3 De dimetro acatalecto Phrynichio. 
Choriambicum dimetrum a acatalectum, quod b Phry- 

nichium nuncupatur, incipit a dispondeo, et desinit in 
c choriambicuni, vel in hippium, id est epitritum pri- 
mum, propter novissimam syllabam indifferentem ; 
Cantantes nunc dejiciunt. 

4 De trimetro catalecto. 
Trimetrum catalecticum fit duobus choriambis, et 

amphimacro, 

Dive potens jEolics insida. 

s De trimetro catalectico. 

Interdum trimetrum catalecticum ab iambo incipit, 
medio choriambum habet, in d novissimo amphibra- 
chyn, 

Nepotem e o conjicere studebant. 

6 De frimetro Pindarico. 
Trimetrmn choriambicum catalecticum Pindaricum 

fit prima syzygia ex iambo et trochaeo, id est f anti- 
spasto, in medio choriambo, in fine amphibrachy, 

Canebas eos puero colendo. 
Graecum exemplum non inveni. 

7 De trifnetro catalectico Sapphico. 
Trimetrum catalecticum Sapphicum hendecasylla- 

z quid] hcec L. a acatalectum] catalectum L. b Phryni- 

chium] Pyrrhichum L. c choriambicum] choriambico L. d no- 

vissimo] novissimis L. e o conficere studebant L. f ex anti- 
spasto L. 



cap. 7. De choriambico metro <%c. 287 

bum fit primo pede sditrochaeo, medio choriambo, fine 
palimbacchio, ita, 

Immolare ccelicolas volebas. 
Mercurifacunde nepos Atlantis. 

Aut primo trochaeo, secundo spondeo, id est hippio 
secundo, choriambico, h palimbacchio, 

Jam satis terris nivis atque dirce. 

De trimetro acatalecto. 8 

Trimetrum x acatalectum fit primis diiambis, tertio 
choriambo, 

Beatus ille qui procul scire potest. 

De trimetro acatalecto. 9 

Fit trimetrum acatalectum etiam hoc modo, primis 
duobus k choriambis, tertio iambo, 

Carpe diem quam minimum l dolendo nos. 

De trimetro acatalecto clodo. ic 

Trimetrum acatalectum clodum fit primo choriam- 
bo, in sequentibus syzygiis iambicis, penultima syllaba 
longa sit pro brevi. Novissimus m enim pes simplex 
trochaeus cecidit pro iambo, 

Bellajerce Numantice dedit Roma. 

De tetrajnetro catalecto. n 

Tetrametra, quae frequentius cadunt, catalectica, 
fiunt tribus choriambis, quarto pede amphibrachy, 

n Scire nefas, quem mihijinem aut tibi dii dedere. 



S ditroclnzo'] Sic L. trochaeo Putschius. h palimbacchio] Sic 

L. bacchio Putschius. Mox nivis om. L. i acatalectum] acata- 

lecticum L. catalectum Putschius. Tum interfit L. proyft. k cho- 
riambis] iambis L. l dolendo nos] Sic L. dolens Putschius. 

m enim om. L. n Scire nefasjinem meum cedere L. 



288 Marii Plotii 

12 De tetrametro catalectico Anacreontio choriambico. 

Choriambicum Anacreontium tetrametrum catalec- 
ticum fit primi choriambi soluta prima syllaba longa 
in duas breves, ut sit pes primus ex tribrachy et iam- 
bo, vel ex pyrrhichio et anapeesto, duobus mediis cho- 
riambis, quarto pede, id est novissimo, Ppalimbacchio, 
ut, 

Atavus eras dulce decus prccsidiumque genti. 

13 De tetrametro catalectico Eupolidio choriambico. 
Choriambicum Eupolidium tetrametrum ^catalecti- 

cum fit primo pede trochseo, secundo choriambo, ter- 
tio ditrochseo, quarto, id est novissimo, amphimacro: 
Dii boni servate sacerdotem vos colentem vos. 

14 De pentametro catalectico Callimachio. 
Choriambicum catalecticum pentametrum Callima- 

chium fit quattuor choriambis, quinto pede amphibra- 
chy, 

Nec babylones numeros ut melius quidquid T erit geremus. 

15 De heocametro catalectico Philico. 
Hexametrum catalecticum choriambicum, quod Phi- 

licum dicitur, constat quinque choriainbis, sexto pede, 
id est novissimo, amphibrachy, 

Te posui Bacche Pater teque decens canto Venus qui modicos amatis. 

16 De choriambico Asclepiadeo. 
Choriambicum Asclepiadeum fit, cum primus s pes 



P palimbacchio] Sic L. bacchio Putschius. Q catalecticum] Sic 

L. catalectum Putschius. r crigeremus L. s pes om. L. 

15. Philicum~) Philiscium San- qui mox melicos pro modicos. Ter- 
tenius ad Terent. Maur. p. 325, haerius Philicium. 



cap. 8. De Antispastico metro et ejus speciebus. 289 

spondeus sit, ceteri choriambi, novissimus pes disyl- 
labus. Omnia enim Asclepiadea choriambica brachy- 
catalecta sunt. u Tetrametrum vero Asclepiadeum bra- 
chycatalectum w duodecasyllabum, ut, 

Mcecenas atavis edite regibus. 
Fit etiam x pentametrum brachycatalectum Asclepia- 
deum choriambicum, ut, 

Tu ne qucesieris scire nefas quem mihi quem tibi. 

De choriambico Phaleucio. 17 

Choriambicum Phaleucium fit spondeo, dactylo, 
syllaba, duobus dactylis. Ex heroico enim venit vel 
elegiaco sine ulla syllaba secundse csesurse penthemi- 
mericse, ut, 

Mcecenas atavis edite regibus. 
yTetrametrum acatalectum tit etiam Phalecium spon- 
deo, dactylo, syllaba, yyspondeo, duobus dactylis. 

Tu ne qucesieris scire nefas quem mihi quem tibi. 
Ergo hoc notemus quod choriambicum a spondeo in- 
cipiens, si ceteris choriambis scandatur, Asclepiadeum 
metrum vocatur; sin vero dactylo, syllaba, et dacty- 
lis^ Phaleucium nuncupatur. Hse sedecim sunt z vere 
choriambo pede lectye species. 

Cap. VIII. De antispastico metro et ejus speci- 

ebus. 

Quibusdam placet ut metrum antispasticum inter 

a abortiva vel mixta referatur, sed errant. Nam gene- 

rale est positum contra choriambicum, cujus species 

u tetrametrum vero] Sic L. vero om. Putschius. w duocleca- 

syllabum] Sic L. hendecasyllabum Putschius. x pentametrum L. 

octo pentametrum Putschius. y tetrametrum acatalectum fit etiam\ 

Sic L. Fit etiam pentametrum acatalectum Putschius. yy spondeo] 

Lege, clactylo, syllaba. Vid. inf. VIII. 8. z vere choriambo] Sic L. 
verce choriambico Putschius. a abortiva] introductiva L. 



290 Marii Plotii 

exemplis docebimus. Cadunt tamen b in hoc metro 
et hippii, id est epitriti, et ionici, et choriambici, et 
bacchii. 

2 De dimetro antispastico acatalecto Glyconio. 

Antispasticum acatalectum dimetrum Glyconium fit 
spondeo, duobus trisyllabis, dactylo, et amphimacro, 
Kairpog Yjviy^ 6 [xaivoXvje;. 
Sic te diva potens Cypri. 
Hoc c differt a Glyconio dactylo, quod illud, sicut ante 
tractavi, spondeo constat et duobus dactylis ; hoc vero 
spondeo trisyllabis quibuslibet. Potest tamen et spon- 
deo et choriambo percussum facere metrum Asclepia- 

deum, sicut ante docui. 

Sic te diva potens Cypri. 

3 De penthemimerico dochmiaco jEschyleo. 
Antispasticum penthemimericum dochmiacum JE- 

schyleum fit antispasto, hippio secundo, et disyllabo. 

Qui sonante te d coegit dare. 

4 De dochmiaco trimetro catalectico Euripidio 

antispasto. 

Antispasticum dochmiacum Euripidium trimetrum 
catalecticum fit antispasto, ditrochseo, amphimacro. 

Decreta Musis corona pulchra nos. 

5 De hephthemimerico antispastico Pherecratio. 

Antispasticum hephthemimericum Pherecratium fit 
hippio quarto, hippio primo, dd hippio tertio, spondeo 
vel trochseo, 

Nunc te Bacche canam, nec non silvestria tecutn. 

t> et in hoc metro hippii L. c differt Glyconio dactylus L. 

d coegit] cogit L. dd Potius ionico a majore. 



Cap. 8. De Antispastico metro et ejus speciebus. 29 1 

f [Constat enim Pherecratium antispasticum duplici 
Pherecratio dactylico copulato. 

Nunc te Bacche canam, nec non sylvestria tecum.~\ 

De trimetro brachycatalecto Praxilio. 6 

Antispastum trimetrum brachycatalectum Praxi- 
lium fit shippio tertio, tribus trocheeis, 

Trahuntque nunc machince carinam. 
Hoc etiam ithyphallicum antispasticum nuncupatur. 

De tetrametro puro antispastico acatalecto. 7 

Antispasticum tetrametrum purum acatalectum fit 
quattuor antispastis, 

Rejer Musa precor dulce melos voce ^sonans sacra. 
Grsecum exemplum non repperi. 

De tetrametro acatalecto mixto. 8 

Antispasticum tetrametrum acatalectum mixtum fit 
antispasto, choriambo, hippio quarto, hippio tertio. 

Sacerdos docens bene vosjvrmavit ad artes bonas. 
Quidam imperiti de hoc metro exemplum dederunt 
illud Horatianum, 

Nullam Vare sacra vite prius severis arborem. 
Quod aut Asclepiadeum est, sicut ante monstravi, con- 
stans spondeo, choriambis, 

Nullam | Vare sacra j vite prius \ severis ar\borem. 
Aut Phalecium, constans spondeo, dactylo, syllaba, 
dactylo, syllaba, duobus dactylis. 

Nullam | Vare sac\ra | vite pri\us \ severis \ arborem. 

De tetrametro Sapphico Priapeio catalectico. 9 
Antispasticum tetrametrum catalecticum Sapphi- 
cum Priapeium fit spondeo, dactylo, bacchio (sed ut 

e Constat — tecum om. L. £ hippio] hippio tertio L. h sonans] 
canens L. 

P p 2 



292 Marii Plotii 

secunda bacchii longa ifiat positione, non sit natura) 
spondeo vel iambo, et bacchio simili superiori, et spon- 
deo k valde ut sit in divisione finita pars orationis, quod 
si inventa fuerit erit iaudabilius. 

IsthcBc composui metra Sacerdos optima nunc. 

De epimicto Sapphico tetrametro hypercatalecto. 

Antispasticum tetrametrum hypercatalectum Sap- 
phicum fit ditrochseo, ! hippio tertio, syllaba, hippio ter- 
tio, syllaba. 

Pauperum tabernas regis o m beatum regumque turris. 

De hexametro brachycatalecto. 
Antispasticum hexametrum brachycatalectum fit hoc 
modo, hippio quarto, hippio tertio, hippio quarto, ioni- 
cis duobus majoribus, trochseo. Latinum exemplum 
melius est. Antispastus hos nunc pedes conclusos re- 
gens tota decem schemata tradit. 



Cap. IX. De lonico metro et ejus speciebus. 

Ionicum metrum, sicut supra docui, duplex est. 
Unum a majore, quod spondeo constat et pyrrhichio ; 
alterum a minore, constans ex n pariambo et spondeo. 
Ionicum majus interdum puro ionico scanditur, 

M^ fxoi Aeye. 

Solem colo. 
2 Interdum soluta longa prima componitur, ut sit ex 
anapaesto et pyrrhichio, 

eKarov^uye. 

Nive candidum. 
Interdum duabus longis solutis, ut sit compositum ex 
proceleusmatico et pariambo, 

ifaciat L. k valde] non vakle L. J hippio tertio syllaba 

semel L. m beatum] beate L. n spondeo et pariambo L. 



cap. 9. De Ionico metro et ejus speciebus. 293 

€\iKo/3\e<f>ape. 

Colere Cererem. 
°Commiscetur autem huic metro et ditrochseo et chorio, 
seu Ptribrachy, 

KaXXog apayov. 
Arma gerere. 

et a chorio, seu tribrachy, et trochseo, 

(piXoyopevra, 

<\Fabula lceta. 
Sed omnibus r pedibus temporum sex, finem tamen 
habet, aut in spondeum, aut in trochaeum, quod etiam 
Sotadeum metrum dicitur, de quo sub s exemplis postea 
tractabimus. Interdum et molossos omnis habet: unde 3 
et Molossicum metrum hoc dicitur. Nam prima longa 
molossi soluta facit ionicum minorem, novissima majo- 
rem. 

Mcecenam Romanijecerunt summum vel summi. 

Quoniam catalexis, id est finis, ionici aut trochseo ter- 
minatur, aut spondeo. Sunt autem ionica metra a 
majore quidem octo, a minore duo. 

De dimetro brachycatalecto clodo Hipponactio 4 
ionico majore. 

lonicum majus dimetrum brachycatalectum l clodum 
Hipponactium fit spondeo clodum et una syllaba, ideo 
brachycatalectum, ut, 

y TTi<j(7evrauavrYi<;. 
Recte dedere. 



o commiscetur] commiscetur autem L. Mox seu pro sed bis reponit 
Santenius. P tribrachy] iribus brachycatalectis L. <1 fabula 

lasta] tabula lecta L. r pedibus om. L. s exemplo] exemplis L. 
t clodum] clodoL. v niCHNriACANTHC L. 



294 Marii Plotii 

s De dimetro acatalecto Cleomachio ionico majore. 

lonicum majus dimetrum acatalectum ^Cleoma- 
chium fit ionico majore et ditrochseo, 

Nec prata rigantur x amne. 

6 De trimetro brachycatalecto ionico majore et 

ithyphallico. 
lonicum brachycatalectum ytrimetrum ithyphalli- 
cum fit hippio tertio, ditrochaeo, et trochseo vel spon- 

deo, 

Seu poscat agna seu mdlit. 

hgec novissima z indifferens est. 

7 De trimetro acatalectico Alcaico ionico majore. 

lonicum majus trimetrum a catalecticum Alcaicum 
fit hippio tertio, ionico majore, dactylo vel amphi- 

macro, 

Vides ut alta stet nive canclidum. 
Stravere ventos cpquorejervido. 

Fit hoc b enneasyllabum duobus hippiis c tertiis, et syl- 
laba, ut sit dimetrum hypercatalectum, 

LudumquefortuncB gravesque. 

8 De trimetro acatalecto ionico majore. 
lonicum majus trimetrum acatalectum fit duobus 

ionicis majoribus et ditrochaeo, 

Sylvas dea sacra nive obruebat. 

9 De tetrametro brachycatalecto. 
lonicum majus brachycatalectum tetrametrum fit 

w Cleomachium] cleumachium L. x amne] Sic L. animce 

Pntschius. y trimetrum ithiphallicum] Sic L. ithiphallicum om. 

Putschius. Deinde et ditrochceo Putschius. z indifferens] in- 

dijferens est L. a catalecticum] acatalecticum L. *» ennea- 

syllabum] endecasyllabum L. c tertiis] ternis L. 



cap. 9. De Ionico metro et ejus speciebus. 295 

ionico majori, d ditrochaeo, ionico majori, spondeo vel 
trochseo, 

Lecta nobis bona date vel dantes. 



De tetrametro catalecto. 
Ionicum tetrametrum catalecticum fit tribus ionicis 
majoribus, quarto amphibrachy, cum deberet ditro- 
chseo, 

Deprome bonum quadrimum vinum celer avitum. 

De tetrametro acatalecto Sotadeo. 

Ionicum majus tetrametrum acatalectum e Sota- 

deum fit modis tribus : tribus ionicis majoribus et ditro- 

chaeo, 

Morosa juventus bona semper f dolet eligendo. 

Aut tribus ionicis majoribus et dispondeo, 

Qui primus ab oris Svenit. 
Aut solvitur primi ionici majoris prima longa, h secun- 
dus ionicus major ponitur Mnteger, tertii ionici majoris 
secunda longa solvitur, quartus pes trochaeus ponitur, 
ut faciat tetrametrum brachycatalectum, 

Gracilis puerfulget tuus Hyla sub Arethusa. 
k Hoc ideo Sotadeum dictum metrum, quod Sotades 
poeta eo usus est. 

De ionico minori dimetro catalecto. 
Minus ionicum dimetrum catalectum fit ionico 
minore et anapsesto, 

161 [j.a.T€p fxeyakvj. 
Nive candens nimia. 



d ditrochceo spondeo vel troehao. ccetera arma lecta L. e Sota- 

deum accessit ex L. f dolef] Sic L. dolo Putschius. S venit] 

veniat L. h secundus] Sed si L. 5 ut seger] integer L. k hoc 
ideo — usus est accesserunt ex L. 



296 Marii Plotii 

n De dimetro acatalecto. 

lonicum minus acatalectum fit duobus ionicis mino- 

ribus, 

Calamis nunc canimus nos. 

Interdum et trimetrum acatalecticum invenimus con- 
stans ex tribus ionicis minoribus, ut Horatius, 

Miserarum est neque amori dare ludum. 
Cui *si addaturex utraque parte spondeus, faciet unum 
genus secundum de Sotadeis, ut, 

Prorsus miserarum est neque amori m dare ludos dulcis. 
Species decem hoc sunt pede ionico. 



Cap. X. De Pceonico metro et ejus speeiebus 
quattuor. 

Peeonicum metrum multi creticum nuncupaverunt, 
quoniam una longa cretici, id est amphimacri, soluta 
constat. Unde Cratinus dicens, 

n Kyeipe fxovcra KpvjTiKOv ^oteAof, 

intulit metrum paeonicum, 

yofipt $y fxovcra, yjpovla fxev yjKeig, Ofxwg §' 
vj\6e$, ov irpiv ekGeh 10-61 cracpeg aXA oirwg. 

Hoc ergo metrum, id est paeonicum, habet secum 

mixtos creticos, id est amphimacros. 

De dimetro p&onico acatalecto puris paonibus. 

P&onicum dimetrum acatalectum fit duobus paeoni- 
bus puris, 

Lacedccmonio sacras. 
Graecum exemplum non inveni. 



1 additus] si addatur L. m dare] dari L. n eyeipe — /xeXo? et 

mox %a7pe — o'7ros om. L. qui pro eyeipe — ju(Xo; habet, agemus dicamus 
illud creticum modum. 



cap. 11. De metris compositis. 297 

De dimetro puro acatalecto. 3 

Aliud paonicum metrum acatalectum fit paeone et 
amphimacro, 

<o TTOKl (plkv) (plkVj. 

nn Flumina gelu gelant. 

De trimetro acatalecto Cratino. 4 

Trimetrum acatalectum fit primo amphimacro, duo- 
bus paeonibus, 

Candidum Musa mihifer ° honorem. 

De trimetro acatalecto in medio habente 5 

amphimacrum. 
Trimetrum acatalectum fit etiam in medio habens 
amphimacrum, 

Candidus eras puer nunc rejluis. 
Graecum exemplum non inveni. Ergo paeonicum me- 
trum fit modis quattuor : aut solis paeonibus, aut primo 
paeone, novissimo amphimacro, aut primo amphima- 
cro, novissimis paeonibus, aut ex utraque parte paeoni- 
bus, in medio amphimacro. Quattuor species habet 
hoc metrum. 

Cap. XI. De metris compositis . 
Huc usque de simplicibus Pmetris et generalibus 
et eorum speciebus propriis docuimus, ex quibus com- 
posita necessario retractemus. Nam omnia ne numero 
^quidem poterunt comprehendi. Unde si quis inve- 
nerit aliquod metrum in hoc r libro non positum, quem 
de Graecis nobilibus metricis lectis a me et ex his 
quicquid singulis fuerit optimum decerpto composui, 

nQ Flumina] Sic L. jiamma Putschius. ° honorem, in meclio 

habentem dimetrum acatalectum amphimacrum Jit etiam in medio etc. L. 
P nietris] pedibus L. q quidem om. L. r libro] metro L. 

a q 



298 Marii Plotii 

non imperitia judicet ignoratum ; nam aut aliqua re 
detracta, aut addita, aut commutata inveniet figura- 
tum. Ergo de compositis breviter exponamus. 

s De metro iambelego. 

Iambelegum metrum constat ex syzygiaiambicamo- 
nometra et syllaba, s et ex dipodia dactylica penthemi- 
merica, [duobus pseonibus dactylicis et syllaba.] Unde 
etiam metrum nomen accepit, quod iambico et l elegiaco 
constat. Melius erit Latinum exemplum. Nam v in 
utraque csesura finiam partem orationis non ut Grse- 

cum, 

Amore cogis scribere versicidos. 

3 De metro encomiologico Stesichorico. 
Encomiologicum Stesichoricum fit e contrario. In 

hoc enim prseponitur penthemimericum dactylicum, et 
subjungitur iambicum, 

^Mollibus in pueris aut m puellis. 

4 De encomiologico Archilochio. 
Enco?niologicum Archilochium fit penthemimerica 

dactylica prseposita et quattuor pedibus disyllabis iam- 
bicis subjunctis, 

Fabula quantajid, conmciorum pcenitet. 

s De logacedico Archebulio. 

Logacedicum Archebulium fit duobus dactylis et 
duobus trochseis, vel trochseo et spondeo, 

Jam Cytherea cJwros Venus clat. 
Huic x additus alter trochseus faciet v ithyphallicum 
dactylicum de quo ssepe z tractavi. 

s et ex] Sic L. et om. Putschius. * elego constat] elegiaco con- 

stet L. v in utraque] in om. L. w in ?)iobilibus pueris et puel- 

lis L. x additus] additur L. y ithyphallicum] stipalieum L. 
z tractavi] traetatur L. 



cap. 1 1 . De metns compositis. 299 

De Archebulio hemiepi. 6 

Archehulium hemiepes constat duobus dactylis et 
spondeo, 

Eruerint Danai quce. 
Emicat Oceano lux. 

Huic addita a una syllaba faciet hemidexium trimetrum, 
de quo supra tractavi. Manente vero in qualitate sua, 
sed b verso, erit Glyconium trimetrum ex spondeo, duo- 
bus dactylis. De quo etiam ante docui in speciebus 
dactylici metri. 

De logaoedico Archilochio ithyphallico. 7 

Logaoedicum Archilochium ithyphallicum fit quat- 
tuor dactylicis pedibus c et tribus trochseis. Novissima 
syllaba d indifferens. 

Solvitur acris hyems grata vice veris et Favoni. 
Huic e additur alter versus constans ex diiambo et syl- 
laba et tribus trochseis. 

Trahuntque siccas machince carinas. 
Sed puris trochaeis exemplum hoc est: 

Alterno terram quatiunt pede dum gravis Cyclopum 
Vulcanus ardens ^ussit ojfficinam. 
Sed ut breviter doceamus, quodcunque metrum consta- 
bit Sex dactylico et trochaico, logacedicum ithyphalli- 
cum h nuncupatur. 

De composito Pindarico. 8 

Compositum Pindaricum ht penthemimerico iam- 
bico ex utraque parte posito, et in medio penthemi- 
merico dactvlico. 



a syllaba] una syllaba L. b verso] verbo L. c et tribus tro- 

chceis ora. L. d indifferens] indifferenter L. e aditur] adori- 

tur L. f ussit] jussit L. S ex dactylico et trochaico] Sic L. 

dactylicum et trochaicum Putschius. h nuncupatur] nominatur L. 

Gi q 2 



300 Marii Plotii 

og 1 kou Tvnzis ayv$> neXeKei reKero %av9av 'AOoivav. 
Contraque lucrum pauperis ingenium nihil valere. 

9 De composito Susarionio. 
Compositum Susarionium fit quattuor pedibus tro- 

chaicis prsepositis et subjuncto penthemimerico dac- 
tylico, 

^Xpvaeoto-iv avQepoiaiv tolv 8e[xtv ovpavlav. 
^Machince trahunt carinam, solvitur acris hyems. 

10 De prosodiaco hyporchematico. 
Prosodiacum hyptorchematicum fit syllaba et penthe- 

mimerico dactylico et syllaba, et tribus trochaeis [ithy- 
phallo.] 

Jam arma virumque cano ; jam o m beata Musa. 

ii De asynartetis metris. 

'Ao-vvdpTyTa metra, id est inconvenientia, fiunt modis 
duobus, aut cum pes in aliquo metro non suo loco 
ponitur, ac si quis iambico metro spondeum pedem 
secundo vel quarto loco ponat, ut Terentius, 
Vos isthcBC intro auferte abite Sosia. 

Qui versus constare potuisset, vel si in novissima parte 
spondeum habuisset, esset enim amphicolum Hippo- 
nactium, n de quo supra tractavi. Fit asynartetum 
etiam per antipathiam, id est per contrarietatem. Ac 
si quis proceleusmaticum pedem, qui anapaestico datus 
est, metro contrario ejus, °id est dactylico, prsestet, ut 
Virgilius, 

i OMNHTTP€lcATAO)neAtK€I^eiCeI OZANOANACANAN L. ^ £„_ 
COTLPATINNAriO IKONTA TE T0 TTPION L. ' machina trahit 

carina — aeris L. m o beata] bona L. n metrum iambicum de 

cjuo L. ° id est] idem L. 



cap. 11. De metris compositis. 301 

vArietat in muros et duros obice postes. 

Genua labant gelidus concrevitjrigore sanguis. 

Inclusere cava et nigra nemus abiete cingunt. 

Quos pedes ^quidam faciunt dactylicos, primas duas 
breves ligatas pro longa accipientes, sicut prsecepit 
Juba metricus, r sed errans. Nam genus est illud asy- 
nartetum, quo usa est Sappho per totum librum suum 
primum. 

P arietat etc.] Sic L. arietat in muros, Genua labant. Abiete cin. 
gunt Putschius. 1 qui dutri] qui dem L. r errant] sed errans L. 



AES C.ESII BASSI 
DE METRIS. 



Cap. I. 
Meccenas atavis edite regibus. 

Asclepiadeon duodecasyllabum, cujus divisio varia qui- 
dem sic : Mazce spondeo, nas atavis choriambo, edite 
re idem, gibus pyrrhichio, vel iambo, propter indif- 
ferentiam syllabse. Alii per dipodias ita : Mec&nas a 
debuit antispastica podia esse, et produxit syllabam 
primam, et fecit epitritum quartum ex tribus longis 
et brevi : tavis edi antispastus est ex brevi, duabus 
longis, et brevi : te regibus pseon secundus ex brevi, 
et longa, et duabus brevibus, vel si longa fuerit ul- 
tima erit iambus, si vero ad penultimam partem 
ultimse dipodise brevis syllaba addatur, fiet elegiacus 
versus pentameter, sic, 

Macenas atavis edite remigibus. 
Dividitur prioribus aut dactylo et spondeo, aut spon- 
deo et dactylo, tamen medius spondeus debet semper 
esse, sequentibus anapaesticis. 

Jam satis terris nivis, atque dirce. 
Sapphicum hendecasyllabon, quod est trimetron cho- 
riambicon catalecticon, cujus syllabam tertiam pro- 
duxit in prima dipodia, quam corripere debuit, opor- 
tuit enim ita esse, Jam satis ter; posuit autem Jam 
satis ter pro choriambo epitritum secundum, id est, 



cap. 1. De metris. 303 

ex longa, et brevi, et duabus longis. Secunda dipodia 
choriambica est ris nivis at. Tertio, que dircc, positus 
pes pro dipodia bacchius, aut propter indifferentiam 
syllabse hoc metrum clauditur amphibracho, id est, et 
brevi, et longa, et brevi. 

Sic te diva potens Cypri. 3 

Glyconicon octosyllabon ex genere Asclepiadeon est, 
huic enim si addideris dipodiam choriambicam facies 
Asclepiadeon, sic, 

Sic te diva potens (diva potens) Cypri. 
Dividitur autem spondeo, choriambo, pyrrhichio, vel 
iambo propter syllabse indifferentiam, 
Sic te diva potens Cypri. 

Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni. 4 

a Alcaicon ithyphallicon, 

Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni, 
commixtum est ex heroico et ithyphallico. 

Solvitur acris hiems grata vice, 
hucusque heroicum. 

Veris et Favoni, 
hoc ithyphallicum. 

Trahuntque siccas, 
portio iambici, sequitur ithyphallici, 

Machince carinas. 

Vides ut alta stet nive candidum. 5 

Alcaicon hendecasyllabon, cujus divisio ita est: Vides 
ut alta, ex duobus iambis et syllaba, et sequentibus 
duobus dactylis, vel propter indifferentiam syllabse 
dactylo, et amphimacro. Stet nive candidum. 

Soracte, necjam sustineant onus, 
sicut prior scanditur. 

a Alcaicon] Post h. v. lacuna est plurium verborum in Med. 



304 C&sius Bassus 

Silvce laborantes geluque. 
enneasyllabon, silvce spondeus, labo iambus, rantes 
spondeus, gelu iambus, que syllaba. 

Flumina constiterint acuto, 
hoc constat ex quattuor pedibus heroicis syllaba de- 
tracta brevi in tertio pede. Fit enim integrum sic, 
Flumina constiterint ab acuto. 



Cap. II. Breviatio pedum. 

Pedes disyllabi sunt numero quattuor. Pyrrhichius 
ex duabus brevibus, temporum duum, ut Deus : sed 
hunc alii hegemona appellaverunt, alii dibrachyn, alii 
pariambum. 

2 Spondeus ex duabus longis, temporum quattuor, ut 
Heros. 

3 lambus ex brevi et longa, temporum trium, ut dies. 
Trochceus ex longa et brevi, temporum trium, ut 

comma. Sed hunc alii chorium appellaverunt, alii cor- 
dacem. 

4 Pedes trisyllabi sunt numero octo. Tribrachys ex 
tribus brevibus, temporum trium, ut Helena. Sed hunc 
alii trochicum appellarunt, alii h pygmona, alii brachy- 
syllabon. Cicero enim de Oratore etiam trochazum 
appellavit. 

5 Molossus ex tribus longis, temporum sex, ut JEneas. 
Hunc alii hippion[a~\ appellaverunt. 

6 Bacchius ex brevi et duabus longis, ut Athence. 
Palimbacchius ex duabus longis et brevi, temporum 

quinque, ut Natura. 

7 AnapcEstus ex duabus brevibus et longa, temporum 
quattuor, ut nebula. 

8 Dactylus ex longa et duabus brevibus, temporum 
quattuor, ut Romulus. 

b pygmona] pignoma Med. 



cap. 2. De pedibus. 305 

Amphibrachys ex brevi, longa, et brevi, temporum 9 
quattuor, ut dicaris. Hunc alii mesiten, alii stolan 
appellaverunt. 

Creticus ex longa, brevi, et longa, temporum quin- 10 
que, ut sanitas ; et hunc alii amphimacrum appellant. 

Tetrasyllabi pedes numero sexdecim. Proceleusma- " 
ticus, qui fit ex duobus pyrrhichiis, id est ex quat- 
tuor brevibus syllabis, et est temporum quattuor, ut 
habilior. 

Dispondeus, qui fit ex duobus spondeis, id est ex ™> 
quattuor longis syllabis, temporum octo, ut MiEce- 
nates. 

lonicus minor, qui fit ex pyrrhichio et spondeo, id 13 
est ex duabus brevibus et duabus longis, temporum 
sex, ut Diomedes. 

Ionicus major, qui fit ex spondeo et pyrrhichio, id 14 
est, ex duabus longis syllabis et duabus brevibus, tem- 
porum sex, ut Junonius. 

Antispastus, qui fit ex iambo et trochaeo, id est ex 15 
brevi duabus longis et brevi, id est temporum sex, ut 
Clytemnestra. 

Choriambus, qui fit ex trochseo sive chorio et iambo, 16 
id est ex longa, duabus brevibus, et longa, temporum 
sex, ut nobilitas. 

c Diiambus, qui fit ex duobus iambis, id est ex brevi 17 
et longa, et item brevi et longa syllabis, temporum 
sex, ut propinquitas. 

DitrochcBUS, qui et dichorius, qui fit ex duobus tro- 18 
chseis, sive choriis, id est ex longa, brevi 3 et item longa 
et brevi, temporum sex, ut dimicare. 

Epitritus primus, qui fit ex iambo et spondeo, id 19 
est ex brevi et tribus longis syllabis, temporum sep- 
tem, ut venenati. 

Epitritus secundus, qui fit ex trochseo et spondeo, 10 

c Disiambus Med. 
r r 



306 C(esius Bassus 

id est ex longa, brevi, et duabus longis syllabis, tem- 
porum septem, ut Nicomedes. 

21 Epitritus tertius, qui fit ex spondeo et iambo, id 
est ex duabus longis, brevi, et longa syllabis, tempo- 
rum septem, ut heroici. 

22 Epitritus quartus, qui fit ex spondeo et trochaeo, id 
est ex tribus longis et brevi syllabis, temporum sep- 
tem, ut nutritura. 

2 3 PcBon primus, qui fit ex trocheeo et pyrrhichio, id 
est ex longa et tribus brevibus syllabis, temporum 
quinque, ut Demodocus. 

2A Pceon secundus, qui fit ex iambo et pyrrhichio, id 
est ex brevi, longa, et duabus brevibus syllabis, tem- 
porum quinque, ut idoneus. 

2 5 Pceon tertius, qui fit ex pyrrhichio et trochaeo, id 
est ex duabus brevibus, longa et brevi, temporum quin- 
que, ut Menedemus. 

26 PcBon quartus, qui fit ex pyrrhichio et iambo, id 
est ex tribus brevibus et longa syllabis, temporum 
quinque, ut Celeritas. 

2 7 His multi adjiciunt unum pentasyllabum, Doch- 
mium vero, qui constat ex brevi duabus longis et 
brevi et longa, ut senatorice, et ut idem Cicero (Or. 
c. 64.) posuit, amicos tenes. 



Cap. III. De pedum 

Ex trochaeo et molosso^, id est ex longa et brevi, et 
tribus longis, ut Dolore compulsi. 

Ex trochaso et ionico minore, id est ex longa et 
brevibus tribus et longis duabus : Regina superorum. 

2 Ex trochaeo et choriambo, id est ex longa una et 
brevi, et longa una et brevibus duabus, et longa una : 
Mihi perpetior. 

3 Ex trocheeo et ionico majore, id est ex longa una 
et brevi una et longis duabus (et brevibus duabus) : 
Astra calestia. 



cap. 3. De pedum compositionibus. 307 

Ex trochseo et pentasyllabo, cujus media longa est, 4 
id est ex longa una, brevibus tribus, longa una, brevi- 
bus duabus : Majestate miserabili. 

Ex tribrachy et molosso, id est ex brevibus tribus 5 
et longis tribus : Deserere compellor. 

Ex tribrachy et ionico minore, id est ex longis 6 
quinque et longis duabus : Incredibilia tolerando. 

Ex tribrachy et choriambo, id est ex brevibus tri- 7 
bus, et longa una, et brevibus duabus, et longa una : 
Varia concupiens. 

Ex tribrachy et ionico majore, id est ex brevibuss 
tribus, et longis duabus, et brevibus duabus : Rapior 
in turbines. 

Ex tribrachy et pentasyllabo, cujus media longa sit, g 
id est ex brevibus quinque, longa una, brevibus dua- 
bus : Temere revocabitur. 

Item secundum compositionis genus. . 

Ex spondeo et bacchio, id est ex longis duabus, bre- ro 
vibus tribus, longa una : Bellum reficiunt. 

Ex spondeo et pseone secundo, id est ex longis M 
duabus, brevi una, longa una, brevibus duabus : Armis 
repleverat. 

Ex anapsesto et bacchio, id est ex brevibus duabus, I2 
longa una, brevi una, et longis duabus : Aditus so- 
nantes. 

Ex anapaesto et pseone secundo, id est ex brevibus 13 
duabus et longa una, brevi una, (longa una,) brevibus 
duabus : Jaculis frequentibus. 

Ex anapsesto et pseone quarto, id est ex brevibus 14 
duabus et longa una, brevibus tribus, longa una : Pe- 
ditesjugiunt. 

Ex amphimacro et spondeo, id est ex longa una, 15 
brevi una, et longis tribus : Obvios sternunt. 

Ex amphimacro et anap3esto,id cstex longa una, brevi 16 
r r 2 



308 Ccesius Bassus 

una, longa una, brevibus duabus, et longa una : Corn- 

minus gladiis. 
l 1 Ex amphimacro et dactylo, id est ex longa una, brevi 

una, longis duabus, et brevibus duabus: Victoria prce- 

diti. 
is Ex amphimacro et bacchio, id est ex longa una, 

brevi una, et longa una et brevi una, et longis duabus : 

Hostibus repulsis. 

19 Ex palimbacchio et spondeo, id est ex longis duabus, 
et brevi una, et longis duabus : Prceclara virtus. 

20 Ex palimbacchio et anapsesto, id est ex longis dua- 
bus, et brevibus tribus, et longa una: Prudentis animo. 

21 Ex palimbacchio et dactylo, id est ex longis dua- 
bus, brevi una, et longa una, et brevibus duabus : Lau- 
dandajugiter. 

22 Ex pseone tertio et spondeo, id est ex brevibus dua- 
bus, longa una, et brevi una, et longis duabus : Repe- 
tebat actus. 

23 Ex pseone tertio et anapsesto, id est ex brevibus dua- 
bus, longa una, et brevibus tribus^, et longa una : Su- 
peratus animus. 

24 Ex pseone tertio et dactylo, id est ex brevibus dua- 
bus, et longa una, brevi una longa (una) et brevibus 
duabus : Aliena qu&ritans. 

25 Ex amphibrachy et spondeo, id est ex brevi una, 
longa una, et brevi una, et longis duabus : Repulsus 
hostis. 

26 Ex amphibrachy et anapaesto, id est ex- brevi una, 
et longa una, brevibus tribus, et longa una : Repente 
capitur. 

27 Ex amphibrachy et dactylo, id est ex brevi una, 
longa una, et brevi una, et longa una, et brevibus dua- 
bus : Parantur agmina. 

28 Ex spondeo et iambo, id est ex longis duabus, brevi 
una : Causas videt. 



cap. 3. De pedum compositionibus. 309 

Ex spondeo et tribrachy, id est ex longis duabus, 29 
et brevibus tribus : Sumptus temere. 

Ex anapaesto et iambo, id est ex brevibus duabus, 30 
longa una, brevi una, et longa una : Fremitus gravis. 

Ex anapaesto et tribrachy, id est ex brevibus dua- 31 
bus, longa una, et brevibus tribus : Trepidi fugiunt. 

Ex spondeo, iambo, et spondeo, id est ex longis dua-3 2 
bus, brevi una, et longis tribus : Cuncti cavent bellum. 

Ex spondeo, iambo, et anapeesto, id est ex longis 33 
duabus, brevi una et longa una, et brevibus duabus et 
longa una : Victi malis trepidant. 

Ex spondeo, iambo, et dactylo, id est ex longis 34 
duabus, brevi una, longis (duabus, brevibus) duabus : 
Rostris secant gurgites. 

Ex duobus iambis et spondeo, id est ex brevi una, 35 
longa una, brevi una, longis tribus : Bonos docet cives. 

Ex duobus iambis et dactylo, id est ex brevi una, 36 
longa una, brevi una, et longis duabus (brevibus dua- 
bus) : Struunt moenia. 

Ex trisyllabo cujus media brevis sit, id est ex cre- 37 
tico et iambo et spondeo, id est ex longa una, et 
brevi una, et longa una, et brevi una, et longis tribus : 
Prcelium cupitfortis. 

Ex trisyllabo cujus media brevis sit, id est ex cre- 38 
tico, iambo, et dactylo, id est ex longa una, brevi una, 
longa una, brevi una, et longis duabus, et brevibus 
duabus: Turbines timet fluctuum. 

Ex trisyllabo, cujus media brevis sit, id est cretico, 39 
iambo, et anapsesto, id est ex longa una brevi una, 
longa una brevi una, longa una, et brevibus duabus, et 
longa una : Gurgites secant trepidi. 

Ex trisyllabo, cujus media brevis sit, id est cretico, 40 
trochaeo, et spondeo, id est ex longa una, brevi una^ 
et longis duabus, et brevi una, et longis duabus : La- 
teribus auget urbem. 



310 Ccbsius Bassus 

41 Ex spondeo et epitrito primo, id est ex longis dua- 
bus, et brevi una, et longis duabus : Bellum suscitavit. 

42 Ex trisyllabo, cujus media brevis sit, id est cretico, 
et epitrito primo, hoc est longa una, et brevi una, et 
longa una, et brevi una, et longis tribus : Hostibus re- 
sistentes. 

43 Ex trisyllabo, cujus media brevis sit, id est cretico, 
et epitrito secundo, id est ex longa una brevi una lon- 
gis duabus, et brevi una, et longis duabus : Exercitum 
compulerunt. 

44 Ex iambo, et epitrito primo, id est ex brevi una, et 
longa una, et brevi una, et longis tribus: Fugam ca- 
pessebant. 

45 Ex iambo et epitrito secundo, id est ex brevi una 
et longis duabus, et brevi una, longis duabus : Faces 
sustulerunt. 

46 Ex spondeo et pentasyllabo, cujus duse primse breves 
sunt, Justus rationalis, id est duse primse longse, duae 
sequentes breves, et tres ultimee longse, cujus exem- 
plum sursum. 

47 Ex spondeo et pentasyllabo, cujus secunda brevis 
sit, Multum praferebantiur), id est tres primse longas, 
quarta brevis, tres ultimse longae, cujus exemplum sur- 
sum. 

48 Ex trisyllabo cujus media brevis sit, id est cretico, 
et pentasyllabo, cujus secunda brevis, tertia et quarta 
longse, quinta brevis, et tribus ultimis longis, exem- 
plum sursum. 

49 Ex trisyllabo cujus media brevis sit, id est cretico, 
et pentasyllabo, cujus secunda brevis sit, Instantia 
comprobatur, id est ex prima longa, secunda brevi, ter- 
tia longa, quarta brevi, et tribus ultimis longis, cujus 
exemplum supra. 

50 Ex iambo et pentasyllabo, cujus duse primse breves 
sint, Rates reparabantur, id est ex prima brevi se- 



cap. 4, 5. Genera versuum. — Poeticce species. 311 

cunda longa tertia et quarta brevi et tribus ultimis 
longis, Bonus consulebatur. 

Ex iambo pentasyllabo, cujus secunda brevis sit, 51 
prima et secunda et tertia longse et quarta brevis et 
tribus ultimis longis, cujus exemplum supra. 

Cap. IV. Genera versuum. 
Epos, quod dactylicum dicitur, iambicum, trochai- 
cum, anapaesticum, antispasticum, choriambicum, ioni- 
cum. Tonos, quod ad rhythmum tibicinum convenit. 
Nonum pseonicum dicitur. 

Cap. V. Poeticce species Latince. 
Epos, sive dactylicum, epigramma, iambica, lyrica, 
tragcedia, satyra, prsetextata comcedia, tabernaria, At- 
tellana, Rhyntonica, mimi. 



a ATILII FORTUNATIANI ARS 



PARS I. 



Cap. I. De carmine Sotadeo fragmentum. 

C X RIMUS spondeus, secundus pariambus, tertius 
spondeus, quartus pariambus, quintus tribrachus, sex- 
tus item tribrachus, ultimus spondeus : et quod raa- 
gis mirum videri potest, totus Sotadeus numerus ex 
trochseis potest constare pedibus : et duo habet ithy- 
phallica metra, et unum trochaeum pedem, sic, 

Bacche Bacche Bacche. 
i quibus si interposueris aliquos brachysyllabos, ejusdem 
scilicet rationis, erit etiam mollior, sic, 

Bacche Bromie Bacche Bromie Bacche Bromie Bacche. 
Nam ithyphallicum metrum ssepe recipit hunc tribra- 
chum ; ut etiam apud Menandrum in Phasmate et 
apud Callimachum in epigrammatibus ostendi potest. 
3 Cujus exemplum d subjeci, quo notius sit eum cum sit 
sex syllabarum e adcrescere modo una syllaba modo 
duabus, per tribrachum scilicet pedem. 

Huc ee ades o Lycee, 

Bassareu, bicornis, 

^Mcenalie, bimater, 

Crine nitidus apte, 

Luteis corymbis 

Hedera te coronis 

Hasta viridis Sarmet, 

Placidus ades ad aras 

Bacche Bacche Bacche. 

a Altilii V. b De carmine Sotadeo fragmentum ora. V. c Pri- 
mus spondeus om. V. Med. d subjeci] subjici V. e accrescere~] 

adcrescere V. qui mox addit syllaba post una. ee ades o] o om. 

Ald. Gramm. Inst. p. 385. ed. 1575. f Mcenalie] Mcenale vulg. 

Nyctilie Ald. g arma et] armet M. Victorin. II. 8, 19. 



cap. 2, 3. Atilii Fortunatiani Ars. 313 

Cap. II. De Archebuleo metro. 

f Archebuleus accepit nomen versus, non quod Ar- 
chebulus eum invenerit, nam Stesichorus, antiquior 
illo poeta, et Ibycus et Pindarus et Simonides usi sunt 
eo, sed passim et promiscue ; sArchebulus autem 
quia carmen ex hoc uno genere composuit, Archebu- 
leum nominatum est. Origo ejus heroicus hexametrus 2 
est ; exemplum, 

Tibi nascitur omne pecus, tibi crescit h herba. 
quem facies heroum hexametrum adjectis duabus syl- 
labis, sic : 

Nam tibi nascitur omne pecus ; tibi crescit et herba. 
Est autem hic versus anapeesticus ; quia primus heroi 
hexametri dactylus syllabam amittit, reliquse duse 
breves jungunt se longse insequenti, et deinceps ceterse 
in eandem formulam veniunt. Nec Hantum heroo 3 
hexametro k se jungit hic versus, sed etiam post tres 
anapsestos accedit ad trimetrum. Nam possis eum sic 
componere, 

Tibi crescit Jterba ccelitum testor genus. 
Hic versus dactylicum ^molle summa cum voluptate 
aurium ni cludit; de quo cum res "coegerit, plura di- 
centur. Est autem pentametrus, ex anapaestis constat 
fere pedibus, recipit spondeos, °cluditur antibacchio. 
De ultima syllaba brevis an longa sit jam supervacuum 
est Padmonere. 

Cap. III. De Hipponacteis. 
Nunc ad ^Hipponactea veniamus. Cujus de tetra- 



f Archebuleus] Archibuleus V. qui mox addit et. S Archebuleus] 
Archebulus V. h herba] e.t herba V. i tantum] t" V. 

k se . ■ . • bic] se jungit hic V. l molle] melle V. m claudit] 

cluditur V. n coegerit] cogerit V. ° clauditur] cluditur V. 

P admonere'] monere V. Q Hipponactica] Hipponactea V. 

s s 



314 Atilii Fortunatiani par. i. 

metri r genere unius iambici, quia res exigebat, nos 
suo loco diximus. Hic auctor s trimetrum scazonta fe- 
cit, id est, claudicantem : cujus lex talis est, ut proxi- 
ma ultimae syllabse utique sit longa, et pro iambo pede 
versus spondeo finiatur aut trochseo; quoniam nihil 

2 interest, novissima syllaba brevis an longa sit. Cujus 
exemplum, 

Sella in ^curuli struma Nonius sedet ; 
ac pro sedet, sedit, erit scazon, 

Sella in curuli struma Nonius sedit. 
rursus permutatione verborum et hunc faciet iambi- 
cum, et illum scazonta, 

Nec excitatur classico truci miles. 
hoc autem ita fieri observabimus, si aut ultimi duo 
pedes ex v disyllabis absolutis verbis constabunt, aut 
quartus semipes posterior cum w insequente pede tri- 
syllabum perficit verbum, tanquam Nonius ; utique au- 
tem sextus pes perfectum habeat x disyllabum, tanquam 

3 Ysedit,Jecit, dixit. Sed cum facile rectus iambicus ad- 
mittat quinto loco spondeum, hic scazon pessimus erit, 
qui habuerit alium quinto loco quam iambicum ; quo 
tamen sine religione usus est Hipponax. Ejus exem- 
plum, 

Nec excitatur classico miles rauco. 

z Nam si feceris, 

Nec excitatur classico pedes rauco. 

probabilem facies choliambum, de quo plura alias. 

4 Idem fecit Hipponax in scazonte quadrato quod in 
trimetro, cujus exemplum est, 

r genere unius iambici] unius iambice genere V. s trimetrurn] 

«. struma 

trimetron V. l curuli struma Nonius sedet] curuli semina sedit 

Nonius V. qui mox om. ac pro sedet — iambicum. v syllabis] dis- 

syllabis V. w sequente] sequente pede V. x disyllabum~\ dissyl- 

labon V. y sedet] sedit V. z Nam sifeceris] At sifecerit V. 

Mox choliambum dedi pro choriambum. 



cap. 4. De hendecasyllabo. 315 

& Proh pudor sella in curuli struma Nonius sedit. 
Item aliter, 

Hesitat nec excitatur classico h truci niiles. 
De quo plura dicere supervacuum est; cum omnia 
c quaecunque accidunt trimetro scazonti d huic quoque 
accidere possint. 

Cap. IV. De *hendecasyllabo Phalcecio. 

Venio nunc ad hendecasyllabum Phalsecium, qui ex 
simili causa, f ut plerique, a cultore suo, non inventore, 
nomen accepit. Nam hic versus apud Sappho fre- 
quens est; cujus in quinto libro complures hujus ge- 
neris et continuati et dispersi leguntur. Hujus hende- 
casyllabi varia divisio est, et omnis aut ex se efficiens, 
aut ad aliquod pertinens metrum. Sed prima vulgaris 2 
quidem illa divisio, quse docet eum partem habere ex 
heroo, partem ex iambo, Scujus exemplum, 

Castce Pierides meae Camcencs. 
ex heroo sic dividitur, 

CastcB Pierides sonitum dedit cere canoro. 
ex iambico sic, 

Mece CamcencB calitum h testor genus. 
Altera divisio est, cujus feceram mentionem, cum de 3 
epodo Callimachi dicerem, hoc exemplo, 

Siccas ducite machince carinas. 
Nam primi duo pedes reliquis quattuor adsumptis fa- 
ciunt heroum, sic, 

Siccas ducite remigio subeunte carinas. 
Reliqua pars ithyphallicum facit, 

Machince carinas. 
Tertia divisio est, 4 



a Pro] Proh V. b miles truci] truci miles V. c quee] quce- 

cunque V. d huic quoque] quoque om. V. e hendecasyllabo 

phalcEcio] endecasyllabofalecio V. f ut] aut V. S exemplum] 
cujus exemplum V. h testor] rector V. 

S S 2 



31 6* Atilii Fortunatiani par. i. 

CastcB Pierides mece CamcencE. 
Detracto enim Camcena, fit ^Anacreonteon metrum, 
syllabarum octo, quod musici k bacchicon vocant, gram- 
matici ^choriambicon ; qui duplex constat ex longa et 
duabus brevibus et longa, id est, ex choreo et iambo. 
Hoc metrum incrementum accipit, et totum ab m Al- 
s cseo tractum est ab Horatio nostro. n Nam quod 
est, 

Castce Pierides mece, 

°id est apud Horatium, 

Intermissa Venus diu. 

Demus illi incrementum, id est pro uno duos chori- 
ambos, fiet, 

- Intermissa diu ?missa diu Venus. 
et, 

Castce Pierides, Pierides mece. 

huic simile ^erit, 

Mcecenas atavis edite regibus, 

O et prcesidium et didce decus meum. 

6 Hic etenim qui disyllabo verbo absoluto tinitur, si 
amiserit choriambum, erit illi metro par r cujus exem- 

plum, 

Castce Pierides mece. 

fiet enim, 

s O et prcesidium meum. 

rursus adcrescat choriambus, fiet, 

Castce Pierides Pierides mece ; 
et, 

et prcesidium et dulce decus meum ; 
et, 

Intermissa Venus missa Venus diu. 



i anacreontium] anacreonteon V. Med. k bacchiori] bacchicon V. 
bacchiacum Mar. Victorin. IV. i, 63. * choriambon] choriambi- 

con V. m altero~\ alceo V. n namquod] namque V. Med. 

o icl est] idem V. P missa diu om. V. q erit om. V. r cui] 

cujus V. Med. s O preesidium] et prcesidium V. 



cap. 4. De hendecasyllabo. 31/ 

tDemus etiam nunc illi unius choriambi incrementum, 7 

fiet, 

Castce Pierides v Pierides Pierides rtiece. 

quale est illud apud Horatium, quod et ipsum ab 
w Alcseo sumpsit, 

Tu ne qucesieris scire nefas queni mihi, quem tibi. 

Hoc ipsum imminuendo paulatim tria hsec metra quae 8 
retuli manifestiora faciam, 

Tu ne qucEsieris quem milii ; quem tibi ; 
hoc par est illi, 

Mcecenas atavis edite regibus. 
Alterum detraham choriambum, fiet, 9 

Tu ne qucesieris tibi ; 
hoc par est illi, 

Intermissa Venus diu ; 
et, 

Castce Pierides mece. 
Ex hac divisione et Priapeus nascitur versus. Cujus k 
exemplum apud Catullum, 

Hunc lucum tibi ^dedico consecroque Priape. 

Nam cum in duo commata hic versus dividatur, supe- 
rius comma octo syllabarum, et insequens septem, di- 
minuta superioris commatis parte ; ut si facias, 

Mater sceva Cupidinum : mater sceva Cupido. 

Sed adeo totus hic ex heroo venit hexametro, ut et \ 
apud Homerum nullo immutato verbo complures in- 
veniantur Priapei, et apud Virgilium, quorum unum 
in prsesentia posuimus, qui forte succurrit, credo et 
^alios inveniri posse complures: 

Cui non dictus Hylas pner et Latonia Delos. 
quod apparet ita esse, quoniam ita hujus versus exigit 
natura, ut inter duo commata exiguam pronunciando 
interponas moram. Nam, 1 

* demus] demum V. v Pierides semel V. w altero] alceo V. 
x consecro dedicoque~\ declico consecroque V. y alios~\ alio V. 



318 Atilii Fortunatiani par. i. 

Cui non dictus Hylas puer, 
par est huic, 

Hunc lucum tibi dedico. 
sequens autem comma, 

Et Latonia Delos, 
huic, 

Consecroque Priape. 
Non ignoro autem variari primas et secundas syllabas 
utriusque in z Priapeo commatis, ut modo ab iambo 
incipiat, modo ab trochseo ; tanquam, 

Hunc lucum tibi dedico consecroque Priape. 
et, 

& Libens hoc tibi dedico, libens sancte Priape. 

[ 3 Nam et hendecasyilabus, quem Phalsecium vocamus, 
apud antiquos auctores eodem modo solebat incipere 
alias a spondeo, alias ab iambico, alias a trochseo ; ut 
apud b Catullum, hendecasyllabus a spondeo, 

Passer delicice mece puellce. 
a trochseo, 

Arido modo pumice expolitum. 
ab iambo, 

Meas esse aliquid putare nugas. 

quaB omnia genera hendecasyllabi Catullus, et Sappho 
et Anacreonta et alios auctores secutus, non tanquam 
vitiosa vitavit, sed tanquam legitima inseruit. Ex qui- 
bus quoniam Priapeus nascitur, necesse est easdem 
habeat varietates. 
14 Quarta divisio est hendecasyllabi talis, 
CastcB quas veneramur bb o sorores. 
Nam c priore commate Callimachus in epigrammati- 



z Priapeio] Priapeo V. Tum vulg. commate. a et Libens — Priape 
om. V. b Catullum] Addit V. Endecasyllabus a spondeo. Passer 

delicie mee puelle, a trocheo. M> inserui cum Santenio ad Te- 

rent. Maur. p. 373. c proprio~\ priore V. et sic corr. Santenius, 
Necnon poematibus pro epigrammatibus. Mox dedi pars pro par. 



cap. 4. De hendecasyllabo. 319 

bus usus est, et Bacchylides in carminibus, et alii. 
Heroi autem dactylici pars est hoc modo, 

CastcB quas veneramur Olympia templa tenentes. 
Quinta divisio est hendecasyllabi, hoc exemplo, 15 

Castce Pierides novem sorores. 
Nam secundum primum spondeum insertus huic 
hendecasyllabo anapsestus ionicum Sotadeum facit; 
sic, 

Castce dociles Pierides novem sorores. 
Ex quo non est mirandum quod Varro in Cynodidas- 
calico d Pha]secion metrum ionicum trimetrum appel- 
lat, quidam ionicum minorem. 

Sexta divisio est hoc exemplo, 16 

Cui dono lepidum novum libellum, 
Par est enim priori Cui dono, e quod accidit heroo me- 
tro sic, 

Cui dono titulum Trqjce qui primus ab oris. 
Reliqua pars hendecasyllabi, 

Lepidum novum libellum, 
f Anacreonteon facit metron, octo syllabarum iambi- 
cum ab anapsesto incipiens, quale est illud apud Le- 
pidum, 

Mea Vatiena amabo. 
Ex hoc nascitur sGalliambus repetito hoc metro, sed 17 
una syllaba detracta ut habeat semipedem clausulam, 
quale est hoc, 

Mea Vatiena amabo : h Mea Vatiena ama. 
Et illud similiter: 

Lepidum novum libellum : lepidus novus liber. 
Huic pares sunt apud Maecenatem : 

Ades, inquit, o Cybele,Jera montium Dea, 
Ades, et sonante tympano quate jlexibile caput. 

d PhaliBcion} falecium V. e q U od accidif] que accedit V. 

f Anacreonteiuni) Anacreonteum V. Anacreontceon Med. S Galli- 

ambus] Galiambus V. et sic ubique. h mea~\ utfacitit, mea Vatiena 
amabo V. 



320 Atilii Fortunatiani par. i. 

18 Sed quoniam hic versus, quod ^Matri sacer est Idsese, 
vibrare videatur, proximum ab ultimo pedem brachy- 
syllabon fecerunt et k Grseci, et hic ipse Msecenas, iis 
quos modo retuli proximum, sic, 

Latus horreat JZagetto, comitum cliorus ululet. 
Et Catullus, 

Phrygium nemus ci(ta)to cupide (pede) tetigit. 
Et Mlle alterius auctoris, 

O qui chelyn canoram plectro regit Italo : 
ut si facias illud ex m Lepidiano metro ad hanc legem, 

Mea Vatiena amabo, mea cura, mea Venus, 
Catullus in "Anacreonteo, 

Ades inquit o Cybele. 

19 Potest adhuc tieri crispior, si pro uno iambo °brachy- 
syllabum posuerimus in hunc modum, 

Mea vita, mea voluptas, mea cura, meus amor. 
Hic versus habet primum pedem anaprestum, secun- 
dum saepe iambum, nonnunquam ^tribrachyn, ter- 
tium iambum, semipedem accipit medium, quia ex 
duobus commatibus constat: sequens comma acci- 
pit pariambumj trochseum brachysyllabum, semipede 

20 cluditur. Si quis autem qusesierit, quid ita^ quum 
sit Galliambicus versus, iambici quoque nomen acce- 
perit? hoc versu, qui est apud Msecenatein, lecto, in- 
telleget eum ex iambico quoque nasci, 

Hic nympha cingit omnis Acheloum senem. 
^Adjice syllabam Acheloo, fiet Galliambicus sic, 
Hic nympha cingit omnis Acheloium senem. 

21 Esse autern huic metro cognationem cum Sotadeo 
cognoscamus hinc licet, quia facta translatione mo- 
dica, et Sotadeus qui fuit transit in Galliambum, et 

1 matri sacer est Idece ut vibrare] Quod matris acer e dee vibrare V. 
k et GrcEci] ut GrcEci V. * illud] ille V. et mox chelym pro chelyn. 
m Lepidiano] leviano V. n Anacreonteio] Anacreonteo V. 

brachysyllabum] brachysyllabum posuerimus V. P tribrachyn] 

tribrachum V. q Adjice~\ adice V. et moxjit \>roJiet. 



cap. 5. De Philicio metro. 321 

eodem modo Galliambus in Sotadeum. Ex Galliam- 
bo in Sotadeum, hinc, 

r Phrygium nemus citato cupide pede tetigit. 

Plirygium cupide pede tetigit nemus citato. 
Contra ; 

Galli timidi semianimes tergora versant. 

Galli tergora versant s timidi semianimes. 
Septima divisio hendecasyllabi talis est, 22 

Vivis, ludis, habes, amas, amaris. 
Nam quattuor ^syllabis prioribus detractis, quae acce- 
dere heroo incipienti cuilibet, relinquitur, 

Habes, amas, amaris. 
Nam quattuor syllabis prioribus u Anacreonteo metro 
quod est syllabarum septem, constat ex tribus iambis 
et semipede. Particula est posterior Hipponactei ver- 23 
sus iambici quadrati, quem dixi a comicis antiquis et 
Latinis et Graecis interponi frequentissime sic, 

Quid moestus incedis Micon? habes, amas, amaris. 
Puto me satis diligenter persequutum hendecasyllabi 
singulos articulos, ut ostenderem cum quot metris ei 
quaedam necessitudo contingeret. 

Cap. V. De Philicio metro. 
v Philicius versus ex duplici pede constat, quem 
w Bacchicon musici, choriambicon grammatici vocant. 
Habet longam et duas breves et x longam, id est tro- 
chseum et iambum. Hoc autem v Philicius conscrip- 
sit hymnos Cereri et vv Liberae, tali genere metri, quod 
z scilicet est acri salis (?) et arcanae deorum venerationi 

r Hinc Phrygum nemus citato cupide pede tetigit] hinc phrygium 
nemus citato cupide pede tetigit phrygiam cupide tetigit nemus citato V. 
s timide] timidi V. * syllabis'] syllabis prioribus V. u Anacre- 

onteio] AnacreonteoY. panacreontceo Med. v Phalsecius] Philiscius 
Santenius ad Terent. Maur. p. 325. Emendavi tkulum qui erat de 
PhalcEcio. w Bacchion] Bacchicon V. quomodo reponit Santenius 
ad Terent. Maur. p. 325. x longam] longum V. Y Phalcecus] 

Philicius V. et sic semper. yy Libero] Liberce Salmasius ad Simm. 
p. 185. z scilicet est ] scilicet est acri salis et arcane V. 

T t 



322 Atilii Fortunatiani far. i. 

2 credidit a convenire. Apud nostros hoc metrum non 
reperio. Exemplum ejus tale est, 

Frugiferce sacra dece quce colitis mystica junctceque Jovi nefasto. 
Hunc hexametrum ex numero bacchio composuit 
Philicius, quo usus est etiam Archebulus ; de quo 
auctore supra retuli ; clusit autem b antibacchio. Nu- 
merus hic frequens est apud lyricos ; et prsecipue apud 

3 Alcseum, Sappho, Anacreonta. Nascitur tamen et 
hic ab heroo, c nam si dactylo primo, qui constat ex 
longa et duabus brevibus, d junxeris sequentis dactyli, 
vel spondei, syllabam primam, facies choriambum, hoc 
modo, Arma virum ; ex sequenti versu ltaliam. Ad 
summam pentametrum heroum, qui habet dactylos 
primos duos, adjectis duabus syllabis longis facies 
e choriambicum, velut hunc, 

Unde meus veniat mollis in ora liber. 
Velut f hunc ex heroo pentametro sic : 

Unde meus veniat mollis ain h<zc ora liber. 

Et, 

Dum meus assiduo luceat igne h jbcus. 

Cap. VI. De PtEonico metro. 

Paeonicus versus quadratus ab Aristophane comico 
compositus est ex eo pasone, qui constat longa syllaba 
et tribus brevibus, cluditur autem cretico, qui et ipse 
constat ejusdem generis, et temporum totidem quo 
ille, una parcior syllaba sit, nisi fluat eodem numero 
rhythmos non metrum fiet, hujus exemplum, 

Egregia percoluit ingenia musici carminis. 

More tenet ingenium, sic ' l Tyberis implacidus in maria labitur. 



a convenire cum V. posui post credidit. b antibacchio'] antibac- 

cheo V. c nam si~] quasi V. d junxeris] sijunxeris V. e cho- 
riambicuni] choriambicum iambicum V. f hunc] huc V. E in 

hcec] hcec om. V. ^focus] Addit V. Dum meus assiduo luceat hoc 
ignefocus. l Tyberis] Tiberis V. 



cap. 7. 8. De proceleus. Saturn. metr. 323 

Cap. VII. De k proceleusmatico. 

Proceleusmaticus constat ex duobus pariambis, id 
est quattuor brevibus syllabis, cujus exemplum et in 
pedum demonstratione posui, et nunc referam : 

Sede tibi * Bromie devoto pede m mulier : 
Pecora rapida caper agitat. Humi 
Caput inanime tepet avida neque manus. 

Habet hic versus proceleusmaticos tres, quartum pari- 
ambum, semipede cluditur : ita ut detracta proceleus- 
matico syllaba, in tribrachym cadat et insistat, ne (ut 
dixi) numerus n sit, non metrum. 

Cap. VIII. De Saturnio versu. 
De Saturnio versu dicendum est, quem nostri exis- 
timaverunt proprium esse Italicse regionis, sed fallun- 
tur. A Graecis enim varie et multis modis tractatus 
est, non solum a comicis, sed etiam a tragicis ; nostri 
autem antiqui, (ut vere dicam, quod apparet,) usi sunt 
eo non observata lege, nec uno genere °custodito inter 
se versus : sed praeterquam quod durissimos fecerunt, 
etiam alios breviores, alios longiores inseruerunt, ut 
vix invenerim apud Nsevium quos pro exemplo po- 
nerem. Apud Euripidem et PCallimachum inveni tale 
genus, 

Turdis edacibus dolos comparas amice. 

k Proceleusmatico] Proceleumatico V. Med. 1 bromie devoto~] bro- 
miadea V. m mulier] mulier modo V. Santenius ad Terent. Maur. 
p. iii. Sedet ibi, Bromie, terete pede mulier. n sit] Addit V. 

non metrum. ° custodito inter se versus : sed prceterquam quod 

durissimos] custodita inter se consentiant versus sed prceter q. durissi- 
mos V. p Callimachum] Addit V. et quosdam antique comcedie 

scriptores. De h. 1. v. Santen. ad Terent. Maur. p. 353. 

Cap. 7. Pecora] Excidit pyr- Boltius arietat. Conf. Schol. He- 
rhichius : tentabam Pecora, pede phsest. p. 29, 7. SANTEN. Ter. 
rapida. Alia ratione pro agitat Maur. p. 112. 

T t 2 



324 Aiilii Fortunatiani par. i. 

Apud Archilochum tale, 

Quem non rationis egentem vicit ^Archimedes. 
Et tertium genus, 

Consulto producit eum quo sit impudentior. 
Apud nostros autem in tabulis antiquis, quas tri- 
umphaturi duces in Capitolio figebant, victoriseque suse 
titulum Saturniis versibus prosequebantur, talia rep- 

3 peri exempla. Ex r Regilli tabula, 

Duello magno dirimendo, regibus subigendis. 
Qui est subsimilis ei quem paulo ante posui, 

Consulto producit eum quo sit impudentior. 
In s Accilii Glabrionis tabula, 

Funditfugat prosternit maximas legiones. 
Apud Nsevium poetam hos repperi idoneos, 

Ferunt ^pulchras pateras aureas lepistas. 
Et alio loco, 

u Novem Jovis concordes jUiae, sorores. 
Sed ex omnibus istis, qui sunt asperrimi, et ad demon- 
strandum minime accommodati, optimus est quem 
Metelli proposuerunt de Nsevio, w aliquoties ab eo ver- 
su lacessiti, 

x Malum dabunt Metelli Ncevio poetce. 

4 Hic enim Saturnius constat ex Hipponactei quadrati 
iambici posteriore commate, et >'phallico metro. Hip- 
ponactei quadrati exemplum : 

Quid immerentibus noces ? quid invides amicis ? 
Nam, 

Malum dabunt Metelli, 

simile est illi : 

Quid invides amicis ? 

l l Archimenes] Archimedes V. r Regili] Regilli V. s Ac- 

cilii] Achilii V. detrito h. Mox mutato vv. ordine nevium poetam. 
t pulchras p. aureas lepidas] pulchros p. cereas lepistas V. Vid. San- 
tenius ad Terent. Maur. p. 355. v Novern] navem V. w ali- 

quoties] aliquotiens V. x Malum] Malis V. y phallico] vulg. 

phalecio. 



cap. 9. De rell. Horatii metris. 325 

Cui detracta syllaba prima facit Fphallicon metrum : 

Invides amicis. 
ex quibus compositus est hic Saturnius, ut sit par 

huic: 

Quid invides amicis ? Invides amicis. 

hoc modo : 

Malum dabunt Metelli Ncevio poetce. 

Cap. IX. De reliquis Horatii metris. 
Nunc reliqua metra Horatii, quse nondum attigi, 
prosequi volo. 

Jam satis terris nivis atque dirce 

Grandinis misit pater, et rubente 

Dextera sacras jaculatus arces 
Terruit urbem. 
Hendecasyllabus Sapphicus fiet Phalaecius immutato 
ordine, 

Vile potabis modicis Sabinum. 
Hoc metrum tricola habet paria, z quartam brevem 
clausulam, sumptum est ab Alcaeo. Sappho quoque 
frequenter eo utitur. Monostropha vocantur heec car- 
mina, quia ad primam strophen cetera respondent, 
nullo interveniente epodo, a qui a prima strophe differat, 

faciat eam, quam musici et b grammatici deno- 

minant. Composita autem cola hujus. carminis sin- 3 
gula ex duobus commatibus, quorum quod antecedit 
ex c Archilocheo quadrato nascitur, sic, 

Jam satis terris, magisque genibus hcerebo tuis. 
Hoc enim par est huic, nam ita est, 

Magis magisque genibus hcerebo tuis. 
Sequens comma trimetri iambici primam habet par- 
tem, componitur sic, 

y Phal(Eciori\ Phalecon V. Phallicum uti supra rep. Santen. ad Ter. 
Maur. p. 359. z quartani] quantam V. a quce prima strophe 

differre faciaf] q. aprima strophe differat, faciat V. *> gramma- 

tici . . . .] grammatici tria V. c Jrchilochio] Archilocheo V. 



326 Atilii Fortunatiani. par. i. 

Nivis atque dirce genibus hcerebo tuis : 
ut sit par huic, 

Magis magisque genibus hcerebo tuis. 
4 Clausula strophes hujus hsec est, 

Terruit urbem ; 
quse nascitur ab heroo hexametro, sic, 

Arma virumque cano Trqjce qui terruit urbeni. 
nam primus ab oris, pro qua hanc clausulam posui, 
par est huic, non tantum numero,, sed etiam pedibus. 
s Constat enim ex dactylo et spondeo, quae clausulse et 
per se repetitse et inter se junctse anapsesticon metron 
efficiunt 5 sic : 

Terruit urbem : primus ab oris : 

Inclyte parva c pradite patria. 

Terruit urbem primus ab oris, 

Nomine celebri claroque potens. 

6 Alterum carmen : 

Quis multa gracilis te puer in rosa, 
Perfusus Uquidis urget odoribus, 
Grato Pyrrha sub antro, 

Cuijlavam religas comam. 

Prima duo cola paria sunt, 

McBcenas atavis edite regibus ; 

duo commata, quse subsequuntur, Priapei sunt versus, 
ut jam docui, sed prsepostere posita, d quorum ordo hic 
est: 

Cui Jlavam religas comam grato Pyrrha sub antro. 
Hunc lucum iibi dedico, e consecroque Priape. 

1 f Tertium genus carminis est, 

Vides ut alta stet nive candidum 
Soracte, necjam sustineant onus 



c pdit(B patina Med. d quoruni] quarum V. e consecroque] 

consecro commendoque V. f De hendecasyllabo Phalcecio"] De en- 

decasyllabo calceico V. 



cap. 9- De rell. Horatii metris. 327 

Silvce laborantes gehique 
Flumina constiterint acuto. 

Primum et secundum colon paria sunt. Constant sin-8 
gula ex duobus commatibus, quorum Squod antecedit 
ex trimetro iambico sumptum est, et cum eo composi- 
tum, sic, 

Vides ut alta genibus hcerebo tuis. 
Sequitur comma, 

Stet nive candidum 

k ex hemistichio pentametri heroi delibata syllaba 
compositum est, reddita enim syllaba fit Hale, 

Stet nive candidum. 
Potest etiam videri pars metri illius extrema, quod est 9 
tale, 

Mcecenas atavis edite regibus ; 

de quo jam disputavimus : ut hoc ita cum illo junga- 
tur, 

Mcecenas atavis, stet nive candidum 
constat enim hoc comma ex k choriambo, quem faciunt 
juncti trochseus et iambus, et iambo. Ita facile con- ic 
venit et cum choriambo metro, quod ] Musici bacchion 
vocant; quale est, 

Mcecenas atavis edite regibus. 
Sed qui altius haec non m perspexerunt grammatici, hoc 
putant metrum decurtato pentametro factum, ut red- 
dita syllaba fiat pentametrum tale, 

Mcecenas atavis edite remigibus. 
"Itemque versum illum, n 

Solvitur acris hyems grata vice veris et Favoni ; 
non ex duobus metris compositum putant, ut cum de 
Archilocho loquebar ostendi, qui tetrametro heroo 



g quod] V. addit antecedit. h ex] et V. Med. i talis] tale V. 
k choriambo] choriambico V. ! Musici bacchion] bacchion musici V. 
m perspexerunt] prospexerunt V. n item] itemque V. 



328 Atilii Fortunatiam. par. i. 

°phallicum metrum junxit, sed hexametrum majo- 

12 rem syllaba vocant. Tertium colon 

Sylvce laborantes geluque, 
ex trimetro iambico Pfactum est detractis ei tribus 
syllabis : adjice enim ei rursus tres syllabas, id est se- 
mipedem longam et iambum, fiet ^trimetrus ; 

Sylvce labofantes geluque Jfigido. 
Rursus detrahe syllabam huic colo r ultimam, fiet, 

Sylvcv laborantes gelu ; 
qui est epodus ex trimetro, par illi, 

Altas maritat populos. 
Nam quemadmodum si adjeceris idem nomen, erit 
probabilis trimetrus, 

SylvcB laborantes gelu Simonides. 

13 Quartum colon est, 

Flumina constiterint acuto. 
Hsec clausula hujus strophes facta est ex tetrametro 
epodo, cujus auctor Archilochus. Exemplum subjeci, 

Aut Ephesum bimarisve Corinthi. 
sic, 

Flumina s constiterint etacuto. 

h Nam sive praeposueris duos dactylos pedes sive subje- 
ceris, hexametrus herous est : prsepositis pedibus, sic, 

tPrcecipiiataque Jlumina constiterint et acuto, 
subjectis pedibus, sic, 

Flumina constiterint et acutojrigoris ictu. 

sed detrahitur epodo syllaba, ut fiat conveniens clausula, 
sic, 

Flumina constiterint acuto. 
15 v Archebuleo quoque metro si detraxeris primum pedem, 
qui est anapeestus aut spondeus, et proximas ei duas 

phalcEciunt] phalcecum V '. P esi] factum V . q trimetrus] 

tibi metrus V. r ultimam~\ ultima V. s constiterint] constite- 

runt et V. * prcecipitatque] precipitaque V. Med. v Archibulid] 
Archebuleo V. 



cap. 9. De rell. Horatii metris. 329 

breves, id est semipedem, reliquum erit par huic clau- 
sulae. Sic autem divides, 

Neque nubila \ w Nec veteres agitantur orni. 
par est huic, 

Flumina constiterint acuto. 
Hoc quoque carminis genus ab Alcseo lyricus noster 
accepit. 

Quartum x metrum est Horatii de quo nihil adhuc 16 
diximus : 

Lydia dic per omnes 
Te deos oro Syharim cur properas amando. 

Quod x metrum et ipse Horatius ignorando quale esset, 
laboriosa observatione semel omnino facere conatus 
est, et in eo tamen parum decenter erravit. Nam fecit 
illud asperius, uno immutato pede. z Quod si scisset 17 
choriambicum esse et habere clausulas certas, non a in 
illam salebram incidisset. Nam primum comma ex 
choriambo et antibacchio compositum est, 

Lydia dic per omnes. 
Secundum colum, quod est longius, tres habet chori- 
ambos et unum antibacchium, scilicet clausulae gratia, 
quod x metrum Alcaeus sic ordinavit, homo in musicis 
b exercitatissimus, at Horatius primum choriambum 
durissimum fecit, pro iambo spondeum c infarciendo, 
sic, 

d Hoc deos oro Sybarim. 
nam si secutus esset Alcaeum, sic ordinasset, 

Hoc dea vere. 
Error tamen illius habet excusationem, quod in ea per- 
severaverit lege, quam ipse sibi aliquo casu fecerat, 
usque ad ultimam partem non mutando. 



w Nec] Neque V. x metrutn] metron V. z quod — choriambi- 

cuni] quo — choriambicon V. a i n Ulam~\ in om. V. b exercita- 

tissimus] excitatissimus V. c infarciendo] infulciendo V. d Te] 

HocV. 

U U 



330 Atilii Fortunatiani par. i. 

18 Restat unum genus carminis de quo nihil adhuc 
diximus, 

Non ebur neque aureum 
Mea renidet in domo lacunar. 
Et hoc sumptum ab Alcseo, et ab illo tractatum fre- 

19 quenter, et ab Horatio semel omnino compositum. Est 
autem iambicum, et primum quidem comma cum tri- 
metro versu junge, sic, 

Beatus ille non ebur neque aureum. 
insequens autem metrum Archilochium iambicon cur- 
tum habet, cujus exemplum, 

Trahuntque siccas machincB carinas. 
et hoc, 

Mea renidet in domo lacunar. 

20 Omnia me metra Horatiana persecutum existimo. II- 
lud in totum naturam metrorum cognoscere volentes 
possum admonere,etiamsi non omnia comprehendiquse- 
cunque apud e Grsecos poetas possunt inveniri metra, 
f quse sunt apud lyricos, tragicos, et comicos innume- 
rabiles figurse compositionum, tantum me tamen hoc 
libro consecutum, quem ^paucis diebus composui et 
memoria tantummodo adjuvante, ut quodcunque me- 
trum novum aliquis se h invenisse judicarit, ad haec quae 
! enumeravi utique referatur; cum omnia metra varien- 
tur, aut adjectione, aut k detractione, aut concinna- 

21 tione, aut permutatione. Esse alias species non ignoro, 
sed hsec sunt praestantissimae. Adjectione ita, 

Solvitur acris hyems grata vice veris et Favoni. 

accessit enim heroo metro syllaba, quse versum faceret 
longiorem. Detractione, tanquam, 
Trahuntque siccas machince carinas. 



e Grcecos] Grcecos poetas V. f quomodo~\ quce V. quo Med. 

S paucis] et paucis V. h invenire] invenisse V. J enumeravi"\ 

enumeri V. k delravtione] detractionem V. 



cap. 9. De rell. Horatii metris. 331 

Detracta enim trimetro syllaba fecit illum minorem. 
Concinnatione, tanquam, 22 

Jam satis terris nivis atque dircc. 
pars enim tetrametri prior cum priore trimetri parte 
commissa est. Permutatione, tanquam, 

Occasionem de die dumque virent genua. 
Nam cum Archilochus heroi partem priorem cum 23 
iambici priore parte ^commiserit, ita ut antecederet 
m heroum in hunc modum, 

Scribere versiculos amore percussum gravi ; 
Horatius immutavit, ut antecederet iambici pars, se- 
queretur heroi, sic, 

n Occasionem de die dumque virent genua. 
et cum ex Galliambo °Sotadeus fiat, ex Sotadeo Gal- 
liambus ; ut jam demonstravi. 

Habet Pautem metrorum contemplatio, si exercitatio 24 
accessit, in cognoscendo voluptatem, cum et qusecunque 
dicuntur metra celeriter intelligamus unde sint, et qua 
ratione composita, et multa ipsi excogitare possimus. 
Nam si loculus ille Archimedius quattuordecim eboreas 25 
lamellas, quarum °ianguli varii sunt, in quadratam for- 
mam inclusas habet, componentibus nobis aliter atque 
aliter, modo galeam, modo r sicam, alias columnam, alias 
navem figurat, et innumerabiles efficit species, solebat- 
que s nobis pueris hic loculus ad confirmandam memo- 
riam ^plurimum prodesse : quanto majorem potest no- 
bis afferre voluptatem, quantoque pleniorem utilita- 
tem, carmina inter manus habentibus, metrorum varia 
tractatio, cum subinde apud poetas ea quse fallunt im- 
peritos metra inserta numeris et intermixta carminibus 

1 composuerit'] commiserit V. m heroum] herous V. n Occa- 

sionem de die dumque virent genua] amore percussum gravi scribere 
versiculos V. om. Med. ° Sotadeus fiai] spondeusfit V. P enini] 
autem V. q anguli varii] varii singuli V. r sicairi] suam V. 

s nobis] nobis nobis V. t plurimum prodesse] prodesse plurimum V. 

Mox quanto bis. pro quando. 

U U 2 



332 Atilii Fortunatiani par. ii. 

hac parte deprehendemas, de quibus in his libris ex- 
plicabimus, quos de melicis poetis et de tragicis choris 
scripturi videmur : quibus necesse erit etiam Grseca 
interponere exempla ; quod ne faceremus in hoc libro 
elaboravimus. Nam si volumus de omni ratione car- 
minum dicere, necesse est ad eorum copias manum 
porrigamus: qui cum essent non tantum poetae per- 
fectissimi, sed etiam musici, sine magno labore praepa- 
ratis utebantur facultatibus. 



PARS II. 

Prcsfatio. 

Etsi scio te omni studio atque virtute in hoc maxime 
Saborare, ut oratorem te perfici velis, et hoc unum in 
animo revolvere, quo avo et quo patre sis natus, dies 
noctesque insistere, ut eloquentia ^senatoriam cumules 
dignitatem : (quid enim pulchrius v disertissimo prse- 
tore? aut quid sublimius eloquentissimo consule?) ta- 
men arbitror ab illa w virtutum omnium via aliquando 
in diverticula flectendum, discendumque esse prseterea 
aliquid, pedetentim tamen, et tantum, quantum orato- 
rem et non valeat avocare, et possit ornare. Cogita 
enim x te de omnibus bonis artibus judicaturum, et 
quanto dignitate omnes homines ^anteieris, tanto sci- 
entia debere prasstare. Accipe igitur Horatiana me- 
tra quse seepius flagitasti. Nam quid refert hunc poetam 
imitari, tenere, diligere, si non omnes virtutes ejus pe- 
nitus cognoveris ? Quare necessario altius z et ab ovo 

* senatoriam] V ulgo senatorum. v diserto] disertissimo V. ^vir- 
tutuni] virtutum omnium V. qui mox addit in diverticula post ali- 
quando. x te] ex V. y anteieris] anteire V. Med. ? et ab 

ovo] altius et a vivo in V. et a vivo Med. 



cap. 1, 2. De litteris. 333 

(quod aiunt) repetenda res est, ut de metris ipsis prin- 
cipalibus ante a percurram, quo rnagis haec, quibus in- 
tendimus, in aperto esse possint. Sed (ut ille ait) carp- 
tim utique, quae memoria digna videbantur, b de multis 
auctoribus excerpta perscripsi. Quod si omnia velis 
cognoscere et nomina et genera metrorum, quom tibi 
ab oratoria otium fuerit, veteres c legemus, id est, ut 
ait Lucilius, A archetypa, unde hcec sunt omnia nata. 

Cap. I. e De litteris vocalibus. 

Igitur f ut a certo initio auspicemur, de litteris vo- 
calibus pauca dicam, simul ne onerare te &videar, 
quom artem grammaticam et intellexeris apud me, et 
memoriae mandaveris diligenter, prsesertim quom satis 
meminerim me tibi omnem summam metrorum brevi- 
tate pollicitum. Ergo omissis omnibus quae jam no- 2 
sti, h admonendus es, omnes vocales nostras dichronas 
esse, et produci et corripi: apud Grsecos enim acce- 
pisti separari natura longas, natura breves, et dichro- 
nas. 

Cap. II. l De consonantibus. 

De consonantibus hoc velim te diligenter tenere, 
esse apud nos quaedam elementa quse minus virium 
habeant, et sic in pronuntiatione (ut ita dixerim) li- 
quescant atque solvantur, J ut sunt lmnr\ haec Grseci 
hygra k appellant, nec forte versum illum contra ratio- 
nem putes factum, 

At regina gravijamdudum saucia cura, 
nam Hn illo pede qui est gina gra, g littera consonantis 
vim tenet, r pro nulla habetur, et hygra accipi debet 

a percurrarri] prcecurram V. *> e multis] de multis V. v. Sallust. 

Cat. c. 4. c lege] legemus V. d archetypa] archeotypa V. 

e Titulum De litteris vocalibus addit V. f ut om. V. S videam] 

videar V. h admonemus~\ admonendus es V. Mox separatim Med. 

1 De consonantibus. Hunc titulum addit V. J ut sunt~\ ut positione 

longam facere non possint sunt V. k appeUanf] V. addit X p v p. 

' in] de V. 



334 Atilii Fortunatiani par. ii. 

in secundo loco posita, id est, cum alia consonantis vo- 
cali priori prsecedit. m Ceterum si aliqua harum pri- 
mum locum teneat, id est prope vocalem, "sic ut con- 
sonans accipi debet, item cum metri necessitas exigit, 
consonantes habentur. 

Cap. III. De syllabis. 

Syllaba est litterarum consensus per vocalem vel 
vocales comprehensus. Aliquando tamen unam voca- 
lem pro syllaba positam abusive syllabam vocamus, 
syllaba enim a Grsecis dicitur amo rov ° crvXXa[xj3aveiv ra, 
ypa^ara. Syllabae aut breves sunt aut longse. Breves 
efficit correpta vocalis : longse autem duobus modis 
2 fiunt, aut natura, aut positione. PNatura, cum vocalis 
extenditur: positione flunt modis sex, cum aut duse 
consonantes in eadem syllaba vocalem sequuntur, ^ut 
ars : aut in duas syllabas separata^, ut arcus : aut cum 
duplex littera in eadem syllaba est, ut nux : aut in se- 
quenti, ut axis : aut cum sequitur i vel v loco conso- 
nantium posita, prsecedente alia consonante, ut, 

Cum Juno ceternum servans sub pectore vulnus, 
et, 

O nimium virgo nimium crudele r luisti 

Supplicium. 

Brevis syllaba tempus unum habet : longa, sive na- 
tura, sive positione fuerit, duo. 

Cap. IV. De peclibus. 

Pedes simplices s fiunt duabus vel tribus syllabis, a 
sublatione in depositionem certis temporibus termina- 
tis, paucissimis duobus, plurimis sex. Sunt autem hi 
universi pedes duodecim. Ex his disyllabi, pyrrhi- 
chius ex duabus brevibus, spondeus ex duabus longis, 

ra ceteruni) verum V. n sic ut\ sit V. ut 0111. Med. ° t« 

ypa.fAfA.aTa] t« o-Tot^ia V. P naturci] nam V. q ut om. V. r uti\ 
uti V. suprascripto luisti. s fiunt] sunt V. 



cap. 4. De pedibus. 335 

iambus ex brevi et longa, trochaeus, quem quidam 
chorion appellant, ex longa et brevi. Et trisyllabi 
octo: dactylus, ex longa et duabus *brevibus, anapse- 
stus ex duabus brevibus et longa, creticus ex longa 
v et brevi et longa, amphibrachys cx brevi w et longa 
et brevi, antibacchius ex brevi et duabus longis, bac- 
chius ex duabus longis et brevi, molossus ex tribus 
longis, tribrachys ex tribus brevibus. Igitur simplices 2 
duplicati faciunt compositos pedes sex, qui sunt hi : 
ex spondeo et pyrrhichio ionicus atib f*.e%ovo<; 3 ex pyr- 
rhichio et spondeo ionicus amb eXda-oovog, ex chorio et 
iambo choriambus, ex iambo et chorio antispastus, ex 
trochseo et pyrrhichio v pseon primus, ex iambo et pyr- 
rhichio z pseon ^evrepog, a ex pyrrhichio et trochaeo pseon 
rpnog, ex pyrrhichio et iambo pseon rerapTog, ex duobus 
trochseis ditrochseus, ex duobus iambis diiambus, ex 
duobus spondeis dispondeus, ex duobus pyrrhichiis 
proceleusmaticus, ex iambo et spondeo b epitritus pri- 
mus, ex trochaeo et spondeo epitritus secundus, ex 
spondeo et iambo epitritus tertius, ex spondeo et tro- 
chaeo epitritus quartus. 

Ergo cum unus pes simplex bis positus compositum 3 
pedem fecerit, Grsece avfyyia, Latine conjugatio dici- 
tur. Haec autem cum duos pedes similes jungit c tau- 
topodia, cum diversos dipodia appellatur. Hi sunt qui 
in usum excepto dactylo omnium carminum veniunt, 
qui gressibus d alternatis quasi incedunt, per versus mo- 
ventur. Hic est motus et ingressio, quam Graeci basin 



1 brevibus om. V. v brevi] et brevi V. w longa] et longa V. 

x Ordinem periodorum mutavi cum V. y pceon primus] pceon npw- 
to; V. z discolius] pseon hvrepoi; V. a ex pyrrhichio pceon rpn-o<;, 

ex pyrrhichio et iambo pceon mapro<; ex duobus trochceis ditrochceus, ex 
duobus iambis dm\ovq iambus V. pro Ex pyrrhichio . . . iambo ex duo- 
bus trochceis . . . ex pyrrhichio et . . . ex duobus iambis diiambus. 
b epitritos primus] epitritus devTepo;; V. c tautopodia] cantopodia V. 
d altematis] alternati V. 



336 Atilii Fortunatiani par. ii. 

4 appellant. De sublatione e constant et positione f quse 
arsis et thesis dicitur, %Arma vi, ar sublatio est tem- 
porum duum, ma vi depositio temporum duum. Pedes 
qui ex utraque parte paria tempora habent h apTioi et 
'icrot, *qui inaequalia neptaaoi et icapiaot appellantur. De- 
positio est, qua Jperspicitur qua specie metrum finia- 

5 tur. Depositionis genera sunt quattuor : aut enim 
k acatalectum est, quando plenum metrum sive versus 
est : aut catalecticum, quando syllaba deest: aut bra- 
chycatalectum, quando pes deest : aut (hypercatalec- 
tum) quando pes et syllaba deest. (Acatalectum) est ut, 

Avete Jbntes cceruli, 
duo enim pedes integri integrum metrum dederunt ; 
(catalecticum) ut, 

Qui sic manus tenellis, 
syllaba deest quo minus dimetron sit. (Hypercata- 
lectum) ut, 

Vallis per imas, 
6pes et syllaba deest, *quo minus dimetron sit. Has 
omnes species inveniemus in his metris, 'quae per av- 
tyylag basin, id est ingressionem, habent. In dactylico 
vero, cui nec pes nec syllaba potest in ingressione de- 
esse, quippe cum ejus simplicibus pedibus m basis con- 
stet, non nisi acatalectum invenire poterimus : ideo au- 
tem dactylica sola simplicibus pedibus n ingrediuntur, 
quoniam dactylus et spondeus aequalitatem temporum 



e constant] constat V. f q arsis et] que et V. Med. S Arma~\ 

est arma V. h aptioletici] Vossius apud Santen. ad Terent. Maur. 
p. 92. 'ApTioKYjKTiKol et mox ndpiaoi. ' qni inequalia perissi et paricoi] 
quo inequalia pepissos et paricos V. J perspicitur] prospicitur V. 

k ccKa-r uk-ffirzov est quandum plenum metrum sive versus est. aui ko.to.- 
XyKTiKov est ut avete fontes ccerulei. duo enim pedes integri integrum 
metrum dederunt Kaxa\i\iiK\v ut qui manus tenellis deest quo minus di- 
metrum sit ypercatalecton vallis per imas pes est sijllaba deest quomi- 
nus dimetron sit. Has &c. * que per a-Jfyytai ingressione^n ha- 

bent V. m basis constet non nisi acatalectum invenire V. " in- 

grecliuntur] ingredimur V. 



cap. 5, 6. De metro et rhythmo. 33/ 

habent, °alii autem per syzygias diversae potestatis pe- 
dibus constant. 

Cap. V. ?De metro. 
Metron est conceptio certis et legitimis pedibus ex- 
pedita : dicitur autem et unus pes metron, unde hexa- 
metron versum appellamus, et una syzygia, unde iam- 
bicum sive quem alium ex conjugationibus constan- 
tem trimetrum dicimus. Similiter et versum unum, 
unde trochaicum metrum dico, et paginam metra ha- 
bere decem cum versus ejus numero. Unam quoque 
syllabam metron dixerunt a qua mensura incipit. Ergo 
et syllaba a qua pes, et pes i'Pa quo syzygia, et syzygia 
^a qua comma, comma a quo colon, et colon a quo 
versus nascitur, metra dicuntur. 

Cap. VI. <wDe rhythmo. 
Inter metrum et rhythmum hoc interest, quod me- 
trum circa divisionem pedum versatur, rhythmus circa 
sonum, quod etiam metron sine r psalmate prolatum 
proprietatem suam servat, rhythmus autem nunquam 
sine psalmate valebit. Est etiam rhythmus et in cor- 
porali motu: s cum enim histrio indecenter signum ali- 
quod expressit arythmos dicimus, decenter eurythmos. 
Item si fuerit sequalitas corporis modice temperata eu- 
rythmos, ^insequalis vero et toris quibusdam confusa 
arythmos appellatur, unde Virgilius, 
Tum longo nullus lateri moclus. 
Toris enim extantibus et interrumpentibus latera, 
arythma latera v facta sunt. 



alii autem per syzygias diverse potestatis pedibus constant V. 
P De tnetro.] Titulum addit V. PP a qua~] a quo V. et mox om. 

a syzygia. <1 a quo comma vel colon a quo versus nascitur metra 

dicuntur V. qq De rhythmo.'] Titulum addit V. r psalmate] 

plasmate V. hic et infra. s cuni] cum enim V. * inequalis vero 

et quibusdam confusa V. v facta sunt] suntfacta V. 

X x 



338 Atilii Fortunatiani par. ii. 

Cap. VII. De colo et commate. 

Colon est pars sive partes versus integris pedibus 
impletse, ut 

Defecisse videt sua. 
Habet enim tres pedes w integros. Comma pars versus 
sive partes imperfectae, ut, 

Arma virumque cano. 
Habet enim duos integros pedes et dimidium. Et co- 
lon dictum quasi a corpore abscissum integrum mem- 
brum: comma vero quasi trunca pars membri a cor- 
pore amputata. 

■ Nunc diccre x aggredior metra principalia, quee a 
Grsecis prototypa et archegona dicuntur. Cetera enim 
ex his ^nata sunt, quse mutilata per z cola et commata 
aut a partibus adglutinantur sibi, aut sola ponuntur. Et 
sumunt vel a pedibus nomina ex quibus constant, b ut 
dactylica et anapaestica : vel ab inventoribus, ut Pha- 
lsecia vel c Sotadica: vel ab his qui ea maxime fre- 
quentarunt, ut d Aristophania et Asclepiadia: aut ab 
usu, ut e Priapea: aut a numero syllabarum, ut hende- 
casyllaba : aut a numero pedum, ut versus senarios dici- 
mus : f aut a numero syzygiarum, ut trimetros et tetra- 
metros dicimus : aut a passionibus, ut coluros et sea- 
zontas : aut a tempore, ut Saturnios, §'quod eo tempore 
primum in Italia usurpati sunt quo Saturnia urbs 

5 erat. Igitur originalia sunt ut dixi numero octo, quse 
omnia proprio suo pede consistunt, unde nomina acce- 



w similes] integros V. x aggrediar] aggredior V. y sunf] 

nata sunt V. z colos] eola V. a paribus agglutinantur] 

partibus adglutinantur V. b ut dactylica anapcEStica] et dactij- 

lion et anapcEStica V. c Sotadica] vel Sotadica V. d Ari- 

stophania Asclepiadia] Aristophia et Asclepiadia V. e Priapeia] 

Priapea V. f aut ne syzygiarum aut trimetros aut tetrametros di- 

cimus V. S quod eo tempore in Italia] quod eodem tempore pri- 

mum in Italia usurpati sunt V. 



cap. 8. De dactylico. 339 

perunt : et sunt haec, dactylicum, anapsesticum, iambi- 
cum, trochaicum, ionicum h a majore, ionicum a mi- 
nore, choriambicum, antispasticum : his quidam adji- 
ciunt proceleusmaticum et paeonicum, quae possunt vi- 
deri *non inter prototypa ponenda, sed inter illa quae 
ex prototypis nascuntur, sed nos post octo prototypa 
haec duo conjungemus. 

Cap. VIII. De dactylico. 

Dactylicum metrum dictum quod ex omnibus dac- 
tylis constat, sed melius sonat k versus dactylicus hexa- 
meter si catalecticus fiat, hoc est si disyllabum pedern 
in ultimo habeat, ut est, 

At tuba terribilem sonitum procul <sre canoro. 
Sed admissus in societatem dactyli spondeus, scilicet 
propter temporum similem potestatem, heroum fecit. 
Volunt enim heroum illo distare a dactylico, quod dac- n 
tylicus ex dactylo solo sit, herous et ex spondeo. 
'Hexametrum autem et heroum volunt ab eo dictum, 
vel quod heroum facta primus Homerus hoc versu ce- 
cinerit, vel quod vetustissimus et ante omnes primus 
hic fuerit versus, (heroica enim vetera et antiqua 
dixerunt,) vel quod hoc magna et sobria m canantur, ut 
heroes magni et sobrii. Idem et epicus dicitur quod 3 
sermonum capax : et quod per ejus pedes simplicius 
et facilius verba eant atque "decurrant airo tov tneaQai. 
Hunc Ennius longum vocat, Grseci °Deliacum, quia 
hoc genere Phemonoe Apollinis vates vaticinata est, 



h a majore — a minore] avo it.iltpvoc, — air iKda-a-ovoi; V. * non inter 

prototypa~] Addit V. ponenda, sed inter illa que ex prototypis nascun- 
tur, sed nos post octo prototypa. k dactylicus'] versus dactylicus V. 

I hexametruni] et hexametrum V. Med. m canantur] canatur V. 

II decurrant] Addit V. aitoToveitea-ai (f. azo tov eneaBcci v. Schol. Hephasst. 
c. 7.) o deliacum] deliciacum V. Delphicum Fahricius Bibl. Gr. 
T. I. p. 154. 

x x 2 



340 Atili'1 Fortunatiani par. ii. 

et Pythicum ^a Pythone. Nam cum arcum in eum in- 
tenderet Apollo, nymphse eum hoc versu hortatse di- 
cuntur. Hexameter autem dictus quod ^sex metris, 
hoc est sex pedibus, feritur. Idem tamen, r qui herous 
jam et dactylicus nominatur, quamvis inveniri possit 
qui omnes spondeos habeat, recipit, ut dixi, pedes s dac- 
tylum et spondeum omnibus in locis indifferenter, ali- 
quando in ultimo et trochaeum. Omnis enim ultima 

5 syllaba in versu adiaphoros erit. Item diligenter at- 
tende quod omnis syllaba, quae partem orationis finit, 
in omni versu similiter indifferenter accipitur, ut est, 

Invalidus etiamque tremens etiam inscius cEvi, 
dus syllaba indifferens. Maximus qui est versus sylla- 
bas habet xvn, ut, 

At tuba terribilem sonitum procul <Rre canoro. 
Minimus habet xii, ut est Ennianus, 

Olli respondit reoc Albai longai. 

6 Sed hos et eos qui plures spondeos quam dactylos ha- 
bent, quasi minus bonos, et sine dactylo parum teretes 
et sonoros, ^spondiazontas appeliaverunt. Proprium 
hujus est, quod semper a longa incipit et disyllabo 
v pede finitur. Optimus habetur, cujus prima w cesura 
penthemimerim habet orationis parte finita, ut 

Arma virumque cano Trqjce qui primus ab oris ; 
aut duos pedes et trochseum similiter partem orationis 
finientem, ut 

Infandum regina jubes renovare dolorem. 

7 Hsec interim catholica x tibi erunt. Nunc exempla vi- 
deamus a dimetro. Dimetrum ^catalecticum in quo 
clausula est hexametri, 

Terruit urbem, 

P a Pythone] a om. V. q sex\ ex V. et sic mox. >" quasi 

herous~\ qui herous jam V. s dactylum et] pecles dactylicum etV. et 
mox om. in. *■ spondiazontas] sponcliazuntas V. v pcene] pede V. 
w censura] cesura V. Mox l.Jinitam. x tibi] qui tibi V. y ca- 

talectum] a cat. catalectum V. 



cap. 9. De anapastico. 341 

hoc et choriambicum est. Trimetrum z acatalectum, 

Ceditur icta securi. 
Tetrametrum acatalectum, 

Ccelicolce Veneris sacra semina. 
Pentametrum acatalectum, 

Hcec mare canificat nec agitfreta ccerula. 
Hexametrum acatalectum, 

Conticuere omnes intentique ora tenebant. 

Cap. IX. De anapcestico. 
Dactylico contrarium est anapaesticum metrum. Huic 
naturale catholicum est partes orationis singulis pedi- 
bus terminare ; hic enim versus optimus est: secundus 
ab optimo a ille qui syzygias parte orationis finit: nam 
sicuti in ceteris metris vitiosum est si singuli pedes 
partem orationis finiant, ita hic bonum est quod in 
aliis b contrarium est. Recipit pedes, suum scilicet ana- i 
paestum, dactylum et spondeum, raro et proceleusma- 
ticum : hos omnes omnibus in locis. Dimetrum bra- 
chycatalectum, 

c Similes nobis volumus. 
Dimetrum acatalectum, 

Similes 7iobis volumus pueros. 
Item si adjicias edere facies trimetrum brachycatalec- 3 
tum, ut, 

Similes nobis volumus pueros edere. 
et si sic acatalectum, 

Similes nobis volumus pueros edere matres. 
d Tetrameter plenus erit si addas, 

Tu quoque perge. 
Hic quoque similiter tetrameter acatalectus est, 

e Operas nobis dedimus domini reddere nobis debita similiter. 

z acatalectum Italiam fato profugus, tetrametrum catalecticum ce- 
licole veneris sacra semina, pentametrum acatalectum conticuere omnes 
intentique ora tenebant V. mox fcemina Med. a qui syzygias'] illequi 
cTvC,vyia.<; V. *> contrarium] contrarium est V. c similes — acatalectum 
om. V. d tetrametrus] tetrameter V. e operario bis] operas nobis V. 



342 Atilii Fortunatiani par. ii. 

Cap. X. De iambico. 
Sequitur ut de iambico dicere debeamus, cujus 
auctorem alii Archilochum, alii Hipponactem volunt. 
Sed primus Homerus hoc usus est in f Margite, 

MaQeTiKeia kcu o<pwva yepcov koli 6ehg aoi§o$ 
Movadwv Bepdircov Ka) ektjfioXov 'Atto^XXwvos 
(jnkvjv eywv ev yepaiv evcpdoyyov Xvpav. 
Iambica maledica carmina appellant, quod hoc pede, 
hoc est metro, Solim lacerare et lsedere solebant. 
Iambicus qui trimeter est minimus syllabas habet xn, 

ut, 

Beatus ille qui procul negotiis. 

qui maximus xvn, ut, 

h Rapite agite proceres, rapite ojuvenum decus. 

2 Hic Latine senarius, quod pedes sex simplices habeat, 
Graece trimeter, quod tres Mipodias habeat, appellatur. 
Constat autem iambo suo principe. Nam versus qui 
k ex hoc uno est legitimus iambicus erit, quem op&itiv 
vocant, ut ^ille est, 

Beatus ille qui procul negotiis. 
Sed iambus, ut ait Horatius, spondeum in partem re- 
cipit, qui pes omnia pene metra ornat atque disponit, 

3 Item solutio longae in iambo tribrachyn facit, alteru- 
trius longse spondei aut dactylum aut anapsestum. 
Utraque enim longa spondei in iambico metro non 
potest solvi. Fiunt ergo hi universi pedes quinque: 
inveniuntur semper hi omnes incipientibus locis, id 
est sublationibus, quae loca imparia quidam m vocant, 



ouv Kai 



f margite] margine V. qui sic pergit : M«fcm-ew rai ocpuva yepa 
6ei0i aoitos y.ovaauv Qepaizv Kai eKvjfioXov AnoXkuvoi; cptXyv e%uov ev %ep<Tiv 
acpiovrov Kvyap. g olim om. V. h Rapite agite proceres rapite o 

juvenum decus V. i dipodias habebat] a-v£uyla$ habeat V. k ex 

uno~\ ex hoc uno V. 1 ille esf\ Addit V. Beatus ille qui procul 

negotiis. m vocant non nisi qui brevibus incipiunt dimetron hyper- 

catalecton ut valles per imas est V. 



cap. 11. De trockaico. 343 

in desinentibus vero, id est in depositionibus, quse 
loca paria appellant, non nisi qui a brevibus incipiunt. 
Dimetron hypercatalecton, 
Valles per imas. 
Dirnetron brachycatalecton, ut, 

n Plenus cadus rnnsti. 
Dimetron catalecticum, 

Aquce sonantjrequentes. 
Dimetrum acatalectum, 

Avetejbntes cceruli. 
Trimetron acatalectum, 

Amare nolo nec dolere Clinia. 
Iambicum hoc metrum etiam si defuerit versui iam- 2 
bus, vel rarus in eo fuerit, appellabimus : ille enim legi- 
timus solus, quem opQiov dixi, iambo solo constat. Sed, 
ut diximus jam dactylicum hexametrum etiam eum 
dici, qui omnes spondeos habeat; °ita et hic iarnbicus 
dicitur, quamvis unum iambum habeat, 

Pavidumque leporem et advenam laqueo gruem. 

Cap. XI. De trochaico. 
Contrarium Phuic trochaicum metrum, quod aeque 
quinque pedibus constat, trochseo et ceteris quibus 
supra. Nam trochsei longa soluta tribrachyn, alteru- 
tra spondei aut anapsestum aut dactylum faciunt. Hi 
pedes ^omnes ponuntur paribus in locis, imparibus non 
nisi hi qui brevibus finiuntur. Dimetrum hypercata- 
lectum, 

Nympha rorida. 
Brachycatalecton, 

Fontium sorores. 
Hoc et r ithyphallicum dicitur. Dimetrum catalectum, 2 

n -plenus cadus musti. Dimetrum catalecticun aque avete fontes ce- 
rulei sonant frequentes. Dimetrum acatalectum amare nolo nec dolere 
Clinia. Iambicum hoc m. V. ° ita ef\ ut est V. P huic] hu- 

jus V. q omnes~\ V. addit ponuntur. r ithyphallicum dicituf] 

ythiphalicum de V. 



344 Atilii Fortunatiani par. ii. 

Martium canunt tubce. 
s Trinietrom (brachy)catalecton, 

Tu prqfunda quce regis Diana. 
Trimetrum catalecticum, 

Sol superna qui regis parens deus. 
Tetrametrum catalecticum, 

Tale quale vere primo sibilat teres donax. 
Hic quia quattuor metris constat, et quadratus vo- 
catur. 

Cap. XII. De choriambico. 
Choriambicum metrum constat Mnitialibus locis 
ipso chorio, id est trochseo, et tribracho ; in sequen- 
tibus iambo. Dimetrum hypercatalectum, 

quis v ad omnem. 
Dimetrum acatalectum, 

Sanguine quis purpureo. 
Trimetrum catalectum, 

Heu miserandcB volucris w martie. 
Tetrametrum catalecticum, 

Quoque vocarit volucer te cJwriambus ito. 
Tetrametrum acatalectum, 

wvfJJror amoris stimido cor quatit artus pavidos. 

Cap. XIII. De antispastico. 

x Antispasticon enim metrum Sappho invenit, con- 
stat iambo et trocheeo, conceditur Ftamen in av&yia 
prima primo loco pro iambo quovis alio pede disyl- 
labo uti, pyrrhichio aut spondeo aut trochseo. Dime- 
trum hypercatalectum, 
Volant prcepetes. 

s trimetron catalecton tu profunda que regis Diana trimetrum cata- 
lecticum V. t imparibus] initialibus V. v Adon iero~\ Adone" V, 

Leg. ad omnem ex M. Victorino II. 6. w martie tetrametrum ca- 

talecticum quoque vocarit V. ww vi — ortus] Dedi uror et artus ex 
M. Victorino II. 6. x Antispastico — Antispasticon enim] Ana- 

pestico — Anapesticon V. v in prinia] tamen in o-ifyytx prima V. 



cap. 14, 15. De ionicis. 345 

Trimetrum z catalecticum, 

Qucb rupes habeant hic et ^opacce. 
Tetrameter brachycatalectus, 

Mcecenas atavis edite regibus bonis. 
Item si unam syllabam adjeceris, erit catalecticus, 

Mcecenas atavis edite regibus beatis. 
Acatalectus, 

Mcecenas atavis edite regibus Reatine. 

Cap. XIV. De ionico quod a majore dicitur. 

Constat spondeo et pyrrhichio et trochseo, et prse- 
terea solutionibus spondei, id est anapsesto vel dacty- 
lo, et solutione trochsei, id est tribrachy, indifferenter 
in locis omnibus ; ita tamen ut omnis conjugatio sex 
tempora habeat. Dimetrum brachycatalectum, 

Veris "° coma jlorens . 
Dimetrum catalectum, 

c Qucb opaca sacris Jbntibus . 
Trimetrum brachycatalectum, 

Non Idalios sic puer alto. 
Tetrametrum brachycatalectum, 

Volo litoris in margine solus ambulare. 
Hoc et Sotadicum dicitur. Tetrametrum acatalec- 
tum_, quod apud d Msecenatem invenitur ex duobus co- 
lis conjunctum, 

Uvas nitidis c frondibus Enan hederis inligat. 

Cap. XV. De ionico a minore. 

lonicum metrum, quod a minore appellatur, constat 
pyrrhichio f et spondeo et spondei solutione, anapsesto 

z catalecticuni) acatalecticum V. a opacce'] opace tetrameter bra- 
chycatalectus Maecenas atavis edite pegaee bonis. item si unam sylla- 
bam adjeceris erit catalecticus. Maecenas atavis edite pegaee beatus. 
Acatalectus Maecenas atavis pegaee Reatine V. t> comma~\ coma V. 
c quce opaca sacris~\ que Pegasus fons V. que opaco suis Med. d Mae- 
cenateni] Cleomaeum V. C.IenatemMed. e Jioribus] frontibus V.fron- 
dibus M. Victorin. II. 8, 9. Tum Euadne Med. f et spondeo ora V. 
Y y 



346 Atilii Fortunatiani par. ii. 

et dactylo, hic ^quoque in singulis conjugationibus 
sex tempora h impleri necesse est. Dimetrum acata- 
lectum, 

Ararim sic super altum. 
Horatius, 

Neque dulci mala vino. 
Trimetrum catalectum, 

Miserarum est neque amori dare ludum. 
Tetrametrum catalectum, 

l Equus albo velut uber tumet albo latice. 
Tetrametrum acatalectum, 

^Proprie qui residens in gremio v Faune colocis. 

Cap. XVI. De m anadip!umeno. 

Anadiplumenum ex hoc minore ionico nascitur, 
quod ab illo n hoc distat, quod a cretico incipit et °est 
tetrametros, 

Defeci neque amori dare ludum libet ultra. 

2 Est et aliud u ex hoc metro ionico quod Galliambon di- 
citur, quod in fine degenerat quominus integrum 
lionicum an eXaaa-ovog faciat, 

Miserarum est neque amori dare r possit remedia. 

3 Ex hoc genere est quod s anaclomenon appellatur, 
quod ordinern pedum naturalem ac solitum amittit, 
et immutatis pedum conjugationibus copulatur. Di- 
metrum acatalectum, 

Paphias amor columbas. 
Nam constat pyrrhichio et trochseis duobus et spon- 
deo. Quarta enim syllaba quse debet longa esse bre- 
vis, et sequens longa est quam oportebat brevem esse. 



& quoque iri] quoque mihi V. lx implere~\ impleri V. i Herus albo 
velut uber] equus albo vehit uber V. ecus a. v. u. Med. k Propere] 

proprie V. 1 Faune eolocis] faune e locis V. m Anadiplumeno] 

Anadiplumene V. n sic] hoc V. o es fj { n y. P ex hoc me- 

tro] exametro V. 1 ionicum] V. addit a.ic eXaeo-ovoi;. r possessore 
inedia] possit remedia V. s anachomenon] anaclomenon V. 



cap. 17— 19- De procel. — pazonico — pentam. epod. 347 

Hoc metrum si geminetur facit tetrametrum ionicum 4 
a minore ^anaclomenon, quod eteromeres Sapphicum 
appellatur, hoc modo, 

Docuit patens labellum bifidojugare rictu. 
Sirnile tetrametrum mensura non conjugationibus, ut, 

Rudi Palladis umbra sonat oscinum loquela. 
Has tres species ideo junxi, quoniam psene idem sunt 
v quod ionicus ovn eXaao-ovog est. 

Cap. XVII. De proceleusmatico. 
Quidam adjiciunt his octo proceleusmaticum, cui 
nec addi quicquam nec minui potest: omnibus enim 
brevibus constare debet. Dimeter catalecticus, 

Ave nemora silent. 
Tetrameter catalecticus, 

Maritima tenera peragere cupio. 

Cap. XVIII. De pmonico. 

Pseonicum ex ipso pede suo nomen accepit. w Re- 
cipit autem in principio creticum prseter ipsum pse- 
ona, duos autem paeonas in medio. Exemplum utri- 
usque linguae sic erit. Tetrametrum x catalecticum, 

'O tioXi (piXfj KeKpo7ro$ ai)T0(f)v\g 'Attikyj. 
O rege te nejacilis esto magis ad tuos. 

Cap. XIX. De pentametro epodico. 

Haec sunt ut dixi metra originalia. Cetera omnia 
ex his sunt deducta, quae a Graecis paragoga appellan- 
tur, de quibus pauca adhuc dicam. Nam quaedam 
jam suis originalibus junxi, ut videas quanta horum 

* anaclomenon quod eteromeres sapphicum nominatur hoc modo V. 
Dedi mox bifido pro diffido. v ionicus aves nemora silenf] ionicus ait" 
iKda-a-ovoi est V. Qui addidit c. seq. w recipit auteni] recipit autem 

in principio V. et mox om. ultima. x catalecticum] Addit V. no\i 

(pthy KtKfmoc, avT0(pvrn anciKVfr. O rege te nefacilis esto magis ad tuos. 

Yy 2 



348 Atilii Fortunatiani par. ii. 

quse supra dixi permixtione metra aut facta sint, aut 

2 fieri adhuc possint. Et primo quidem de pentame- 
tro epodico dicam, (ut ad initia redeamus, nam et hic a 
dactylo ^nascitur,) cujus divisio duplex traditur. Nam 
primse ejus partes duse pedes ex dactylico et spondeo, 
sed varie z commutatis vicibus, inveniuntur ; tertius 
spondeus, ita ut prima ejus syllaba hemistichium et 
partem orationis a finiat, sequens hemistichius sequentis 
partem orationis incipiat. Deinde mutat dactylicam 
conditionem et transit in anapeesticam, nam jam residui 

3 erunt duo anapsesti. Aut sicut media csesura duo 
b penthemimere dividat, in primo varie positis pedibus 
ut dixi, in secundo semper duo dactyli erunt. Dictum 
penthemimeres c quasi ra>v nevre ro v}txi<xv. Habet enim 
pars prima duos pedes et syllabam partem orationis 
finientem, d secunda item similiter divisa : prima sic, 

e Hei mihi quo domino \no7i licet ire ttto,] 
Secunda, 

No?i licet ire tuo. 

4 Hic et elegus vocatur, quando per vices heroo subjun- 
gitur, nec seorsum ac solitarium carmen facere potest. 
Subjungitur sic : 

Pasiphae niveo gaudebat adultera tauro, 
Invidajbrrnosas oderat illa boves. 

Cap. XX. De Priapeo dactylico. 

Priapeum dactylicum metrum tertium pedem f parte 
orationis finit, producta tamen in Sultimo syllaba. 

y nascitur. nam~\ nascitur, cujus divisio duplex traditur. nam prime V. 
Seqq. ita corrigit Santenius ad Terent. Maur. p. 287. primai cjus par- 
tis duce secles et dactylo et spondeo, sed varie communicatis {commutatis 
Ruhnkenius) vicibus, ingrediuntur. z communicatis'] commutatis V. 
a incipit inde] finiat sequens hemistichius sequentis partem orationis in- 
cipiat. deinde V. b penthemtmeri] pentimemeri V. c quasi . . .] 

quasi tuv iswre to •^vhv V. d secundo] secunda V. e Hei niihi] 

secundo hei mihi quo domino non licet ire tuo. hic et eiegus V. f par- 
tem] parte V. S ultima] idtimo V. 



cap. 21. 22. De bucolico — pentariietro heroo. 349 

Nam h Glyconicus sic habet versus ut duas aequales 
dividat partes, quod heroum manifestum ^esse et Ho- 
merus et Virgilius probarunt, qui hoc usi sunt. k Ho- 
merus : 

Kovprjie$ t efj.dyjjVTO k<xi AhaXot jxeve^apixai. 
et Virgilius, 

Immotamque coli dedit et contemnere ventos. 
et, 

Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos. 

Prima autem pars Glyconicus versus est, secunda Phe- i 
recratius, quse utrseque partes dactylicse sunt. Nam 
! ex Horatio hos duos si jungas Priapeus fiet: 

Cuijlavam religas comam grato Pyrrlia sub antro. 
Ergo et Glyconium metrum et Pherecratium et quod 
ex his componitur Priapeum de m dactylico nascitur. 
Est alius Priapeus qui et bucolicus vocatur, ut, 

Hunc lucum tibi dedico consecroque Priape. 
Hic quoque octava syllaba partem n orationis finit, 
ideoque hoc metrum bucolicum dicitur. 

Cap. XXI. De bucolico. 
Bucolicus similiter ab heroo venit. Herous, si quarto 
pede partem orationis finiat, bucolicum facit, ut, 

Ab Jove principktm Mttsce, Jovis omnia plena. 
Theocritus Phanc metri legem custodivit, Virgilius con- 
tempsit. 

Cap. XXII. De pentametro heroo. 
Qui autem quintum pedem parte orationis finit, pen- 
tameter herous dicitur, ut, 

°>Decidit ad terram duplicato x poplite Turnus. 

h glyconicus sic habet versus et] giyconius versus sic habet et duas 
equales V. i esse ei] et om. V. qui mox om. qui hoc usi sunt. 

k Homerus] Addit V. Kovpyjrei; re. [/.ayjvTQ koci atrasKot ^.eveyjx.p^Oi. ' ex 

om. V. m dactylico'] dactylo V. n prationis] orationis V. 

° bucolicum] 'Ka.^pKy^evov V. P hanc legem] hanc metri legem V. 

q decidit] incidit V. r poplite] pondere V. 



350 Atilii Fortunatiani par. ii. 

Cap. XXIII. De logacedico. 
Et de anapsestico nasci s logacedicum videmus,si me- 
trum anapaesticum ^palimbacchio concluseris. Grsece, 

v AyeTCO Qeoc; ov yap eyja ^tyjx T&vft aeidetv. 
Latine, 

Agito deus, huc ego me dabo ^Jessa boves. 

Cap. XXIV. De scazonte. 
In iambico metro si penultimam longam feceris 
scazon vocatur, quem et choliambon, et Hipponaction 
vocant, ut, 

Salax taberna vosque contubemales. 

Cap. XXV. De x PhalcFcio hendecasyllabo. 
Ecce et Phalaecium metrum partem primam de 
v antispastico metro habet, sequentem de iambico, ut, 

Passer delicice mece z puellce. 
Nam prima syzygia antispastica est, at vero pars 
sequens mecB puelloe dimetrum iambicum catalecti- 
cum habet. Eadem pars dicitur comma Anacreontion. 
Potest prima pars a dactylo nasci, sequens ab iambico 
sic, ut, 

Castce Pierides mece Camosnoe. 

Divisio erit talis, 

Castce Pierides nostris adsistite votis. 

Et, 

Mece Camosnoe vos sorores invoco. 



s logacedicuni] V. addit metrum. * antibacchio] palimbac- 

chio V. v . . .] ayeru Qeoc; ov yap etu aihayovtcva ae&em Latine Aga- 

todeusV. ^festa]fessaV. x Phalecio endecasyllabo V. 

y antispasto] anapcesto metro V. z puellce] Pergit V. narn prima 

syzygia antispastica est, at vero pars sequens mece puellce dimetrum est. 



cap. 26-28. Deithyphallico — Saturnio — met.Hor. 35 1 

Cap. XXVI. De ithyphallico. 

Ithyphallicum metrum de trochaico est, nam ex 
tribus trochoeis constat, quod fit si ter Bacche dicas, 

a Bacche, Bacche, Bacche. 
Ut sit, 

Conditor vel orbis. 
Dictum est autem inde quod in mysteriis Liberi Athe- 
nis vates stipitem rectum in modum fascini Menebant, 
et qui hoc genere metri c canebant (paXXocpopoi et </>aAAeo- 
§o) dicebantur. Hoc et Ascronium vocant. 

Cap. XXVII. De Satumio. 
Saturnio metro primum in Italia usi, dictum autem 
a d Saturnia urbe vetustissima Italise. e Et hic versus 
obscurus quibusdam videtur, quia passim et sine cura 
eo homines utebantur: maxime tamen triumphaturi 
in Capitoiio tabulas hujusmodi versibus incidebant, id 
est sic, 

Summas opes qui regum regias refregil. 
Habet autem f in prima parte iambicon dimetron cata- 2 
lecticon, in secunda trochaicon dimetron brachycata- 
lecton, quod et ithyphallicum diximus: ut, 

Dabunt malum Metelli Ncvvio poetce. 
Cetera partim in Horatio recognosces ; partim in ar- 
chetypis auctorum libris, unde haec §"nos excerpsimus. 

Cap. XXVIII. De metris Horatii. 

Nunc priusquam ad Horatiana metra veniamus, 
quae partim a veteribus Grsecis transtulit, partim sibi 
ipse composuit, admonitum velim, omnia quse para- 



a Bacche Bacche Bacche om. V. b tenebant] tenehat V. c ca- 
nant] canebant V. qui statim fallosoroi etfalloclor. d Saturnia"] 

Saturna V. e / t ; c ] et hic V. f prima~\ in prima V. S ex- 

cerpsimus] nos excerpsimus V. 



352 Atilii Fortimatiani par. ii. 

goga diximus, componi ex illis principalibus metris, 
aut adjectione, aut detractione, aut concinnatione, aut 
permutatione. Adjectione, ut, 

Solvitur acris hyems gi-ata vice veris et Favoni. 
Accessit enim heroo metro syllaba quae versum face- 
ret longiorem. Detractione, tanquam, 

Trahuntque siccas macliince carinas. 

2 Detracta enim syllaba trimetron fecit minorem. Con- 
cinnatione, 

Jam satis terris nivis atque clirce. 
Hujus enim prima csesura trochaica, sequens iambica 

3 est. Permutatione, sicut cum Archilochus primam 
partem heroi fecerit, sequentem iambici, ut est, 

Scribere versiculos amore percussum gravi, 
Horatius permutavit et fecit priorem iambicam, se- 
quentem heroicam, sic, 

Occasionem de die, dumque virent genua. 

4 Hsec autem Horatii carmina de quibus dicere in- 
stitui monostropha Grseci appellaverunt, quod prima 
strophe duobus vel tribus colis explicata, ceteras se- 
quentes similes habeat, nec in aliqua parte interve- 

5 niente epodo cola mutentur. Colon quid sit jam dixi- 
mus, a quo tricola sive tetracola dicuntur haec car- 
mina. In cantionibus autem lyricis legitime scriptis, 
hoc est monostrophis, hsec tria inveniri necesse est, 
strophen, antistrophen, epodon. Olim enim carrnina 

6 in Deos scripta constabant. Circumire aram h a dex- 
tra strophen vocabant, redire a sinistra antistrophen, 
post cum in conspectu dei ^consistentes canticis reli- 
qua peragebant, k epodon. Flinc transiatum nomen 
est in has epodos quse binos versus habent, nam ut 
illic epodos canticum finit, ^ita hic versus secundus 



11 dextra] a dextra V. i consistentes] assistentes V. k epo- 

don\ addit V. ctt<t>jo- t^fyi\ Ka-va avrtapocpu ertt\. l hinc~\ hic V. 



Cap. 28. De metris Horatii. 353 

sensum : hoc est enim legitimum in epodis. Ergo se- 
cundum haec et elegia epodicum carmen. Haec igitur 7 
cantio lyrica, quae tres has partes habet, periodos ap- 
pellatur; eadem trias, si ex rebus his constet. Solet 
enim abundantior et plenior cantio habere antistro- 
phen periodon aliquando et in medio, hoc est inter 
strophen et antistrophen mesodon. Inveniuntur au- 8 
tem in strophe cola vel commata J aliqua, ex voluntate 
scribentis varia metri lege finita : huic antistrophe 
redditur totidem colis, hisdem metris : tertio additur 
epodos, jam quolibet metro ; haec est ut dixi quam 
triada appellant. Sed quoniam hsec accuratius Graeci 9 
poetse servaverunt, melius te Grseci magistri de exem- 
plis Graecis docebunt. 

Nunc veniamus ad divisionem metrorum. 

[I. 1.] Mcecenas atavis edite regibus. ic 

Asclepiadeon metron vocatur, non quod repertor ejus 
Asclepiades fuerit, sed quod eo familiarius et frequen- 
tius sit usus. Ante illum enim usi Alcaeus et Sappho 
hoc integro usa est m in libro quinto. Inter binos ver- 
sus decurrunt melica systematica, "haec binis vel tri- 
bus vel quattuor versibus constant. Hoc metrum 
videtur a pentametro epodico natum. Nam habet duo n 
penthemimere, primum acatalectum, secundum cata- 
lecticum, 

Mcecenas atavis edite regibus. 

Huic si reddas in ultimo syllabam, integer erit penta- 
meter, 

Mcecenas atavis edite regilio. 
Ab eo tamen pentametro nascitur qui xiii syllabas 
habet, hoc est cujus prima pars de spondeo et dactylo 
constet. Ceterum Asclepiadeon duodecasyllabon esse Vd 
oportet, potest et antispasticon esse trimetron acata- 

1 aliquci] aliquod Med. m in om. V. n hoec\ sunt hoc est V. 

hoc Med. 



354 Atilii Fortunatiam par. ii. 

lecton, cujus penultimam affectavit pro longa brevem 
facere, cujus ingressio talis est, 

Mcecenas atavis edite regibus. 
Tetrametron fecit ejus generis, 

Tu ne qucBsieris scire nefas quem mihi quem tibi. 
Quidam volunt adjectis duobus, spondeo ad caput, 
pyrrhichio ad finem, in medio dimetron choriambicon 
clausum, ut ingressio talis, 

Mcecenas atavis edite regibus. 
J 3 Nam si solas duas pronuncies choriambicum °sonant. 
Ejus generis trimetron fecit sic, 

Tu ne qucesieris scire nefas quem milii quem tibi. 
Denique si tertium choriambum tollas, remanet Ascle- 
piadeus, ut, 

Tu ne qucEsieris Vscire nefas tibi. 
Alii de hexametro volunt tantum. Nam si tertio loco 
ladjicias Pater, quinto Regihus, hexametrum facies 

sic, 

Mcecenas atavis pater edite regibus altis. 

14 [I. 3.] Jam satis terris nivis atque dircB 

Grandinis misit pater, et rubente 
Dextera sacras jaculatus arces 
Terruit urbem. 

Hos hendecasyllabos alii Alcaicos, alii Sapphicos vo- 

15 cant. Prima in his csesura trochaica est, nam habet 
dimetron brachycatalecton ; sequens iambica [ r habet] 
dimetron hypercatalecton, et ingredimur sic, 

Jam satis terris ni\vis atque dirce. 
Alii faciunt primam syzygiam trochaicam, in qua se- 
cunda pars aliquando et spondeum habet, secundam 
choriambicam, tertia bacchium habet. Dividitur sic, 

Jam satis ter\ris nivis at\que dirce. 

sonant — tollas] oni. V. lacuna in Med. post pronuncies. P esse] 
scire V. Q adjicias~\ adicis V. r habet om. V. et infra grandi- 

nis pater om. post clirce. 



cap. 28. De metris Horatii. 355 

Nasci autem videtur ab Alcaico s hendecasyllabo, 16 

'Qvaf 'AnoWuv Ttat (xeyakw Ato$. 

Et, 

Vides ut alta stet nive candidum. 
Hujus si primam syllabam in ultimum transtuleris, 
facies hendecasyllabum Sapphicum, 

des ut alta stet nive candidum vi. 
Quarto loco clausula est hexametri ex dactylo et spon- 
deo, ut est, 

Primus ab oris. 
Denique si hanc tollas et Horatianam adjicias, facies 
integrum hexametrum, 

Arma virumque cano Trojce qui terruit urbem. 
Eadem clausula et in anapsesticam syzygiam cadit, 17 
nam si jungas hanc illi Virgilianse dimetrum anapse- 
sticum facies, ut, 

Primus ab oris terruit urbem. 
Hsec eadem habet choriambicum dimetron hypercata- 
lecton. 

[I.3.] Sic te diva potens Cypri, 18 

Sicfratres Helence lucida sydera. 
Tertia ode dicolos est, habet primum octosyllabum 
Anacreontium, quem et Glyconicum vocant, habet 
originem ab heroo, constat ex spondeo et duobus dac- 
tylis. Huic si jungas heptasyllabum Pherecratium, 
qui constat ex spondeo r et dactylo et spondeo, Pria- 
peum facies, qualis apud Homerum, 

Kovpyjres t likayovTo kou AnrwAo/ ^veyap^ai. 

Et, 

Immotamque coli dedit et contemnere ventos. 
v Anacreonteum est, 

s hendecasyllabo] addit V. a avai, aitoKkuv Ti^eria up.ikotq. t et 

dactylo et spondeo priapeum facies qualis apud Homerum Kovp7jTe<; re 
pa-xpvTo Kat airuhoi y.evexa-p^e et immotaque coli dedit et contemnere 
ventos anacreonteum est yowo pae <rek<x.$r /3oAe usi etc. V. et — ^eve%do- 
p*i om. edd. v Anacreonteum~\ Anacreontkon Med. et Gr. om. 

z z 2 



356 Atilll Fortunatiani par. ii. 

Tovvovfxai cr e\a<py}(3o\e. 
Usi sunt hoc genere metri Alcaeus, Sappho, Alcman. 
Secundus versus, 

Sicfratres Helence lucida sydera, 
Asclepiadeus de quo iam dictum est. 

[9 [I. 4.] Solvitur acris hyems grata vice veris et Favoni 
Trahuntque siccas machince carinas. 

Quarta quoque dicolos ad exemplum Archilochi v facta. 
Differunt primi hoc uno, quod in Grseco secundus 
spondeus, in Latino tertius est. w Neque tamen eum 
ordinem Flaccus in omnibus servavit, sed varie et li- 
center, dummodo ne ab heroo recederet. Habet ergo 
prima ceesura heroum tetrametrum, et talis est hsec 
pars qualis illa x Homerica, 

'O? ecpar evyopevot;, rov V exXve. 
Virgiliana, 

Solve metus feret hcec aliquam tibi. 
Quorum alteri deest <Poij3o$ 'AirokXav, alteri Fama salu- 
tem. Quee si adjicere Flacciano et Archilocheo volue- 
ris, implebuntur et fient solidi heroici, 

Solvitur acris hyems grata vicefama Ysalutem. 
so Posterior pars, 

Veris et Favoni, 
ithyphallicus versus est ex tribus trocheeis. Talis est 
pars ex Catulliano hendecasyllabo detracta priore 
parte, 

Pumice expolitum, 
idque si adjeceris ad Horatiani partem superiorem fiet 
Archilocheus, 

Solvitur acris hyems grata vice Pumice expolitum. 

vfacta] addit V. 80K6T0//.00- ahMta avoAAcev. w n eque eurri\ neque 

tamen V. x homericd] Addit V. ug «/)«t et^o^ej/o? tov 8' eKKve quo- 

rum alteri deesl <I>oj/3o? 'A-noXkcov alteri fac salvam Virgiliana solve me- 
tusferet hec aliquam tibi que si adicere facciano et Archilocheo volue- 
rit etc. V. Y Addit V. ovk eBofAe akXoia aitoKKccv x*pcra cfmfioi; aisoKKccv. 



cap. 28. De metris Horatii. 357 

Graecus est z talis quod metrum quidam et 21 

Ascronium vocant, plerique versum totum ex heroo 
factum per adjectionem unius syllabae tertise ante ulti- 
mam dixerunt. Et parte sublata sive mutata formam 
hexametri recipit, ut, 

Solvitur acris hyems grata vice veris et anni, 
vel, 

Solvitur acris hyems grata vice vere Favoni. 

Secundus versus, 22 

Trahuntque siccas macMncB carinas, 
syllaba brevior est quam trimeter iambicus, quare po- 
sita sic expletur, 

Trahuntque siccas machinai carinulas. 
Vel si malis scazonta facere, 

Trahuntque siccas machince carinatas. 

a Archilochus In Archilocho est attenden- 

dum. Hunc quidam hendecasyllabum b Archilocheum 
dixerunt, ut, .... 

[I. 5.] Quis multa gracilis te puer in rosa 23 

Perfusus liquidis urget odoribus 
Grato Pyrrha sub antro 
Cuijlavam religas comam. 

Quinta ode habet duos primos Asclepiadeos, tertium 
Anacreontium, quartus Glyconicus, de quibus jam 
diximus, Priapei erit pars, prasposito tamen Glyconico 

sic, 

Cuijlavam religas comam 

Grato Pyrrha sub antro. 
Talis hic qualis ille, 

Immotamque coli dedit et contemnere ventos. 

Item hos si jungas idem c fiet. Utraque hsec pars Ana- 
creontis est. 



z talis] Post h. v. eadem lacuna in V. quse in impresso. Vid. c. 26. 

a Archilochus ] Archilochum oA//,ov ko.kov. In Archilocho est V. 

b Archilochum] Archilochium V. c fiei\ V. addit yowoy.at <re. 



358 Atilii Fortunatiani par. ii. 

24 [I. 6.] Scriberis Variojvrtis et hostium 

Victor Mceonii carminis alite, 

Quam rem cunquejerox navibus aut equis, 

Miles te duce gesserit. 

Tres primi Asclepiadei, ut, 

McEcenas atavis edite regibus. 
Quartus d Glyconicus, ut, 

Tovvovfxai cr eXoKpYjfioXe. 
Utraque pars hsec Anacreontis est. 

25 [I. 7.] Laudabunt alii claram Rhodon aut Mitylenem 

Aut Ephesum bimarisve Corinthi 
Moenia. 

Primus herous, secundus item herous, sed tetrame- 
ter, cui si reddas duos pedes erit solidus hexameter, 
sic, 

Aut Ephesum bimarisve e Corinthi primus ab oris, 
vel 

Sic tristis affatus amicos Cynthius author. 

2 6 [I. 8.] Lydia dic per omnes 

Te deos oro Sybarim cur properas amando, 
Hoc totum choriambicum est metrum. Primum co- 
lon dimetrum catalecticum est. Sed quamvis inte- 
grum choriambicum esse videatur, f facit ultimus bac- 
chius: nam similiter in secundo colo affectavit in ul- 
timo bacchium habere. In hoc etiam recessit ab 
Alcaeo, quod primum choriambicum durum fecit, se- 
cundum pro iambo spondeum ponendo. Nam si 
secutus fuisset Alcaeum sic ordinasset, 

Hoc dea vere Sybarim cur properas amando. 

27 Sed affectasse potius quam errasse Horatium shoc ap- 
paret, quod eadem lege usque ad finem eglogae perse- 
veravit. Erit ergo et secundum colon tetrametron 

d glyconicus ut] V. addit ^owo^a o-e. e Corinthi] V. addit pri- 

mus ab oris. f facit ultimus bacchius : uara] Anfecit ultimum 

bacchium? S hoc om. V. 



cap. 28. De metris Horatii. 359 

catalecticum. Ex hoc hendecasyllabum Sapphicum 

facies sic, 

Qucbso Lydia dic deos per omnes. 
De secunda hexametrum sic, 

Hoc ne deos vere Sybarim cur qucvris amando. 
Apud ^Anacreontem, 

Ei/xi Xafiwv eltrapag. 

UapOevov ativcpwvov. 
Secundum colon h Anacreon sic, 

'Atnrttia piif eV icora\Kov KaKXtpoov itpoyoag. 
'Sappho sic, 

Aei/re vvv a(3pai Xaptrez KaXXtKOfJioi re M.ovaat. 28 

[I. 9.] Vides ut alta stet nive candidum 

Soracte, necjam sustineant onus 

SylvcB laborantes geluque 

Flumina constiterint acuto. 
Jocunda confusio horum metrorum aut permixtione 
facta, aut detractione ; nam in duobus primis prima 
tome dimetron habet iambicum hypercatalecton, se- 
cunda clausulam Asclepiadei, Md est duos dactylos : 
nam sic est, 

Stet nive candidum, 
ut est, 

Edite regibus. 
Et dividitur sic, 

Vides ut alta\stet nive candidum 

Soracte, nec jam\sustineant onus. 
Alii hendecasyllabos appellant factos ex iambico tri- 29 
metro detractione unius syllabae, quam si restitues 
] facies trimetron acatalecton, 

% Anacreontem] Addit V. eij/.i Aafiav enrapac; cracpco itapOivov abvcpvvov. 
Sic et Fulv. Ursin. Carm. nov. fein. p. 135. h Anacreon sic] Ad- 

dlt V. acnc&a piipecr moraycov iXXipoov rpo^oaq. — d. plif/ ec; mota^ov KaKAtppoov 
itpoxoaq Ursin. p. 135. In utroque Anacreontis loco verbum ultimum 
contra metrum peccat. In priore endpac:, in altero %po$atvuv versum 
sahim sanum effieeret. ' Sappho sic] Addit V. Atvrevw afipai %a- 

pneq KaAAiKOjjcoi n. /A.ovaai. k id esf\ idem V. ! facias~\ facies V. 



360 Atilii Fortunatiani par. ii. 

Vides ut alta stet nive l candidulum 
Soracte, necjam sustineant onusti. 
Tertium colon triinetron hypercatalecton, 

Sylvce laborantes geluque candido. 
Quartum compositum est ex penthemimeri et bacchio. 
Hexametrum de hoc facies redditis quibuscunque par- 
tibus sic; 

Flumina constiterint scopulo pugnantia acuto. 
30 [I. 10.] Tu ne qucesieris scire nefas quem mihi quem tibi. 
Hic hendecasyllabus Sapphicus, de hoc jam supra- 
dictum est, adjectione spondei ad caput, et m pyrrhichii 
ad finem, in medio esse choriambicum trimetrum, ut 
illud dimetrum diximus habere, 

Mcecenas atavis edite regibus. 
Et nota quod et in hac et in illa egloga strophen in 
singulis versibus expedivit; his et Alcaeus n usus, 

Nv[X(paic roui Aiog c% cuyioyja <pao~i rervyfxevai^. 
Cetera quae sequuntur eadem metra sunt de quibus 
^ijam dictum est in secundo libro. Metrum novum 
est, [II. 18.] 

Non ebur neque aureum 
Mea renidet in donio lacunar. 
Hoc semel omnino usus est Horatius, Alcseus fre- 
quenter: ab iambico natum est, nam si reddas huic 
partem suam, integrum trimetrum facies sic, 

Beatus ille non ebur neque aureum. 
Philoxenus ait hoc heptasyllabon choriambicon vocari, 
et esse dimetron catalecton Euripidion, ille inquit sic°, 

Nyv Se fxoi 7rpo rei^ecov. 
Reliquum in Euripide attendendum, et sequens pars 
talis est qualis illa, 

Trahuntque siccas machince carinas, 

1 candiduluni] canclidum Med. m pyrrhichii] V. addit ad finem. 

11 USUs] Addit V. vvy.fya.ic, aiovf £ai iioyu <pacrt rt rvy/Aevaq. ° Addit 

V. vev 8e [AGi ^opoceKOfxoa: 



cap. 28. De metris Horatii. 36 1 

iambicum curtum, quod et hendecasyllabon dicunt, et 
facit trimetrum plenum, 

Mea renidet in domo lacunar ; 
sicut, 

Trahuntque siccas machincB Pcarinulas. 

[III. 12.] Miserarum est neque amori dare ludum 32 

Neque didci mala vino lavere aut ex- 
animari metuentes patrtice verbera linguce. 

Omnes ^ionici ait eXaa-aovog sunt catalectici, duo primi 
trimetri, tertius tetrameter. 

[IV. 7.] Diffugere nives redeunt jam gramina campis, 33 

Arboribusque comae : 

primus hexameter herous ; secunda pars penthemi- 
merim habet, quod iteratum integrum pentametrum 
faciet, 

1 Arboribusque comce. 

[IV. 10.] crudelis adhuc et Veneris muneribus potens. 34 

Hi omnes quo minus heroici hexametri dici possent 
commutatio quarti pedis fecit ; nam pro dactylo ana- 
psestum s habent. Simul et illud videndum quod nul- 
lam habent varietatem pedum. Sed ordo idem omni- 
bus, *ut primum et tertium spondeum habeant, secun- 
dum et quintum et sextum dactylos, quartum anapae- 
stum 5 per quod et syllabarum xvi numerus in omni- 
bus perseverat. 

Nunc de Epodis, quoniam supra originem nominis 35 
dixi, metra eorum quanquam simplicia sint, et intel- 
lectu facilia, tamen breviter excurram. 

[I.] Ibis Liburnis inter alta navium 
Amice propugnacula. 

p carinas] carinulas V. q ionici] V. addit &ir iXda-aovoi;. r ar- 
boribusque comce bis V. s habei] habent V. * et primuni] ut 

primum V. et mox habeant. 

3 A 



362 Atilii Fortunatiani De metris Horatii. par. ii. 

Ambo iambici acatalecti, primus trimeter, secundus 
dimeter ; et deinceps omnes eglogae quse sequuntur, 
v consimiles sint usque ad illam quse sic incipit, 

36 [XI.] Petti, nihil me, sicut antea,juvat 

Scribere versiculos amore perculsum gravi. 

Primus iambicus trimeter, secundi prima tome penthe- 
mimeren habet, sequens dimetron iambicon. 

37 [XII.] Quid tibi vis mulier nigris dignissima barris ; 

Munera cur mihi cur ve tabellas. 

Primus herous hexameter, sequens tetrameter, simili- 
ter dactylus, qui bucolicon facit, si illi duos pedes red- 
das sic, 

Munera cur mihi cur ve tabellas omnia plena ; 
qualis est, 

Ab Jove principium niusct, Jovis omnia plena. 

38 [XIII.] Horrida tempestas ccelum contraocit et imbres 

Nivesque deducunt Jovem, nunc mare nunc sylva. 

Primus hexameter, secundus compositus ex dimetro 
w iambico et penthemimeri. 

39 [XIV.] Mollis inertia cur tantam diffuderit imis 

Oblivionem sensibus. 

Hexameter primus, secundus iambicus dimeter. 

40 [XVI.] Alterajam teritur bellis civilibus cetas 

Suis et ipsa Roma viribus ruit. 
Hexameter et iambicus trimeter. 

4 1 [XVII.] Jamjam efficaci do manus scientice. 
Omnes hi trimetri iambici erunt. 



v similes] consimiles V. w iambico et pentemimere] et iambico et 
pentimimeri V. x Jam~\ Jam jam V. 



SERVII HONORATI GRAMMATICI 
CENTIMETRUM. 



Clarissimo viro h Albino Servius honoratus Gram- 
maticus C S. P. D. 

L IBI hunc libellum, prsetextatorum decus Albine, 
devovi. Nam licet patris avique, quibus maximam 
reverentiam litterae debent, d quotidie urgearis exem- 
plo, e ibique pubescas, quo f velut ad Musarum sacra 
Svenitur; non tamen caelo suo tantum numina h per- 
fruuntur, sed ssepe humiles Mucos ac vilia pauperum 
tecta subierunt. Quare laboris mei velim faveas voto, 
indulgeas audaciae. Quod si secus k cesserit, v m cupi- 
ditatem devotionis interpretabor eventum m placendi. 
n Vale. 

LICET audacter, non tamen ineleganter, hunc li- 
bellum, °qui voluerit, Centimetrum nominabit. Tot 
enim metrorum Pgenera digessi, quanta potui ^brevi- 
tate, r rationem omittens, s quo quseque nascantur ex 



a Servii honorati grammatici prsecellentissimi centimetrum ad Al- 
binum. Call. b Clarissimo Albino Servius grammaticus salutem B. 

Albino Clarissimo Servius grammaticus s. Putsch. c S. P. D.] Sal. 

plurimam d. Call. d quotidie] cotidie Call. M. quot cotidie B. 

e ibique pubescas~\ ibique crescas ibique pubescas M. f veluf] Labb. 

Bibl. Nov. Lib. I. p. 668. callae. fortasse, calle. SANTEN. S ve- 
nitur] venitur lumina M. h perfruuntur] fruuntur Putscb. J lu- 

cos] vicos Putsch. locus M. locos Vat. ap. Labb. k cesserii] "ctra ut 
tuam cesserit M. 1 in cupiditatem] cupiditate Call. m placendi] 

tibi voluntatis me pl. M. nocendi Vat. n Vale om. Call. ° qui — 

nominabii] quo licet centumetri nominavi M. volet B. pro voluerit. vo- 
lunt Vat. P genera om. B. spatia M. 1 brevitate] brevitate 

spatia B. r rationem] Santenius conj. ratione. s quo quceque 

nascantur] quo quidque nascatur B. quo metrum nascatur M. quo me- 
trum noscatur Putsch. 

3 A 2 



364 Servii Centimetrum. 

genere, qua scansionum diversitate ^csedantur; quae 
res plus confusionis quam utilitatis habet. Sed v lectori 
haec fere generaliter scienda sunt : 

2 Finalem syllabam w in omnibus metris indifFerenter 
accipi : 

3 Solutionem esse, x cum pro longa una syllaba duae 
breves ponuntur : 

4 Loca imparia dici, primum, tertium, quintum, et 
deinde ; paria vero, secundum, quartum, sextum, et 
deinde : 

s yPenthemimerin esse, cum post duos pedes sequi- 
tur z syllaba qttse partem Herminet orationis ; b heph- 
themimerin vero, cum c post tres pedes d similiter se- 
quitur syllaba ; e tritum trochaicum, cum post duos 
pedes perfectos flnita parte orationis trochaeus rema- 
net ; f tetartum trochaicum, cum Seadem definitione 
tenet quartum locum trochseus : 

6 Catalecticum h versum dici cui una syllaba deest ; 
ibrachycatalectum, cui duee ; hypercatalectum, k cui 



t ccedantur] credatur B. cedatur M. Putsch. Tum addit M. quia 
aliquando plena pars orationis aliquando dimidia aliquando duce vel 
ternce syllabce in medio ponuntur. v lectori] lecturo M. Putsch. 

tumfere om. Call. w in omnibus om. B. cum lacuna. x cuni] 

quo Call. et sic infra. mox una om. M. B. una syllaba om. Putsch. 
y Penthemimerin] pentimimerin B. pentimemerim Call. z syllaba] 

syliabam M. om. post. a terminet] terminat B. M. Putsch. Post 

orationis addit M. id est v semipedes. b Hephthemimerin] heptimi- 
merin B. heptimemerim Call. c post tres] post om. B. M. Putsch. 
d similiter] similes B. deest v. Putsch. e Tritum trochaicum] tritus 
trochaicus B. tertius trochaicus Putsch. Santenius ad Terent. Maur. 
p. 265. " Tritum trochaicum suppeditavit quidem Mediol. ed. a. 
" 1473. et optima Calliensis a. 1476. sed et illic rpho<; habet codex." 
f Tetartum trochaicum] tetartus trochceus B. Quartus trochaicus 
Putsch. tetracum t. Call. S eaclem definitione tenet quartum] 

quartum definitione eadem tenet B. definitione eadem quartum tenet 
Putsch. diffinitione Call. & versum dici] diversum dici B. > bra- 

chycatalectum — hypercatalectum — acatalectum] Ita vulg. brachycata- 
lecticum — hypercatalecticum — acatalecticum correxit Santenius. k cui 
una syllaba superest] ubi supra legitimos pecles syllaba crescit Putsch. 
syllaba om. Call. 



cap. 1. De metris iambicis. 365 

una syllaba superest ; acatalectum, ubi nihil plus mi- 
nusve in versu est, qui legitimo fine clauditur : 

Monometrum, T vel dimetrum, vel ra trimetrum, n vel7 
tetrametrum dici a numero pedum : 

In iambicis, trochaicis, et anapsesticis metris versus 8 
per pedes duplices computari, in °ceteris autem metris 
per simplices : 

PMetra vero vel a pedibus nomina ^accipere, vel a9 
rebus quse describuntur, vel ab inventoribus, vel a fre- 
quentatoribus, vel a numero qisyllabarum : 

Eaque esse octo r principalia metra, iambicum, tro- io 
chaicum, dactylicum, anapsesticum, choriambicum, 
antispasticum, ionicum a s majore, ionicum a minore, 
de quibus carptim tractabimus, ^elegentes ea, quse ad 
palmam lyrse v producit voluntas. 

Cap. I. w De metris iambicis. 

Metra iambica locis imparibus quinque recipere 
x possunt pedes, iambum, tribrachyn, spondeum, dac- 
tylum, anapsestum ; v locis autem paribus tantum iam- 
bum vel tribrachyn, et apud comicos frequenter ana- 
psestum, ita tamen ut multarum brevium junctura 
vitetur. Sed ex z plurimis metris xm usui tradenda 
subjeci. 

1 vel dimetrum] vel om. Putsch. hic et infra. sic etiam Call. 
m trimetrum] versum addit Putsch. n vel tetrametrum — pedum 

om. B. Putsch. ° caeteris autem metris per simplices] cceteris per 

pedes simplices Putsch. enim — per pedes simplices B. P metra 

vero~\ vero om. B. metra vel Putsch. <1 accipere~] accepere B. 

<M syllabaruni] pedum Call. r principalia metra~\ metra addit Call. 

s minore — majore~\ majore — minore B. Putsch. * eligentes~\ ele- 

gentes B. M. v perducit voluntas] producit voluptas Putsch. ducit v. 
Call. w De metris iambicis] de iambicis xm B. x possunt 

pedes] pedes possunt B. Putsch. y locis autem] autem om. B. Call. 
Mox tantum et tamen om. Call. qui ubique tribrachum. z plurimis] 
multis Call. M. Addit M. omnia hic exempla de nominibus poetarum 
adsumpta sunt. 



366 Servii Centimetrum. 

i Aristophanium constat monometro hypercatalecto, 
ut est hoc, 

a Valles per imas. 

2 h Euripideum constat c dimetro d brachycatalecto, ut est 

hoc, 

Ajaxfurit dolens. 

3 Anacreontium constat dimetro catalectico, ut est hoc, 

Dissolve e Baccha crines. 

4 Architochium constat dimetro acatalecto, ut est hoc, 

Serena lux micat polo. 

5 Alcaicum constat dimetro hypercatalecto, ut est hoc, 

Amant venena parricidce. 

6 Alcmanium constat trimetro brachycatalecto, ut est 
hoc, 

Spemis decorcE virginis toros. 

7 Hipponactium constat trimetro catalectico, ut est hoc, 

Doctis Tlialia vatibus ^favebit. 

8 Hipponactium constat trimetro acatalecto claudo, ut 
est hoc, 

Pauper poeta nescit antra Musarum. 

9 Archilochium constat trimetro acatalecto, ut est hoc, 

Martem fatigat prodigus vit&furor. 
io Anacreontium constat trimetro hypercatalecto, ut est 
hoc, 

Amor puellce pectus improb&fatigat. 

ii Aristophanium constat tetrametro brachycatalecto, ut 

est hoc, 

Marcent lucerna;, sol propinquat, Snon tamen vocas. 
12 Aristophanium constat tetrametro catalectico, ut est 

hoc, 

a valles'] calles B. b Euripideuni] Euripedeum B. c dimetro 
brachycatalecto] dimetro catalecto Putsch. d brachycatalecto — 

constat dimetro om. Putsch. qui addit post crines, Anacreontium con- 
stat dimetro acatalecto, ut est hoc, Ajax furit dolens. e Baccha] 

Bacche Putsch. desolve Bache B. Brachie M. ffavebit] favebat 

Putsch. S non tamen vocas) Merulse cod. nunc viro vacas. SANTEN. 
nunc vero vacas Perot. vacas Putsch. 



cap. 2. De metris trochaicis. 367 

h Portum petamus, aura lassat, vela solve malo. 
Anacreontium constat tetrametro acatalecto, 11 1 est 13 
hoc, 

Hicjinis est, iambe, salve, vindlcis doctor x meli. 



Cap. II. De metris trochaicis. 

Metra trochaica k principaliter constant trochaeo; locis 
tamen imparibus hos recipiunt pedes ; trochseum, tri- 
brachyn, et nonnunquam dactylum : Mocis vero pari- 
bus cum m iis, quos supra n memoravi, spondeum et 
anapsestum. Sed ex °plurimis tredecim, usui tradenda, 
p subjeci. 

Pancratium constat monometro hypercatalecto, ut 1 

est hoc, 

Auctor opiimus. 

Ithyphallicum constat dimetro brachycatalecto, ut est 2 
hoc, 

Bacchejunge tigres. 

Euripideum constat dimetro catalectico, ut est hoc, 3 

1 Vultur altius volat. 
Alcmanium constat dirnetro acatalecto, ut est hoc, 4 

Fistula canit subulcus. 

Bacchylidium constat dimetro hypercatalecto, ut est 5 

hoc, 

Floribus corona texitur. 

Sapphicum constat trimetro brachycatalecto, ut est 6 
hoc, 

Rex T paterque Juppiter Deorum. 



h portuni] portus B. > doctor meli~\ doctor meliori Putsch. doctor 

modi Call. ductor conj. Santen. solve vindicis dolor meli Perot. k ta- 
men in B. ante principaliter. 1 locis] in locis Putsch. m iis'] his 

Putsch. B. M. n memoravi] memoravimus Putsch. B. ° pluri- 
mis~\ pluribus Putsch. P subjeci] subjeci conscripsi B. 1 vultur 

altius volat] ultor altius vocat B. ultor alterius vocat Call. r pa- 

terque Jupite?] pater qui Juppiter et B. Putsch. 



368 Servii Centimetrum. 

7 Archilochium constat trimetro catalectico, ut est hoc, 

Nox amoris et quietis conscia. 

8 Sotadicum constat trimetro acatalecto, ut est hoc, 

Arva sicca Nilus intrat, ite lccti. 

9 Sapphicum constat trimetro hypercatalecto, ut est hoc, 

Splendet aurum, gemmafulget,forma sed placet. 
io Sotadicum constat tetrametro brachycatalecto, ut est 
hoc, 

Thracium nefas renarrat cantitans hirundo. 
ii Archilochium constat tetrametro catalectico, ut est hoc, 

Tolle thyrsos, cera s pidsans,jam Lyceus advenit. 

12 Hipponactium constat tetrametro catalectico ^claudo, 
ut est hoc, 

Pelle tonsis terga v ponti, vela tende, pergamus. 

13 Anacreontium constat tetrametro acatalecto, ut est 
hoc, 

Parcejam Camcena vati, parcejam sacrofurori. 



Cap. III. De metris dactylicis. 

Metra dactylica principaliter constant dactylo : re- 
cipiunt tamen w et spondeum, et interdum ultimo Ioco 
trochaeum. Sed ex x pluribus xvim usui tradenda sub- 
jeci. 

1 Adonium constat dimetro catalectico, ut est hoc, 

Funditefietus. 

2 yHymenaicum constat dimetro acatalecto, ut est hoc, 

Tibia z personet. 

3 Archilochium constat dimetro hypercatalecto, ut est 
hoc, 

Garrula venit avis. 

s pulsans] pulsa B. M. Putsch. * claudo om. Putsch. v ponti] 
freti Putsch. w et spondeuni] et om. Putsch. cum ed. Call. et spon- 
deus — in ultimo B. x pluribus] plurimis B. y Hymenaicuni] he- 
renatium B. irminiumM. Hirminachium Perot. Hirmenachiuni Putsch. 
z personef] personat Call. 



cap. 3. De metris dactylicis. 369 

*Alcmanium constat trimetro catalectico, ut est hoc, 4 

Tundite pectora h palmis. 

Simonidium constat trimetro acatalecto, ut est hoc, s 

Indue pallia serica. 

Alcmanium constat trimetro hypercatalecto, ut est6 
hoc, 

Lurida brachia cur retegis f 
Archilochium constat tetrametro c catalectico, ut est 7 
hoc, 

d Jrent solstitio sola terrce. 

Alcmanium constat tetrametro acatalecto, ut est hoc, 8 

Virgo decens 'sine matre relinquitur. 

Alcmanium constat tetrametro hypercatalecto, ut est 9 
hoc, 

Vita quieta nimis caret ingenio. 
Stesichorium constat pentametro f catalectico, ut est 10 
hoc, 

Marsya, cede sdeo ; tua carminaflebis. 

Simomdium constat pentametro acatalecto, ut est hoc, n 

ParthenopcEus erat puer JrcadicB decus. 

h Chozrilium constat pentametro hypercatalecto, ut est 12 
hoc, 

Pulchra puella comas ambit sibi pdlmitibus. 
Heroicum constat hexametro catalectico, ut est hoc, 13 

Vulnera, bella, tub<E, numero conduntur Homeri. 
Bucolicum constat hexametro catalectico, *ita ut Jquar- 14 
tus dactylus partem terminet orationis, ut est hoc, 

Rustica k silvestres resonat benefistula cantus. 

a Alcmaniuni] Alcmanlcum Putsch. b palmis] manns B. c ca- 
talectico] acatalecto Putsch. d arent solstitio~\ arent om. Putsch. 

e sine matre relinquitur~\ comulas religa tibi Putsch. M. reliqua tibi B. 
f catalectico] acatalecto Putsch. S deo—jlebis] domi — Phabi 

Putsch. utrumque Phcebi etjlebis habet B.febi M. b ChceriUuni] 

Cyrilliuni Call. Chyrilium Per. Cirilium M. ' ita ut] ut tamen 

Putsch. J quartus dactylus] quartus pes Call. k sylvestres — 

cantus] sylvestrem — cantutn Putsch. sylvestri — cantus Per. cantu M. 

3 B 



370 Servii Centimetrum. 

15 Ibycium constat hexametro acatalecto, ut est hoc, 

Sydera pallida diffugiuntjace territa ] lurninis. 

16 Alcmanium constat hexametro hypercatalecto, ut est 
hoc, 

Alma Venus Paplion ingreditur : rosa luceat ex adytis. 

17 Stesichorium constat heptametro catalectico, ut est 
hoc, 

JEacidesjuvenis trahit Hectora, plangite Pergama Troes. 

18 lbycium constat heptametro m acatalecto, ut est hoc, 

Carmina docta Thalia canit : properantius huc ades o puer. 

19 Ibycium constat heptametro hypercatalecto, ut est 
hoc, 

Versiculos tibi dactylicos cecini, puer optime, quosjacias. 

Cap. IV. De metris anapcssticis. 

Metra anapsestica principaliter constant anapaesto. 
Recipiunt tamen frequenter n et spondeum, raro pro- 
celeusmaticum ; apud comicos autem °etiam dacty- 
lum, ssepiusque cum ultima superest syllaba in duas 
breves solvitur. Sed ex Pplurimis xni usui tradenda 
subjeci. 

^Trinicium constat monometro acatalecto, ut est 

hoc, 

Calidumjubar est. 

2 Choricum constat monometro hypercatalecto, ut est 

hoc, 

Animus malejbrtis. 

3 Aristophamum constat dimetro brachycatalecto, ut est 
hoc, 

Venit optima Calliope. 

1 luminis] luminum Putsch. m acatalecto — constat heptametro 

om. Putsch. n et spondeuni] et om. Putsch. ° autem etiam'] 

etiam om. Putsch. hoc Iiabent B. pro autem. aut fiht Per. etiam et M. 
P plurimis tredecbn] pluribus liac xn Putsch. <1 Trinichmi\ Thi- 

yiicuni ms. Leid. thrinicum B. Thirenicum M. Thirmieiitm Per. Ald. 
Phrynichium conj. Santenius. Vid. infra VII. 5. 



cap. 4. De metris anapcEsticis. 37 1 

r Parcemiacum constat ""dimetro catalectico, ut est hoc, 4 

Aditum Venerisfuge, virgo. 
Pindaricum constat dimetro acatalecto, ut est hoc, 5 

Fuge mcenia s jam, Telamoniade. 
Alcmanium constat dimetro hypercatalecto, ut est6 
hoc, 

Tremulum mare ^molliflua nitet aura. 

Y Archebulium constat dimetro acatalecto, et palimbac- 7 
chio, ut est hoc, 

Dea somnjfero w vaga curricitlo relucet. 
Pindaricum constat trimetro brachycatalecto, ut est 8 
hoc, 

Medium rapido mare Tibris aditjluvio. 

Alcmanium constat trimetro catalectico, ut est hoc, 9 

Date, Pierides, mihi x carmina dactylicorum. 
Stesichorium constat trimetro acatalecto, ut est hoc, 10 

yJacet in thalamo tibi virgo decens Veneris specie. 
z Simonidium constat trimetro hypercatalecto, ut est u 
hoc, 

Tuba terribili procid cere sonat, clypeum quate, miles. 

Alcmanium constat tetrametro brachycatalecto, ut est 12 
hoc, 

Sua niunerafert Venus alma rosas juveni a Cinyra genito. 

Aristophanium constat tetrametro b acatalecto, ut est 13 
hoc, 

Date c vina mihi, date serta,juvat dare tempora d tota, Lycee, tibi. 

r Parcemiacum] parchemiacum B. M. Partheniacum Call. Vid. Santen. 
ad Terent. Maur. p. 320. " dimetro catalecticd] climetro catalecto 
Putsch. qui om. Aditum — acatalecto. s jam Telamoniade] tela om- 

nia deo Putsch. t molliflud] melliflua Putsch. v Archebuliuni] 

Archilochium Call. w vaga curriculo pralucet Call. bona cursiculo 

relucet Putsch. v. Santen. Terent. Maur. p. 329. Mox Tigris Call. 
x carmina] carmen Putsch. Per. Y jacet] latet Putsch. Per. 2 Si- 
monidium] Simmonidicum B. a Cinyra genito] Sic Santenitis. Cinara 
genito Call. cineri adolete Putsch. cinenadaelete B. jubet ynerea de- 
lete M. t» acatalecto] catalectico B. c vina] vina bona Putsch. 

d tota Lycee tibi] tot alto Jovi B. Per. Putsch. totalta Jovi M. 

3 B 2 



3^2 Servii Centimetrum. 

Cap. V. De metro chorimnbico. 

Metra choriambica constant principaliter chori- 
ambo ; verum e quia durius suo pede f c1auduntur, ac- 
cipiunt in fine ^amphibrachum. Sed ex h plurimis 
metris quattuor usui tradenda subjeci. 

1 Aristophanium constat monometro et amphibracho, 
ut est hoc, 

Purpureus tyrannus. 

2 Anacreontium constat dimetro et amphibracho, ut est 

hoc, 

Virgilius Mantua quem creavit. 

3 Sapphicum constat trimetro et amphibracho, ut est 
hoc, 

Dulcisonce Pierides versificofavete. 

4 Callimachium constat tetrametro et amphibracho, ut 
est hoc, 

Armipotens Mars genitor ^Romulidanim, venias, precamur. 

Cap. VI. De metro antispastico. 

Metra antispastica principaliter constant antispasto ; 
verum ssepe prima parte, qua iambum tenent, spon- 
deum libenter accipiunt. Sed ex plurimis quattuor 
usui tradenda subjeci. 
1 iPanicum constat trimetro brachycatalecto, ut est 
hoc, 

Fauni semideum numen adest. 

e quia] quod durius est quam suo B. quia ut suo Per. f claudun- 

tur~\ claudantur Putsch. Per. S amphibrachum~\ amphibrachum et 

bacchium Putsch. Per. amphibrachyn malit Santenius. h plurimis] 

multis B. Putsch. ' Romulklarum] Romuli date B. ms. Leid. Ro- 

muli da veniam Per. Ald. Romulklarum veniam Call. romulida ten- 
vias M. Romulidum ut Putsch. J Panicum~\ Sic Call. Ald. M. 

Phanicum B. Phannium Putseh. Phallicum conj. Santenius, sed du- 
bitanter. 



cap. 7- De ionicis a minori. 373 

Anacreontium constat trimetro k acatalecto, ut est hoc, 2 
Curas mitificant ^dona lyraz dulcis. 

Alcaicum constat ra tetrametro brachycatalecto, ut est 3 

hoc, 

McEcenas atavis, Lydia quosfert, genite. 

Alcaicum constat tetrametro acatalecto, ut est hoc : 4 
Infandum tetigit sydera carmen n magici vatis. 



Cap. VII. De ionicis a minori. 

Metra ionica a minore principaliter gaudent ionico 
suo, °et raro alterius pedis patiuntur Paccessum. Sed 
ex °iplurimis sex usui tradenda subjeci. 

wTimocratium constat dimetro catalectico, ut est 1 

hoc, 

Rosa r veris specimen. 

ri ' Anacreontium constat dimetro acatalecto, ut est hoc, 2 

s Sapientes amor odit. 

1 Sapphicum constat trimetro catalectico, ut est hoc, 3 

Fuge, virgo,J\ige munus Veneris. 

Sapphicum constat trimetro u acatalecto, ut est hoc, 4 

Sonat alta trabejixus tibi nidus. 

y Phrynichium constat tetrametro catalectico, ut est 5 

hoc, 

Tibi ^verisfero donum, sola quod dant Veneri. 



k acaialecto] catalectico Putsch. * dona lyrce. dulcis] dona lycei 

Putsch. dona liei B. dona lyrce M. m tetrametro brachycatalectd] 

omittunt Per. Putsch. ut est hoc — acatalecto. n magici vatis] ma- 

gicorum B. Putsch. magorum Per. ° ac raro] et raro Call. P ac- 
cessum] accessus Putsch. Qplurimis sex] pluribus quinque Putsch. 

qq Timocratium] Timocreontium Bergkius prsef. Anacreont. p. 47. ex 
Hephsest. c. xii. p. 71. r veris] Veneris Putsch. rr Anacreontium) 
Alcmanium Santenius Ter. Maur. p. 336. s sapientes] sapiens B. 

hinc usque adfuge om. Putsch. * Sapphicum] Anacreontium San- 
tenius. u acatalecto] catalecto Putsch. v Phrynichium] Trini- 

cium Call. Frininicium M. w veris]fenus B. Putsch, veneris M. 

solce Putsch. Tum quoddam veneri B. 



374 Servii Centimetrum. 

6 K Alcmanium constat tetrametro acataiecto, ut est 
hoc, 

Timor omnes docet artes, timor auget bona mentis. 



Cap. VIII. De ionicis a majori. 

Metra ionica a majore principaliter constant ionico 

suo: verumtamen diiambum et ditrochseum non re- 

cusant, solutionem patienter admittunt. Sed ex ^plu- 

ribus tria usui tradenda subjeci. 

i Hipponactium constat dimetro brachycatalecto, ut 

est hoc, 

Palmam cape, victor. 

2 zPraxilleum constat trimetro brachycatalecto, ut est 
hoc, 

Fortisjuvenis, sume coronam. 

3 Sotadicum constat tetrametro a brachycatalecto, ut est 

hoc, 

Salpinx cane, tempusfugit, h intencle laborem. 

Cap. IX. c De diversis metrorum generibus. 

Reliqua deinceps metra non ea lege, qua superiora, 
d referimus. Illa enim velut confusa digessi, hasc velut 
dispersa collegi. Sed ex plurimis xxv usui tradenda 
subjeci. 
1 e Faliscum constat f ex tribus dactylis et pyrrhichio, 
ut est hoc, 

Docta Falisca, sSerene, reparas. 

x Alcmanium} Alcmanicum Santenius. y pluribus] plurimis 

Putsch. B. z Praxilleuni] Prasilium Call. a hrachycatalecto 

om. Putsch. b intende] intendito Putsch. tum dolorem Call. dolo 

laborem Per. c De diversis] De dispersis xxn B. d referimus~\ 

referemus B. qui mox om. sed ex plurimis. e Faliscum~\ Phaliscum 
Call. qui mo.x phalisca. f ex tribus] ex om. B. Per. Putsch. S Se- 
rene] serena B. Pheronyme paras Putsch. mihi hoccineparas C&U. Vid. 
Ruhnken. ad F. Mall. Theodor. IV. 4. 



cap. 9. De diversis metrorum generibus. 375 

Pherecratium constat spondeo, dactylo, et h spondeo2 
vel trochseo, ut est hoc, 

Reges purpura monstrat. 
Glyconium constat spondeo, choriambo, et pyrrhichio, 3 
ut est hoc, 

Odi Parthenium nemus. 
Asclepiadeum constat spondeo, duobus choriambis, et 4 
pyrrhichio, ut est hoc, 

VitcB pars melior quam cito labitur. 
Alcaicum constat spondeo, tribus choriambis, et pyr- 5 
rhichio, ut est hoc, 

1 Projas ! JEacides procubuit sub Paridis k manu. 
Elegiacum constat Mipenthemimeri, prima heroica, 6 
secunda dactylica, ut est hoc, 

Mceret diffusisflens elegia comis. 

m jEolicum constat primo pede disyllabo quolibet, et 7 
quattuor dactylis, ut est hoc, 

Sappho composuit male casta poemata. 
n Miurum constat ita ut heroicum, sed pyrrhichio 8 
clauditur, ut est hoc, 

Mortem coniemnunt laudato vulnere Getae. 
°Priapeum constat de Glyconico et Pherecratio, ut est 9 

hoc, 

vHellespontiacum tzios numen protegit hortos. 

^PhalcBcium constat spondeo, dactylo, et tribus tro- 10 
chseis, ut est hoc, 

r Hermus divitibus superbit undis. 

11 spondeo vel om. Putsch. vel trochceo om. B. i Profas] Pro- 

fusa Call. Per. M. k manu] manum Per. Putsch. l bina penthe- 
mimeri~\ bina om. Putsch. de penamere pxima B. pxima depenthime- 
mere M. depentimemere mss. Leid. dipenthemimeri conj. Santenius. 
m JEolicum] Ita Santenius. Euloicum Call. Decoloico. Ioloicum B. 
EloicumM. Eulogiacum Putsch. n Miurimi] Sic B. Santen. Mu- 

rium Call. Murum Per. Meiurum Putsch. ° Priapeium'] Priapium 

Call. P Hellespontiacum tuos~] Hellespontiacos tuum Putsch. Tum 

nomen B. tuus nomen — ortus M. <1 Phalcecium] Pheleucium Call. 

falleucium B. fallicium M. r Hermus] Isthmos Per. Putsch. 



376 Servii Centimetrum. 

11 Sapphicum constat trochseo, s spondeo, dactylo, et duo- 
bus trochseis, ut est hoc, 

Faune, Nympharum metus et l voluptas. 

12 Saturnium constat dimetro iambico catalectico, et 
ithyphallico, ut est hoc, 

Isis pererrat orbem crinibus prqfusis. 

13 Archilochium constat v parcemiaco et ithyphallico, ut 
est hoc, 

^Remeabat ab arce tyrannus vultibus cruentis. 

14 x Encomiologicum constat dactylica et iambica penthe- 
mimeri, ut est hoc, 

Carmina bella magis y velim sonare. 

15 z Iambelegum constat penthemimeri iambica et dac- 
tylica, ut est hoc, 

Fontes ^ligabant gramina b lcstificos •. 

16 c Alcaicum constat penthemimeri iambica, et duobus 
dactylis, ut est hoc, 

Carmen relaxat tcedia pectoris. 

17 Alcaicum constat duobus dactylis et duobus trochaeis, 
ut est hoc, 

Luna rubens Zephyros minatur. 

18 Archilochium constat tetrametro d bucolico, et tribus 
trochaeis, ut est hoc, 

Linea piscator tibi e decidit in prqfunda ponti. 

s spondeo om. Putsch. * voluptas) vohmtas B.M. v partheniaco 
et ithyphallico~\ parchasmiaco et rafallico B. parchemiaco ms. Leid. 
parcemiaco conj. Santenius. w Remeavit ab arce tyrannus] remeabat 
ab archetyrannus B. remeabat Call. x Encomiologicuni] cenittologium 
Per. Mnitologicum Putsch. nenchomioloicum B. Encomiologium Call. 
y velim] velle B. vellem Putsch. z Iambelegum~\ lambilogium Call. 
a ligabant — lcetijicos~\ rigabant — lcetifici conj. Santenius. b lcetifi- 

cos] Addit h. 1. Putschius, Alcaicum spondeum constat penthemimeri 
spondaica et duobus dactylis, ut est hoc, Carmen relaxat tcedia pecto- 
ris. Call. et Sanlen. Alcaicum constat pentimemeri dactylica et duobus 
trochceis, ut, Luna rubens zephyros comminatur. Aicaicum constat pen- 
timemeri iambica et duobus dactylis, ut est hoc, Carmen relaxat tedia 
pectoris. Secuti sumus fere Putschium. c Alcaicum etc. om. 

Putsch. d bucolico] bucolico, acatalectico ithyphallico Putsch. bu- 

colico ityphallico Call. e decidit] concidit Putsch. Per. concedit M. 



cap. 9. De diversis metrorum generibus. Sff 

Galliambicum constat dimetro iambico catalectico et 19 
anapaesto vel spondeo, cum f duobus iambis, ut est hoc, 

oTenella crispat aura tremuhs sinusjreti. 
Archilochium constat penthemimeri dactylica et h di- 20 
metro iambico ^acatalecto, ut est hoc, 

Sydera cuncta micant decore lucis aureo. 
Archilochium constat dimetro iambico acatalecto et 21 
penthemimeri dactylica, ut est hoc, 

Indi Lycco dediti tympanajam quatiunt. 
k Echoicu?n dicitur quotiens sonus ] ultimaj syllabae pen- 22 
ultimse congruit, ut est hoc, 

Exercet mentes m fraternas grata malis lis. 
Reciprocus heroicus n in Sotadicum est quotiens a fine 23 
°scansionis Sotadicum facit, ut est hoc, 

Ire cupis si rus mala vites somnia quceso. 

Quccso somnia vites mala si rus cupis ire. 

Reciprocus iambicus in i J Elegiacum est, quotiens a fine 24 
^scansionis elegiacum facit, r ut hoc modo, 

Micant nitore tecta sublimi aurea. 

Aurea sublimi tecta nitore micant. 
s RhopaHcus versus est, cum verba fc prout sequuntur 25 
per syllabas crescunt, ut est hoc, 

Rem tibi v corrfeci doctissime w dulcisonoram ;.. 
Habes, lector, in compendio discendi manualem li- 
bellum, quem magis probabis, si tibi usus scribendi 
x pretium voluntatis exsolvat. 

f duobus iambis'] duobus trochais aut iambis Putsch. E tenella 

crispat] tenera recrispat Putsch. B. h dimetro om. Putsch. * aca- 
ialecto om. Putsch. B. et infra. k Echoicus'] Etcoicum Putsch. 

Echoicum est quotiens B. Equoicum dicitur Call. 1 ultra syllabam 

penultimam corruit Call. m fraternas gratia rara~) fraternis grata 

malis B. fraternas grata malis Us Call. Mutatum forte ob Ovid. Met. 
I. 145. n ln Sotadicum'] in sotadico Putsch. ° scansionis] scansus 
Putsch. B. Tum est Call. profacit. P Elegiacum] Elegiaco Putsch. 
1 scansionis] scansus B. Putsch. l " ut hoc modo] ut est hoc Putsch. 

s Rhopalicus] Eutropalicus Call. * proui] ut Putsch. v confeci] con- 
cessi Putsch. w dulcisonoram] dulcisonorum Call. dulcis honorern 

Putsch. x pretium voluntatis] voluntas Putsch. 

3 c 



a COMMENTARIUM 

RUFINI V. D. GRAMMATICI ANTIOCHENSIS 
IN METRA TERENTIANA. 



aa ElJANTHIUS in Commentario Terentii de fabula, 
hoc est b de comcedia, sic dicit : " Concinna argumento, 
" consuetudini congrua, utilis sententiis, grata salibus, 
" apta metro." Et postea sic : " Veteres"etsi usi ipsi 
" quoque c metris negligentius iambici versus dun- 
" taxat in secundo et quarto loco, tamen a Terentio 
" vincuntur resolutione hujus metri quantum potest 
" comminuti ad imaginem prosae orationis." 

Asper in Commentario Terentii sic: " Hosce versus 
" agere ccepisset, 

" Itane patris ais adventum veritum hinc abisse domum. 
" Et deinceps quse sequuntur quadrati." 

d Diomedes sic: " Septenarium versum Varro fieri 
" dicit hoc modo, e cum ad iambum trisyllabus pes 
" additur, et fit tale, 

" Quid immerentibus noces ? quid invides amicis ? n 
" Similiter in Terentio versus est, 

" Nam si remittant guippiam f Philumence dolores. 
" Et in Plauto ssepe tales reperiuntur." 
Varro de lingua Latina ad Marcellum sic : 
" Quare in hujusmodi locis poni oportet notam in 
" transversum inter syllabas, frequentius ad extremum 

a Commentarium] &ic Ald. Commentarium Rvfini de Metris Comi- 
cis Ven. aa Euanthius] Euantius Ven. v. Terent. Westerhov. T. I. 
p. lv. b de comcedia] comedia Ven. c metris] in metris Ven. 
d Diomedes] p. 514. e cum ] q Tmm Ven. f Philumense] philo- 

men^ Ven. 



cap. 1 . de Metris Comicis. 379 

" versum senarium, et similes, si pro longa brevem 
" habebunt, ut in hoc, 

" Amicus summus meus et popularis Geta." 

Charisius sic : " Septenarium versum fieri dicit 4 
" Varro hoc modo, cum ad iambum trisyllabus pes 
" additur, ut prsefatum est." 

Bassius ad Neronem de iambico sic &dicit : " Iam- 5 
" bicus autem, h cum pedes etiam dactylici generis 
" assumat, desinit iambicus videri, nisi percussione ita 
" ^moderaveris, ut cum pedem supplodis, iambicum 
" ferias : ideoque illa loca percussionis non recipi- 
" unt alium quam iambum, et ei parem tribrachum, 
" aut si alterius exhibuerint metri speciem. Quod 
" dico, exemplo faciam illustrius. k Est in Eunucho 
" ^Terentii statim in prima pagina hic versus trime- 
" trus, 

" Exclusit, revocat, redeam? non m si me obsecret. 

" n Hunc incipe ferire, videberis heroum habere in- 
" ter manus ; ad summam paucis syllabis in postremo 
" mutatis, totus erit herous, 

" Exclusit, revocat, redeam f non si meajiat. 
" Ponam dubium secundo loco pedem, propius ac- 
" cedam, 

" Heros Atrides ccelitum testor jidem? 

Varro in vu : " Clausulas quoque primum appellatas 6 
" dicunt, quod clauderent sententiam, ut apud °Ac- 
" cium, 

" An lu£cjam obliti sunt Phryges V 

" Nonnunquam ab his initium fit, Put apud Cag- 
" cilium, 

" Di boni quid lioc ?" 

E dixit] dicit Ald. h cum] quum Ven. et infr. J moderaveris] 

Imoderaveris Ven. immod. Ald. k Est in] in Ven. Ald. l Teren- 

tii] in presenti Ven. Ald. m si me] sine me Ven. n hunc incipe 

— fiat om. Ven. Ald. ° Aocium] Actium Ven. P ut apud] apud Ven. 

3 C 2 



380 Rufinus 

" Apud Terentium, 
" Discrucior animi." 

7 Idem Varro in eodem lib. VII. de lingua Latina ad 
Marcellum sic dicit : " Aut in extremum senarium 
" totidem semipedibus adjectis flat comicus quadratus, 
" ut hic, 

" Heri aliquot adolescentuli coimus in Piraeo." 

8 Trimetros versus iambicos Terentii et Plauti et ce- 
terorum comicorum let tragicorum M. Tullius sena- 
rios dicit et nominat : Quintilianus etiam trimetros 
senarios nominavit : et Flavius Caper in artibus suis 
trimetros versus iambicos Terentii senarios appellavit. 

9 r De metris Terentii et Plauti et ceterorum comicorum 
et tragicorum Victorinus sic dicit: " Quantum autem 
" ad versum comicum spectat, ut paululum evagemur, 
" scio plurimos affirmare, Terentianas vel maxime 
" fabulas metrum s ac disciplinam Graecarum comce- 
" diarum non custodisse, id est quas Menander, Phi- 
" lemon, Diphilus, et ceteri ediderunt. Nostri enim 
" in modulandis rhythmis seu metris veteris comoe- 
" dise scriptores sequi maluerunt, id est Eupolim, 
" Cratinum, Aristophanem. Prologos itaque et pri- 
" marum scenarum actus trimetris comprehenderunt : 
" deinde longissimos, id est tetrametros, subdiderunt 
" qui appellantur quadrati : postea in sequentibus va- 
" riaverunt : modo enim trimetros, modo addito qua- 
" drante vel semisse posuerunt ; id est semipede ad- 
"jecto, vel integro pede iambo vel sesquipede haec 
" per medios actus, varie rursus in exitu fabularum 
" quadratos, quales diximus in secunda scena locave- 
" runt. Sed idem quadrati legitimi cum xvi syllabis 
" juxta jus proprium constare debeant, plerumque in- 



q et tragicorum om. Ven; Ald. et mox om. senarios. r De me- 
tris — sic dicit om. Ven. Vid. supra p. 105. s ad] ac Ven. 



cap. 1. de Metris Comicis. 381 

" veniuntur xx aut amplius syllabarum : hinc existi- 
" mantur metrum non tenuisse, nec sua lege compo- 
" suisse. Quod vero ad clausulas, id est minuscula 
" cola, pertinet, quot genera versuum sunt, totidem 
" ^membra pro clausulis poni possunt, et solent in 
" canticis magis quam v diverbiis, quse ex trimetro ma- 
" gis subsistunt, collocari, et praecipue apud Plautum 
" et Nsevium et Afranium. Nam hi maxime ex om- 
" nibus membris versuum^ colis ab his separatis li- 
" center usi reperiuntur in clausulis." 

Idem Victorinus in w alio loco de iambo sic dicit : 10 
" Improbatur autem apud tragicos versus ex omnibus 
" iambis compositus : nam quo sit amplior, et par tra- 
" gicse dignitati, interponunt frequentius locis dun- 
" taxat imparibus pedum x dactylicorum moras et 
" spondeum. Similiter apud comicos laxius spatium 
" datum est : nam et illi loca, quse proprie debentur 
" iambis, spondeis occupant, dactyloque et anapsesto 
" locis adaeque disparibus. Ita dum quotidianum ser- 
" monem imitari nituntur, metra vitiant studio non 
" imperitia : quod frequentius apud nostros quam apud 
" Graecos invenies. Genera autem iambici metri sunt 
" duo : nam ex iis alia integra, alia clauda, quse sca- 
" zonta seu ^choliamba vocant, sunt : quorum differen- 
" tiam penultima versus syllaba demonstrabit. Nam 
" si brevis contigerit, erit rectum et integrum iambi- 
" cum, ita, 

" Vigoris adde concitum celerem pedem. 
" Sin vero longa, delumbe et claudum, ut est, 

" Novitate ductus non est inscius legis. 
" le longa quae penultima reperitur, metrum cor- 
" rumpit. Hujus repertor Hipponax. Nam pro iam- 

* membra] metra Ven. v diverbiis] deverbiis Ven. w alio 

loco] p. 108. x dactylicorum] dactylorum Ven. Ald. y choli- 

amba] coriamba Ven. Ald. 



382 Riifinus 

" bo inductis trochaeis contra legem triraetri iambici, 
" metrum innovavit, quod adseque ex spondeo con- 
" tingit." 

Versus Rufini Grammatici de Metris Terentii et Plauti et 
aliorum. 

i ^Agnovit metrnm, servatque Terentius artem, 

Nam prologos trimetro didicit componere versu, 
Scenarumque actus primos pede claudit eodem. 

b Ut sunt hi versus prologi, 

Poeta cum primum animum ad scribendum appulit, 
Id sibi negoti credidit solum dari 
Populo ut placerent quas Jecisset fabulas. 
Vos istcec intro aiferte, abite. Sosia 
Adesdum, paucis te volo. Dictum puta. 

c Tetrametros sequitur quem jinxerat ille A Boiscus. 

2 Quales sunt isti versus, 

Mirabar hoc si sic abiret, et lieri semper lenitas. 

Qui e sequitur dimetrus est, id est quattuor simplices 
pedes habet, 

Verebar quorsum evaderet. 

Item tetrametri similes hi de iambo, 

Enimvero Dave nihil Uoci est segnitice, neque socordice. 

[ 3 ?De iambo trochaicum Archilochicum unde fieri 
dicunt metrum. 

Creticon Archilochus supra caput addit h iambi. 

Quales sunt isti, 

Dii ^boni, boni quid porto? Sed ubi inveniam Pamphilum. 
Lcetus est nescio quid. Nihil est, nondum hcec rescivit mala. 



a Agnoscit] agnovit Ven. Ald. b ut sunt h. v. prologi om. 

Ven. Ald. c Tetrametros] Tetrametro Ven. d Boiscus] Boi- 

stus Ven. - e sequitur dimetrus] post hunc sequitur dimeter Ven. 
Ald. f loci est om. Ven. S De iambo om. Ven. Ald. 

h iambi] iambuin Ven. Ald. i boni] boni boni Ven. Ald. 



cap. 1. de Metris Comicis. 383 

De iambo Hipponactico, 

Ultimus ^amphibrachys velocem claudit iambum, 
Ant bacchius eritjinis discrimine nullo. 
Utitur Hipponax hoc metro ^maximus auctor. 

Quales sunt hi versus, 
Nejbrte imprudens faciam quod nolim, scies cavebo. 
Nam si remittant quippiam m Philumenai dolores. 
Legitimum interdum subscenis ponit iambum, 
Obsequium amicos, veritas odium parit. 
Utitur his Plautus metris et mille poetce. 
De pedibus quibus hazc consistunt metra notabis : 
Dactylus aut spondeus inest, vel cursor iambus, 
Aut anapcestus erit, positi discrimine nullo 
Partibus in quinis : nam post celer extat iambus, 
Pyrrichiusve citusfinem concludere possit. 

n Ut sunt hi tales, 
Exclusit, revocat, redeam ? non si me obsecret : 
Quod pierique omnes faciunt adolescentuli. 

De °nomine talium versuum sive metrorum. 

Grcecus P apemphcenonta solet memorare poeta, 
Immanifesta vocant hcec carmina voce Latini. 
Hunc trimetrum veteres Graii cognomine dicunt, 
Quod pedibus junctis hunc scandere scepe solebant. 
Ponitur aut scazon, spondeum finis habebit. 

Quales sunt isti, 
Necfonte labra prolui caballino, 
Nec in bicipiti somniasse Parnasso. 

De metris comicis. 

Tetrametros trimetrosque capit comcedia versus. 
Tetrametrum primusfertur posuisse Boiscus, 
Creticon Archilochus trimetro superaddidit ingens, 
Amphibrachum trimetro Hipponax supponit iarnbo. 
Fulserat hac Plautus, pulcherque Terentius arte. 

k amphibrachys] amphibracus Ven. l maximus] saepius Vea. 

Ald. m Philumenge] Philomenae Ven. a Ut sunt tales om. 

Ven. Ald. ° nomine] nomine vero Ven. Ald. P apamphee- 

nonta] pamphenonta Ven. 



384 Riifinus 

18 Terentianus de iambis fabularum sic dicit, 

Culpatur autem versus in tragoediis, 
Et rarus intrat <\ex iambis omnibus, 
Ut ille contra qui secundo et talibus 
Spondeon, aut quem comparem r receperit : 
Sed qui pedestres fabulas socco premunt, 
Ut quce loquuntur sumpta de vita putes, 
Vitiant iambum tractibus spondaicis, 
Et in secundo, s et cceteris ceque locis, 
Fidemque Jictis dum procurant fabulis, 
In metra peccant arte, non inscitia, 
Ne sint sonora verba consuetudinis , 
l Paulumque rursus a solutis differant. 
^Magis ista nostri : namfere Grcecis tenax 
Cura est iambi, vel ^novellis comicis, 
Vel qui in vetusta K prccchient comcedia. 
y Aristoplianis ingens ernicat sollertia, 
Qui scepe metris midtformibus z novis 
Archilochon arte est cemulatus musica. 

19 Sisenna in commentario Pcenuli Plautinse fabuke 
sic: a " Halonium b Poeni dicunt c deum et producenda 
" syllaba metri d gratia exigit iambus." 

20 Scaurus in commentario Plauti in Pseudulo c dicit : 
" Malai hatpea-ig metri causa." Scaurus in eadem fa- 
bula sic: " Nunc iam : iam divisit in duas syllabas 
" metri causa." [v. Plaut. Pseud. I. 5, 82.] 

21 Sisenna in Rudente sic : " Fuit f extente prima syl- 
" laba metri causa." Et postea sic : " sPIabiliore me- 
" tro usus est^ ut solet in mulierum oratione." Postea 
sic: " Latronem producit metri causa." 



q ex iambis] et iambis Ven. r receperit] recipito Ven. s et 

in] ut Ven. T paulumque] pauluhimque Ven. v Mage] magis 

Ven. Ald. w novellis] novelle Ven. x prsecluent] prselucent 

Ven. Ald. Y Aristophanis] Idem Terentianus Aristophanes Ven. 

z novus] novis Ven. a Halonum Ald. b Poeni] poni Ven. 

c deum] domini Ven. d gratia] causa Ven. e dicit] sic dicit 

Ven. et om. malai — causa. f extente] extrita Ven. S Habi- 

liore — postea sic om. Ven. 



cap. 1. De Metris Comicis. 385 

Idem Sisenna in Amphitryone sic : " His quattuor 22 
" generibus quintum accedit, de genere versuum h qui 
" non sunt uniusmodi." 

Idem Sisenna in Captivis sic: " Hic ^ornatu s litte- 23 
ram metri causa k amisit." 

Idem Sisenna in Aulularia sic : " Hsec scena ana- 
" paestico metro est, ] sed concisa sunt, ut non intel- 
" ligas." 

Juba in libro quarto sic dicit: " Iamborum itaque 24 
" exempla quae m maxime frequentata sunt subdidi : 
n YIdrep AvKafj.(3a, ttoIov e<ppdaw ro^e ; 
Aavaog 7revTV]K0VTa Qvyarepcov 7xaTv\p. 
HavBv) 7raXaivj ypvji 7ro\\vjaiv <piXv\. 
Qlo\ v7ro yap vfubv TvapeTaBv] Kai YlepiKXeovg. 
lfi.aTiov ecpopei fxaXaKOV epicov "EiKeXiKccv. 
To &e TvpoaKecpaXaiov <pvja)v 'dfxa aoi f3ovXofi,ai. 
Videre non vult P Ccelium Panodius 
Misera marino quee 1 tumida litore 
Vallis per imas amne labens cazndo. 
Armiger T in Ida pede vago litora petens 
Ccerida, non aliter superans Hiquida malacice. 
x Ylapa ao<pov v /xdSe kXvcov oaa ti$ av KaTafnddoi. 
w RapeJuces, cape puer, sopor abit, cane melos. 

In alio loco sic : " lambicum metrum non ex solis 25 
" iambis conscribitur, sed quinque suscipit pedes, id 
" est iambum, tribrachum, anapsestum, dactylum, et 
" spondeum, hoc est iambum et spondeum et solu- 
" tiones eorum, scilicet ex iambi solutione tribrachum, 



h qui non] qui Ven. Ald. ' ornatu S] ornatus Ven. k ami- 

sit] misit Ald. * sed concisa] S3 cofea Ven. sed conversa Ald. 

m maxime om. Ven. Ald. n Uarep — ^ovXoixai om. Ven. P Bav- 
B% — PoyKoftai om. Ald. P Coslium Pansetius] coelum paneus 

Ven. coelum P. Ald. q tumidaj timidam Ven. Tum in addit Ald. ■ 
r in Ida] unda Ven. huda Ald. s liquida malaciae] liqua malicise 

Ven. Ald. l Ilapa. etc. om. Ven. v pa,6e kKvhv] ^efA.dBt]K iyo)v 

Ald. w Rape facis] faces cape Ven. et mox rane melis. 

3 D 



386 Rvfinus 

" (nam si sequentem longam syllabam in duas breves 
" solvas, fiet de iambo tribrachus,) spondei autem 
" solutiones duas, dactylum et anapsestum ; nam si 
" prior syllaba spondei solvatur in duas breves, fiet 
" anapaestus, si vero secunda, fiet dactylus. Unde 
" datur intelligi, iambica metra de iambo et spondeo 
" fieri, et de eorum solutionibus." 

26 De ^choliambo sic : " Est autem proceritas ejusdem 
" versus qui unius pedis differentia nomen amittit. 
" Nam quod sexto loco, qui locus par est, non iambus, 
" sed spondeus vel trochseus accipitur, et a longa inci- 
" pit syllaba, claudum carmen facit, et v choliambicum 
" nominatur, ut est, 

w -'12 K\a^ofxevtoi BovnaXoc- KarUretvev. 
aKovaaQ 'linrwvaKrog' ou yap a\k yjkco. 
x O quce tenerulce comparis tenes critiem, 
ySudes in ista Veia z latentjbssa. 

27 " Quod autem binis pedibus et non singulis scan- 
" ditur, vetus institutum est. Quippe Herodotus, anti- 
" quus historise auctor, curn de heroico diceret versu, 
" quem singulis partiri pedibus moris est, ita dixit : 
" a Kal acf))v y]7rt$vva <fiyaa} aXvaiv. Unde apparet heroi- 
" cum singulis pedibus scandi etiam apud veteres 
" solitum, iambicum autem binis. Idem autem ait, 
" cum de b Archilocho Pario refert, qui c Gygee fabulam 
" optime complexus est ita, d Fvyeco avrov kai \\pyl\oyoc 
" Ylaptoi Kara rov avrov yjpovov yeyovwg e vire [vjYjvev lafxf3cp rpt- 
" fxerpcp. 

t choliambo] coriambo Ven. v choliambicum] choriambicum 

Ven. w 'O kX. etc. om. Ven. x O quae] o quem Ven. y Seu 
des — veia — fossa Ald. z veia latet] via latent Ven. a Ka\ a-cfnv 

etc. om. Ven. Pro kou acjnv — aXvatv cit. HTI0TITIN acj)iKOfAevotatv Scal. 
'AW' hiav rifAiovoi; fiacrtKevq MvjSoicr* yevrjTai, Ka) tot€ AvDl iroDa^pe ito\vf/.e- 
cplDa itap ' EpfA.ov <bevyeiv fvqhe fAevetv y.yo' alieTaOat kukoi; elvai ed. Ascens. 

Leg. ij Tlvdt-/] ... b Archilocho] Archiloico Ven. c Gigae] 

Gygae Ven. Ald. d yiyeoi avTdv] yiyveadov Ald. Gr. om. Ven. Vid. 

Herodot. I. T2. e v%ef/.vt\<rev] imjveaev Ald. 



cap. 1. De Metris Comicis. 3 8 7 

" Meminit autem versus ejus Herodotus, quem ap- 
" plicui, ^ov ff.01 ra Yvyew tov TtoXv^pvaov ,u,eAez." - 

Et hactenus de catalectico trimetro dictum. De 28 
octometro sBoiscio idem sic h dicit: " Octometrum 
" catalecticum quod appellatur ^Boiscium, 

" Boibvcos - airo Ki^/cov ivavrog ypacpevg 7rotYj(J.aTog, 
" tov OKTairovv evpwv <7ti%ov <&oificp TtQfjai k &2pov. 
" Boiscus ^iste m Cyzico n novi repertor carminis : 
" Nam primus versum ° octonum pedum deo dicaveratT 
Firmianus ad Probum de metris comcediarum sic di- 29 
cit : " Nam quod de metris comcediarum Prequisisti, 
" et ego scio plurimos existimare Terentianas vel ma- 
" xime fabulas metrum non habere comcedise Grsecae, 
" id est, Menandri, Philemonis, Diphili, qui trimetris 
" versibus constant. Nostri enim veteres comcediae 
" scriptores in modulandis fabulis sequi maluerunt Eu- 
" polim, Cratinum, Aristophanem, ut prsefatum est." 

Mensuram esse in fabulis, hoc est ^perpov, Te-30 
rentii et Plauti, ac ceterorum r comicorum et tragico- 
rum, s dicunt hi, Cicero, Scaurus, Firmianus, Varro, 
Victorinus, Caesius Bassus, Terentianus, ^Caecilius 

* o) \w\re ylyeeo] w /aoi r apyvpeov rov Ald. S Boiscio] Boisco Ald. 

Boisto Ven. h dixit] dicit Ven. Ald. ' Boiscium] Coistum Ven. 
ubi Gr. om. k lupov} hoipedv Scal. 1 iste] is de Ald. m Cyzico] 
zyzico Ven. n novi jovi Ven. ° octonum pedum — dicaverat] 

octono pede — dicavit Ven. Ald. P requisisti] requisti Ven. 1 pi- 
rpov\ metrum Ven. r comicorum et tragicorum om. Ven. s di- 
cant] dicunt Ven. Ald. Csecilius] Cselius Ven. qui om. Vindex. 

29. ut praefatum est] Prologos medios actus. Varie rursus in 

igitur et primarum actiones tri- exitu fabularum quadratos quales 

metris comprehenderunt, deinde diximus in secunda scena locave- 

longissimos id est tetrametros runt. Sed iidem quadrati legitimi 

subdiderunt, qui appellantur qua- cum xvi syllabis juxta jus pro- 

drati, in consequentibus deinceps prium constare debeant, tamen 

variaverunt. Modo enim trime- plerunque fiunt xx aut amplius 

tros, modo addito quadrante vel syliabarum : hinc putantur metro 

semisse posuerunt, id est vel se- carere nec lege ulla contineri. 

mipede adjecto, vel integro pede Ald. Delevit Scal. addita hac 

iambo, vel sesquipede. Haec per nota, Deerant in V. Vid.supras.9. 

3 D 2 



388 Rufinus 

Vindex, Sisenna, f Cinna, Diomedes, Albinus, Quinti- 
lianus, Sosipater Charisius, Helenus, Asper, ^Flavianus 
Caper, Aruntius, Probus, Plinius, Euanthius Sacerdos 
h qui et Donatus, Juba. 

Hcec ego Rufinus collegi mente benigna, 
Discipulisque dedi munera pidchra libens. 



Cap. II. Versus Rufini clarissimi Hiteratoris 
de compositione et metris oratorum. 

Musigence. numeros vates et metra sequuntur, 
Orator numeros, Jubc illi maxima virtus, 
Ne vagus errando laudandam nesciat artem. 
Rhetoras Ausonios et Graios dactylus armat. 
Dactylus armavit Ciceronem, armavit iambus 
Spondeusque gravis, numeroque aptissime ^paan. 
Temporibusque pares, quamvis et syllaba crescat. 
Continuos Jugito multos (Jit versus) eosdem. 
Optimus orator sequitur ratione poetas. 
Cognatus virtute sua, metrumque recusans 
Hic quoque vult numeris vocesfrenare vagantes. 

Item sic : 

Doctus Aristoteles ] pceanem laudat utrumque : 
A longa incipiens primordia pulchra locabit, 
m Aspicere ut verbum est, contrarius ille supremus. 
Tidlius hunc laudat, cui sit penultima longa ; 
Esse trochcBus adest, videatur tertius ille 
Quem pceana vocat, musis devota vetustas, 
Hic membris melior nostris cui tertia longa. 

Versus ejusdem de numeris et pedibus oratorum : 

Rhetoricas pulchre structuras dochmius ornat, 
Principium bacchius erit, concludet iambus, 

f Cinna om. Ven. E Flavius] Flavianus Ven. Alcl. h qui et 

Donatus] quod etiam docuit Donatus Ven. i literatoris] viri cla- 

rissimi tle litteraturis Ven. k peean] paeon Ven. qui mox eisdem. 

1 preanem] peeonem Ven. ra aspicere ut verbum est] Aspice 

versus ut est Ven. 



CAP. 2. De Metris Oratorum. 389 

Aut vice mutata nomen mutabitur uni. 
n Primus iambus erit, cumfinem creticus explet. 
Prima brevis, longcvque duce, brevis, ultima longa, 
Exemplumque artis dabitur respublica nobis, 
nn Quam Cicero casu genitivo ponere gaudet. 
Hoc pede composito laudaturfama pedestris, 
Ut docet Ausonius orator Tidlius ingens. x 
Omnibus iste locis numerum pes efficit aptum, 
Longa brevem sequitur, longam brevis, adjice longam, 
Syllaba prima brevis cum syllaba longa secunda, 
Tertia longa, brevis quarta, productaque quinta 
Tullius orator, ceu multi dochmion ornat. 

Item sic : 4 

Creticus atque trochceus erit qui claudere possunt, 
Aut spondeus inest nullo discrimine finis . 
\°Aut vice mutata nomen mutabitur illis.~\ 
Principioque trochceon habes, infine molossum. 
Atfinis bacchius erit, brevis ultima claudet. 
Longa sit anne brevis, nullum discrimen habetur. 
Ut solet in metris doctus componere vates. 
Aut vAsice numeris pulcher, bisfine trochceus. 
Sed magis erigitur spondeo clausulajbrtis. 
Hanc docet eloquium summi Demosthenis artem. 

^ltem versus Rufini : 5 

Spondeo narrare solent tibi rhetores acta, 
Quod gravis et tardus, res gestas mentibus affert, 
Dactylicis certant pedibus qui currere possunt. 
Dicimus egregios Theopompi more labores, 
Et vitam insignem laudamus Isocratis T arte, 
Hic stilus historiis, hic laudibus aptior hceret. 

De ambitu sive circuitu, quem Grseci s 7repio$ov dicunt. 6 

Dicere musajubet, me dicere jussit Apollo, 
l Circuitum orator v quot membris reddere debet, 

n primus] pronus Ven. nn Quem] Quam Ven. Ald. ° Aut 

vice— illis om. Ven. Ald. P Asiae] adsit Ven. Ald. <l Item 

versus Rufini om. Ven. Ald. r arte] artem Ven. s nepto&v 

om. Ven. ' Circuitum] Circuitu Ven. v quot] quid Ven. 



380 Rufinus 

Vos Phcebi comites animis hcec condite vestris, 
Et memores doctis componite mentibus artem : 
Non unum natura dedit nosferre laborem, 
Legibus v alternis quce pulchras junxerat artes. 
Quattuor e membris plenumformare videmus 
Rhetora circuitum, sic ambitus ille vocatur, 
Quattuor ex metris hunc versibus aspicis cequum. 

7 De genere judiciali, w 7z-epz rov ^ikuvikov. 
Judiciis pceana refert tibi Tullius aptum. 

De genere deliberativo, x 7rep) tov <iv[aI3ov\€vtikov. 
Si quis rem dubiam deliberat armat iambus. 
Dactylus his causis tibi Ydicitur aptus utrisque. 

8 De Theophrasto idem Rufinus metro Sapphico sic : 

Rhetoras pidchros Theophrastus omat, 
Membra dispergens bona dithyrambi 
Fusa per artes, anapcestus idem 

Floret in arte. 
Longior jluxit z numerus per ^artem, 
Quem dedit nobis anapcestus ille. 
b Hi?ic pedes claros loca diihyrambi 

Rhetores aptant. 

9 c Cicero de numeris oratoriis sic dicit: " Insistit au- 
" tem ambitus modis pluribus, e quibus unum est se- 
" cuta Asia, maxime qui dichoreus vocatur, cum duo 
" d chorei extremi sunt, id est singulis longis et brevi- 
" bus. Explanandum est enim quod jam ab aliis 
" iidem pedes aliis vocabulis nominantur. Sed in ora- 
" tionis numero, nihil est tam vitiosum quam si sem- 
." per est idem. Cadit autem per se ipse ille prseclare, 

[ ° " quo etiam satietas formidanda est magis." 



v alternis] alterius Ven. w vep) iov diKaviKov om. Ven. Ald. 

x nep) rdv crvpfi. om. Ven. Ald. y dicitur] dabitur Ven. z nu- 

merus] numeris Ven. a artem] artes Ven. fe Hinc pedes 

claros loca] Claros hic locos ille Ven. c Cicero] Orat. c. 63. 

d chorei] chori Ven. e Quintilianus] Inst. IX. 4, 63. 



cap. 2. De Metris Oratorum. 39 1 

e Quintilianus in arte de numeris et structura Demo- 
sthenis sic dicit: " Nam eo fit ut Demosthenis severa 
" videatur compositio, f rolg Qeolg evyopai Ttaai kcu naa-aig, et 
" illa, quod ab uno, quod sciam, Bruto minusprobatur, 
" ceteris placet, %ko.v ^ira fiaWvj ^e ro^evvj. n Idem in 
h alio loco sic : " Talia sunt Demosthenis ^aai Ka\ %aaaig 
" Ka\ 7raaiv vfA.iv. Et pene totum principium." In k alio sic : 
" Est et dochmius, qui fit ex bacchio et iambo, vel ex 
" iambo et cretico, stabilis in clausulis et severus. Spon- 
" deus quoque quo plurimum est Demosthenes usus." 

^Diomedes sic dicit in libro m secundo artis suse:" 
" Igitur spondeus e duabus syllabis longis aptus est 
" clausulis, qualibus maxime Demosthenes utitur, n 7rao-t 
" Kai Traaaig kcu itaaiv v{mv. Habet enim graves sonos, 
" finemque sensus, et clausulae firmas sedes constituit, 
" ut reipublica caussa, et arma sumpsi, et esse pro 
" nohis. Gravior est autem longa syllaba prsecedente 
" quam brevi: aliter enim sonat arma sumpsi, aliter 
" ° esse pro nobis" 

Cicero ad PHerennium in arte sic ^Trep} virepPdrov : 12 
" Hujuscemodi transjectio, quse rem non reddit obscu- 
" ram, multum proderit ad continuationes, de quibus 
" ante dictum est : de quibus oportet verba sicuti ad 
" poeticam extruere numerum, ut perfecte et r perpo- 
" litissime possint esse absolutse." 

De numeris, id est de structuris, sive de continua- I3 
tione, sive de compositione s Cicero sic dicit : "Lon- 
" gissima est igitur complexio verborum, quse volvi 
" uno spiritu potest : sed hic naturse modus est, artis 

f to7c — itdaaic, om. Ven. S Kav — T0%evt\ 0111. Ven.Kav /iatjotw j3aA\o[fA.vjv 
aiio tflv Ald. a alio loco] ib. S. 73- * icao-i — if/uv~\ to ydp eii 

irpdireiv trapd tv\v afjlav d<popfA7j rov kukkc, <ppove7v rotc. dvo^TOic yiveTai. Sei" 
S3j XpyfAdrav Kai dvev tovtov oihev cVtj yeveo-$at tuv teovruv Ven. ^ alio] 
ib. s. 97. l Diomedes] Lib. II. p. 465. m secundo] xi Ven. 

n icao-t etc. om. Ven. ° esse om. Ven. Ald. P Herennium] 

Lib. IV. c. 32. Q nep) vvepfidTov om. Ven. qui mox poterit. r po- 
Htissime] ppolitissime Ven. s Cicero] De Orat. III. 47. 



.392 Rufinus 

" alius. Nam cum numeri sint plures, iamburn et tro- 
" chaeum frequenter segregat ab oratore Aristoteles, Ca- 
" tule, ^vester: qui natura tamen v incurrunt ipsi in 
" orationem et sermonem vv nostrum. Sed sunt in- 
" signes percussiones eorum numerorum et minuti pe- 
" des : quare primum ad beroum nos dactylici, et ana- 
" psesti, et spondei pedem invitat, in quo impune pro- 
" gredi licet duos duntaxat pedes aut paulo plus, nec 
" plane in x versum aut in similitudinem versus incidi- 

14 " mus. Aliae sunt geminae, quibus hi tres heroici pe- 
" des in v principia continuandorum verborum satis de- 
" core cadunt. z Probatur autem ab eodem illo maxirne 
" a paean, qui est duplex. Nam aut a longa oritur, 
" quam tres breves consequuntur, ut haec verba, desi- 
" nite, incipite, comprimite : aut a brevibus deinceps 
" tribus extrema producta atque longa, sicut illa sunt, 
" domuerunt, sonipedes. Atque illi philosopho ordiri 
" placet a superiore b paeane, posteriore finire. Est au- 
" tem psean hic posterior non syllabarum numero, sed 
" aurium mensura, quod f est acrius judicium et certius, 
" par fere cretico, qui est ex longa et brevi et longa, 

" Quid petam prcesidi, aut exequar, quove nunc. 
" A quo numero exorsus est Fannius, Si, Quirites, mi- 
" nas illius. Hunc ille clausulis his aptiorem putat, 
" r quas vult longa plerumque syllaba terminare." 

15 Postea in d eodem tertio e libro de oratore sic dicit : 
" Sed ssepe carpenda membris minutioribus oratio 
" f est, quse tamen ipsa membra sunt numeris vinci- 
" enda: neque Svos psean, aut herous ille h conturbet, 



t vester] ut Ven. Tum qui Ald. v incurrunt ipsi] incurrit ipse 

Ven. "w nostrum] primarium Ven. x versum] versus Ven. 

y principio] principia Ven. z probatur] probatio Ven. a psean] 
peon V. et inf. b pseane] pseone Ven. c quas] quem Ven. 

d eodem] c. 49. e lib.] boc Ven. f est om. Ven. S vos] 

nos Ven. h conturbet] conturbat Ven. 



cap. 2. De Metrls Oratorum. 393 

" ipsi occurrent orationi, ipsi inquam se offerent, et 
" respondebunt non vocati. Consuetudo modo illa sit 
" scribendi atque dicendi ut sententise verbis fmian- 
" tur, eorumque verborum junctio nascatur a proceris, 
" ac liberis, maxime heroo, aut paeane priore, *aut 
" cretico, sed varie distincteque considat : notatur enim 
" maxime similitudo in conquiescendo. Et si primi ac 
" postremi pedes sunt hac ratione servati, medii pos- 
" sunt latere, modo ne circuitus ipse verborum sit aut 
" brevior quam k aures expectant, aut longior quam vi- 
" res atque anima patiatur. Clausulas autem diligen- 
" tius etiam servandas esse arbitror quam superiora, 
" quod in his maxime perfectio atque absolutio ! indi- 
" catur. Nam versus seque prima et media et extrerna 
" pars attenditur, qui debilitatur in quacunque parte 
" titubatum est. In oratione autem pauci prima cer- 
" nunt, postrema plerique, quoniam apparent et intel- 
" liguntur. Varianda sunt, ne aut animorum judiciis 
" repudientur aut aurium satietate. Duo enim aut tres 
" fere sunt extremi servandi et notandi pedes, si modo 
" non breviora et m praecisa erunt superiora, quos aut 
" choreos, aut heroos, aut alternos esse oportebit, aut 
" in pseane illo n posteriore, quem Aristoteles probat, 
" aut ei pari cretico. Horum vicissitudines efficient, 1 
" ut neque ii satientur, qui audient, fastidio similitu- 
" dinis, nec nos id quod faciemus opera dedita facere 
" videamur." °Posteasic: " Verum ut in versu vul- 
" gus, si est peccatum, videt, sic si quid in nostra ora- 
" tione claudicat, sentit, sed poetae non ignoscit, nobis 
" concedit. Taciti tamen omnes non esse illud, quod 
" diximus, aptum perfectumque cernunt." 



1 aut cretico om. Ven. Ald. k aures] res Ven. 1 indicalur] 

videatur Ven. m praecisa erunt] pcesserint Ven. n posteriore] 
superiore Ven. Ald. ° postea] Sc. c. 5 1 . 
3 E 



394 Ritfinus 

[8 Idem M. Cicero in rOratore de pedibus et numeris 
incisorum, id est ^Ko^arav, et membrorum, id est kwXuv, 
et ambituum sive circuituum, id est nepiolm, sic dicit : 
" Apud Grsecos quidem jam anni quadringenti sunt 
" prope cum hoc probatur, nos nuper agnovimus." 
Postea sic : " Quod si aures tam inhumanas tamque 
" agrestes habent, ne doctissimorum quidem r virorum 
" eos movebit auctoritas. Omitto Isocratem discipulos- 
" que ejus s Ephorum et Naucratem, quamquam oratio- 
16 nis ^faciendae et ornandse auctores, locupletissirnique 

[ 9 " ipsi oratores esse debeant. Sed u quis hominum doc- 
" tior? quis acutior? quis in rebus vel inveniendis vel 
" judicandis acrior Aristotele fuit? quis porro Isocrati 
" adversus infensius ? Is igitur versum in oratione vetat 
" esse, numerum jubet. Ejus auditor v Theodectes, in 
" primis, ut Aristoteles ssepe significat, politus scriptor 
" atque artifex, hoc idem sentit et preecipit. Theo- 
" phrastus vero eisdem de rebus etiam accuratius. 
" Quis ergo istos ferat, qui hos auctores non probent, 
" nisi omnino haec esse ab iis praecepta nesciant?" 

10 In w alio loco sic dicit: " Fluit omnino numerus a 
" primo tum incitatus brevitate pedum, tum proceritate 
" tardius : cursum contentiones magis requirunt; ex- 
" positiones rerum, tarditatem." 

ji In alio sic: " *Cur de perfugis nostt^is copias com- 
" parant contra nos. Sunt illa duo prima, quee Ko^ara 
" Grasci vocant, nos incisa dicimus,deinde tertium kooXov 
" illi, nos membrum : sequitur non longa (ex duobus 
" enim versibus, id est membris perfecta) comprehen- 
" sio, xx et in v spondeos cadit. Et Crassus quidem sic 



P Oratore] c. 5T. q Ka^a.xccv\ iyKeKOjX[Aei/uv Ven. r virorum 

om. Ven. s Ephorum] Euphorum Ven. * faciendte] facundae 

Ven. u quis om. Ven. v Theodectes] Theodotes Ven. w alio] 
c. 63. x Orat. c. 66. xx et in] est et in Ven. y spondeos] 

spondeo Ven. 



cap. 2. De Metris Oratorum. 395 

" plerumque dicebat, idque ipsum genus dicendi ma- 
" xime probo. Sed quse incisim, aut membratim z ef- 
" ferunt, ea vel aptissime a cadere debent, ut est apud 
" me : Domus tibi deerat ? at habebas : pecunia super- 
" abat ? at egebas. Haec incise dicta sunt quattuor. 
" b At membratim quse sequuntur duo, incurristi amens 
" in columnas, c in alienos insanus insanisti. Deinde 22 
" omnia tanquam crepidine quadam d comprehensione 
" largiore sustinentur, depressam, ccecam, jacentem do~ 
" mum, pluris quam te etfortunas tuas (Estimasti. Di- 
" choreo e finitur, f at spondeis proximum illud. Nam 
" his, quibus ut pugiunculis uti oportet, brevitas faciet 
" sipsa liberiores pedes. Saepe enim singulis utendum 
" est, plerumque binis, et utrisque addi pars pedis po- 
" test, non fere ternis amplius. h Incisim autem et mem- 
" bratim ^tractata oratio in veris causis plurimum valet, 
" maximeque k iis locis cum aut arguas, aut refellas : ut 
" nos in Corneliana secunda, O callidos homines, rem 
" excogitatam, o ingenia metuenda, membratim adhuc, 
" Meinde csesim diximus. Rursus membratim, Testes 23 
" dare volumus. Extrema sequitur comprehensio, sed 
" ex duobus membris qua non potest esse brevior, 
" Quem m qu(Eso nostrum mm fefellit, ita n vos essefac- 
" turos. Nec ullum genus dicendi est aut melius, aut 
" fortius, binis aut ternis °ferire verbis, nonnunquam 
" singulis, paulo alias pluribus, inter quse variis clausu- 
" lis se interponit raro numerosa comprehensio." 



z efferunt] offerunt Ven. Ald. sup. vicissim Ald. a cadere] cade 
Ven. h At] autem Ven. ™o d uo om. Ven. c j n alienos] 

alienas Ven. qui om. insanus. d comprehensione] comprehensio 

est Ven. e finitur] finitum Ven. f at] aut Ven. S ipsa] et 
ipsa Ven. h incisim] inversim Ven. ' tractata] tracta Ven. 

k iis locis] ejus locus Ven. l deinde csesim] et incisim Ven. 

m quaeso nostrum] quasi numerum Ven. mm fefeliitj refellit Ven. 
n vos] nos Ven. ° fere] ferire Ven. Ald. P Idem] Item Ven. 

et mox om. de Theophrasto. 

3 E 2 



396 Rufinus 

24 Pldem sic dicit de Theophrasto: " ^Namque ego il- 
lud assentior Theophrasto, qui putat orationem quse 
" quidem sit polita atque facta r quodammodo, non 
" astricte, sed remissius numerosam esse s oportere. Et- 
" enim sicut ille suspicatur, post anapsestus procerior 
" quidem numerus effloruit, inde ille licentior et divi- 
" tior fluxit dithyrambus, cujus membra et pedes, ut 

25 " ait idem, sunt in omni locupleti oratione diffusa." 

Idem Cicero in tBruto sic : " Extitit igitur jam se- 
nibus illis, v quos paulo ante diximus, Isocrates, cujus 
" domus cunctae w Grsecia3 quasi ludus quidam patuit 
" atque officina dicendi, magnus orator et perfeetus ma- 
" gister, quanquam forensi luce caruit, intraque parietes 
" aluit eam gloriam, quam nemo, meo judicio, est 
" poeta consecutus. Is et ipse scripsit multa praeclare, 
" et docuit alios, et cum cetera melius quam x superio- 
" res, tum primus intellexit etiam in soluta oratione; 
" dum versum effugeret, modum tamen et numerum 
" quendam oportere servari. Ante hunc enim verbo- 
" rum quasi structura et qusedam ad numerum con- 
" clusio nulla erat, v aut si quando erat, non apparebat 
" eam dedita opera esse qusesitam. Quae forsitan laus 
" sit, veruntamen natura magis tunc, casuque nonnun- 
" quam, haud ratione aliqua, aut ulla observatione 

26 " fiebat." 

Z F1. Sosipater Charisius de numeris sic dicit : " a Bac- 
chicum metrum tale est, 

" Bacchare, l&tare, prcesente Frontone. 
" hoc videtur ad b prosam convenire. Et sane multis 
" pedibus in oratione utimur, licet stulti putent libe- 
" rum a vinculis pedum sermonem prosae esse debere." 

4 De Orat. III. 48. r quodammodo] g. no Ven. s opor- 

tere] oportet Ven. * Bruto] c. 8. v quos] quod Ven. w Gras- 
cia?] gratia^ Ven. x superiores] superior Ven. y aut si quando 

erat oni. Ven. z Fl.] Flu. Ven. Ful. Ald. v. Diomed. p. 513. a Bac- 
chium] Bacchiacum Ven. Bacchicum Ald. b prosam] psonam Ven. 



cap. 2. De Metris Oratorum. 397 

c Cicero de numeris sic dicit : " Versus enim illi vete- 37 
" res in hac soluta oratione propemodum, hoc est, nu- 
" meros quosdam nobis esse adhibendos putaverunt." 
Postea sic : " Idque princeps Isocrates instituisse fer- 
" tur, ut inconditam antiquorum dicendi consuetudi- 
" nem delectationis atque aurium caussa (quemadmo- 
" dum scribit discipulus ejus Naucrates) numeris 
" astringeret. Namque hsec duo musici, qui erant 
" quondam item poetse, machinati ad voluptatem sunt 
" versum atque cantunl, d ut et verborum numero, et 
" vocum modo et delectatione vincerent aurium satieta- 
" tem. Hsec igitur duo, vocis dico moderationem, et 28 
" verborum conclusionem, quoad orationis severitas 
" pati posset, a poetica ad eloquentiam traducenda 
" e duxerunt. In quo illud est vel maximum, quod 
" versus in oratione, si efficitur conjunctione verbo- 
" rum, vitium est, et tamen eam conjunctionem, sicuti 
" versum numerose f cadere et quadrate, et perfici vo- 
" lumus. Neque est ex multis rebus quee magis ora- 
" torem ab imperito dicendi ignaroque distinguat." 

Idem sCicero : " Nam etiam poetse qusestionem attu- 29 
" lerunt, quidnam esset h illud *quo k ipsi differrent ab 
" oratoribus : numero maxime videbantur antea l et 
" versu, nunc apud oratores jam ipse m numerus con- 
" crebuit. Quicquid enim est quod sub aurium men- 
" suram aliquam cadit, etiamsi abest a versu (nam id 
" quidem vitium orationis est) numerus vocatur, n qui 
" Graece dicitur pvBpog. Itaque video visum esse non- 3° 
" nullis Platonis et Democriti locutionem, etsi absit a 
" versu, tamen quod incitatius feratur, et clarissimis 



c Cicero] De Or. III. 44, d ut et] et ut Ven. e duxerunt] 

deduxerunt Ven. qui sup. et a poet. f cadere] cade Ven. e Cicero 
Orat. c. 20. h illud] illis Ven. * quo] quod Ven. Ald. k ipsi] 
ipsi orbe Ven. *• et versu om. Ven. Ald. m numerus] rhythmus nu- 
merus Ven. n qui Grsece dicitur pvOfAoi] inter grgecos et latinos Ven. 



398 Rufinus 

" verborum luminibus utatur, potius poema putan- 
" dum, quam comicorum poetarum ; apud quos, nisi 
" quod versiculi sunt, nihil est aliud quotidiani dissi- 
3 i " mile sermonis." 

°Victorinus de compositione sic dicit: " Creticum, 
" qui Pest ex longa et brevi et longa, si sequatur spon- 
" deus vel trochaeus, bonam compositionem facere di- 
" cunt. Quousque tandem abutere Catilina patientia 
" nostraP duo extremi pedes sunt creticus et spondeus." 
ildem multa dicit de compositione et numeris et pedi- 
bus r oratoriis. Ut Cicero dicit, isti scripserunt apud 
Grsecos, Thrasymachus, Naucrates, Gorgias, Ephorus, 
Isocrates/fheodectes, Aristoteles, Theodorus Byzantius, 
Theophrastus, Hieronymus. Latine de numeris hi, Ci- 
cero, Victorinus, Eusebius, Terentianus, Varro, Probus, 
Charisius, Diomedes, Quintilianus, Donatus, Servius. 

32 s Itern ^Cicero de numeris et de compositione sic : 
" Nam qui Isocratem u maxime mirantur, hoc in ejus 
" summis laudibus ferunt, quod verbis solutis numeros 
" primus adjunxerit. Cum enim videret oratores cum 
" severitate audiri, poetas autem cum voluptate, tum 
" dicitur numeros secutus, quibus etiam in oratione ute- 
" retur, tum v jucunditatis caussa, tum ut varietas occur- 
" reret satietati, quod ab his vere quidem ex parte, non 

33 " totum, dicitur. Nam in eo genere scientius versatum 
" Isocratem, confitendum est: w sed princeps inveni- 
" endi fuit Thrasymachus, cujus omnia nimis extant 
" scripta numerose. Nam (ut paulo ante dixi) paria 
" paribus adjuncta, et similiter definita, item contra- 
" riis prolata contraria, quaeque sua sponte, si id non 



Victorinus — dicit om. Ven. P est ex] est om. Ven. <1 ora- 
toris] oratoriis Ven. Ald. ' item] idem Ald. s Item — com- 

positione sic om. Ven. * Cicero] Orat. c. 52. u maxime om. 

Ven. v jucunditatis] jocunditatis Ven. w sed om. Ven. cum 

lacuna. 



cap. 2. De Metris Oratorum. 399 

" agas, cadunt plerumque x numerose, Gorgias ^pri- 
" mus invenit: sed his est usus intemperantius. z Id 
" autem est genus (ut ante dictum est) ex tribus par- 
" tibus collocationis alterum. Eorum uterque Isocra- 
" tem a setate prsecurrit : ut ille eos moderatione, non 
" inventione vicerit. Est b enim ut in transferendis 
" faciendisque verbis tranquillior, sic in ipsis numeris 
" sedatior. Gorgias autem avidior est c generis ejus, et 
" iis festivitatibus (sic enim ipse censet) insolentius 
" abutitur : quas Isocrates, cum tamen audisset ado- 
" lescens etiam in Thessalia senem jam Gorgiam, mo- 
" deratius temperavit." In d alio loco sic: " Sed hos 34 
" cum in clausulis pedes nomino, non loquor de uno 
" pede extremo : adjungo (quod minimum sit) proxi- 
" mum superiorem, ssepe etiam tertium. Ne iambus 
" quidem, qui est e brevi et longa, aut e par choreo, 
" qui habet tres breves, [trochseus] f sed spatio par, 
" non syllabis ; aut etiam dactylus, qui est e longa et 
" duabus brevibus, si est proximus a postremo, pa- 
" rum volubiliter pervenit ad extremum, si est extre- 
" mus choreus aut spondeus. Nunquam enim inter- 35 
" est, uter sit eorum in pede extremo. Sed iidem tres 
" pedes male concluduntur, si quis eorum in extremo 
" locatus est, nisi pro cretico postremus est dactylus. 
" Nihil enim interest, dactylus sit extremus an creti- 
" cus : gquia postrema syllaba brevis an longa sit, ne 
" in h versu quidem refert. Quare etiam 'pseana qui 
" dixit aptiorem, in quo esset longa postrema, videt 
" parum : quoniam nihil ad rem est, postrema brevis 



x numeros] numerose Ven. Ald. ? primus om. Ven. Ald. z id] 
quod Ven. a setate prsecurrit] prsecurri setate Ven. b enim] 

autem Ven. c generis] nominis Ven. d alio] Orat. c. 64. ln 
alio loco sic om. Ven. cum lacuna. e par est] est om. Ven. f sed 
om. Ven. S quia] qui Ven. h versu] cursu Ven. * paeana] 
pseona Ven. mox arctiorem Ald. Ven. 



400 Ttiifinus 

" an longa sit. Jam k paean, quod plures habet sylla- 
" bas, numerus a quibusdam, non pes ^existimatur." 
Idem Cicero in Dialogis de Republica multa dicit, re- 
ferens Asianos oratores ditrochaeo clausulas terminare. 

36 Terentianus de cretico, hoc est de amphimacro pede, 
sic dicit : 

Optirnus pes et melodis et m pedestri glorice. 
Plurimum orantes decebit, quando n pene in ultimo 
Obtinet sedem beatam, terminet si clausulam 
Dactylus, spondeus °imam, nec trochceum respno. 
Bacchios uirosquejxigito, nec refellas Vtribrachyn. 
Nam solet longam trochceus <\ solvere in duas breves. 
Unde et appellant trochceum, quem vocamus tribrachyn, 
Plenius tractatur istud T arte et prosa rhetorum. 

37 Pompeius Messalinus de numeris et pedibus orato- 
rum sic dicit : "Cicero spondeum incisis idoneum putat, 
" qui ( s ut ait) paucitatem pedum gravitate sua et tar- 
" ditate compensat. Dochmium aptum dicit quovis 
" loco esse dum semel ponatur, quoniam continuitas 
" numerum asperum efficiat : ditrochaeum quoque 
" prseclare cadere : palmam de omnibus cretico tri- 
" buit." Item de Sallustiana compositione sive numero 
et structura sic dicit : " * Nunc si videatur, Sallustianse 
" periodi numeros inspiciamus. Res popu, dactylus: 
" liro, mani, Marco, tres spondei. Lepido, anapaestus : 
" Quinto Catulo, spondeus et anapeestus : consulibus, 
" paean primus : ac deinde, dichoreus sive ditrochseus : 
" militi, dactylus : <e domi, creticus : gestas spondeus : 
" composui, choriambus ex longa et brevi, et brevi et 

38 " longa." 

v Cicero de compositione Demosthenis sic dicit: 

k paean] paeon Ven. * existimatur] aestimetur Ven. m pe- 

destri] pedestris Ven. n pene in ultimo obtinet] penultio optinet 
Ven. o imam] una Ven. P tribrachyn] tribrachum Ven. 

Q solvere] om. Ven. •" arte et om. Ven. et om. Ald. s ut ait] 

aut Ven. * nunc si] numero sic Ven. v Cicero] Orat. c. 70. 

Cicero — dicit om. Ven. 



cap. 2. De Metris Oratorum. 401 

" Quasi vero w Trallianus fuerit Demosthenes, " cujus 
" non tam vibrarent fulmina illa, nisi numeris con- 
" torta ferrentur." 

x Versus Rufini viri clarissimi de numeris et .pedibus oratorum: 39 
xxl Creticus aut spondeus erit Ypcsanve supremus. 

2 Dactylus atque trochceus adest, vel cursor iambus, 

3 Partibus in cunctis qui ponitur ante supremum. 

4 Temporibusve pares Jios omnes reddere possunt, 

5 Solvere seu longas malis ut syllaba crescat. 

6 Rhetoricis Asice placuit bisjine trochceus. 

7 Principia z et medium, etjinem tibi dochmius ornat. 

a Cicero de incisis, et membris, et de circuitu sic : 40 
" O M. Druse patrem appello, haec quidem duobus 
" in his pedibus incisim : deinde membratim, Tu di- 
" cere solebas sacram esse remp. hsec item membra 
" ternis. Post ambitus, quicunque violasset ah omnibus 
" esse ei pcenas persolutas, dichoreus. Nihil enim ad 
" rem,extrema illa longa sit an brevis. Deinde, patris 
" dictum sapiens temeritas jilii comprobavit. b Hoc di- 
" choreo tantus clamor concionis excitatus est, ut ad- 
" tnirabile esset. Qusero, c num ne id numerus effece- 
" rit ? verborum ordinem d immuta, fac sic, coynproba- 
" vit Jilii temeritas : jam nihil erit, etsi temeritas ex 
" tribus brevibus et longa est, quem Aristoteles ut 
" optimum probat." e Idem Cicero postea sic dicit : 41 
" Sed sunt clausulse plures, quse numerose et f jucunde 
" cadunt. Nam creticus, qui est ex longa et brevi et 
" longa, et ejus sequalis ^pasan, qui spatio par syllaba 



w Trallianus] trohanus Ven. x Versus — oratorum om. Ven. 

xx 1462573 ordo in Ven. y psean] pseon Ven. z e t me _ 

dium et finem] et finem et medium Ven. a Cicero] Orat. c. 63. 

Cicero; — sic om. Ven. b hoc dichoreo] hic dichoreus Ven. 

c numne] nonne Ven. <1 imfnuta] immo Ven. e Idem — sed 

om. Ven. cum lacuna. f jucunde] jocunde Ven. jucundag Ald. 

S prean] pseon Ven. 

3 F 



402 Rufinus 

" longior, qui cornmodissime putatur in solutam ora- 
" tionem illigari, cum sit duplex : nam aut e longa est 
" et tribus brevibus, qui numerus in primo viget, jacet 
" in extremo : aut e totidem brevibus et longa, quem 
" optime cadere censent veteres : ego non plane reji- 
" cio, sed alios antepono. Nam spondeus est quidem 
" funditus repudiandus: etsi quod est e longis, h he- 
" betior videtur et tardior, habet tamen stabilem quen- 
" dam et non expertem dignitatis gradum, in incisio- 
" nibus vero multo magis et in membris ; paucitatem 
" enim pedum gravitate sua et tarditate compensat." 

42 ^Donatus de structuris et pedibus k oratoriis numero- 
rum sic dicit: " Cicero in 'exornatione sententiee clau- 
" sulaque ponenda modo ditrochseum probat pedem, 
" modo preana primum aptum incipientibus, modo 
" pseana quartum finientibus congruum, modo doch- 
" mium ex brevi et duabus longis et brevi et longa, 
" cujus exempla posuit, amicos tenes, modo amphima- 
" crum pedem, et rursus modo dactylum, modo ana- 
" psestum, modo dithyrambum m laudat." 

43 "Probus de numeris oratoriis : " Trochseus et °paean 
" tertius, faciet illam structuram Tullio peculiarem, 
" ?esse videatur." 

44 ^Cicero de numeris et pedibus oratoriis sic : " Jam 
" psean, quod plures habet syllabas quam tres, nume- 
" rus a quibusdam, r non pes habetur. Est quidem 
" (ut inter omnes constat antiquos, Aristotelem et 
" Theophrastum, Theodectem, Ephorum) unus aptis- 
" simus orationi, vel orienti, vel medise, putant etiam 

h hebetior] abjectior Ven. { expertem] expartem Ald. J Do- 
natus — dicit om. Ven. k oratoriis] oratoris Ald. l exorna-^ 

tione] exordinatione Ald. n pseana] pseona Ven. m laudet] 

laudat Ven. Ald. n Probus — oratoriis om. Ven. oratoris Ald. 

psean] pseon Ven. et inf. P esse videatur] videatur esse Ven. 

1 Orat. c. 64. Cicero — sic om. Ven. r non pes nominatur] non 
pes habetur. nominatus Ald. 



cap. 2. De Metris Oratorum. 403 

" cadenti, quo loco mihi videtur aptior creticus. Doch- 
" mius autem e quinque syllabis, brevi et s duabus 
" longis, brevi et longa, hoc est amicos tenes, quovis 
" loco aptus est." 

^ldem Cicero de pedibus et structuris sic: "Iam-45 
" bus enim frequentissimus est in eis, quse demisso 
" atque humili sermone dicuntur: paean v autem in 
" amplioribus, in utroque dactylus. Itaque in varia 
" et perpetua oratione hi sunt inter se miscendi et 
" temperandi." 

w Cicero ad x Herennium in arte rhetorica de mem- 46 
bro, id est y^efi kS\ov, " Membra orationis appellat res 
" breviter absolutas, sine totius demonstratione senten- 
" tise, qua z denuo alio membro orationis excipiatur, 
" hoc pacto, Et inimico proderas, id est unum quod 
" appellamus membrum. Deinde hoc a excipiatur 
" oportet altero, Et amicum lcedebas. Ex duobus 
" membris hsec exornatio potest constare. Sed b com- 
" modissima et absolutissima est c quae ex tribus con- 
" stat, d hoc pacto, Ei inimico proderas, et amicum 
" laedebas, et tibi non consulebas. Item, Nec reip. 
" consuluisti, nec amicis profuisti, nec inimicis resti- 
" tisti" 

s et duabus] et om. Ven. Ald. et mox. * Orat. c. 58. Idem — 

sic om. Ven. v autem in] autem manu in Ven. w Cicero] Item 
Cicero Ven. x Herennium] Lib. IV. c. 19. y itep) kuXov om. 

Ven. z denuo] de novo Ven. a excipiatur] excipitur Ven. 

^ 3 commodissima — absolutissima] commodissime — absolutissime Ven. 
post h. v. lacuna. c quse] qui Ven. d hoc Ven. post pacto. 



3 F 2 



CENSORINO ADSCRIPTUM FRAG- 
MENTUM DE METRIS. 



Cap. I. De metris et pedibus. 

IWETRUM Grsece, Latine numerus vocatur. Nu- 
merus est eequalium pedum legitima ordinatio : hujus 
arsis et thesis partes sunt. Pedum syllabaB elementa, 
numeri modorum elementa, spatia syllabarum ac tem- 
i pora. Pedes componuntur ex syllabis, ut minimum 
binis, ut plurimum ternis, incipiunt temporibus binis, 
ad sex perveniunt. Disyllabi quattuor, trisyllabi octo, 
plures quam duodecim esse non possunt. Pyrrhi- 
chius ex duabus brevibus ; cujus exemplum, Deus. 
Chorius ex longa et brevi, ut Roma. lambus ex brevi 
et longa, ut salus. Spondeus ex duabus longis, ut 

3 vates. Duo igitur quantitate contrarii, spondeus et 
pyrrhichius, duorum alter, alter quattuor temporum : 
duo in ordine, quorum uterque trinorum temporum, 
iambus et chorius. Ita non plures quam quattuor 

4 pedes disyllabi sunt, nec esse possunt. Trinarum 
syllabarum primus est dactylus, qui constat ex longa 
et duabus brevibus, cujus exemplum, JEolus. Huic 
contrarius anapasstus ex duabus brevibus et longa, ut 
pietas. Amphibrachus ex brevi et longa et brevi ; 
cujus exemplum avarus. Brachysyllabus ex tribus 
brevibus, cujus exemplum Cicero. Ei contrarius mo- 
lossus, ex tribus longis ; cujus exemplum Mctcenas. 
Item tres quinum temporum, bacchius ex duabus lon- 

5 gis et brevi, cujus exemplum Latona. Huic ordini 



cap. 2. De legitimis numeris. 405 

adversus palimbacchius ex brevi et duabus longis, ut 
Aquinas. Creticus et amphimacrus ex longa brevi et 
longa, ut sanitas. Duobus a quantitate contrariis bra- 
chysyllabo et molosso, quorum alter trium temporum 
est, alter sex : ordine tres in quaternis, tres in quinis 
temporibus. 



Cap. II. De legitimis numeris. 

Primus est et legitimus maxime numerus hexame- 
ter heroicus. Hujus pedes aut dactyli sunt aut spon- 
dei; raro et in versu extremo reperietur trochseus. Hu- 
jus exemplum, 

Avia Pieridum peragro loca nullius ante. 
Totus iste dactylicus fuit,et habuit summum trochseum. 
Sed mixtus ex spondeis hic erit, 

Italiamjato prqfugus Lavinaque venit. 
Totus ex spondeis, 

Cives Romani tuncfacti sunt Campani. 
Hoc genus numeri paucissimarum xn syllabarum, 2 
plurimarum octodecim, tempora recipit viginti quat- 
tuor, interdum viginti tria: pedibus tribus tantum 
conficitur, formas excipit triginta duas, quas enume- 
rare festinantibus longum est. Pentameter elegiacus 3 
habet exemplum, 

Dum meus assiduo luceat ignejbcus. 
Recipit dactylum, spondeum, anapaestos duos in fine 
versus, aliquando brachysyllabos, fit syllabarum paucis- 
simarum duodecim, plurimarum quattuordecim, ter- 
tium pedem spondeum semper habet, quartum et 
quintum aliquando brachysyllabum. Trimetros iam- 4 
bicus Latine senarius dicitur : cujus exemplum, 

Phaselus iste quem videtis hospites, 
duodecim syllabarum est. Recipit aliquando prse- 
ter ceteros iambos, extremo pyrrhichion. Trimetros 
tragicus, 



406 Censorini Fragmentum de Metris. 

Pro veste pinnis membra textis contigit, 
Aquilonis stridor gelidas molitur nives. 

Recipit in parte prima gressionis spondeum, et alio 
loco dactylon et anapseston, et pro iambo chorium et 
s tribrachyn. Fit syllabarum paucissimarum duodecim, 
plurimarum septendecim. Recipit tempora plurima 
undeviginti, paucissima tredecim. Comicus trimetros 
solet magis in breves minui. Trimetros Hipponactius 
pedem novissimum assumens spondeum vel chorium 
talis est, 

Calentibusque lympha fontibus semper. 
Eosdem pedes, quos reliqui trimetri, prseter novissi- 
mum, recipit, et tetrametros, qui Latine quadratus vo- 

6 catur. Choriacus talis est, 

Telafamuli tela propere sequitur me Thoas. 
Recipit eosdem pedes, pervenit ad septem et semi- 
pedem, summum pedem patitur aut creticum aut da- 
ctylum. Octonarius iambus, 

Proinde et abs te regimen Argos dum est potestas consulendi. 

Septenarius, 

Hiec bellicosus cui pater, mater cluet Minerva. 

Constat ex pedibus iisdem ionicus septenarius, 

Ibant mala viere Veneream coronam. 

7 Ionicus major est, 

Ille ictus retro cecidit in natem supinus. 

Habet vitium in tertia syllaba ; minor, 

Metuentis patrucs verbera linguce. 

Percipiunt pedes maxime pyrrhichium et spondeos : 
et solent divisi syllabis longis plurium syllabarum 
pedes admittere. Aristophanius anapaestus, 

Axena ponti perfreta Colclws denique delatus adhcesi, 
Recipit pedes quaternorum temporum, omnis implet 

8 pedes septem et semipedem. Anapsestus octonarius, 



cap. 2. De legitimis mimeris. 407 

Ore beato lumine volitans qui per ccelum candidus equitas. 
Recipit eosdem pedes prseter semipedem. Aristobo- 
lius, 

Qucedam terribilis tua pectora turbat terrifico sonitu intulit. 
Hic circuitus magis quam versus est. Dactylum cre- 
brum habet, rarum spondeum. Pseon duodenarius, 

Quis meum nominans nomen exciet, quis tumiiltum invocans incolarnm fidem? 

Et hic circuitus magis quam versus est. Huic suberit 
denarius, 

Qui repens semipulsus onere gravifores strepitu terrent? 
Recipiunt pedes, creticos, chorios, spondeos, iambos, 9 
brachysyllabos, anapsestos, undecim syllabarum. Pha- 
laecius, 

Passer delicice meee puellce. 

Recipit pedes spondeum, dactylum, creticum, palim- 
bacchium. Angelicus numeros et syllabam coarctat 10 
hexametro : ut, 

Hectoris Andromaclie Pyrrliin connubia servas. 

Anacreontius, 

Miseri invidi vivimus scientes. 

Recipit pyrrhichios, chorium, spondeum, brachysylla- 
bum, anapsestum, primus semper est pyrrhichius. Nu- n 
merus Saturnius, 

Magnum numerum triumpliat liostibus devictis. 

Sunt qui hunc Archebolion vocant. Recipit pedem 
spondeum, iambum, pyrrhichium, chorium, dactylum, 
brachysyllabum, anapaestum. Priapeus, 

Hunc lucum tibi dedico consecroque Priape. 

Tertium pedem pro dactylo creticum habet, alioqui 
hexametros esset. 



408 Censorini Fragmentum de Metris. 



•&' 



Cap. III. De numeris simplicibus. 

Pyrrhichius, 

Rapite, agite, ruite, celeripedes. 

Contrarius est huic et duodecasyllabos spondiazon, 

Olli crateribus ex auratis hauserunt. 
Dactylicus, 

Pulverulenta putrem sonitu quatit ungula campum. 

Amphibrachus non facit numerum. Anapsestus, 
Agilis sonipes rapitur celeri sonitu trepidans. 

Creticus, 

Horridi transeunt ad pedes ex equis. 

Palimbacchius, 

Amicos ad hanc rem si voles advoca. 

Bacchius non facit numerum. Molossos idem est qui 

spondiazon. 

2 Nunc quemadmodum a principali heroico plures 
numeri transfigurantur ostendam. Ac primus trime- 
trus fit heroicus spondiazon, 

Cives Romani tuncfacti sunt Campani. 

Syllabam unam, quse est ante extremam, ex longa 
contraho : ut, 

Cives Romani tuncfacti sunt Appuli. 

et esse ccepit trimetros. Elegiacum transibit, 

Bella per Emathios. 
Rursus ad pentametros, ut componam heroicos, sumo 
partem posteriorem, 

Dum meus assiduo luceat ignejbcus. 
et compono, 

Luceat ignejbcus Trojce qui primus ab oris. 

3 Phalsecium numerum qui est, 

Altis flumina vallibus tumescunt, 
insertis verbis facio heroicum, 

Altisflumina prodita vallibus inde tumescunt. 



cap. 3. De numeris simplicibus. 409 

Ionicus est, 

Metuentis patruce verbera linguce. 

Adjiciam trinas verbis singuiis syllabas, 

Nunc metuentis nunc patruce nunc verbera linguce. 

Verto, 

Italiamfato prqfugtis Lavinaque venit. 

Aristophanius fit heroico : 

Arma virumque cano Trqjee. qui primus ab oris. 
Numerum angelicum syllaba breviata esse monstravi 
heroicum : item Priapeum, si syllabam surripias, fit 
heroicum, 



3 G 



PRISCIANI GRAMMATICI DE METRIS TE- 
RENTII ALIORUMQUE COMICORUM. 



OUM non solum Terentius, sed etiam Plautus, et 
Ennius, Acciusque, et Nsevius atque Pacuvius, Turpi- 
liusque, et omnes tam tragcedia3 quam comcediae 
veteris Latinae scriptores, eodem metri modo iambicr 
sint usi, ut omnibus in locis indifferenter ponerent 
quinque pedes, id est iambum, vel tribrachyn, vel ana- 
psestum, vel dactylum, vel spondeum, absque post- 
remo loco, in quo vel iambum, vel pyrrhichium a om- 
nimodo posuisse inveniuntur ; miror quosdam vel abne- 
gare esse in Terentii comcediis metra, vel ea quasi 
arcana qusedam, et ab omnibus doctis semota, sibi 
solis esse cognita confirmare. Quorum ut vel impe- 
ritiae vel arrogantise vitium effugiamus, breviter de 
supradictorum metris auctorum exponamus ; testimo- 
niis etiam metricorum usuumque approbationibus 
utentes. 

Sciendum igitur, quod iambici versus vel monome- 
tri sunt, ex duobus pedibus simplicibus conjunctis : 
vel dimetri, ex quattuor : vel trimetri, ex sex : vel 
tetrametri, ex octo : nam pentametri et hexametri 
rarissime inveniuntur. Ergo trimetris et tetrametris 
frequentius utuntur comici, aliis vero raro, et in medio 
dispersis, pronunciationis rhythmicse causa et distinc- 
tionis. Ideo autem spondeum vel dactylum b in se- 
cundo vel quarto loco posuerunt, quod invenerunt 
etiam apud Graecos comicos vetustissimos, quamvis 

a omnino] omnimodo D. b in secundo vel om. D. 



Prisciani de Metris Comicorum. 4 1 1 

raro, fieri tamen hoc idem. Solent autem Latini in s 
rnultis initium aliquod accipientes a Graecis, ab an- 
gusto in effusum licentiae spatium hoc dilatare, quo- 
modo fecerunt in sexto casu, secundum vetustissimos 
Grsecorum grammaticos. Sextum enim casum illi di- 
cebant e/xeSev, aedev, e6ev, id est a me, a se, a te, quem in 
omnibus casualibus servaverunt Latini. Similiter im- 
personalia, a paucis Grsecis accepta, diro tov faT, xpvj, pe- 
Xei, in omnibus fere activis et neutris habent. S quo- 
que, cum rarissime necessitate carminis vim consonan- 
tis amittit apud Graecos, (ut Homerus in Bceotia, 

YloXv(TToi(j)vXov 6 laTiaiav. 
Idem in 4> Iliados, 

Ov&e "EKoifxav^pos eXyye Teov y.evo<? 9 aXk €T/ [xaWov. 
Idem in Odyssea : 

HeXeKvv peyav, vfie o-Ke-napvov.) 
Nostri tamen, cum licentia, et maxime vetustissimi, 4 
subtrahunt eam in metris frequenter. Hoc igitur idem 
fecisse arbitror in supradictis metris, ut, quod illi raris- 
sime posuerunt, hi frequentissime in iambis ponerent. 
Sunt tamen, qui altitudinis causa etiam et c pompali- 
tatis, quae d stylo elocutionis convenit Latinae, (hoc au- 
tem frequentia facit dactyli vel spondei,) et ut pene 
dissoluta et pedestri simillima esse videatur persona- 
rum sermocinatio, id illos fecisse arbitrantur. Tro- s 
chaicis etiam utuntur plerumque tetrametris catalecti- 
cis, id est quibus una deest syllaba in fine, in quibus 
omnes iambicos ponunt in quocumque loco pedes, com- 
mixto tamen trocheeo : in eis plerumque invenimus 
ante finem versus longam. Sunt tamen et ultra citra- 
que tetrametro usi trochaico. Eorum igitur exempla 
proferam, e si prius metris de supradictis scripta pro- 
ponam. 

c pompabilitatis D. d stylo] stimulo D. e si prius metris] 

sed prius metricorum Lindeman. 

3 G 2 



412 Prisciani 

6 Terentianus de comicis et tragicis versibus : 
Culpatur autem versus in tragoediis 
Et rarus intrat ex iambis omnibus, 
Ut ille contra, qui secundo et talibus 
Spondeon, aut quem comparem receperit. 
Sed qui pedestres fabulas socco premunt, 
Ut quce loquuntur sumpta de vita putes, 
Vitiant iambum tractibits spondaicis, 
Et in secundo, et ceteris ceque locis. 
Fidemque jictis dum procurant fabulis, 
In metra peccant arte, non inscitia, 
Ne sint sonora verba consuetudinis, 
Paulumque rursus a solutis differant. 
Magis ista nostri. Namfere Grcccis tenax 
Cura est iambi, vel novellis comicis, 
Vel qui in vetusta prcecluent comcedia. 

1 Vide Terentianum quoque scire, quod non penitus 
caruerint hoc Greeci, ut in secundo et talibus ponerent 
spondeos vel dactylos, quod ostendit dicendo, 

Magis e ista nostri. Namjere Grcecis tenax 
Cura est iambi. 

8 Asmonius idem etiam confirmat his verbis : Comici 
poetcE laxius etiam num versibus suis, quam tragici, 
spatium dederunt : et illa quoque loca, qucc proprie de- 
bebantur iambo, dactylicis occupant pedibus, dum coti- 
dianum sermonem imitari volunt, et a versificationis 
observatione spectatorem ad actum rei convertere, ut 
non Jlctis sed veris affectionibus inesse videantur. 
Juba ideo in secundo et quarto et sexto loco iambos 
non recepit, tiisi a brevi incipientes, quia in his locis 
feriuntur per conjugationem pedestrium metrorum : 
et vult extrema pars pedum iambicorum celerior esse, 
quomodo et ipsi iambi. Accipere autem solet ccssuras 
duas, quas et heroicum, id est semiquinariam et semi- 

c ista om. D. 



de Metris Comicorum. 4 1 3 

septenariam. JErit autem probabilis iambicus versus, 
et tragcediis aptus, si secundum et quartum pedem 
non alios feceris quam iambos, aut eum, qui appella- 
tur tribrachys, aut anapcestum, quoniam sint pares ; 
cacometros autem, si aliter. Nam primus et tertius 
et quintus hanc admittunt perjnutationum pedis licen- 
tiam. Causa obscura multis est, sed aperiatur a no- 
bis. Nam quoniam ter feritur hic versus, necesse est, 
ubicunque ab ictu percusstonis vacat, moram temporis 
adjecti nonformidet. Tn primo autem pede et tertio 
incipit et in quinto, feritur in secundo et quarto et 
sexto. 

Attende Jubam quoque scire, inveniri quosdam 9 
iambos, in quibus secundus et quartus absque obser- 
vatione ponitur, quos cacometros vocant. Idem in 
VIII. Qui ergo confuderunt, et multiformiter conju- 
gaverunt hoc genus versuum, omnibus Hn locis indif- 
ferenter trochcEOS aut pro spondeis aut pro dactylis 
posuerunt : et est hcec quoque vitiosa confusio, ut, 

Siquajlagellajugabis, ante putare sdecet, 
Ne resoluta et vidua idmis et ornis 
Agri discidium dare Nysia rura queant. 

Hac confusione usi sunt comici nostri in trochaicis ic 
suis, ut indiscrete dactylos vel spondeos vel trochaeos 
ponerent. At illud quoque sciendum, quod omnes 
quidem crebris synalcephis et episynalcephis et colli- 
sionibus et abjectionibus s litterse sunt usi, scandendo 
versus suos, Terentius autem plus omnibus. Igitur " 
in plerisque prologis et primis scenis trimetris utun- 
tur. Plautus in Truculenti prologo : 

Perparvam partem postulat Plautus loci 
De vestris magnis atque amoenis mosnibus, 
Athenas quo sine architectis conferat. 

f vel locis] unicis D. in locis Lindeinan. qui conj. vicibus. S de-. 
cernere soluta D. 



414 JPrisciani 

Et in ejusdem prima scena : 

Non omnis cetas ad perdiscendum sat est 
Amanti, dum hic perdiscat, quot pereat modis ; 
Neque eam rationem ea ipsa unquam edocuit Venus. 

Idem in Milite glorioso, in prima scena : 

Curate ut splendor meo sit clypeo clarior 
Quam solis radii esse olim, cum sudum est, solent, 
Ut, ubi usus veniat, contra conserta manu 
Prcestringat oculorum aciem in acie hostihus. 

Idem in Amphitryone in prologo : 

Ut vos in vestris vultis mercimoniis 
Emundis vendundisque me lcetam lucris 
Afficere, atque adjuvare in rebus omnibus. 

In ejusdem prima scena : 
Qui me alter est audacior homo, aut qui confidentior, 
Juventutis mores qui sciam, qui hoc noctis solus ambulem ? 
Quidfaciam, si nunc tres viri me in carcerem compegerint? 

Ecce hic quamvis prima sit scena, tetrametris est 
usus. Ideo in plerisque diximus. Utitur tamen in 
hac ipsa scena et dimetris brachycatalectis, id est a tri- 
bus simplicibus pedibus, ut, 

Ita peregre adveniens. 
Et similiter, 

Qui hoc noctis a portu. 
Vel dimetris catalecticis, id est quibus una deest syl- 

laba, ut, 

Ingratis excitavit. 

Vel dimetris hypercatalectis, id est quibus una abun- 
dat syllaba, ut in eadem : 

Hospitio publicitus accipiar. 

Utitur etiam monometris, ut in Truculento : 

Pessima mane. 
Optime odio es. 

5 Similiter Terentius in omni prologo, et in omni pri- 



de Metris Comicorum. 415 

ma scena trimetris utitur, nisi confundant versus scrip- 
tores, ut in Andria : 

Poeta cum primum animum ad scribendum appulit, 
Id sibi h negoti credidit solum dari, 
Populo ut placerent quasjecissetjabulas. 

Et, 

Vos ista hcBC intro auferte, abite. Sosia, 

Adesdum ; paucis te volo. Dictum puta. 
In Adelphis : l6 

Postquam poeta sensit scripturam suam 

Ab iniquis observari, et advorsarios. 
Item : 

Storax. Non rediit hac nocte a ccena JEschinus, 

Neque servolorum quisquam, qui advorsum ierant. 

Similiter in Eunucho, 17 

Si quisquam est, qui placere se studeat bonis 
Quamplurimis, et minime multos lcedere. 

Et > 

Quid igiturjaciam ? non eam ? ne nunc quidem 

Cum accersor ultro ? an potius ita me comparem ? 
In Heautontimorumeno quoque : is 

Ne cui sit vostrum mirum cur partes seni 

Poeta dederit, quce sunt adulescentium. 
[In prima scena ejusdem : 

Quanquam hcec inter nos nuper notitia admodum est, 

Inde adeo quod agrum in proximo hic mercatus e».] 
Idem in Hecyra: i 9 

Hecyra est huic nomenjabulce. Hcec cum data est 

Nova, novum intervenit vitium et calamitas. 

Et, 

Perpol quam paucos reperias meretricibus 
Fideles evenire amatores, Syra. 
Similiter in Phormione : 20 

Postquam poeta vetus poetam non potest 
Retrahere a studio, et tradere hominem in otium, 
Maledictis deterrere, ne scribat, parat. 

11 negotium D. 



4 1 6 Prisciani 

Et, 

Amicus sutnmus meus et popularis Geta 
Heri ad me venit. Erat ei de ratiuncula 
Jam pridem apud me reliquum pauxillulum. 

2i Item tetrametro in multis utitur iambico scenis, ut 
in Andria : 

Mirabar hoc si sic abiret, et heri semper lenitas. 

Dimetro quoque distinctionis causa usus est per me- 
dium : 

Verebar quorsum evaderet. 

Post quem iterum tetrametros posuit : 

Qui postquam audierat non datum iri filio uxorem suo, 
Nusquam cuiquam nostrum verbumfecit, neque id cegre tulit. 
Similiter: 

Enimvero Dave nihil loci est segniticB, neque socordice 
Quando intellexi modo senis sententiam de nuptiis. 

22 Nec solum comici hujuscemodi sunt usi iambis, sed 
etiam tragici vetustissimi, ut Ennius in Medea: 

Utinam ne in nemore Pelio securibus 

Ccesce cecidissent abiegncc ad terram trabes, 

Neve inde navis inchoandce exordium 

Ccepisset, quce nunc nominatur nomine 

Argo, qua vecti Argivi delecti viri 

Petebant illam pellem inauratam arietis 

Colchis imperio regis Pelice per dolum. 

Nam nunquam hera errans mea domo l efferret pedem. 

23 Accius in Argonautis, ex persona pastoris, qui pri- 
mam vidit navem Argo : 

Autjbrte T riton fuscina evertens specus 
Subter radices penitus undanti infreto 
Molem ex profundo saxeam ad ccelum k eruit. 
Fremibunda ex alto ingenti sonitu et spiritu, 
Prce se undas volvit, vertices vi suscitat, 
Ruit prolapsa, pelagus respergit, rejiat. 

i offeret D. k vomit) meruit D. 



de Metris Comicorum. 417 

Idem in Persidis : 24 

SatirC ut quem cuique tribuit Jortuna ordinem ? 

Nunquam ulla humilitas ingenium infirmat bonum. 
Idem in Phoenissis : 

Sol qui micantem candido curru atque equis 

Flammam citatis Jervido ardore explicas, 

Quianam tam adverso augurio, et inimico omine, 

Thebis radiatum lumen l ostendis tuum. 
Idem in Telepho : 

Quantam Tyndareo gnata, et Menelai domus 

Molem excitarit belli pastorque Ilius. 

Turpilius quoque in suis idem facit comcediis, ut in 25 
Lindia : 

Prqfecto ut quisque minimo contentusjuit, 
Itajbrtunatam vitam viocit maxime, 
Ut philosophi aiunt isti, quibus quidvis sat est. 
Idem in Epiclero : 

Quceso cedepol quo ante lucem te subito rapis, 
Here, cum uno puero ? PH. Nequeo esse intus, Stephanio. 
Quid ita ? PH. Ut solent, me curce somno segregant, 
Forasque noctis ewcitant silentio. 
Idem in eodem tetrametris utitur : 
Currendo sic esse, sic datur, nimium ubi sopori servias 
Potius quam domino, et ubi severo imperio quce imperata sunt. 
Terentius trochaico mixto vel confuso cum iambico 26 
utitur in sermone personarum, quibus maxime impe- 
ritior hic convenit, quem, puto, ut imitetur, hanc con- 
fusionem rhythmorum facit. Sunt autem trimetri ac 
plus minusque, et habent penultimam versus syllabam 
in quibusdam longam, et in quibusdam brevem, ut in 
Andria : 

Adhuc, Archillis, quai adsolent, quceque oportet 
Signa esse ad salutem, omnia huic esse video. 
Nunc primumjac ista ut lavet, post deinde 
Quodjussi date bibere, et quantum imperavi. 

1 ostentis] ostentum D. ostentas Krehl. 
3 H 



4 1 8 Prisciani 

Hos sequitur dimeter catalecticus finiendi sermonis 
causa, quem ad Archillida habuit: 

Date. Mooc ego huc revertar. 

27 Similiter Plautus in Truculento eodem metro usus 
est in sermone ancillse Astaphii : 

Adfores auscultate, atque asservate cedes, 
Ne quis adventor gravior abeat quam adveniat. 
Ne quis manus attulerit steriles intro ad nos, 
Gravidasjbras exportet: novi ego liominum mores. 

28 Turpilius in Lindia nautae personam inducit hoc 
metro loquentem : 

Di advenientem perdant. Hic quidem nos perdit. 

Festum esse diem hic quartum hodie iterant. Ita conventum. 

2 9 Cicero quoque in IV Tusculanarum Euripidis iam- 
bos transferens, in locis paribus tam dactylos quam 
spondeos ssepe ponit, ut : 

Neque tam terribilis ullafando oratio est, 
Necfbrs, nec ira ccelitum invectum malum, 
Quod non natura humana patiendoferat. 

30 His igitur exemplis facillime diligentes omnium 
possunt comcediarum metra comprehendere, et versus, 
si quos imperitia scriptorum confuderit, ad integrum 
restituere musicse locum. Necessarium autem esse 
diximus multo exquisita labore inventaque exempla 
diversorum nominatissimorumque Grsecise auctorum, 
quorum qusedam etiam Heliodorus protulit metricus, 
et Hephsestion, subjicere, ut ostendamus non imperite, 
sed scientissime hoc quoque et ad illorum imitationem 
auctores fecisse nostros. 

31 Heliodorus metricus ait, 'iTtnuvat, noXXa vapefiri tuv 
apia-fxevav ev to7$ la^oiq, hoc est, Hipponax multa pr<E- 
teriit, id est, prsetermisit, prafinita in iambis. Hip- 
ponax enim in primo : 

'Epew yap ovtw KvXX^vie Maid^oq 'Epfxy. 
Iste enim versus cum sit choliambus, in quarto loco et 



de Metris Comicorum. 41 9 

in quinto habuit dactylos, cum in utroque debuerit a 
brevi incipiens pes poni. In eodem : 

Tovg dvdpag rovrovg m o^vVYj iraXat. Venre. 
Iste iambus habet in secundo loco spondeum, et in 
quarto dactylum. Pindarus, teste Heliodoro, dvrearpe- 32 
\pev, hoc est convertit, rhythmum iambicum, hoc modo: 

Yle7rpcc[xevav 'eGrjKev [xoipav [xerarpaTtelv 

Av^pocpBopov, ov"t)e aiya KareppvYj. 
In secundo enim iambo pyrrhichium secundum et ter- 
tium trochaeum, et quartum spondeum posuit. Idem : 

Tpoyov [xeXog al §e X.eipwvog evrokai. 
Hic iambus in tertio trochseum habet, et in quarto 
spondeum. Idem : 

Aiviyfxa napQevov e£ dypiav yvdOoov. 
Hic quarto loco spondeum posuit. Idem : 33 

'Ev ^aiKioKTLV 7rarrjp' vrjXeel v6'f &'. 
In hoc quoque iambo trochseum in tertio loco posuit, 
et in quarto spondeum. Idem : 

$ ovbev Trpoaaireav ecp6ey^d[xav ert. 
Hic similiter in quarto loco spondeum habet. Itaque 
puto Horatium propter hujusmodi versus Pindaricos 
dixisse in IV Carminum, 

Cum per audaces nova dithyrambos 
Verba devolvit, numerisque fertur 
Lege solutis. 

Anacreon teste Heliodoro : 34 

'Opdv, aei Xiyjv ttoXXoIgi ydp [xeXeig. 
Hic iambus quartum spondeum habet. Eupolis Bd- 
vrais, cum in aliis iambis ejusdem fabulse recta est 
observatione metrorum usus, hos tamen posuit in fine 
habentes spondeos, 

Avoaia Tidcryjo ravra, vai [xd rag Nv[x<f>ag. 

TI0XX01 [J.ev ovv ^iKaia, vai [xa rag Kpd[f.(3ag. 

m ODTHHniAAAIPeiriAe D. 
3 H 2 



420 Prisciani 

/Eschylus in 'Evrd lir) Si](Bag : 

( \7nrop.ebovroq avjfxa Kai [xeyaq rvTtoq. 
In principio enim trochseum posuit. Quem imitans 
Sophocles, teste Seleuco, profert qusedam contra legem 
metrorum, sicut in hoc : 

*A\(freaL(3otav y)v o yevvr)aaq Trarvjp. 

35 Hic quoque iambus a trochseo incipit. Simonides et 
Alcman in iambico, teste Heliodoro, non solum in fine 
ponunt spondeum, sed etiam in aliis locis. Simonides 
in 'Ett' "Aprefuo-i® Na^/a, in dimetro catalectico, 

'E/3o / | u./3^o-ev QaXaaaa, 
in secundo loco spondeum posuit. 'Avr iarpe<pei §e avrcp, 

^ ATtorpeitovaa Kvjpaq. 
Alcman autem in primo catalecticum trimetrum fecit, 
habentem in quarto loco modo iambum, modo spon- 
deum, sic : 

Nec%aov apye 7iap8evoiq defoev 

Kou vaoq dyvdg evnvpyu QepaTivaq. 

36 Hic quarto loco spondeum habet. Siiniliter, 

Xepaovoe Kcocpov ev <pvKeaai Ttirvel, 
quarto loco spondeum posuit, (nam <pv prodiicitur,) 
teste Heliodoro, qui ait, Simonidem hoc frequenter 
facere. Idem ostendit Pindarum etiam trisyllabos in 
fine versus posuisse : 

Nofxccv aKOvovreq deodfXYjrov KeXa^ov. 

37 Ecce in hoc iambo in fine tribrachyn posuit, qui nec 
concatenatus esse potest cum consequente, quippe in 
consonantem desinens. Similiter Bacchylides : 

Xpvaov (3porav yvwfxaioi (xavvei KaQapov. 

38 Hic quoque iambus in fine tribrachyn habet. Hip- 
ponactem etiam ostendit Heliodorus iambos et choli- 
ambos confuse protulisse : 

e Ep[xv), <pi\' 'EpfAYj, Maiaoev, KvXXyvte, 
eitevyo[kai rot, Kapra yap KaK&g piya. 



de Metris Comicorum. 421 

Nam ptya spondeus est. Hephaestion quoque metri- 39 
cus ostendit comicum epionicum spondeos paribus 
locis habentem iambicarum av^vytcov, id est conjuga- 
tionum, ut est apud Eupolin in fabula quse dicitur 

Xpy<7ovv yevog, 

'(1 KaWiGTfj ttoXi 7racrcov otrag KXecov l(f>opa, 

cog ev^aifjnov Ttporepov r ^aSa, vvv re fxaXXov ecrei. 

Idem : 

"E&e; 7rpcoTQV fxev vTtdpyeiv irdvrcov lo-qyopiav' 
irSog ovv ovk av rig ofxtXwv "ftatpoi roiaDe iroXei, 
iv e^ecrriv irdvv Xe7rrco KaKco re ryv IDeav . . 

Hi omnes locis paribus spondeos habent 



INCIPIT LIBER TERTIUS 
DIOMEDIS. 



Cap. I. 

XN libro a quoque secundo, quantum ad officium 
observationis grammaticse structurseve b orationis 
prosae probabilem c cognitionem spectat, prudentiae 

2 tuae sensibus interim explanasse sufficiat. In hoc 
vero tertio libro, qui summam totius operis d imple- 
bit, metra, quse sunt e tortuosis obscuritatibus impli- 
cata, ac multarum quaestionum numerosa f diversitate 
perplexa, quibus pedum qualitatibus &compositionisve 
metricee observationibus h regnantur, certis rationibus 

3 ^edocebo. Quae quidem omnia si quis profundis 
sensibus Mntimarit, ac sincera mentis intentione per- 
spexerit, et ^compererit studio, diligentiaque servaverit, 
non tantum in m pangenda versificatione pollebit, ve- 
rum etiam de aliorum carminibus, quotiens libitum 
fuerit, justis rationibus mm et inreprehensibili tractatus 
sententia judicabit. Nunc tertio quoque libro, qui 
summam totius operis "implebit, quid esset poetica, 
et quibus officiis °dirigatur, tractabimus. 



a quidem] quoque A.B. Ven. *> et ad prosse orationis] ve ora- 

tionis per se B. prosce A. orationis prosce Ven. c comparationem] 

cognitionem A.B. Mox sufficerit Ven. d implebit] implevit A. 

e tortuosis] tortuosus B. f perplexitate diversa] diversitate per- 

fiexa B. perplexa A. S compositionisve] compositionesve A. com- 

positione sve B. k regnant] regnantur A.B. * docebo] edo- 

cebo A. Ven. k intimarit et syncera] intimaret ac sincera A. ac 

sincera B. * compari] compererit A.B. comparavit Ven. Tum 

diligentia quce A.B. m agenda] pangenda A.B. mm e t irrepre- 

hensibili] inrepraehensibili A.B. et tractatu cum Ven. Tum judicavit 
B. idicabit A. n implebit quid poetica] implevit quid esset poetica 

A. i. quid esse poetica B. ° dirigatur] digeratur edd. vett. 



cap. ii-iv. De Poetica — Rhythmo — Metro. 423 

Cap. II. De Poetica. 
Poetica est fictse veraeve narrationis congruenti 
rhythmo Pac pede composita metrica istructura, ad 
utilitatem voluptatemque accommodata. ^Distat au- 
tem poetice a poemate et poesi, quod Poetice ars 
ipsa intellegitur, Poema autem pars operis, ut Tragce- 
dia, Poesis r contextus et corpus totius operis eflfecti, 
ut Ilias, Odyssea, iEneis. 

Cap. III. De Rhythmo. 
Rhythmus est pedum temporumque junctura cum 
s lenitate l sine modo. Alii sic: rhythmus est versus 
imago modulata, servans numerum syllabarum, posi- 
tionem saepe sublationemque v continens. 

Cap. IV. De Metro. 
Metrum w est pedum junctura, numero modoque 
finita. Vel sic : Metrum est compositio pedum, or- 
dine statuto decurrens, x modum positionis sublatio- 
nisque conservans. v Clarius sic: Metrum est quod 
certis pedum quantitatibus qualitatibusque z a rhythmis 
discrirninatur. Distat enim metrum a rhythmo, quod 3 
metrum certa qualitate ac numero syllabarum a tem- 
porumque finitur, certisque pedibus b consistit ac 
clauditur ; Rhythmus autem temporum syllabarum 



P vel pede] ac pede A.B.C. <l structura] est structura B. 

«W Distat autem poetice a poemate et poesi, eo quod poetice ars ipsa 
intelligitur] Distat autem poeticce pomate et poesi quod poeticce ars 
ipsa ars intellegitur A. Distat autem poetica ars ipsa intellegitur B. 
poesi quod — intelligaiur C. r contextus] intextus A.C. contex- 

tis B. s lenitate] levitate A.B. Ven. * sine modo. Alii sic 

rhythmus est] si modo ali sic rithus est A. sive m. Ven. v conti- 

nens] contenens A. contempnens B. w pedum] est pedum est B. 

x modos positiones] modum positionis A.B. Dedi mox sublationis pro 
sublationes cum Santenio ad Terent. Maur. p. 50. y clarius] cla- 

rus A.B. z a rhythmis] rithmus A.B. rithmis C. a que fini- 

tur] quce finita B. b consistet] consistat B. 



424 Diomedis lib. iii. 

c pedumque congruentia d in infinitum multiplicatur 
ac e profluit. 

Metrum f tripliciter auditur, nam aut sbioticum me- 
trum est, aut poeticum, aut commune. h Bioticum 
metrum est, quod in usibus vitaa *est et k conversa- 
tionis humanse. Poeticum metrum est, quod a poetis 
per verba ac versus figuratur, quod ] et m ipsum mtel- 

5 legitur modis quattuor : primo, per temporis spatium, 
ut in syllaba brevi aut longa, quoniam "metron id 
est, quod mensura temporis certa corripitur °aut pro- 

^ducitur: secundo, per numerum syllabarum ; posi- 
tione Pmetrum quoque tinitur, PPquo pes vel disylla- 

7 bus, vel trisyllabus, vel duplex linvenituv: tertio, per 
qualitatem pedum, quia certis pedibus versibusque 
conficitur; unde dactylica, r spondiazonta metra di- 

scuntur; quarto, per numerum pedum, s quia versus 
*pro mensura v sua quisque, pentametri vel hexametri 

9 vel deinceps intelleguntur. Commune w quoque me- 
trum est veluti musicee rationis sive x disciplinse; 
^hujus enim species bipartita, tam ad mensuram su- 
pra memoratse conversationis humanse, quam ad poe- 
ticam tendit; ex quibus altera duplici z ratione colli- 

xogitur: ex hac enim tempora et intervalla trahit ; his 
namque in usus humanos utimur : altera ad officium 

c pedumque] pedum B. d in infinitum] infinitum A. e pro- 

fluil] profluitur B. f tripliciter] dupliciter A. S fitaniKov — tto.tj- 

iikgv) bioticos — poeticon A. bioticon — poeticon B. k Bioticum] bi- 

oticon A. i est] vitce et B. k conversationis] et conversa- 

tioni A. 1 et ipsum] e in ipsum Ven. m ipsum] ipsud A. 

n metrum id est quod] metron id est A.B. metron item Ven. ° aut] 
adque A. atque C. P quoque metrum finitur cum] metrum quoque 

finiiur quo A.B. metrum qmfinitur quo C. PP cum] quo Ven. 

1 invenitur] nominatur B. mittitur Ven. nutritur Sc. r spondaica 

ionica] spondiazonta A.B. s quia] et quia C. * pro] per B. 

v quisque sua] sua quisque A.B.C. Ven. w vero metrum est] quo- 

que metrum A.B. Ven. x disciplinse] disciplinas B. vel deinceps — 

disciplince om. C. y cujus species] hujus enim species A.B. tum bi- 
pertita Sc. z collatione] ratione A. dupli ratione B. aliam duplici 

ratione C. 



cap. 5. De Pedibus. 425 

memorati generis a poematis refertur. Identidem et 
ex hac ducit tenores et numeros sonosve, quos Greeci 
h pv6[Mov$ et <p6dyyov$ vocant, sicut in canticis demonstra- 
tur, hoc est c melodiis, in quibus qusedam Doria, non- 
nulla Phrygia, alia Lydia /jLeXy reperiuntur. Intelle- 
gitur d autem et alio modo metrum commune, e non ex 
duobus modis. 

Cap. V. De Pedibus. 

Pes est f sublatio ac positio duarum aut trium s'am- 
pliusve syllabarum spatio comprehensa. Pes est poe- 
ticse dictionis duarum ampliusve syllabarum cum certa 
temporum observatione h modus recipiens apo-tv et Seaiv, 
id est qui incipit *a sublatione et finitur positione. Pes 
ergo tunc dicitur, quando duse sunt syllabae, quoniam 
arsin et thesin pedibus quserimus, non ubi duo tem- 
pora sunt. Ergo una longa k pedem non valebit efri- 
cere, quia ictibus Muobus arsis et thesis, non gemello 
tempore perquirenda est. 

m Accidunt autem unicuique pedi mm arsis thesisque, 3 
numerus syllabarum, tempus, resolutio, figura, me- 
trum. Et sunt pedes poetici simplices duodecim, ex 
quibus quattuor binis syllabis constant, ternis octo : 
duplices, qui n vel compositi vel combinati, sedecim : 
°heteroploci pentasyllabi triginta duo. 



a poematis refertur. Itidem et] poetis refertur, identidem et ex hoc 
A.C. poeiici refertur, identidem ex hoc B. identidem — hoc Ven. b pv9- 
fAol<; (p6oyyov{\ rithmos et ptongus A. et prothongos C. rhythmos et 
phthongos Ven. c melodiis] melodicens B. d autem alio] au- 

tem et alio A.C. et alio B. e non ex] non quod ex B. f sub- 

latio] sublevatio B. sublatitio Ven. qui om. aut trium. S ampli- 

usve] amplius A.B. h modus] modos C. Ven. i ab elatione 

et] a sublatione A. a sublevatione B. et sublatione finitur C. ablatione 
Ven. k pedem] est pedum C. l duobus] duorum C. 

m Accidunt] Accedunt A.B. Ven. mm arsis et thesis] arsis thesis- 
que A.B.C. n vel] et Ven. ° Heteroplici pentasyllabi — bina- 

rum ergo syllabarum primus pes dibrachys. i. bibrevis] eteroploci pen- 

3 I 



426 Diomedis lib. iii. 

4 Ergo binarum syllabarum sunt hi : 

Primus pes dibrachys, bibrevis, pyrrhichius vel pa- 
riambus vel p hegemon Graece dicitur ; constat ex 
duabus brevibus temporum duum, ^ut Deus. Ante 
enim brevis r quam longa syllaba reperta est, ut prius 

5 unum quam duo. Ideo autem s pyrrhichius dictus 
ss est, propter pyrrhicham, quia brevem syllabam pro- 
ferentes spiriturn arctiorem labris concurrentibus ex- 
plicamus, ^quse compositio hujusmodi modulationis 
pyrrhichse convenit : vel a Pyrrho Achillis filio, qui 
crebris et citis v exultationibus bis breviter w prominen- 
tem clipeum genibus incumbens, et per hunc hosti- 
bus x terrorem inmittens v inferebatur, sicut versus 

6inlustrat, vTrao-Tvttta 7rpo,8t(3avTt. Cum ergo gradus z vult 
breviter accedentes ostentare * vel expetenter Athe- 
nienses per indicte dispositione milliens faciem belli 
ostentare, mobilem decursionem pyrrhichio pede com- 
mentus est, a et idem metrum pyrrhichium a Pyrrho 
repertum et inlustratum cognominavit, sed ipse a 
pedum mobilitate quod b tripudians ordines et Cine- 



tasyllabi — ergo binarum syllabarum sunt hi primus pes dibracchis bi- 
brevis A.C. et fere B. ubi dibrachys. — Ergo binarum S. sunt hi Ven. 
P Hegemon] cegceon Ven. «1 ut] aut C. r quam] quce B. 

s Pyrrhichius autem] ideo autem pyrrichius A.B.C. Ven. ss est om. B. 
* quse compo hujuscemodi modulationi] quce compositio hujusmodi mo- 
dulationis A.B.C. hujuscemodi modulationis pyrrichice Ven. v modu- 
lationibus] exultationibus A.B.C. w promovens clipeum] promi- 

nentem clipeum A.B.C. Ven. x terrorem hostibus] hostibus ter- 

roreni A.B.C. per hoc terrorem h. Santenius ad Terent. Maur. p. 55. 
y ferebatur, sicut versus ille ostendit ku) W ao-irtia tt/jouoS/^] infere- 
batur, sicut versus inlustrat ypaspidia probivonti A.B. et fere C. in- 
ferebatur v<na<na.h npoPaLvov Ven. z veilet breviter accedentis 

ostentare mobilem] vult breviter accedentes ostentare vel expetenter 
(expetentes B.) Athenienses per indicte dispositione (dispositiones B.) 
milliens faciem belli ostentare mobilem A.B.C. vult Ven. a et 

ideo metrum pyrrhichium a Pyrrho repertum et illustratum cognomi- 
natur] et idem meum (eum B. in eum C.) pyrricham a pyrro reper- 
tam et inlustratam cognominavit A.B. et fere C. cognominavit Ven. 
15 tripudians quoque et Kiv^ia^ est cognominatus] tripedians (tripu- 



cap. 5. De Pedibus. 42 1 

sias cognominatus. Fidem hujus enarrationis facit 7 
Aristophanes comicus nomen ejus c isthac dictitans, 

Kai ei Tig tyjv irvppiyvjv ep.a6ev Kivvjaiov. 
Apud Italos vero (nomen) ejus Gradivus, a Bellonse, 
id est 'Ewovg, et "Apeoc. filio^ quem capripedem poetse 
fingunt, quod cacumina montium et difficilia collium 
concitato cursu caprse d more superaret, quotiens e pra3- 
datoria vice grassaretur, citipedem hunc f cursum sibi 
reperisse testificantur : quo nomine bibrevem pedem 
nuncupant. ^Sunt qui pyrrhichium Graeca interpre- 
tatione h cognominaverunt, quod calore velocitatis, vel 
tripudio mobilitatis, apices flammarum semularetur. 

Huic contrarius est spondeus, qui constat ex dua- 8 
bus longis temporum quattuor, ut Heros. *Dictus 
Tiapa tyjv <rirov§Y]v, k quia in templis hoc pede qusedam 
carmina cbmponebantur, scilicet ut libantes sonum 



dians B.) ordines et cinesi ac (cives ac C.) est cognomina minatus 
A.B.C. quod tripudians et k. etiam c. Ven. c isthoc dictans cha- 

ractere aK-qvlav, apud Italos vero gradivus, a gradivo "Apyo; kcu iviovs *. 
Martis et Bellonae filio quem eo primura pede usum Poetse fingunt 
quod cacumina montium] istac dictitans kou ei nq t6n* PYRRIChe- 
NeM ATHeNKINHCIAN apitalos (apud Jtalos B.) vero ejus gra- 
dus ed (sed B.) bellone id est ensus (enius B.) filio quem caprino pedem 
(cum primo pede B.) in unum poetce fingunt quod eum a montium A.B. 
apud Italos no ejus gradus e ballone idem ensus filio quem ea pri- 
mo pedem in unum poetce fingunt etc. C. istac dictans characterem 
Achenchinam apud Italos vero ejus gradivus a bellonce et dpeot; id est 
iwovi; filio : quem ea primo pede in unum poetce fugiunt quod eum a 
montium et difficilia Ven. Codex MS. apud Scioppium Suspect. 
Lectt. V. 8. p. 256. Ap. It. vero gradivus a Gradivo apeo<; koi ivwov<;, 
id est Martis et bellonce,filio, quem [al. eo primum pede usum poetce 
fing.~\ caprino pedem in unum poetce fingunt. Ubi Fr. Modius in 
unum accipit dictum quasi " ad unum omnes." Hactenus Scioppius. 
capripedem Inuum Putsch. d more superaret] morem superarem B. 
e preedatoris vice] prcedatoria vice A.B.C. Ven. f cursumj Supra sc. 
per cursum C. E Su?it qui — cemularetur om. C. h cognominave- 

runt •Ko.pb. rov nvp<rov hoc est a flamma quod calore velocitatis] cognomi- 
naverunt quod calore velocitatis vel tripodio (tripudio Ven.) A.B. et Ven. 
ubi om. vel. i dictus -napa. ttjv o-uw&tjv] dicto parens non sponden B. 
k quia in templis quasdam carmina componebant, s. ut libantes] quia in 
templis hoc pede qucedam carmina componebantur scilicet libantes A.B. ut 

3 I 2 



428 Diomedis lib. iii. 

vocis abominosse audire non ^possint. Rhadmantho 
autem constitutus traditur, qui Arcadise m princeps 
venerat. Fors accipitur ab agricolis. Hoc successu 
et hoc divino ritu a musicis cumulis paribus ture in- 
censis altaribus musicos choros geminis gressibus "ex- 
plicaret, et sequipedi sono tibicen spondalium canere 
°juberet, ut duabus longis melodiis, quasi duplicibus 
et jugibus Pvotis prospera deorum voluntas firmare- 

9 tur. Numam Pompilium ^divinitate prseditum, hunc 
pedem pontificium appellasse memorant, r cum s Salios 
juniores aequis gressibus circulantes ^induceret spon- 
deo melo patrios placare indigetes. Ergo et dibra- 
chus et spondeus tantum v habent in arsi, quantum in 
thesi. 

10 Iambus qui constat ex brevi et longa, ut Dies, 
w versui maledico habilis, x vapa to lap@i%eiv Grsece no- 
minatur. Hujus autem origo verbi ex nomine Iambes 
famulse Celei v derivatur, quae Cererem, filiam quse- 
rendo ad Meganiram conjugem Celei delatam, cum 
vidisset solicitam, male tractavit. Quidam autem fe- 
runt iambum quasi triambum a triumphatore Libero 

ii cognominatum. z Sed alii a Marte ortum Iambum 



libantes MS. ap. Scioppium 1. c. ut om. Ven. Mox pro componebantur 
Ruhnkenius ap. Santen. Terent. Maur. p. 63. eomposita canebantur, 
Santenius concinebantur. 1 non possent Arcadiae] non possint. ra- 

damant ho autem constitutus traditur qui Archadice B. m princeps 
venerat, sors accipitur pro agricolis. Hoc successit, et hoc divum 
ritu cumulis paribus a musicis thure incensis] principes (princeps B.) 
venerat, fors (fons B.) accipitur ab agricolis hoc successu (suo cessu B.) 
et hoc divino ritu a musicis cumulis paribus ture incensis A.B. cum aulis 
paribus — musicus — spondaulium Salmasius. Vid. Santen. ad Terent. 
Maur. p. 62. n explicare] explicaret A. Ven. ° jubebant] 

juberet B. Ven. P vocibus] votis A. om. B. vocis Ven. <1 di- 

vinitate] divinare A.B. Ven. Mox pontijicum Ven. r et cura] cum 
A. Ven. s Salios] alios B. t induceret — placasse] inducere — 

placaret A. Ven. placaret B. Mox tamen pro tantum Ven. v ha- 
bent] habet A.B. w versuique] versu A.B. Ven. x ia/*,8tgew 

ro i]8/)/^e»v] iambizein Grcece nominatur A.B. to vfiplfyiv om. Ven. y no- 
minatur] derivatur A.B. z Sed] om. B. 



cap. 5. De Pedibus. 429 

a strenuum ducem tradunt, qui cum crebriter pugnas 
iniret, et telum cum clamore torqueret, h cuno tov Uvai 
fio&Yjv Iambus appellatur. Idcirco ex brevi et longa 
pedem hunc esse compositum, quod c hi qui jaculen- 
tur ex brevi accessu in extensum passum proferuntur, 
d ut promtiore nisu telis ictum confirment. Auctor 12 
hujus librationis e Arctinus Graecus his versibus perhi- 
betur, 

f &' lajx^og 

e% oXiyov diaj3ag 7rpoq)opcp noo^i oqbp 01 yvia 

reivofxeva paono tcai zvaBeveg d$o$ eyrjo-i. 
Igitur hunc pedem vel siambicum gressum prisci l 3 
Apuli Daunium, a duce suo Daunio, prodiderunt, 
h quod is primus quum adversus acrem Diomedis pu- 
gnam bellum asperum iniisset, gradali pugna hb suos 
dimicare instituit, *et conlato pede, assequenti paulla- 
tim dextero distento, et progredienti laevo et brevi suc- 
cessu, et longo distentu gradus simul et k nisus firma- 
retur; unde non immerito melon hunc iambicum 
Gradalem quidam ^nuncupant, Gradivoque Marti au- 
gurant, quod gradariae pugnse hujus effectu move- 
antur. 



a strenuo duce] strenuum ducem A.B. strenivo Ven. fe icapa. 

to iov fiaAAeiv] a POTu €im KatBaN A.B. napdrotov (3a\Aeiv) Ven. diio 
iov iivat j3dhvjv M. Victorinus supra p. 57. c quod ij qui jaculan- 

tur] quod hi quijaculentur A.B.jaculentur Ven. d ut fortiore nixu 
teli ictum] et promtiore nisu telis ictum A. promotiore nisu B.fortiore 
vixutelisVen. Mox bibrationis A. e Agretius] ArctiniusA. ArtiniusB. 
agretinus Ven. f dudpfioc e£ oKtyov liafidc iipo(pepu~] iambos ex oligu 

diabas proforo podio frao igv iati nomen aravi to kui eust - henesiodos 
e%w i - igitur hunc A. iambos ex oligo diabas profero podio fraoi griati 
nomen aravito Kuejus thenesidos exhg. igitur B. Santenius ad Terent. 
Maur. p. 67. " in primo pyrrhichio 8' ex antiquis edd. inserui. Post 
" Luzacius malebat retvopevw, Ruhnkenius pro elfoc restituit 1%v6c" 
Vid. Scaliger. ad Euseb. p. 69. E iambicum gressum] iambi egres- 
sum B. h q, is cum primus] quod is primus quod A.B. quod is 

primus Ven. Mox gladiali Ven. bh duos dimicare] suos dimi- 

cari B. i ut collato] et conlato A.B. et collato Ven. k visus] 

nisus A.B. 1 nominant] nuncupant A.B. 



430 Diomedls lib. iii. 

>4 Huic contrarius est trochseus, quem ^^opeiov appel- 
lant. mm Constat ex longa et brevi, temporum trium, ut 
Roma. Dictus n diro rov entrpeyovrag Xeyeiv. Quippe ejus 
modulationem, poematum sive metrorum compositioni 
accommodatam, rotatim et volubiliter dicebant. °Tro- 
chseum etiam a Mercurio repertum satis constat, quod 
is praecipitem festinationem Pex impetu longo in bre- 

15 vem gressum fmiri ostenderet. Unde plerique Gree- 
corum ex longa et brevi eum pedem composuerunt ; 
vel ^napa ro rpeyeiv, ex discursu, trochaeum frequenta- 
verunt : ac musici viri ociori melo r intenti, ex rotae 
situ et volubili s modo rhythmulum ejus et tonum 
designant; qui et decursionibus aptum judicant, *quod 
hi qui in bello laborant, v quotiens amissos ordines re- 
parant, ex longo et disperso ambitu, in brevem et 
arctum ordinem coguntur, rotse scilicet w similitudine 
se ventilantes, cujus satis latus ac breviatus canthus, 
radiatus luminibus in angustum x modioli circulum 

i6 cohibetur. Aiunt hunc trochaeum Auruncos v rotulum 
nuncupasse, nimirum simili ratione qua Grseci z a rota 
invitati, vel diversa appellatione persuasi; quod cum 
aciem constituerent prolatis a pedibus scuta brachiis 
protenderent, b breviterque dextris succedentibus pedi- 



m %ope7ov~\ conon Ven. Chorion Santenius ad Terent. Maur. p. 71. 
mm Constat ex] constat et B. n aitl tov rpoxov'] apotu epitrechon- 

tas legin quippe ejus A.B. «wo — rotatione om. Ven. ° Trochaeum] 

trochccum etiam A.B. Mox quod in his Ven. P ex impetu] et 

impetu A.B. Ven. <1 va.pa to rpexetv hoc est a currendo] para to 

trechin ex discursu A.B. et discursu Ven. r intentij intuenti A. 

Ven. inventi B. s motu rhythmum ejus et tonum designant, 

quia decursoribus] modo rithmulis ejus et tonum designent qui et de- 
cursionibus A. et fere B. modo — decursionibus Ven. * quod hi] 

his B. quod iiVen. v quoties] quotiens A. w similitudine eventi- 
lantis] similitudines evertilantes A. vertilantes B. evertilantis Ven. 
x modioli] modi ob B. y rotulum] rutilum A.B. Ven. z a 

Trocho nominandi] rota invicati vel diversa A. a rota invitaii et di- 
versa B. quia grcecia toti nuntiandi Ven. a vestigia sisterent ac 

om. A.B. post pedibus. ac om. Ven. b breviterque] breviterH. 



cap. 5. De Pedihus. 431 

bus vestigia sisterent c et reductis manibus, d ingenti 
clamore, quae vibraverant, tela jaciebant ; quse res huic 
melo e ingenitum nomen acquisivit. 

Ternarum syllabarum sunt hi : 

Dactylus, quem Graeci ^oXitikov appellant. Constat 
ex slonga et duabus brevibus, temporum quattuor, ut 
Romulus. A h tactu digitorum dictus, quem ad ex- 
primendam organi modulationem ifaberrime adfecta- 
bant ; vel ab Idaeis Dactylis, quos Curetas sive Cory- 
bantas poetae appellabant. Hi namque in insula Creta 
Jovem custodiendo ne vagitu se parvulus proderet, 
lusus excogitato genere, clypeolis aeneis inter se con- 
currentes, tinnitu ^aeris illisi rhythmica etiam pedis 
dactyli compositione celavere vocem infantis. Sed 
nativitatis eorum m causa, ut vetustatis fabulositas do- 
cet, hsec fuisse traditur. Aiunt Opem in Idam mon- 
tem insulae Cretae fugiendo delatam, manus suas im- 
posuisse memorato monti, et sic infantem [ n ipsum] 
edidisse, °et ex hac manuum impressione emersisse 
Curetas sive Corybantas, quos a montis nomine et a 
qualitate facti Idaeos Dactylos Pappellant. Hos qui- 
dam tres putant, qui Lares esse creduntur, iDamna- 
meneus, Astheus, Pyrrichus. Dicti ano rav Kopov, id 

c reductis] et reductis A.B. Ven. d ingenti] ingentivo A. 

e ingenitum] ingentivum A. intivum B. in genitivum Ven. f noKi- 

ap 
tikqv appellant] politi con pellant A. S prima longa] longa A.B. 

11 tractu] tactu A.B. Tum olictum Ven. > faberrime affectabant, 

vel ab Idseis Dactylis] falierrime adfectabant vel abita eis dactylis A. 
faliermice Ven. k coribantas — appellabant] coribantes — appel- 

lant B. coribantes Ven. 1 a^ris illisi rhithonica] ceris usi rithmica 

A.B. ceris nisi rilhmica Ven. m caussam, vetusta fabulositas docet 
hancfuisse] causa ut vetustatis fabulositas docet hcec fuisse traditus (tra- 
ditur B.) A.B. n ipsum] om. A. ° et ex manuum] et ex hac ma- 

nuum imprcesione B. P appellarunt] appellant A.B. appelaret Ven. 
1 Damnameneus Acmon Celmus dicti aiib t5v] Dami inameneus astheus 
pyrrichius dicti apo ton A. daminameneus, astheus, pyrricus, dicti apo 
ton coron, id est formosis B. Damimametinus Asteus Pyrrichius dicti 
«Tio tZv Ven. 



432 Diomedis lib. iii. 

est a formosis oculis, qui T Kopai vocantur, id est pu- 
pulse, vel a cono galese. 

19 Huic contrarius est anapaestus, quem avrtiaKTvXov 
Grseci nominant. Constat ex duabus brevibus et 
longa, Hemporum totidem, ut, Nebulcs. Dictus x itapa 
to avairaieiv, KaTa to avairaXi.v avTiKpoveiv itpoq tov oaKTvKov, 
quia recurrendo repercutiens dactylum, sono reciproco 
obloquitur u ei per antistrophen. 

20 Tribrachys, v tribrevis, w seu Thasius, quem quidam 
brachysyllabum, alii x triorcheon, nonnulli pygmona, 
plerique chorium nuncupant. Constat ex tribus bre- 
vibus, y a quibus nomen accepit, ut, Helena. Chorius 
autem ideo dictus, quia choreis hujus compositio con- 
venit. 

21 Huic contrarius est molossus, z vortumnius, exten- 
sipes, quem alii a hippium,vel aa chanium dicunt. Con- 
stat ex tribus longis temporum sex, ut, JEneas. Ideo 
molossus dictus, quia Molossi, id est Thessali, ad bel- 
lum procedentes hujus modulata compositione uteban- 
tur. Hippius vero equestri scilicet pugnse conveniens 
modulabatur. 

r Kopai vocantur, id est pupillse] quce cor evocantur id est pupulce A. 
quce Ven. pro qui. s et temporum] temporum A.B. { ava.- 

vaietv, id est, napa to avdnaXiv dvrtKpoveiv] anapein catato anapalin anti 
cruori A. anapcsin catado anapalin sed anticruore pros ton dactilon B. 
11 et per antistrophen] ei per antistrophen (reiferantis trqfen B.) quia 
contrarius est bacchio. Apud Grcecos enim palin contrarium significat. 
adeo palin ton atoxa ex his omnibus inter se mixtis alii deinceps pedes 
complures sin zugice venascuntur. Nam quem ammodum pedes disyl- 
labi quattuor geminati sedecim duplices fiunt quas Greci synzygias vo- 
cant ita idem cum trisyliabis juncti. Tribrachis tribrevis etc. A. et fere 
B. Vid. infra s. 25. v seu Thasius] F. ceu Dibrachys. Santen. 

Terent. Maur. p. 75. w tribrevis tanquam tasius quidam] tribrevis 

te ut (ceu Sc.) thasius quem quidam A. x trinocheon, nonnulli 

Pygmeona, plerique choreum nominant] triorcheon nonnulli pygniona 
(pygmona Sc.) plerique chorium nuncupant A. pygmona plerique cho- 
rium nuncupant B.- — trocheon — pigmona Ven. y ex quibus] a qui- 
bus A.B, z vertumnus] vortumnius B. a hippeum vel canium] 

hippium vel chanium A.B. h. v. thanium C. aa Chanium] F. Cha- 

onium Santenius ad Terent. Maur. p. 75. 



cap. 5. De Pedibus. 433 

b Amphibrachys, Ianius, amphibrevis, qui et seolius, 22 
constat ex bfevi et longa et brevi, c temporum quat- 
tuor, ut, Carina. d Dictus a duabus brevibus a quibus 
ex utraque parte media longa continetur. e Scolius 
quoque ideo, quia habiliter componitur scolio, f est au- 
tem citharse species mensalis. 

Huic contrarius est amphimacrus, Fescenninus, am- 23 
phimeres, quem alii creticum appellant. Constat ex 
longa et brevi et longa temporum quinque, ut, Demo- 
phon. Dictus a duabus longis, a quibus Sutrimqueme- 
dia brevis amplectitur. Creticus quoque, quia Cretes 
saltando ejus rhythmica compositione utebantur. 

Bacchius, CEnotrius, h tripodius, saltans, quem Grseci 24 
^pariambum dicunt, constat ex brevi et duabus longis, 
temporum quinque, ut, Agenor,Athence. JDictus k 7rapa 
ras j3ai<xa$, quia bacchantibus convenienter compone- 
batur. 

Huic contrarius est palimbacchius, ^Latius, qui et 25 
Saturnius, m ultima brevi, quem quidam propompicon, 



b Amphibrachys, Janus utrinque brevis qui et] amphibrachis janius 
amphibrevis quia et A. ampfibrachis janus (Janius C.) amphibrevis qui 
et B.C. amphibrevis Ven. pro utrimque brevis. c quattuor tempo- 

rum] temporum quattuor A.C. d dictus autem] autem om. B. 

e scoliusque] scholius quoque A. scolius quoque B. scolius C. f id 

citharse species. Huic mensura contrarius est amphimacrus, fesceni- 
nus, amphimaros, quem alii creticum] est autem cithare species men- 
salis. huic contrarius est amphimacrus ut fescenninus amfimeres quem 
alii creticon A. est autem cytharce species huic mensalis Ven. id om. B. 
.... species mensalis qui creticus appellatur. huic contrarius est a. ut 
fescennius, amfimeres B. est autem cytharce species. Huic mensalis con- 
trarius est amphimacrus fescentinus amphimacrosVen. clictus a duabus 
— uiebantur om. C. Pro citharce Santenius ad Terent. Maur. p. 475. 
conj. cantilence. S utrinque brevis media] utrimque media brevis A. 
media brevis B. h tripodius saltans quem Graeci] tripodians quem 

Grctci A.B. tripodian, salutem quem Grceci C. tripodias salutem Ven. 
i pariambum]^ Voluit, credo, Diomedis interpolator Palimbacchium. 
Santen. Terent. Maur. p. 89. J dictus — componebatur om. C. 

k itapa. rys /3««%»)?] para tas bacchas A.B. * Latius qui et Satur- 

nius] Latiusque et Saturninus C. m ultima brevi, quem quidam 

proponticon, alii Thessaleon] ulti brevis quem quidam propompicon 

3 K 



434 Diomedis lib. iii. 

alii Theseleon vocant. Constat ex duabus longis et 
brevi, temporum totidem, ut, natura. Dictus n palim- 
bacchius, quia contrarius est bacchio. Apud Graecos 
enim ndkiv contrarium significat, °adeo irqXivtwa ro%a. 

26 Ex his omnibus inter se mixtis alii deinceps pedes 
complures o-v&yiaive nascuntur. Nam quemadmo- 
dum pedes disyllabi quattuor geminati sedecim du- 
plices Pfiunt, quos Grseci syzygias vocant, ^ita iidem 
cum trisyllabis juncti r triginta et duo de se reddunt. 
Trisyllabi vero cum trisyllabis geminati sexaginta 

27 quattuor colliguntur. Atque excepto amphibracho, et 
epitrito, (quorum alterum s tripla, alterum epitrita *di- 
visione partimur,) universorum pedum trina conditio 
reperitur. v In aliis enim sequa divisio est, in aliis du- 
pla, in aliis sescupla. Et prima dactylica, secunda 

28 iambica, tertia pseonica nominatur. Est itaque aequa 
pedis divisio, quotiens sublatio w pedis temporibus x po- 
sitioni par est, ut est in dactylo et anapsesto, item 
spondeo et pyrrhichio. Horum enim arsis tantum in 

29 se habet, quantum et thesis. Dupla vero v est, quo- 
tiens pedis sublatio temporibus impar est positioni, ut 



(proponicon C.) alii theseleon A.C. huic contrarius palimbachius qui 
et Saturnius ultimi breves quem quidam propompicon B. propompicon 
Ven. et mox theseleon. Marius Victorinus supra p. 58. pompicus. 
n palimbacchius] om. A.B. ° ideo itaXiviova -ro%a inalvuv cornibus 
inter se contrariis. Ex his] adeo palinton atoxa. ex his (is B.) A.B. 
desunt C. tiralvuv om. Ven. P faciunt]yrarc£ A.B.C. Ven. q ita 
idem trisyllabis junti tribrachis tribrevis leuthasius quem quidam bra- 

t 
chijsyllabum alii trioncheon B. v. supra s. 20. r triginta duos de 

se reddunt. trisyllabi vero cum trisyllabis geminatis] triginta et duo 
de se reddunt. trisyllabi vero cum trisyllabis geminati sexaginta qua- 
tuor A.B. sexaginta quatuor C. lxitii. Ven. s trina] tripla trina B. 
t divisione] quorum divisione C. v in aliis enim dupla^ in aliis 

sescupla, in aliis sequa divisio est] in aliis enim cequa, divisio est, in 
aliis dupla, in aliis sescupla et A.B. in aliis enim clupla divisio est aliis 
clupla in aliis sex tripla prima dictalica C. vero Ven. pro enim 
w pedis] om. B. x positioni par] positionis pars A. y est, 

quoties] quotiens A. 



cap. 5. De Pedibus. 435 

est in iarnbo et trochseo et duobus ionicis. Iambi enim 
arsis unum z tempus tantum in se habet, et ejus thesis 
duo, a at trochaei versa vice arsis b duo habet, et thesis 
unum. Sescupla quoque intellegitur, ut est in paeoni- 3° 
bus, et in duobus c bacchiis et cretico. Hi enim pedes, 
qui temporibus quinque pares sunt, per bina tempora 
dividuntur. d Identidem bina adjecta, scilicet duum 
dimidia parte, terna de se reddunt, per quse sescupla 
colligitur. 

Pedes duplices, sive combinati vel quadrati, e sunt 31 
sedecim hi : 

TlpoKeXevo-fjiaTiKos, ex duobus pyrrhichiis, quattuor bre- 
vium syllabarum, f temporum totidem, ut, Valeria. 

Huic contrarius est sdispondeus, ex duobus spon- 32 
deis, syllabarum quattuor longarum, temporum octo, 
ut, McBcenates, Suphenates, oratores. 

Paeon primus, ex trochseo et pyrrhichio, hoc est ex 33 
longa et tribus h brevibus, temporum quinque, ut, De- 
modocus, Stesichorus. Huic contrarius est hippius pri- 
mus. 

Paeon secundus, ex iambo et pyrrhichio, hoc est ex 34 
brevi et longa et duabus brevibus, Hemporum quinque, 
ut, Colonia. Huic contrarius est hippius secundus. 

Pseon tertius, ex pyrrhichio et trochseo, hoc est ex 35 
duabus brevibus et longa et brevi, temporum quinque, 
ut, Catamitus. Huic contrarius est hippius tertius. 



z tempus tantuni] tempus ta A. tam in se habet et ejus thesis B. 
tam C. a at trochsei] quam trochei A.B.C. quce trochm Ven. b duo 
habet] quod habeat A. c bacchio] bacchiis A.C. bacchis B. d iti- 
deni] identidem A.B.C. Ven. e sunt tredecim hi, proceleumaticus 

temporum totidem ut Valeria ex duobus pirrichiis quatuor brevium syl- 
labarum. huic contrarius est dispondius, dispondius ex duabus ex di- 
spondeis B. f totidem temporum] temporum totidem A.C. E di- 
spondeus] dispondius dispondius A. h brevibus ut] brevibus tempo- 

rum quinque A.B. temporum quinque ut Demodocus Stesichoro C. 
i brevibus om. A. 

3 K 2 



436 Diomedis lib. iii. 

36 Pseon quartus ex pyrrhichio et iambo, hoc est ex 
tribus brevibus et longa, temporum quinque, ut, cele- 
ritas,facilitas. Huic contrarius est hippius quartus. 

37 Et est hippius sive epitritus primus, ex iambo et 
spondeo, hoc est ex brevi et tribus longis, temporum 
septem, ut, Capenates. 

38 JHippius sive epitritus secundus, ex trochseo et 
spondeo, hoc est ex longa et brevi et duabus Mongis, 
temporum septem, ut, Conditores. 

39 Hippius sive epitritus tertius, ex spondeo et iambo, 
hoc est ex duabus longis et brevi et longa, temporum 
septem, ut, discordicB, heroici. 

40 Hippius sive epitritus quartus, ex spondeo et tro- 
chseo, hoc est *ex tribus longis et brevi, temporum 
septem, ut, m invitamus. 

41 Ionicus airo fxei&vo?, ex spondeo et pyrrhichio, hoc 
est ex "duabus longis °et duabus brevibus, temporum 
sex, ut, Demetrius. 

42 Huic contrarius est ionicus ano lxdo-<xovog, qui constat 
ex pyrrhichio et spondeo, hoc est ex duabus brevibus 
et duabus longis, temporum sex, ut, Diomedes, Lace- 
d<Bmon. 

43 Diiambus Pex brevi et longa et brevi et longa, tem- 
porum sex, ut, Leonides, propinquitas. Qui pes dacty- 
lus ab iambo appellatur. 

44 Huic contrarius est ditrochseus ex longa et brevi, et 
longa et brevi, temporum sex, ut, cantilena, dimicare: 
qui pes ^creticus kocto. rpoyaiov dicitur. 



3 Sed Hippius] sed om. A.B.C. k longis] longis temporum B. 

1 ex tribus longis] tribus longis A.B. m Invitamus Ionicus a%b /a«- 
%oi/o(\ limitanus ioicus apomizonos A. limitanus item B.C. linutamus 
Ven. n duabus longis~\ tribus longis C. ° et duabus~\ ex dua- 

bus B. P ex brevi et longa temporum sex, ut Leonides, propin- 

quitas, qui pes a duplato iambo] ex brevi et longa et brevi et longa 
temporum sex ut Cleonides propinquitas qui pes dactilus ab iambo A.C. 
Cleonides etc. B. Ven. q catatrochaeus] creticus cata trocheon A.B.C. 



cap. 5. De Pedibus. 437 

Antispastus ex iambo et trochseo, hoc est ex brevi 45 
et duabus lorigis et brevi, temporum sex, ut, Medul- 
lina, r Saloninus. 

Huic contrarius est choriambus, ex trochseo et 46 
iambo, hoc est ex longa et duabus brevibus et longa, 
temporum sex, ut, nobilitas, armipotens. 

Hos omnes cum de metri Hractatu aliquid legimus, 47 
diligentius considerare, et in memoria habere debemus, 
ut, singuli quique versus quibus pedibus constent, 
scire possimus. 

Pedes heteroploci pentasyllabi sunt numero triginta 48 
et duo, hi : 

Orthius, ex brevibus quinque, Hemporum toti- 
dem. 

Pariambus, ex longa et brevibus quattuor, tempo- 
rum sex. 

v Parapienos, ex brevi et longa, et tribus brevibus, 
temporum sex. 

Mesomacros, ex duabus brevibus, et longa et dua- 49 
bus w brevibus, temporum sex. 

Hegemoscolius, ex tribus brevibus et longa et brevi, 
temporum sex. 

Pyrrhichianapsestus, ex brevibus quattuor et longa, 
temporum sex. 

Probrachys, ex brevi et longis quattuor, temporum 
novem. 

x Hyperbrachys, ex longa et brevi et tribus longis 5° 
temporum novem. 

r salonius] Saloninus A.C. Ven. Saloniunus (sic) B. s tractatu] 
tractavi B. * et totidem temporum] temporum totidem A.B.C. v Pa- 
rapienos ex longa et brevi] parapusnos ex brevi et longaA. parapycnos B. 
Nescio an h. 1. reponi debeat Pariambus et paullo supra Parapceon. 
w brevibus. Hyemo scolius] brevibus temporum sex. antispastus A.B. 
brevibus temporum sex. Antispastus ex tribus brevibus et longa et brevi 
temporum sex. pirrichioanapcestus ex brevibus quatuor C. x Hyper- 
brachys ex longa et brevi et duabus longis temporum novem] Ypo- 



438 Diomedis lib. nr. 

Mesobrachys, ex duabus longis et brevi et duabus 
longis, temporum novem. 

Molossiambos, ex tribus longis et brevi et longa, 
temporum novem. 

Calotibos, ex quattuor longis et brevi, temporum 
novem. 

5 1 Diphyes, ex duabus brevibus et tribus longis, tem- 
porum octo. 

yOrthius, ex longa et duabus brevibus et longis dua- 
bus, temporum octo. 

^Amcebseos, ex duabus longis et totidem brevibus 
et longa, temporum octo. 

a Molossopyrrhichius, ex tribus longis et duabus 
brevibus, temporum octo. 

52 Symplectos, ex duabus longis et tribus brevibus, 
b temporum septem. 

Musicos, ex longa et brevi et longa et brevibus dua- 
bus, temporum septem. 

Antanapaestus, ex brevi et duabus longis et duabus 
brevibus, temporum septem. 

Antamoebeus, ex duabus brevibus, et duabus longis 
et brevi, temporum septem. 



brachis et longa et brevi et tribus lorigis temporum novem. Mesobrachis 
ex duabus longis et brevi et duabus longis temporum novem. A.B. Ven. 
Ypobrachis ex tribus longis temporum novem. messobrachis ex tribus 
longis et brevi et longa temporum. Calot. C. y Othius] orthius A.B. 
Ven. orchiusC. z Amebseos] Amoeybeos A. a Molossopyrrhichius] 
Molossopyrrichos hoc est A.B. Molossopirrichos C. Ven. ^temporum 
septem. Musicos ex duabus longis et totidem brevibus et longa tem- 
porum octo. Dasios ex tribus brevibus et duabus longis temporum 
septem] temporum septem. Anteanapmtus ex brevi et duabus longis et 
duabus brevibus temporum septem. Antamoebeos ex duabus brevibus et 
duabus longis et brevi temporum septem. Dasios ex tribus brevibus et 
duabus longis temporum septem. Thymelicos ex longa et tribus brevibus 
et longa temporum septem A. Musicos ex longa et brevi et longa et 
duabus brevibus temporum septem. Antamocheos ex duabus brevibus et 
duabus Longis temporum septem. thimedicos ex longa et tribus brevibus 
et longa temporum septem. dasios et. C. 



cap. 5. De Pedibus. 439 

Dasios, ex tribus brevibus et duabus longis, tempo- 53 
rum septem. 

Thymelicos, ex longa et tribus brevibus et longa, 
temporum septem. 

Dochmios, bb ex duabus brevibus et longa et brevi 
et longa, temporum septem. 

c Pariambodes, ex brevi et longa et brevi et duabus 54 
longis, temporum octo. 

Doriscos, d ex longa et duabus brevibus et longa et 
brevi, temporum septem. 

Iambodes, ex brevi et longa, et brevi et longa et 
brevi, temporum septem. 

Cyprios, ex brevi et longa et duabus brevibus etss 
longa, temporum septem. 

Anticyprios, ex longa et brevi et duabus longis et 
brevi, temporum octo. 

Bacchiochorios, ex duabus longis et brevi et longa 
et brevi, temporum octo. 

e Hypodochmios, ex longa et brevi et longa et brevi 56 
et longa, temporum octo. 

Dochmios per av^vyiav antistrophos, ex brevi et lon- 
gis tribus et brevi, temporum octo. 

f Molossospondeus, ex longis quinque, temporum de- 
cem. 

Hactenus originem et historiam generalium pedum 
exposuimus. Poematum Sgenera metrorumque trac- 
tatus ostendere tempus est. 

bb ex duabus brevibus et longa et brevi] ex brevi duabus longis et 
brevibus Santen. ad Terent. Maur. p. 1 29. c Periambodes] Iam- 

bodes ex brevi et longa et brevi et longa et duabus brevibus et longa 
temporum septem. Dochmios A. Pariambodes Ven. d ex longa] 

et longa A. e Dochimos] Ypodochmios ex longa et brevi et longa 

et brevi et longa temporum octo. Dochemios per synzugian antistro- 
phos ex brevi et tribus longis et brevi temporum octo A.B.C. In C. 
iamen, octo. Molosso spondeos ex longis quinque temporum decem. 
Dechimios. f Molosso spondeus] Molosos pandios A. S genera] 
generalium B. 



440 Diomedis lib. iii. 

CAP. VI. h DE POEMATIBUS. 

iPoematis genera sunt tria. Aut enim activum est 
vel imitativum, quod Grseci k §papccTiKov vel p/oj-rWv : 
aut enarrativum vel enuntiativum, quod Graeci etJYjyyTt- 
kov vel ^aTrayyeXTiKov dicunt : aut commune vel mixtum, 

2 quod Graeci m Kotvov vel ^^iktov appellant. ApapaTtKov 
°est vel activum, in quo personae agunt solae sine 
Pullius poetae interlocutione, ut se habent tragicse ^et 
comicse fabulae, quo genere scripta est r prima Bucoli- 
con et ea cujus initium est, Quo te Moeri pedes P 

3 'E^YjyYjTtKov est vel enarrativum, in quo poeta ipse lo- 
quitur sine s ullius personse interlocutione, ut se habent 
tres tGeorgici, et prima pars quarti ; item v Lucre- 

4 tica carmina, et cetera his similia. w Kotvov vel com- 
mune est, in quo poeta ipse loquitur et personse lo- 
quentes introducuntur, ut est scripta Ilias et Odyssea 
tota x Homeri, et JEne\s Virgilii, et cetera his similia. 

Cap. VII. v De generibus poematos dramatici 

VEL ACTIVI. 

Poematos dramatici vel activi genera sunt quattuor: 
apud Graecos tragica, comica, satyrica, mimica; 



h De tribus poetnatum generibus] De Poematos A. De poematibus 
B.C. i Poematis] Poematus A. k tya,{A.a.TiKov] dragmaticon C. etinfra. 

1 avayyeXTiK.ov] apologeticon C. amXoyvjTiKOV Ven. a%ayyikTi.KOV Casaub. de 

Sat. Poes. I. c. 3. p. 81. Et sic Sc. m koivov vel ^ktov] cynon vel 

micton B.C. n mixtum] mistum C. ° vel activum est] est vel 

activum A.C. P ulla] ullius A.B. <1 vel comicse] et comicat 

A.B.C. Mox prima scripta est C. r bucolicon ea] Prima bucolicon 

et ea A.B. et ea C. s personse ullius] ullius personm A.B.C. 

t georgicse] georgici A. v Lucretiana] Lucretica A.C. Ven. 

w kqivov vel iaiktIv] cynon est vel commune A.B.C. Ven. x Homeri] 
Homeri et ttneis Virgilii et caitera his similia A.B.C. v Dramatici 
sive activi exegetici sive enarrativi et communis vel mixti species] 
De generibus poematos dramatici vel activi A.B. Dragmatici vel activi 
et exagetici vel enarrativi poematos dragmatici C. Mox inimeca Ven. 
pro mimica. 



cap. 8. - De specie poematos communis. 441 

apud Romanos, prsetextata, tabernaria, z Atellana, pla- 
nipes. 

Exegetici vel enarrativi species sunt tres, zz angel- 2 
tice, historice, didascalice. Angeltice est, qua sententise 
a scribuntur, ut est Theognidis liber, item b chrise. 
Historice est, qua narrationes et genealogise compo- 
nuntur, ut est c Hesiodi VvmitSv KaraXoyog, et similia. 
Didascalice est, qua comprehenditur d philosophia Em- 
pedoclis e et Lucretii, item astrologia, ut Qaivo/xeva 
Arati et Ciceronis, et Georgica Virgilii, f et his si- 
milia. 



Cap. VIII. %De specie poematos communis. 

Koivov vel communis poematos species prima est he- 
roica, b ut est Iliados et iEneidos : *secunda lyrica, ut 
est Archilochi et Horatii. 

Epos dicitur Grsece "carmine hexametro divinarum 2 
rerum et heroicarum humanarumque comprehensio ; 
quod a Graecis ita Jdefinitum est : «ro? evriv efxirepioyYj 



z atellana] abellana A.B. zz AngeliccE (in marg. al. angelticce) C. 
a morales om. B.C. Ven. post scribuntur. b item historice qua] 

item chrice historicce est qua A. item dirice etc. B. c Hesiodi Theo- 
gonia] Hesiodugine concata logos A.B. d ut libri Varronis om. A.B. 
post philosophia. e Lucretii] et Lucreti A.B. et Lucrecii C. 

f et similia. kojvoE] ei his similia. De specie poematos communis. 
Cynu vel communis A. S De specie poematos communi Cvnou 

vel communis poematos B. cynon vel communis poematos C. h ut 

Iliados] ut est Iliadis A.B. ut est Iliados C. > Secunda lyrica, ut 

est Archilochi et Horatii. Epos dicitur Graece carmen hexametron] 
Secundce liaca . . . oratius. poematos characteres sunt quattuor. epos 
dicitur grcece carmine hexametro A. secunda eliaca ut est Archilochi et 
oratius. poematos caracteres sunt quatuor. Epos dicitur etc. . . et quse 
sequuntur lineola tranversa deleta sunt, usque ad viii. 5. Poematos 
characteres etc. B. et oratii, poematos characteres sunt quatuor. epos 
dicitur C. Ven. " carmen hexametron] carmine hexametro B. 

3 diffinitum est wepjo^ Beluv ko.) vjpuiKSv kou a.] definitum est. epos est en 
perioche thion te ce heroicon ce a A. epos est henperiochae thiontece 
heroicon B. epos est emperioche thiontice C. 

3 L 



442 Diomedis lib. nr. 

Oeiwv T€ kou ypuiK&v kou avQpuirlvuv 7rpay[xaTccv. Latine 
paulo communius carmen k auditur. Epos ] Latinum 
primus digne scripsit is, m qui res Romanorum xviii 
complexus est libris, qui et Annales "scribuntur, 
quod °singulorum fere annorum actus contineant, 
Psicut publici annales, quos pontifices scribseque con- 
ficiunt ivel Romanis, quod Romanorum res gestas de- 

3 clarant. Epos autem appellatur, ut Grsecis placet, 
r itapa to eneo~6ai ev avTco tol e^vjg [xepyj Totg -~-pcoToi$. Prae- 
cipue vero hexameter versus epos dicitur, s quoniam 
quidem hoc versu verba responsi in mutuam, *ut sic 
dixerim, consequentiam primus Deus vates compre- 
hendit, unde postea abusive verbum, et solutse oratio- 
nis ipsa scriptura consequens, ab aliis epos dictum. 

4 'Paxpa&ia v dicitur Graece iroivj<rea>s ^epog, aliqua parti- 
cula discreta atque divulsa ; dicta w 7rapa to pa-meiv, 
quod versus in unum volumen velut consuantur et 



k auditur] audit Santen. Terent. Manr. p. 231. 1 Latine] La- 

tinum A.B. Latium C. m scripsit Livius is qui Romanorum] 

scribsit (scripsit B.C.) is qui res Romanorum A.B. qui R. gesta C. 
Non de Livio sed de Ennio agi vidit Vossius. Pro xvni Sc. in quin- 
decim n inscribuntur] scribuntur A.B.C. Ven. ° fere singulo- 

rum] singulorum fere A.B.C. P sic puta] sicut publici (puplici A.) 

A.B. sicut pp u C. sicut puta Ven. 1 de Romanis qui quidem] vel 

Romanis quod A.B. Tum regestas declarat B. De Romanis quod Ro- 
manorum res gestas declarat C. cle Romanis quidem Ven. Verba illa 
vel Romanis etc. delenda censet Scioppius Susp. Lectt. V. 10. p. 262. 
ut glossam resipientia. r irapa. il eVw rl Kiyu. Proprie enim ein$ 

est ejtA/«T/>os Kiyoc, vel a,KOAov8o{\ para to epese en auto ita exes metris 
protys A. Repetuntur hsec in A.B. post volabant sic : parato.cpes the 
en auto icta exes mere to is protois. In B. sic : para to epesae ae naute. 
ita ex es meretis protys. Vid. Santen. ad Terent. Maur. p. 224. 
aKAovdco Ven. s quoniam hoc versu verba respondent mutuo, ut 

sic dixerim. Poematos characteres sunt hi, /AaKpbq, fyaxbi, /^eo-o?, 
av6ripo(\ quoniam quidem hoc versu verba responsi in mutuam ut sic 
dixerim. Poematus (poematos B.) caractcres sunt hi brachis machros 
(macros B.) A.B. quoniam quidem — in mutuum ut sic dixerim. poematis 
ch. C. * ut sic dixerim] ut sic dixerim consequentiam. primus deus 

vates etc. A. loc. sec. v dicitur irorqo-eax; aliqua'] dicitur grcece 

pijeseos meros aliqua A.C. w mapa rb pdnreiv~] para to aptin A.C. 

para to paptin B. 



cap. 8. De specie poematos communis. 443 

x comprehendantur, vel quod olim ^partes Homerici 

carminis in theatralibus circulis cum baculo, z id est 

virga, pronuntiabant, qui ab eodem Homero a dicti 

sunt Homeristse. 

Poematos characteres sunt hi, [xaKpoc, fyayys, (xkaog, 5 

avSrjpoi. b MaKpo$ est, ut apud Virgilium cum narratione 

character, ut in undecimo ubi de Camilla facit narra- 

tionem sic, 

Pulsus ob invidiam c regno viresque superbas. 

Aut ut se habent secundi et tertii libri. Bpayvs est ut 

in quinto, ubi de Ganymede strictim narrat sic : 
Victori chlamydem auratam, d quam plurima circum 
Purpura e mceandro duplici Melibcea cucurrit, 
Intextusque puer Jrondosa regius Ida 
Veloces jaculo { cervos cursuquejatigat. 

MeVo? est, ut in primo, 

Huic Sconjunx Sichceus erat ditissimus agri 
Phcenicum, et magno misercc dilectus amore. 

Est enim castigata narratio, sic tamen ut omnia com- 

plexa sit. 

'AvQvjpoc, ut in septimo, ubi amcenitatem luci ac flu- 6 

minis describendo facit narrationem sic: 
Hunc inter Jluvio Tyberinus amceno 
h Vorticibus rapidis et multajtavus arena 
In mare prorumpit ; varia circumque supraque 
AssuetcB ripis volucres etjluminis x alveo 
JEthera mulcebant cantu, lucoque volabant. 



x comprehendantur] prehendantur C. V partes] pares A. 

patres C. z id est] idem C. a dicti sunt] dicti A.B. h Ma- 

Kpci enim, ut apud Verg. cum in undecimo de Metabo] macros est ut 
apud Virgilium narratione character ut in undecimo ubi de Camilla 
A.B. Macros est apud Virgilium in XI. ubi de Camilla C. Macros cum 
— Virgilium in decimo de Camilla Ven. c regnos] regno sunt B. 

d quce plurima C. e Mceandro om. A.B. Mcenandro Ven. f cer- 
vos. MeVoi;] cervos c.f. mesos A.B. i. e. cursuque fatigat. % Si- 

chaeus erat] sichceus erat. d. ape.mda A. erat d. a. p. e. m. d. t. B. 
11 vorticibus] verticibus A.B.C. > alveo] alveo ethera mulcebant 

cantu lucoque (loquoque B. locoque C.) volabant. A.B.C. 
3 L 2 



444 Diomedis lib. iii. 

Cap. IX. De poematis generibus. 
Elegia est carmen compositum hexametro versu 
pentametroque Jalternis vicem positis : ut, 
Divitias aliusfulvo sibi k congerat auro, 
Et teneat culti jugera l midta soli. 
Quod genus carminis praecipue scripserunt apud Ro- 
manos Propertius et Tibullus et Gallus, imitati Graecos 
Callimachum et m Euphoriona. Elegia autem dicta, 
sive n napa ro ev Xeyeiv rovg reOveiwrag, (fere enim de- 
functorum laudes hoc carmine °comprehendebantur,) 
sive aiio rov eXeov?, id est miseratione, quod v6pYjvov$ 
Graeci seu eXeyeia isto metro scriptitaverunt. Cui opi- 
nioni consentire videtur iHoratius, r qui ad Albium 
Tibullum elegiarum auctorem scribens, ab ea, quam 
diximus miseratione, elegos miserabiles s dicit, hoc 

modo, 

Neu miserabiles 
Decantes elegos. 

Apud Romanos autem id carmen, quod cum lamenta- 
tione extremum atque ultimum mortuo accinitur, Ne- 
nia dicitur, ^itapa ro veiarov, id est eo-yarov\ unde et in 
chordis extremus nervus u appellatus est vvjrvj. Nam et 



j alternatim] alternis vicem A.B. altema vice C. ad invicem Ven 
k congerat] conserat A.B. construatC. J magnasoli] multasoli A.B.C 

m Euphorionem] Euforiona A.B. Euforeanum C. n para to 

fere C. evXeyeiv— iXev Ven. ° comprehendebantur sive apo tu , 

idem miseratione C. comprehendebant sive aito roZ iXev id est misera- 
tione, q. tyrenus greeciq-. ekeyetai isto metro scriptitaverunt Ven. Greeci 
seu iXeyeta, Santenius ad Terent. Maur. p. 306. B B^vovc, Greeci 

isto metro scriptitaverunt] threnus grecia ea eia isto metron scriptita- 
verunt A.B. 1 Horatius qui ad] Oratius cum ad B. Sc. s qui ad] 
qui om. C. Ven. s dicit hoc] dicit et hoc C. * %a.oa. to vyJtov 10 

eo-x arov - Et in] paratoni athon id est eschaton unde et in A. parato- 
niaton id est eschaton. unde et in B.C. Mox extremis C. et necte su- 
prasc. nene et in marg. al. necve. u appellatus est i^nj. Sic et 

elegia videtur cognominari tractum quod] appellatus est metenam et 
elegia. (nam et elegia) extrema mortuo accinebatur sicut inenia ideo- 
que ob eadem elegia videtur tractum cognominari quod A.B. et fere C. 
Sic om. Ven. qui et tractum cognominari. 



cap. 9. De poematis generibus. 445 

elegia extrema mortuo accinebatur, sicuti nenia, ideo- 
que ab eodem elegia videtur v tractum cognominari, 
quod mortuis vel morituris adscribitur novissimum. 

Iambicum est carmen maledicum, plerumque tri- 2 
metro versu et epodo sequente compositum : ut, 

Mala soluta navis exit alite, 
Ferens olentem w Mcevium. 
Appellatum est autem napa to lafj./3%eiv, quod est male- 
dicere. Cujus carminis praecipui scriptores apud Grse- 
cos Archilochus et Hipponax, apud Romanos Luci- 
lius et Catullus et Horatius et Bibaculus. 

x Epodi dicuntur versus yquolibet metro scripti, et4 
sequenteis clausulas habentes particularum, quales 
sunt z epodi Horatii, in quibus singulis versibus sin- 
gulae clausulse adjiciuntur, ut, 

Nox erat, et ccelo ^Jidgebat luna sereno 
deinde, 

Inter minora sidera. 

et, 

Alterajam b teritur bellis civilibus cetas 

c deinde, 

Suis et ipsa JRoma viribus ruit. 
et quicunque sunt similes. Dicti autem epodi awe^o- 
%iKwg a partibus versuum, quse legitimis et integris 
versibus ha^ovrai, id est accinuntur. 

Satyra d dicitur carmen apud Romanos e nuncqui-5 
dem maledicum, et ad carpenda hominum vitia f ar- 



v tractum — adscribitur] carmen — accinitur Santen. Terent. Maur. 
p. 310. w Mevium appellatum est] Meavium. appellatum est au- 

tem A.B. x Epodi] Epodoe A.B. Epodos Ven. et sic infra. Idem 
om. et post Horatius. 7 quolibet modo] quolibet metro A.B.C. 

Ven. z epodi] epodoe A.B. a lucebat luna sereno. inter] 

fulgebat luna sereno. deinde inter A.B.C. Pro inter — cetas Ven. habet 
deinde. b beUis teritur] teritur bellis A.B.C. c suis] deinde 

suis A.B.C. d est carmen] dicitur carmen A.B. e non quidem 

apud Graecos] apud Grcecos om. A.B. B. item nunc quidem cum C. 
et Ven. f archaese] argece C. Ven. 



446 Diomedis lib. iii. 

chaese comcedise charactere compositum, gquale scrip- 
serunt Lucilius et Horatius et Persius. Et olim car- 
men, quod ex variis poematibus constabat, satyra vo- 
cabatur, gquale scripserunt h Pacuvius et Ennius. Satyra 
autem dicta, sive a Satyris, quod similiter in hoc car- 
mine ridiculse res pudendseque dicuntur, quse velut a 
Satyris proferuntur et fiunt: sive a } satyra lance, quse 
referta variis multisque primitiis, Jin sacro apud pris- 
cos Diis inferebatur, et a copia ac k saturitate rei sa- 
tura vocabatur; cujus generis lancium l et Virgilius in 
Georgicis meminit, cum hoc modo m dicit, 

Lancibus et pandis fumantia reddimus exta. 
et, 

Lancesque et libaferemus : 

sive a quodam genere farciminis, quod multis rebus 
6refertum, n satyram dicit Varro vocitatum. Est autem 
hoc positum in II libro Plautinarum Quaestionum : 
Satyra °est uva passa et polenta et Vnuclei pinei ex 
mulso consparsi. ^Ad hsec alii addunt et de malo 
punico grana. Alii autem dictam putant a lege sa- 
tyra, quse uno rogatu multa simul comprehendat, 
quod scilicet et satyra r carmina multa simul et poe- 
mata comprehenduntur, s cujus satyrse legis Lucilius 
meminit in primo, 

Per satyram o?dilemjactum, qui legibus solvat. 



g quale] quales A.B.C. Ven. h Pacuvius] Vid. Casaubon. de 

Sat. Poes. II. 2. p. 188. J a satyra lance] satyra a lance A.B.C. 

a satura lance Scioppius. J in sacris Cereris inferebatur] in sacro 

apud pris cordis infere A. in sacro apud priscos diis B. in sacro pi 
scordis inferebatur C. i sacris piscordis inferebatur Ven. k saturi- 

tate] ac saturitate A.C. 1 ut Virgilius C. m dicit] dicitur B. 

n satyram Varro vocitat] satyram dicit Varro vocitatum A.B.C. ° est 
ubi passa] est uva passa A.B.C. P nuclei pinei] nudei pini C. 

Mox consparsi Ven. Sc. pro conspersi. q ad haec] ad hoc C. 

r carniina] carmine B. Mox et om. Ven. s cujus legis] cujus sa- 

tyrcE legis A.B.C. 



cap. 9. De poematis generibus. 447 

*et Salustius in Jugurtha, Deinde quasi per satyram 
sententiis exquisitis in deditionem accipitur. 

Bucolica dicuntur u poemata secundum carmen pas- 7 
torale composita. Instituta autem sunt, sicut quidam 
putant, in Laconia, vel, ut alii, in Sicilia. Nam inter 
Lacedaemonios et Siculos v diversa fuit conditio. Sed 
w quod ad Laconas pertinet, hsec eorum fuit origo. 
Quo tempore adventante Xerxe in Graeciam omnes, 
deserta Laconia, metu barbarorum perterriti, in diver- 
sas partes fugisse x creduntur, et cum virgines timore 
laterent, v ex hoc evenisse, ut eo die, quo solitus erat 
chorus virginum Dianae 7$ Caryatidi hymnum canere, 
nemo ad z solenne sacrificium inveniretur. a Tunc ita-8 
que pastores ex rure in urbem convenerunt, et ne ritus 
sacrorum interrumperetur, pastorali carmine compo- 
sito Dese honorem celebraverunt, b unde est /3ovko\io-{jlo$ 
dictus. A Siculis autem origo quse trahitur, haec est. 
Antequam Hiero rex Syracusas expugnaret, morbo Si- 
cilia laborabat. Variis et assiduis ceremoniis Dianam 
placantes, finem malis invenerunt, c eamque Lyen cog- 
nominaverunt, quasi solutricem malorum. d Inde res in 
consuetudinem e tracta est, ut greges rusticorum thea- 
trum ingrederentur, f et de victoria canerent. ^Habitus 
autem hujusmodi videbatur. Erat panis magnus om- 9 
nium ferarum imagine h cornpletus, et uter cum vino, 

* et Salustius om. B. u poemata carmine pastorali] poemata 

secundum carmen pastorale A.B. v varia] diversa A.B.C. w quod 
ad] quid hoc ad Ven. x dicuntur] creduniur A.B.C. Ven. y ex 

hoc] et ex hoc B. yy Caryatidi] curiatidi Ven. z solenne sa- 

crum] solemne (sollenne C.) sacrificium A.B.C. canere supra om. B. 
a tunc] tum C. b unde etiam ^ovKaKi&fjux; dictus. a Siculis] unde 

est buculismus dictus a sivgulis (siculis B.) A.B. unde bucolismus C. 
c eandem Lyen] eamque Lyen A.B. d inde res] et inde res B. 

e tractaj tractata A. f et victoriam] et de victoria A.B. S ha- 

bitus vero] habitus autem B.C. h complexus cum vino et folle le- 
guminum omnis generis, inerat corona in capite] completus et uter 
cum vino et follis cum omnium leguminum genere inerat eo corona 



448 Diomedis lib. iii. 

et follis cum omnium leguminum genere ; inerat et 
corona in capite et in manu pedum clavatum ; atque 
ita victorum omnium fores multitudo ^circumibat, car- 
men in victoriam, quam adepti fuerant, canebant, et 
de eo folle limina frugibus spargebant. Nonnulli et in 
Italiam et in Lydiam et in k iEgyptum transisse cre- 
duntur, quos Lydiastas et Bucolistas appellaverunt. 
Quamquam est et alia opinio, ^circum pagos et oppida 
solitos fuisse pastores composito m cantu precari peco- 
rum n ac frugum omniumque rerum proventum, atque 
inde in hunc diem manere nomen et ritum Bucolico- 
rum. Putant autem quidam hoc genus carminis pri- 
mum Daphnim composuisse, deinde alios complures, 
inter quos Theocritum Syracusanum, °quem noster 
imitatur. 

Tragcedia est heroicse fortunae in adversis compre- 
hensio. A Theophrasto ita definita est : tragcedia est 
VypwiKrjg Tvyyis n^iaraaiq. Tragcedia, ut quidam, a ^rpdycp 
et oo&j dicta est, quoniam olim actoribus tragicis Tpdyos, 
id est hircus, prsemium cantus proponebatur, qui Libe- 
ralibus, die festo Libero patri, ob hoc ipsum immolaba- 
tur, quia, ut r Varro ait, depascunt vitem. Et Horatius 
in Arte poetica, 



A.B. omnium feretrum imaginem complexus (in marg. in imaginem 
veretri puto dicendum) et ut (in marg. uter) cum vino et follis cum 
omnium leguminum genere C. ferarum imaginec ompletus et uter ms. 
apud Scioppium Lect. Susp. V. 12. p. 267. qui mox delet eo. Put- 
schius dedit et corona. — Et imagine complexus et cum vino et foliis 
omnium leguminum genere Ven. * carmine circuibat, victoriam 

quam] circumibat carnem in victoriam quam A. circumibat carmen 
B. carmen circuibatC. circuibat in carmen Scioppii ms. carmen Ven. 
k jEgyptum] in JEgyptum A.C. l circum pagos] circa pados B. 

m carmine] cantu A.C.B. n et frugum omniumque] ac frugum 

hominumque A.B. ac frugum omniumque proventum atque C. rerum 
om. Ven. o quem noster] quem nostrum B. P ^pw</<^ vtyns] 

erotices thyches A.B. q dicitur a Tpdyot; et wSvj dicta] a tragoeto 

dedicta est A. dicta est C. r ut ait Varro] ut Varro ait A.B.C. 



cap. 9. De poematis generibus. 449 

Carrnine qui tragico vilem certavit ob hircum, 
s Mocc etiam agresteis Satyros nudavit. 

Et Virgilius in Georgicon secundo, cum et sacri genus 
monstrat, et causam talis hostise reddit bis versibus, 
Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris 
Cceditur. 
*Alii autem putant a fsece, quam Grsecorum quidam 
Tpvya appellant, tragcediam nominatam, v per muta- 
tationem litterarum v in a versam, quoniam olim non- 
dum personis a Thespide repertis, taleis fabulas per- 
uncti ora fsecibus agitabant, ut w rursum est Horatius 
testis sic, 

Ignotum tragicce genus invenisse x Camence 
Dicitar, et Yplaustris vexisse poemata Thespis, 
Quce canerent agerentque z perunctijfcecibus ora. 

a Alii a vino arbitrantur, propterea quod olim vinum 
dictitabatur rpv^; a quo rpvyyjTos hodieque b vindemia est, 
quia Liberalibus apud Atticos, die festo Liberi patris, 
vinum cantoribus c pro corollario dabatur, cujus d rei 
testis est Lucilius in XII. 

Comcedia est privatse civilisque fortunse sine peri- 1 
culo vitas comprehensio, apud Graecos ita definita : 
Kcofj,(p^ia eaTiv e l^icoTiKav 7rpay[xdTC0v aKivbvvog Trepioyvj. Co- 

s Mox etiam agresteis Satyros nudavit et Verg.] Mox et Satyros 
agrestis novavit et Virgilius in Georgicon A.B. Mox ut satyros agre- 
stis nominavit ut Vir. in G. C. Mox et satiros nominavit ut Virg. 
Ven. qui mox carmen pro caussam. * Alii putant a fsecej Alii 

autem putant affecte (affece B.) A.B. Alii autem C. v permu- 

tatione literarum in adversum] permutationem litterarum T in aver- 
sam A.B. et C. sine T. w rursum] rursus B. x camense] 

carmina A.B. y plaustris] planctus A. et plautus B. z per- 

uncti] infecti A.B.C. a alii a vino arbitrantur, propterea quod 

olim vinum dictitabatur rpi^ a quo -rptfyijTos hodie] alii vino arbitra- 
bantur propterea olim trux (trix) dictitabantur (dictabantur C.) a quo 
trogoetis odieque A.B.C. hodieque Ven. non hodie quoque. *» vin- 

demia] vendensia C. c pro corollario] procellario C. d rei 

i 

testis] regestis A. e idioticon pragmaton A. comedia est in idi- 

oticon pragmaton acinclino sperioche B. 

3 M 



450 Diomedis lib. iii. 

mcedia dicta aiio twv Kcopwv. Kcofxai enim appellantur 
pagi, id est, conventicula rusticorum. f Itaque juven- 
tus Attica, Sut ait Varro, circum vicos ire solita hfuerat, 
et qusestus sui causa hoc genus carminis pronuntia- 
bat. Aut ^certe a iudis vicinalibus. Nam postea- 
quam ex agris Athenas commigratum est, et hi ludi 
k instituti sunt, sicut Romse Compitalitii, ad canendum 
prodibant, *et ab urbana Koofxyj kcu wbvj comcedia dicta 
est, vel quod in ea viculorum, id est humilium do- 
muum, fortunse comprehendantur, non ut in Tragce- 
dia publicarum regiarumque. Vel ano rov kco^xov, id est 
comessatione, quod olim in m ejusmodi fabulis aman- 
tium juvenum n Ka>poi canebantur. 
; Comcedia a Tragoedia differt, quod in Tragcedia in- 
troducuntur °heroes, duces, reges : in Comcedia hu- 
miles atque privatse Ppersonse. In illa luctus, exilia, 
csedes ; in hac amores, virginum raptus : deinde quod 
in illa frequenter et pene semper lsetis rebus exitus 
tristes, et iliberorum fortunarumque priorum in pejus 
agnitio ; in hac tristibus lsetiora succedunt. Quare 



f Nam] itaque A.B.C. ita Ven. S ut ait Varro Attica] Attica 

ut ait Varro A.B.C. h fuit et] fuerit et A. fuerat et B.C. 

1 certe a vicis] cerle a ludis vicinalibus A.B.C. certe a vicibus Ven. 
k constituti] instituti A.B. 1 et ab urbana come et oda comoedia 

dicta est, airo tuv Ka^Zv. i. viculis, q. ea humilium] ab orbana comice 
odae comazdia dicta est vel aenea viculorum, id est humilium A. ab 
urbana comice odae comadia clicta est, vel quod in ea viculorum id est 
humilium B. comice ode comedia dicta est vel enea vitulorum id est 
humilium domuum fortunce comprehendebantur C. Pro comice odae 
f. leg. KW//.7) koci d>lrj. Grammaticus in Bekkeri Anecd. p. 747. ei^raj 
8e itapa to kw/avj kqu to w&tj. ab urbana come et oda, comceclia dicta est 
vel aico tZv viculorum id est humilium Ven. m hujusmodi] ejus- 

modi A.B. " kZ^oi agebantur] comoe canebantur comoedia. a trogo 

edia differt A. et fere B. ubi om. differt quod in tragoedia. ° du- 

ces heroes] heroes duces A.C. herohes d. B. P personse] om. A.B.C. 
Q liberorum fortunarumque priorum in pejus agnitio. in hac tristibus 
lsetiora succedunt. Quare varia diffinitione] et heroum fortunarumque 
prior in pejus adnitio. quare variat difinitione A.B. agnitio. quare 
varia C. in poenis agnitio Ven. qui om. in hac — succedunt. 



cap. 9- De poematis generibus. 451 

varia definitione discretse sunt. Altera enim h a.Kiv- 
§vvo$ TrepioyYj, altera Tvyy\$ irepivTavig dictce sunt. Tri- 
stitia namque Tragcediae proprium. Ideoque Euripides, 
petente Archelao rege ut de se Tragcediam scriberet, 
abnuit, ac precatus est, ne accideret Archelao aliquid 
Tragcedise ['proprium], ostendens nihil aliud esse Tra- 
gcediam quam miseriarum comprehensionem. 

Poetse primi Comici fuerunt Susarion k Mullus et 14 
Magnes. Hi veteris disciplinae joculatoria quaedam 
minus scite *ac venuste pronuntiabant, in quibus hi 
versus fuerunt : 

^Auovere Aew^,] m Hovcrapicov Xeyei Tafte' 
KaKov yvvalKeq' aXX' ofxaq, u> §vj[jlotcu 9 
Ovk etniv evpeiv oiKiav avev KaKov. 

Secunda eetate fuerunt Aristophanes, Eupolis et 15 
"Cratinus: qui et principum vitia °sectati, acerbis- 
simas Comcedias composuerunt. 

Tertia setas fuit PMenandri Diphili et Philemonis, 16 
qui omnem acerbitatem Comcedise mitigaverunt, at- 
que ^multiplicia argumenta Grsecis erroribus secuti 
sunt. Ab his Romani fabulas transtulerunt, et con- 
stat apud illos primo Latino sermone Comcediam 
r Livium Andronicum scripsisse. s Sunt qui velint 

h SavSv itefioxn, altera t^vj?] acindinos perioche altera tychis A.B. 
altera — dictce sunt om. C. i proprium] om. A.B. aptum C. 

k Rullus] Mullus A.B. Nullus C. Ven. De seqq. vid. J. N. Loensis 
Epiphill. IX. c. 19. * et venuste] ac venuste B.C. m aKovere 

Xe|i!/] Susarion tauta logica congyne ce callu moso o demote ucesti eurin 
ycian aneu cacu A. Susarion tauta legi cacon gyne caec alumoso o 
demote ucesti eurin ycia neneu cacu B. tanta logia C. Susarion can- 
talogica enigine cecalimoso odemate ut esti euratimiana neutatu Ven. 
'AKovere Xeljiv in principio addidisse videtur J. Rivius a. 15 1 1 . aKovere Xeu<; 
Sc. n Cratinus] oratius A.B. ° insectati] sectati A.B.C. Ven. 

P Menandri et Philemonis] Menandri fili et Philemonis A. Menandri 
difhili et Philemonis B. Vid. supra M. Victorin. p. 105. s. 33. Fir- 
mian. ap. Rufin. p. 387. <1 multiplicia argumenta Grsecis autoribus] 
argumenta multiplicia (C) grcecis erroribus A.B. erroribus Ven. pro 
autoribus. r Livium] liboeum A.B. scripsisse om. C. s sunt 

qui velint Epichannum in insula Co] sunt qui vel intepi charmum in 
3 M 2 



452 Diomedis lib. iii. 

Epicharmum in Co insula exulantem primum hoc 
carmen frequentasse, *et sic a Co Comoediam dici. 

17 Antea itaque v galeris non personis utebantur, ut 
qualitas coloris indicium faceret setatis, cum essent aut 
albi, aut nigri, aut rufi. Personis vero uti primus 
ccepit Roscius Gallus prsecipuus histrio, w quod oculis 
obversis erat, nec satis decorus in personis nisi x para- 
situs pronuntiabat. 

18 Initio Togatae Comoedise dicebantur, quod omnia 
in publico honore confusa cernebantur, quse Togatse 
postea v in prsetextatas et tabernarias dividebantur. 
Togatse fabulse z dicuntur, quae scriptae sunt secundum 
ritus et a habitum hominum togatorum, id est Roma- 
norum, (toga namque Romana est,) sicut Grsccas fabu- 
las ab habitu seque Palliatas Varro ait nominari. b To- 
gatas autem, cum sit generale nomen, specialiter 
tamen pro tabernariis, non modo communis error 
usurpat, quia c Fauni togatas appellant, sed et poetse, 
ut Horatius qui ait, 

Vel qui prcetextas, vel qui doeuere togatas. 

19 Togatarum fabularum species tot fere sunt, quot et 
d palliatarum. Nam prima species est togatarum, qu<e 
praetextatse dicuntur, in quibus imperatorum negotia 
agebantur et publica, et reges Romani vel duces in- 
ducuntur, personarum dignitatc et argumentorum sub- 
limitate tragoediis similes. e Praetextat8e autem dicun- 

Co insula (in choum insule B.) A.B. in Co insuld — primum hic C. 
* et sic a Co] et sic a Coo A. et sic achoo B. et si Cato C. Ceo bis 
Ven. v galeris] gateribus A.C. galerileribus B. w qui oeulis 

obversis] quod oculis eversis A.B.C. x parasitos] parasitus A.B. 

y in preetextatas et tabernarias] in prcEtextata sunt et tabernaria 
sunt B. z dicuntur] om. C. a habitus] habitum A.B. b to- 

gatas] togas A. Mox usurpet Ven. c Fannius — appellat] fauni 

— appellant A. quia fauni togas appeliant B. cominus (in marg. al. 
communis) — usurpet quia fauni togatce C. Fanni suprasc. Sc. qui Afra- 
nii t. appellat Reuvens. Coll. Litt. p. 43. d palliatarum] pellata- 

rum B. e praetextatee] prcetextce B. 



cap. 9. De poematis generibus. 453 

tur, quia fere regum vel magistratuum, qui prsetexta 
utuntur, in ^ejusmodi fabulis acta comprehenduntur. 

Secunda species togatarum, quae tabernarise dicun- 20 
tur, m et humilitate personarum et argumentorum simi- 
litudine comoediis pares, in quibus non magistratus 
"regesve, sed humiles homines et privatae domus in- 
ducuntur; °quse quod olim tabulis tegerentur, Pcom- 
muniter tabernarise vocabantur. 

Tertia species est fabularum Latinarum, quae a civi- 21 
tate Oscorum ^Atella, in qua primum r cceptae, appel- 
latae sunt Atellanae, argumentis dictisque jocularibus 
similes satyricis fabulis Grsecis. 

Quarta species est Planipedis, s qui Grsece dicitur 22 
Mimus. Ideo autem Latine tPlanipes dictus, quod 
actores planis pedibus, id est nudis, proscenium in- 
troirent, non ut tragici actores cum cothurnis, neque 
ut comici cum soccis, v sive quod olim non in sug- 
gestu scenae sed in plano orchestrae positis instru- 
mentis mimicis w actitabant. Cujus planipedis x Atta 
togatarum scriptor ita in iEdilitia fabula meminit, 

yDaturin 1 estis aurum, exultat planipes. 
Si quas tamen ex soccis fabulas fecerant, palliati pro- 
nuntiabant. 

Togata z a prsetextata tragcedia differt, a quod in 23 

1 hujusmodi] ejusmodi A.B.C. m humilitate] et humilitate A.B. 
n regesque] regesve A.B.C. ° quse q. olim] qucedam olim quod 

A.B.C. q, olim Ven. P communiter] comiter C. Q Attella] 

Aihelia C. Atella B. r ceptae Attellanse dictse sunt] cceptce appel- 

latce sunt Atellance (Athellance C.) A.B.C. s Graece] qui Grcece 

B. quod Grcece dicitur minus (in marg. al. mimus,) latine deest C. 
* Planipes, quod actores planis pedibus] planipes dictus quod (quo B.) 
actores pedibus planis A.B. pedibus planis C. v olim non] sive 

quod olim non A.B.C. w agitabant] actitabant B.C. x Accius] 

Atta A. acta togatorum B.C. Vectius I. N. Loensis Epiphill. IX. 18. 
y Datum est aurum] datur inest aurum A. daturine estis aurum B. 
datur in scaurum exultat planipes. si quas tum C. scaurum Sc. Mox 
exoticas pro ex soccis Reuvens. 1. c. p. 64. z prsetextata a tragoedia 
differt. in tragoedia heroes introducuntur] a prcetextata tragedia differt 
quod in tragoedia heroes inducuntur B. et, ni fallor, A. a quod in 

trag. C. 



454 Diomedis lib. iii. 

tragcedia heroes inducuntur, b ut Pacuvius tragcedias 
c nominibus heroicis scripsit, Duloresten, Chrysen, et 
his similia; item Accius: in praetextata autem quae 
d inscribitur Brutus, vel Decius, item e Marcellus. 
Togata tabernaria a comcedia diftert, quod in comcedia 
Grseci ritus inducuntur, personseque Grsecee, Laches, 
Sostrata; in illa vero Latinae. f Togatas tabernarias 
in scenam ductaverunt praecipue duo, sAfranius et G. 
Quintius. Nam Terentius et Csecilius comcedias 
scripserunt. 

24 h Latina Atellana a Graeca hh satyrica differt, quod 
in satyrica fere Satyrorum personae inducuntur, aut si 
quae sunt ridiculse similes Satyris, Autolycus, ^Busiris ; 
in Atellana, k Oscae personae, ut Maccus. 

25 Dramata autem dicuntur tragica, aut comica, Trapa 
ro Ipav, id est, agere. Latine Fabulee appellantur, sive 
kk fatibulse. In Latinis enim fabulis plura sunt can- 
tica, quse canuntur. Vel a faciendo, nam et agi fa- 
bula, non referri ab actoribus dicitur. ^ldeoque 
Horatius utraque significatione interpretatur, cum ita 
de fabula dicit, 

Aut agitur res in scenis, aut acta m refertur, 

b Pacuvius] ut Pacuvius A.B.C. Mox Horesten vulg. c nomi- 

nibus] omnibus C. d scribitur] quce inscribitur A.B. inscribitur C. 

e Marcellus] item Marcellus A.B.C. Ven. tum tabernaria om. B. 
f togatas] in togatas B. B AfFranius et Quintus Ennius] Vel 

Afranius et G quintius A. et quintilis B. Ennius quintus C. Afranius 
et Vectius Titinnius Loensis 1. c. 1 prcecipue duo ii l. Afranius et Q. 
Titinius Sc. h Latina] Latinis Casaub. de Poes. Sat. II. 4. 

p. 244. hh satyrica] ea tyrica A. * Burris] Busiridis A.B. 

aut oliciis Busiridis C. Busiris correxit Casaubon. de Sat. Poes. I. 3. 
p. 94. II. 4. p. 244. k obscenae personse ut Marcus] osce per- 

sone ut Maccus A. Machus C. Maccus Ven. Vide notas ad Appuleii 
Apolog. T. II. p. 564. ed. Oudendorp. kk factubulse] fatibuke 

A.B.C. fabululce Casaub. de Sat. Poes. I. 3. p. 85. qui mox pauca pro 
plura. ! itaque] ideoque A.B.C. m refertur. Dramaticse vero 

tres personae] refertur sicut Grceco in choro. Dramate vero tres per. 

h 
sonce solum Ven. refertur. sicut incorum. In Greco dramate fere tres 
personce A. B. refertur. sicut in greco choro dragmate fere tres per- 
sonce C. choro item MS. ap. Scioppium Susp. Lect. V. 14. p. 271. 



cap. 9- JDe poematis generibus. 455 

sicut in chorum. In Grseco dramate fere tres personse 
solae agunt. Ideoque Horatius ait, nec quarta loqui 
persona laboret, quia quarta semper "muta. At 
Latini scriptores complures personas in fabulas °in- 
troduxerunt, ut speciosiores frequentia facerent. 26 

Satyrica est apud Grsecos fabula, in qua item tra- 
gici poetae, non Pheroas aut reges, sed satyros induxe- 
runt, ludendi ^causa jocandique simul, r ut spectator 
inter res tragicas seriasque satyrorum s quoque jocis 
et lusibus delectaretur, ss ut et Horatius sentit his ver- 
sibus : 

Carmine qui tragico vjlem certavit ob hircum, 
^Mox etiam agrestes satyros v nudavit, et asper 
Incolumi gravitate jocum tentavit, eo quod 
Illecebris erat w et grata novitate morandus 
Spectator. 

Mimus est sermonis cujuslibet motus sine reve- 27 
rentia, vel x factorum et turpium cum lascivia imi- 
tatio. A Graecis ita deflnitus : Ml/xog eoriv [xi[jlv}o-i$ fiiov, 
Ta re avyKe^copvjixeva Kai aavyyaprfca itepieywv. Mimus 
dictus Tiapa to [AifAeio-Qai, quasi solus imitetur, cum et 
alia poemata idem faciant; sed solus quasi privilegio 
quodam quod fuit commune possedit. Similiter at- 



n muta. at] mutat B. Inde Scioppius mussat. Mox ac Ven. et 
qplures. ° introduxere] introduxerunt A. introduxerint B. Tum 

spatiosiores Ven. P reges aut heroas] heroas aut reges A.B.C. r. a. 
heroes Ven. q caussa jocandique] causa jocundi A. r specta- 

tor iter] expectatur inter B. s quoque] que A. ss ut et] 

ul A.B. t mox etiam agrestes satyros nudavit et asper incolumi 

gravitate jocum tentavit] mox et a satyros novavit et asper incolomi 
loci temptavit A.B. v nudavit] onavit C. et mox locum tentavit, et 

sic Ven. w et grata novitate morandus spectator] et novitatem 

eorum spectatur A.B. erat et novitate movendus C. spectator erat et 
novitate movendus Ven. x factorum cum lascivia] factorum (al. 

sacrorum C. marg.) et turpium cum lascivia A.B.C. Addit B. a 
grcecis ita definitus mimus est in mimesis biu tate synchechoremena ce 
a synchoreta per i echon. mimus dictus para to ministhe quasi solus 
hnitetur eum et alia. 



456 Diomedis lib. iii. 

que is, qui versum facit, dictus ««j^.; cum ?et arti- 
fices, cum seque quid faciunt, non dicantur poetse. 

28 Membra comcediarum z tria sunt, diverbium, can- 
ticum, chorus. Membra comoediae diversa sunt, defi- 
nito tamen numero continentur, a quinque usque ad 
decem. Diverbia sunt partes comcediarum, in quibus 
diversorum personae versantur. Personae autem di- 
verbiorum aut duse aut tres aut a raro quattuor esse 
debent, ultra augere numerum non licet. In canticis 
autern una b tantum debet esse persona: aut si duse 
fuerint, c ita esse debent, ut ex occulto una audiat nec 
d conloquatur, sed secum, si opus fuerit, verba faciat. 

2 9 In choris vero numerus personarum definitus non est, 
quippe junctim omnes loqui debent, quasi voce con- 
fusa, et concentum in unam personam reformantes. 
e Latinae igitur comcediae chorum non habent, sed 
duobus tantum membris constant, diverbio et can- 
tico. Primis autem temporibus, f ut adserit Tranquillus, 
omnia quse in scena versantur, in comcedia agebantur. 
Nam ff pantomimus et spithaules et choraules in co- 
mcedia ^canebant. Sed quia non poterant h omnia 
simul apud omnes artifices pariter excellere, *si qui 
erant inter actores comcediarum pro facultate et arte 

3° k potiores, principatum sibi artificii vendicabant. Sic 
factum est, ! ut, nolentibus cedere mimis in artificio 
suo ceteris, separatio fieret reliquorum. Nam m dum 



y tamen artifices qui seque] cum et artifices cum ceque A.B.C. Ven. 
z tria sunt] sunt tres A.B. Tum dic verbum B. a raro aut] 

aut raro A.B. Ven. Supra in quis Ven. b tantum] tamen A. 

c debet esse] ita esse debent A.B.C. d loquatur] conloquatur A.B. 

colloquatur C. e Latinse vero] Latinos igitur A.B.C. Ven. f ut] 

sicuti B. ff pantomimus] pymiles C. S pytaules A.B. Sciop- 

pii MS. gg canebant. verum actores comcediarum pro facultate 

et arte potiores.] Sic et Ven. qui inter pro verum. h omnes C. 

1 sed C. k peritiores C. ! ut nolentibus cedere mimis cum 

artificio] est nolentibus cedere se mimis in artificio A. et B. omisso se. 
ut om. C. Ven. m dum om. C. 



cap. 10. Catholica de extremitate nomimim. 457 

potiores inferioribus, qui in ornni n ergasterio erant, 
servire °dedignabantur, seipsos a comoedia separave- 
runt: ac sic factum est, ut exemplo semel sumpto 
funusquisque artis suae rem exequi coeperit, neque in 
comcediam venire. Cujus rei indicia produnt nobis 
antiquse comcedise, in quibus invenimus, acta tibiis 
paribus, aut imparibus, aut ^sarranis. Quando enim 
chorus canebat, choricis tibiis, id est choraulicis, ar- 
tifex concinebat, in r cantico autem pithaulicis re- 
sponsabat. Sed quod paribus tibiis, vel imparibus 
invenimus scriptum, hoc significat, quod si quando 
monodio agebat unam tibiam inflabat, si quando syno- 
dio s utrisque. 

Cap. X. Catholica de extremitate nominum. 

Quoniam extremitas nominum ad metricam com- 
positionem necessario indaginem inquirit, iccirco sin- 
gulorum extremitates regulatim, quam potuimus, de- 
finitas contulimus, quo facilius metrorum tractatus 
cum legi cceperit, colligatur, *et pura via in sensus 
legentis, et sine ullis caliginibus veniat. 

Omnis casus numeri singularis et pluralis, obser- 
vata novissima syllaba, facilius v monstrabit, quomodo 
separare debeamus, quae sit producenda w vel quse 
corripienda ultima nommum syllaba. Quinque enim 
vocales suam potestatem mutant, cum per casus no- 
mina a prima sui positione inflexa varientur. x Omnia 

n magisterio] ergasterio A.B.C. ° dedignabantur — comoediis] 

dedignantur — comoedia A.B.C. dedignarentur Scioppii MS. Mox ex- 
templo—sumptu Sc. P unusquisque] usus quisque A.C. Ven. Mox 

coepit A.B.C. q seranis] saranis A. sarranis B. sarsanis C. Vid. 

Aldi Manutii De Qusesitis per Epist. II. 4. r canticis — pyraulicis] 

cantico — pythaulicis A.B. Vid. Brodsei Miscell. II. 13. s utranque] 
utrisque A.B. utriusque Sc. * ut pura] et pura B.C. v mon- 

strabit] rnonstravit A. monstrabat B. w vel corripienda] vel quce 

corripienda A.C. vel que corripienda u. hominum B. x omnia enim] 
omnia igitur A.C. 

3 N 



458 Diomedis lib. m. 

igitur nomina, quibus universa dictionis sylva v copio- 
sissima est, non plus quam per duodecim litteras 
ultimas syllabas finiunt : quinque vocales, a, e, i, o, u; 
sex semivocales, /, m, n, r, s, x, unam mutam, t ; ut 
Sisenna, monile, sinapi, Cicero, veru, consul, scam- 
num, pecten, Ceesar, Livius, silex, caput. Age nunc 
omnium nominum extremitates per omnes casus, qure 
sint producendse vel corripiendae, exponemus. 

3 De nominativo casu singulari. 

Omnia nomina, exceptis monosyllabis, casu nomi- 
nativo singulari, memoratis litteris duodecim novissi- 
mis z terminata, corripiuntur : preeter ea quse o littera 
finiuntur, ut Cato : zz syllabave es, ut Alcides, fides, 
nubes : vel as, ut Msecenas, a facilitas, /Eneas : vel en, 
ut lien. Item Graeca in os, ut heros. Feminina quo- 
que nominativo e littera finita, ut b Circe, Dirce, Phce- 
nice. 

4 De genetivo casu singulari. 

Omnia nomina trium generum casu genetivo, c nu- 
mero singulari, producuntur, quse in has d litteras syl- 
labasve deferuntur. In cb masculina, ut hujus poetae, 



y copiosissima est, non plus quam duodecim literis ultimas sylla- 
bas finiunt, quinque vocalibus — semivocalibus] copiosa est non plus 
quam per duodecim ultimus (ultimas A.) Utteras syllabas finiuntur 
quinque vocales — semivocales A.B. Mox unam mutam A.B. plus quam 
per xn ultimas literas sex semivocales — unam mutam Ven. z corri- 
piuntur : prajter illa quse o litera finiuntur, ut caro. et quae syllabas] 
terminata corripiuntur prceter ea quai — ut Cato. Syllaba ve es A.C. 
terminata corripiuntur . syllaba ve est ut Alcides B. Supra memora- 
tis l. d. pr<Edictis novissimis Ven. qui mox cato. zz et quae syl- 

laba es] syllaba es Ven. a facultas, Aeneas vel en] facilitas 

Mneas, in en A.B.facilitas C. b Circe] Circae A. c niimeri 

singularis] numero singulari y^..B.C. d syllabas literas ve] litteras 

syllabas ve A.B.C. Tum masculina et feminina ut hujus Mnea ae 
hujusfortunce, in i masculina ut pueri A.B. ut pueri C. Mox ut hujus 
poetee om. Ven. C. 



cap. 10. CatJiolica de extremitate nominum. 459 

et feminina, ut hujus fortunae. In i masculina, ut 
pueri : feminina, ut hujus lauri : neutra, hujus doni. 
In us e masculina et feminina, ut hujus portus, et hujus 
porticus. In u neutrum tantum, ut hujus cornu. In 
ei masculina et f feminina tantum, ut diei, aciei. In 
es Grseca, ut hujus Dirces, Phoenices. Corripiuntur 
vero memorato casu, quae sin is syllaba terminantur. 
Et sunt trium generum ; masculina, ut Catonis: fe- 
minina, ut orationis: neutra, ut sideris, et eaetera his 
similia. 

De dativo casu singulari. 6 

Omnia nomina trium generum, casu dativo singu- 
lari h variisque vocalibus terminata, producuntur. 

De accusativo casu singulari. 

Omnia nomina accusativo casu singulari corripiun- 
tur, praeter Grseca, *si non reformentur in Latinam 
declinationem. k Grseco enim statu terminata in en 
syllaba producuntur, ut Alciden, Dircen, Phcenicen. 

JDe vocativo casu singulari. 7 

Omnia nomina casu vocativo singulari corripiuntur, 
exceptis his, quse o littera vel e ^vocali producta, sylla- 
bave es vel as vel en terminantur; o, ut Cicero, Juno ; 
e, ut Alcide, Circe; es, ut dies ; as, m ut dignitas, Mse- 
cenas ; en, ut lien. 

e in us masculina, ut hujus portus] maseulina el feminina ut hujus 
portus et hujus porticus. in u neutrum tantum ut hujus A. B. et fere C. 
f feminina ut diei aciei in es Gr.] feminina tantum ut diei aciei es 
grceca A.B. S in is syllabam terminantur] in is syllaba termi- 

nantur, {ternantur B.) et sunt A.B.C. k vocalibus] variisque vo- 

calibus A.B. i nam ex his om. A.B. Ven. ante si non refor- 

mentur. k quse gto ce vel es habent etc.] grceco enim statu ter- 

minata in en syllabam A.B.C. gto cum statu terminata in en s. Ven. 
1 vocali vel] vocali A.C. Ven. Mox syllaba ve es A.B. m ut 

dignitas] ut om. A. 

3 N 2 



46o Diomedis lib. iii. 

De ablativo casu singulari. 

Omnia nomina trium generum ablativo casu singu- 
lari, quinque vocalibus finita, producuntur. Ex his 
vero e littera tam corripitur quam producitur. n Et 
prius quidem sic : masculina, ab hoc oratore : femi- 
nina, ut, ab hac Junone: neutra, °ut, ab hoc sidere. 
Posterius vero sic ; masculina, ut, ab hoc die: femi- 
nina, ut, ab hac re, et similia. Neutrum enim ?in e 
littera producta, memorato casu, ^nullum terminatur. 

De nominativo casu plurali. 

Omnia nomina casu nominativo plurali, tam mascu- 
lina quam feminina, quacunque syllaba r terminata 
producuntur, exceptis s his quae Grseca sunt, ut Troes, 
*Phryges, Delphines. 

De genetivo casu plurali. 
Omnia nomina trium generum, casu genetivo plu- 
rali quibuscunque syllabis terminata corripiuntur. 

De dativo casu plurali. 

Omnia nomina trium generum, casu dativo et abla- 
tivo v numero plurali tam producuntur ea, quee in is 
syllaba finiuntur, quam corripiuntur ea, quse bus syl- 
laba, memoratis casibus, terminantur. 



« et prius] C. marg. al. ut. ° ut ab] ab A.B.C. P in e] 

e A.B. 1 nullum producitur] nullum terminatur A. nullum ter- 

mitur B. r terminata] om. C. s eis] his A.B.C. * Phry- 

ges] etfriges delfines A.B. ut troyes delfines C. v numeri pluralis 

tam producuntur, ut ea, quse in syllabam finiuntur, q corripiuntur, 
ut ea, quae tres syllaba memoratis casibus finiuntur] numero plurah 
— producuntur : ea quce in is syllaba finiuntur quam corripiuntur ea 
quce bus syllaba memoratis casibus terminantur A.B.C. tantum produ- 
cuntur ea — is syllabam — corripiuntur ea Ven. 



cap. 11,12. De metris — Dactylico heocametro. 46 1 

De accusativo et vocativo plurali. 

Omnia nomina masculina et feminina v accusativo 
casu et vocativo w plurali in quibuslibet syllabis termi- 
nata producuntur, praeter Grseca, quae tam accusativo, 
as syllaba x finita, quam vocativo es terminata, corri- 
piuntur. Accusativo sic, Troas, v Phrygas, Delphinas. 
Vocativo, o Troes, z Phryges, et cetera similia. 

Cap. XI. a DE METRIS. 
Metrorum, id est legitimae aa compositionis, obscuri- 
tas scrupulosse intentionis indaginem b vehementer 
inquirit, quamobrem omni c anfractu circumitionis ab- 
lato, qusedam metra dilucide et breviter exposui. Et- 
enim mihi res videbatur absurda rem nativa obscuri- 
tate difficilem etiam caligine expositionis obtegere. 

De versu. 

Versus est partium legitima dispositio, et pedum 
culta copulatio, consonanti specie metricam exhibens 
regulam. 

Cap. XII. De dactylico hexametro. 

Versus heroicus a duodecim syllabis in d septem 
decem syllabas longatur> ultra non potest. Nam si 
plus habet, excutiuntur per eKdXnpiv v-el e awa\oi<pyv. 
Scanditur autem sexies. Recipit f etiam pedes, cum 
est legitimuSj inter se variatos duos, spondeum, et 



v ablativo Ven. w plurali quibuslibet] plurali in quibuslibet 

syllabis A.B.C. in quibuslibet Ven. x finito — termiriato] Jmiia — 

terminata A.B. Y stygas Delphinas] yn/g-as, delfinas A. tragas 

stiges C. z styges~\fryges A.friges B. a De ratione metro- 

rum] De metris A. aa positionis Ven. b vehementem] vehe- 

menter A.B. c fluctu circuitionis] anfractu circumitionis A.B. 

d in decem et septem syllabas] in septemdecem A.B. e et o-waXoi- 

<f)vjv] vel sinalifen A. vel sinalyphen C. eclypsin vel synaliphe Ven. 
f enim] etiam A.B. 



462 Diomedis lib. iii. 

2 resoluta ejus posteriore parte, dactylum. Sed spon- 
deus perpetuo in fine ponitur, cujus loco plerumque 
trochseus invenitur, ea ratione, quia f inditferentem in 
omnibus metris postremam syllabam veteres esse cre- 
diderunt. Hi igitur pedes syllabis impares, tempo- 
ribus sequales, sex regionibus distributi, quaterna 
tempora sua scandendo partientes, quattuor et viginti 
temporibus, metri totius sive stomas vel commata 
sive cola, quae Latine sectiones, Mncisa, membra di- 

3 cuntur, perfecta * conformatione concludunt. Obser- 
vatur autem, ne ultimus pes sit trisyllabus, exceptis 
pauculis versibus, qui vm^xpdi dicuntur, quorum 
abundantiam excipiunt hi versus qui sequuntur, in- 
cipientes k a synalcepha, ratione rhythmica facta, eo- 
que ^facto vitium, quod erat in fine versus, continuatio 
sequentis emendat. 

Cap. XIII. De nomine versus heroici. 

Versus heroicus senarius diversis vocabulis appel- 
latur. Idem enim et hexameter m vel Pythius, vel 
Epicus, vel n Priapeus, et Bucolicus vocatur; super 
-quas appellationes etiam Latine longus °versus dici- 
tur. Heroici igitur sunt, quotiens in primo spondeus 
«st, et in Ptertio, et in sexto. Heroicum autem pro- 
pterea dicitur, quod virorum fortium res gestas ac 
facta commemoret. Hexametrum quoque, quod sex 
regionibus spondeum et dactylum pedes diversis mo- 
dis rationibusque iconservet. 



f indifferenter Ven. E tomas] thomos A. tomos B. comes C. 

11 vel incisa vell vel bis om. A.B. s confirmatione] conforma- 

tione A.B.C. k a vocali synaloephse] a sinalyfen A. a sinalyphe 

C. a synaliphce Ven. vocali om B. 1 factum] facto A.B.C. m et 
pythius] vel pythius A.B. n proprius] priapeus A.B.C. pirichius 

Ven. qui mox bucolius. ° versus] pes A.B.C. Ven. v. Ciceron. 

Legg. II. 27. P quarto] tertio A.B.C. Mox heroicus iid. q con- 
servet] conservat A.C. Ven. Malo diversimodis rationibus conservet Sc. 



cap. 13. De nomine versus heroici. 463 

Pythii r etiam origo inde tracta est: nec enim vi- 
detur incongruum s fabulosse antiquitatis commenta 
depromere. Apollo cum Pythona Delphis propter 
ultionem matris necasset, accolae primum timore car- 
men heroicum hexametrum initio sex spondeis com- 
positum texuerunt ; deinde soluta spondei altera syh- 
laba, sine damno temporis ^dactylum quoque sus- 
cepit. Quidam autem dicunt, iambicum magis gau- 
dio v sublevati motu celeri protulerunt. Fertur etiam 
w hoc heroicum metrum ejus oraculis postea celebratum, 
x et ex hoc versum Pythii nomen v accepisse. 

z Item Priapei sunt, quotiens in primo loco spondeus 
ponitur, et in quarto et in sexto, ut apud Virgilium, 

Defecisse videt, suajam promissa reposci. 
Item, 

Immotamque coli dedit et contemnere ventos. 
Item, 

Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos. 
Bucolici sunt, quotiens in quarta regione dactylus 4 
finiens partem orationis invenitur. 

a Identidem dactylicus nominatur, cum omnes fere 5 
dactylos habet, b maxime novissimum spondeum, ut 
est apud Homerum : 

C KvKXu>}p TY), 7Tl€ 01V0V, €7T(} (f)dy€$ dv§poy.€OC Kpka. 



r vero] etiam A.B.C. ergo Ven. s fabulosae antiquitatis docu- 

nienta depromere q Apollo cum Pythona Delphis] fabulose (fabu- 

h 

losa B.) antiquitatis commenta depromere Jpollo cum pytom adelfis 
A. comenta C. * dactylum snsceperunt. Quidam] dactylum quo- 

que suscepit. quidam autem dicunt iambicum A.B.C. suscipit — dicunt 
Ven. v sublati] sublevati A.C. w hoc etiam] etiam hoc A. 

etiam hoc heroici B. et hoc efiam C. x et ex hoc versum] et lex 

hoc versu B. versum C. in marg. metrum. J accepisse] exce- 

pisse B. z Item proprii sunt, quoties in priore loco] Item pria- 

pii sunt quotiens in primo (suprasc. A. secundo) loco A.B. a iti- 

dem] identidem A.B. Ven. b novissime] maxime novissimum A.B. 

Tum spondeum om. Ven. c (3% 8e htcc %$oy.a%uv KeKopvOpevos aiOom 

y j akK(f\ cyclop yte pieo enone pifages andromea crea A.B. 



464 Diomedis lib. iii. 

Apud Virgilium tale est: 

Panditur interea domus omnipotentis Olympi. 
d Idem spondiacus appellatus, cum omnes spondeos, 
quem quidam molossicum dixerunt, ut, 

e Romani victores Germanis devictis. 
Apud Homerum tale est, 

"fyv)(v}v KiKkrjOKuv YlarpoK\Yjo$ ^eiKoh. 

Cap. XIV. De pulchritudine heroici versus. 

Versus heroicus is dignitate primus est, et f plense 
rationis perfectione firmatus, ac totius gravitatis ho- 
nore sublimis, multaque pulchritudinis venustate prse- 
clarus, ff qui sine ulla conjunctione quascunque alias 
orationis partes ita mutuis inter se connexionibus 
colligat, ut in scansione propria nullus £pes, nisi 
novissimus h tantum, integram partem orationis inclu- 
dat, atque ita sex regionibus suis spondeum pedem 
dactylumque custodiat, ut dactylus perraro, et hoc 
quidem ornandi poematis gratia, quintam regionem 
suam spondeo concedat, spondeus vero ipostremis fini- 
i bus suis nunquam dactylum patiatur insidere. In 
tertia quoque regione melius spondeus k penthemime- 
res, quam dactylus dividit. Ceteri autem pedes sine 
ulla inter se discretione variantur. ^Exempli gratia 
ponamus aliquem versum, qui sit his omnibus, quae 



d idem] id est A. Tum spondiacus A.B. spondiazon Santen. Terent. 
Maur. p. 145. spondeus appellatur Ven. e Romani muris Albam 

cinxerunt longam. et illud, t« 8' iv [/.ea-arivrj fvjttjSXifnjj/ aX^Xoto-iv] Ro- 
mani victores Germanis devinctis. aput (apud A.) homerum tale est, 
psychen cicles con patrocleos diloio A.B. Romani victores germanus 
danetis apud Homerum Ven. f plense — formatus] et plence — -fir- 

matus A.B. ff qui] qua Ven. S pes nullus] nullus pes A.B. 

h tantum integram] tantum interdum integram B. * postremus] 

postremis A. Supra concedet B. k penthemimerim] pentheres A. 

penthememeres B. Ven. l et exempli] et om. A.B. 



cap. 15. Dejiguris versus heroici. 465 

supra memoravimus, clarus, et qui adeo m ipsi Virgilio 
placuit, ut nullo inmutato elemento duobus n eum vo- 
luminibus ponere delectatus sit, 

Oceanum interea surgens Aurora °reliquit. 
Animadvertis pedes singulos ita esse scansionis lege 
divisos, ut eorum nullus partem orationis Pincluserit, 
nisi novissimus, quem finalis necessitas cogit. 

Cap. XV. De figuris versus heroici. 

Versus heroicus recipit figuras triginta duas. Aut 
enim ex omnibus spondeis erit, et lob hoc spondai- 
zon dicitur, r qui vix apud Latinos invenitur, raro apud 
Graecos est, et erit hujusmodi versus s monoschema- 
tistus, id est unius figurse, *ut si facias, 
Aut leves lamnas lento ducunt argento. 

Aut si auctus numero quinque syllabarum v omnes 2 
habuerit dactylos, id est quinque, et ob hoc dactylicus 
nominatur, (nam ultimum etiam w supra diximus di- 
syllabum esse debere,) x monoschematistus dicetur, ut 

est, 

Panditur interea domus omnipotentis Olympi. 

Versus vero, qui est sedecim syllabarum, de quin- 3 
que pedibus habens unum spondeum, varie quinque 
regiones Jpercurrentem, erit figurarum quinque, hoc 



m ipsi Verg. placuit, ut nullo mutato] ipsius Firgilio placuit, ut 
nullo in mutato A. n in voluminibus] eum voluminibus A.B. n. 

Ven. ° reliquit. animadverte] relinquit. animadvertis B. P clau- 
serit] incluserit A.B. q ab hoc] ob hoc A. Ven. Tum spondia- 

zon A.B. spondaicum Ven. r qui vix] quod vix A. Ven. s /x.«- 

voo-xypariKoii] monoschaematistus A.B. * ut si sic facias aut leveis 

ocreas lento ducunt argento. vel auctus] ut sifacias aut leves lamnas 
lento ducunt argento. aut si auctus A.B. sic om. Ven. et mox ut si. 
v omnes habet] omnis habuerit A.B. et mox ob hoc. habuit — ob Ven. 
w supra] etiam supra A.B. Ven. x et is etiam p,6vo<7xw ci ' UK °s di- 

cetur] monoschematistus dicitur A.B. monoschematistus dicetur Ven. 
y percurrentem] percurrentes B. 

3 o 



466 Diomedis lib. iii. 

est z penteschematistus, ut est una species illarum in 
hoc versu, 

JEole namque tibi divum pater atque hominum rex. 
4 Item a e contra versus, qui est tredecim syllabarum, 
de quinque pedibus habens unum b dactylum iden- 
tidem in vicem quinque regiones percurrentem, erit 
figurarum quinque, hoc est penteschematistus, ut est 
una species quinque figurarum, 

Cum Juno ceternum servans sub pectore vulnus. 
Ille vero versus, qui de quinque pedibus duos c ha- 
buerit dactylos promiscue per quinque regiones varia- 
tos, decem figurarum erit et nominatur d decaschema- 
tistus versus, qui e continet quattuordecim f syllabas, ut 
est una species illarum, 

Multa quoque et bello passus, dum conderet urbem. 
6 Et contra si de quinque pedibus duo spondei fue- 
rint, invicem dactylis mixti, Set item quinque regi- 
ones percurrentes, erit decem figurarum versus, qui 
L syllabis quindecim legitur, ut supra, et est una spe- 
cies, 

Arma virumque cano, Trojce qui primus ab oris. 

Meminerimus autem figuras majores dici, si dactyli 
plures fuerint : si spondei, minores. 



z •nevTa.a-xw ccT " < °(\ penteschematistus A.B. Ven. a e contrario] e 
contra A.B. e conversus Ven. tum versus qui est sedecim syllabarum et 
quinque cum Ven. pedibus — figurarum om. Ven. b dactylum, et 

ipse quinque erit figurarum hoc est isivracxf\^a.riK%, ut est una spe- 
cies illarum] dactylum. identidem in vicem quinque regiones percur- 
rentem erit figurarum quinque, hoc est pentechematistus ut est una 
species quinque figurarum A.B. spes qnqfigurarum Ven. c habet] 

habuerit A.B. habuit Ven. d deKaax^ariKU] decaschematistus A.B. 
e continet quattuordecim] contra quattuordecim A.B. Ven. f syl- 

labas, ut est una species illarum] syllabis una est una species quinque 
figurarum A.B. et fere Ven. S varie] et item A.B. et item x Ven. 
Mox om. itidem. h syllabis quindecim longeatur ut supra et est 

una species A.B. Ven. Mox om. Trojce — oris. 



cap. l6. De incisionibus. 467 

CAP. XVI. h D£ INCISIONIBUS. 

Illud quoque observare debemus, ut in heroico hex- 
ametro Mncisiones, quas alii cassuras appellant, non- 
nulli sectiones nominant, facias, quas Grseci rite cus- 
todiunt. Incisiones versus heroici sunt quattuor. Hse 
finitis partibus orationis fiunt, et tali ordine colligen- 
tur. Prima est wevthjfu-pLepfc. Secunda est ^Kara rpkov 
rpoyahv. Tertia etpQvnAipepyjs. Quarta TeTpano^ia */3ovko- 
Xiktj dicitur, quia Theocritus auctor bucolici carminis 
111 hac plurimum usus esse creditur. 

IJevQYjfUfxepYjs est semiquinaria, nbi post duos pedes et 2 
unam syllabam pars orationis expletur. Et ideo 7rev- 
dyjjxifjLepYis vocatur, "quia quinque pedes dividit sic, 

Defecisse videt. 

Se signari oculis. 
Horum residuis partibus trimetri anapaestici hyper- 
catalecti fiunt °tales, 

Suajam promissa reposci. 

Ultro implacabilis ardet. 
PHaec si acceperit unam brevem, ^faciet finita parte 
orationis secundam csesurarn. 

Secunda est r ' Kara rptrov Tpoyaiov, in qua finita parte 3 
orationis, tertium trochseum ponas, a quo nomen s tra- 
xit, ut est, 



h Caesurse versus heroicij De Incisionibus A. J mansiones] inci- 
siones A.B. Mox nominant pro vocant A.B. k Kara rpiTov'] kata 

triton trocheon A.B. Supra pentheminieris Ven. et similiter in seqq. 
1 seu /3ovkoX(/cvj. Theocritus auctor carminis hac] bucolice dicitur quia 
Theocritus auctor bucolici carminis A.B. et Ven. om. quia. m hac 

plurimum esse usus] ac plurimum usus esse A.B. n quia pe- 

des] quia quinque pedes A.B. ° sua jam] tales suajam A. talis 

suajam B. Supra hypercatalectica fuit Ven. P Haec licet accipiat] 
hcec si accepcrit A.B. licet hcec accipit Ven. si scilicet accipiat Sante- 
nius Terent. Maur. p. 257. q secundam tamen parte orationis 

faciet csesuram] faciet finitam partem orationis secundam (secundum 
B.) cesuram A.B. faciet finitam tamen partem orationis sine ccesura 
Ven. r Kcna Tpfrov] cata iriton trocheon A.B. s mansit ei] traxit 
A.B. noie transit Ven. Mox hic B. 

3 O 2 



468 Diomedis 



LIB. iii. 



Infandum regina. 
Huic addito Sanapaesto vel spondeo, h tertia constabit 
incisio. 

4 Tertia est ec^p^ep^, Latina lingua translata semi- 
septenaria, scilicet quia septem dividit, ut est, 

Italiamfato prqfugus. 
Tum demum movet arma leo. 
Excutiens cervice x toros. 
k Impavidus frangit telum. 

Hinc quod remanet, *sic contexere poesin potest, 

Gaudetque comantes. 
Fixumque latronis. 

Huic parti si adjiciatur pyrrhichius, eademque rursus 
efficit metrum ionicum dizb tov fieityvos hypercatalec- 
tum, tale est, 

Gaudetque comantes leo. 

Fixumque latronis leo. 

Fremit ore cruento leo. 

5 Hsec duabus additis brevibus quartam m incisionem ef- 
ficiet, ita ut quarto dactylum n invenias, ut est, 

Inferretque Deos Latio, genus unde Latinum. 
Sunt qui quartum trochseum in hac csesura collocant, 
et °ex eo Kcn-va TerapTov Tpoyaiov appellant, ut est, 
Quce pax longa remiserat arma novare parabant. 

6 Alii vero spondeum, ut est, 

Inde toro pater Mneas sic orsus ab alto. 



% anapaesto vel spondeo] Immo pyrrhichio vel iambo Santen. Te- 
rent. Maur. p. 265. h constat tertia] tertia constavit A. tertia 

constabit B. l toros. impavidus frangit telum, Hinc quod rema- 

net] toros hinc quod remanet. sic contexere poesin potest. A.B. qui 
addunt, latronis huic parti si adiciatur pyrrhichius eademque rursus 
efficit metrum ionicum apo tu mizonos etc. k impavidus — telum om. 
Ven. * Pergit Ven. precor gaudetque comantis. leo fixumque latro- 

nis. leofremit ore cruento. Hcec duabus etc. m mansionem efficit] 

incisionem efficiet A.B. n invenias] invenies A.B. ° et Kata- 

KyKTiKQv et rpoxaiKw"] et ex eo cata tetarton trocheon appellant A.B. 



cap. 17. De pedibus metricis sive signiflcationum. 469 

ita tamen, Put per omnia ista intervalla, quse diximus, 
pars orationis finiatur. Remanebit pars versus, quse <idi- 
citur r comma; hoc comma si priorem habuerit dacty- 
lum, dicetur dactylicum, ut est, 

Orsus ab alto. 
si spondeum, s spondaizon appellatur, ut est, 
Cornua velatarum obvertimus antemnarum. 
Hae incisiones, quas Graeci ^rofj.ag appellant, figuris 7 
formantur tribus, simplici, composita, conjuncta. Sim- 
plex est, cum invenitur in versu una incisio, ut est, 

Panditur interea domus omnipotentis Olympi. 
Composita, u cum duae inveniuntur, ut est, 

Infandum reginajubes [renovare dolorem.] 
Conjuncta, cum tres inveniuntur, ut est, 

Talibus Ilioneus, cuncti simul orejremebant 

Dardanidcc. 

XVII. v De pedibus metricis sive significationum. 

vv Optimus versus dena proprietate spectatur, prin- 
cipio ut sint illibati, injuges, sequiformes, w quinqui- 
partes, partipedes, fistulares, sequidici, teretes, sonori, 



P si per] ut per A.B. Ven. <1 dicetur A. * comma. hoc comma 
si priorem habuerit dactylum dicitur A.B. Hoc comma repetit Ven. 
s spondiacum] spondiazon A.B. spondaicumVen. Tum appellabitur A. 
* commata] tomas A. u cum] ut Ven. v Quibus et quot proprieta- 
tibus versus spectetur] Depedibus metricis sive significationum In . . . . 
ta, Optimus versus dena — spectatur A.B. vv Primum] primus Ven. 
w Quinquipartes, Paripedes, Fistulares, Aequidici, Teretes, Sonori, 
Vocales. Itaque et Grseci hos nuncupant anyheyeit;, A^uyovq, laocrxn^ovq, 
itevta^epelc,, la-oitodaq, iffjba^eftlc, jVoAe/cToi^, KvnhotepeTi;, ^eTi/cot^, (puvqri- 
koJc. Qui vero in hac] quinquipartes, partipedes, fistulares, cequidicti, 
teretes, sonores, vocales. itaque et Grcecis vos nuncupant apleges azigys, 
aproschemi, pentameris, podomeris, sizopodis, isolecti, cyclotelis, echo- 
ticee, fonastici. Si vero hac in A. quinque partis, partipedis, fistularis, 
— grceci suos nuncupant apleges azygis aproschemi pentemerisi podo- 
meris syropedis isolecti cyclotelis echeticeae fonasticy . . sic vero hac 
in B. apeleges atigus aproschemi pentametris podomeris siropodis iso- 
leii cyclotelis et hereche planastici Ven. 



470 Diomedis lib. iii. 

vocales. Itaque et Grseci suos nuncupant, amXr^ug^ 
aC,vyeHq, 'dvpdafflfAot, ireiTafxepeT^, ftdSdfJLeptif, avpdncioeg, lad- 
KeKToi, KVKXorepe^s, fyvjTiKoi, cpccvrjTtKoi. ww Qui vero in hac 
appellatione x inprobantur, ii quinque speciebus de- 
signantur, ^Mutili, hiulci, ecaudes, fragosi, fluxi. Hos 
Grseci Y? aK€<pd\ov$, Kayapovg, fxeiovpovg, Tpayeag, ko\o(3ov$ 
appellant. 

2 Igitur illibati sunt, qui non aucta z vel inminuta aut 
amputata a syllaba vel littera vitiantur, sed integra et 
plenissima dictione b formantur, ut, 

Depresso incipiat jam tum mihi taurus aratro. 
Est enim versus integer et nullo vitio c contaminatus. 

3 Injuges sunt, cc qui nulla conjunctionis syllaba co- 
pulantur, quos Graeci d dawMTov$ nuncupant, dd sicut, 

Tectum augustum, ingens, centum sublime columnis. 
sine nexu. e Nullus enim conjunctionis nexus occur- 
sat. 

4 /Equiformes sunt, qui non composita, sed simplici 
figura ostentantur, ut, 

Urbejuit media Laurentis regia Pici. 
f Nusquam enim hic duse partes orationis nectuntur. 



ww Qui vero in hac] Si vero in hac Ven. Si Sc. x improbantur ii] 
inprobantur ut A.B. Ven. y Mutili, trunci, hiulci, fragosi, fluxi. 

hiulei 

Hos] mutilie — caudes fragosi Jluxi et hos A. multiles, exiles, caudes, 
fracosi, jiuxi et hos B. mnile ravoli frigosi Fluxiachos Ven. yy ace- 
phaleis legarus mnirus trachis colobus Ven. z vel minuta] vel inmi- 
nuta A.B. a syllaba] syllaba vel littera A.B. *• formantur] 

firmantur A.B. c contaminatur] contaminatus A.B. cc qui] 

quia Ven. d asynthetus Ven. dd sicut est] est om. A.B. 

e Nullus] sive nexu. Nullus A.B. * nusquam enim hic duae cse- 

surae inveniuntur. Quinquipartes sunt qui quinque partes signant] 
Nusquam hic enim duce partes orationis nectuntur. quinque partes sunt 
qui quin (quinque B.) partes orationis liberas possident ut oraci tato- 
rum cursu detorsit equorum A.B. parti pedes sunt qui in singulis pedi- 
bus singulas orationis partes adsignant, ut miscent fida fiumina B. li- 
beras — orationis om. Ven. 



Cap. 17. De pedibus metricis sive significationum. 47 1 

Quinquipartes sunt, qui quinque partes orationis li- 5 
beras possident, ut, 

Ora citatorum cursu detorsit equorum. 
Partipedes sunt, qui in singulis pedibus singulas 6 
partes orationis adsignant, ut, 

Miscent Jido Jlumina candida sanguine sparso. 
Fistulares sunt, qui paulatim accrescente partis ora- 7 
tionis numero, ab unica syllaba plures adusque sdu- 
cuntur, ut Homericus ille declarat, 

w fxd/iap 'Arpei^v], fxoipvjyeveg, o\/3io$aifxov. 
"y^Equidici sunt, qui singulis ipropositionibus dvnSe- 8 
rovg apparant dictiones, ut, 

Alba ligustra cadunt, vaccinia nigra leguntur. 
Albis enim nigra opposuit, ligustris autem vaccinia 
Hribuit, et cadentibus legenda adsignavit. 

Teretes sunt, qui volubilem et cohserentem conti- 9 
nuant dictionem, ut, 

Torva Mimalloneis inflatur tibia bombis. 
Sonori sunt, qui crepitant k pronuntiatione fragosa, 10 
et exultantem informant dictionem, ut, 

At tuba terribili sonitu procul are canoro 
l Increpuit. 
et, 

Qjiadrupedante putrem sonitu quatit ungula campum. 
Vocales sunt, m qui alte producta locutione, sonanti- " 
bus litteris universam dictionem illustrant, ut est n il- 
lum paconia, 

S ducuntur, ut Homericus ille declarat. a>c, efaw nvXduv itjeao-vTo 
cpaiftipot; "Ektup] Dicuntur, ut homericus ille declarat, oma cara tride 
my rigene solbieo demon A. et fere B. vs. Homeri om. Ven. h iEqui- 
dicij JEqui idicti A. ' propositionibus] prepositionibus A. Ven. 

Tum antithetas Ven. J attribuit] tribuit A.B. Ven. Supra posuit 

Ven. k pronuntiatione fragosa] pronuntiationem fragosam A.B. 

Ven. l increpuit] increbuit A.B. m qui per alta producta] qui 

alte productae A.B. qui om. Ven. n ut est illud Virgilii. Portus ab 
accessu ventorum immotus et ingens Ipse sed horrificis juxta sonat 
iEtna ruinis. Et totus deinde locus ille] ut est illum paconia non meo 
oceano hyperion fulgorat eruro acto plastro {euro arcto plaustro A.) 



472 Diomedis lib. iii. 

Non meo oceano Hyperionjulgurat Euro, 
Arcto plaustro Boreas bacchatur rheno 
Uesperio Zephyro Orion volvitur austro. 
Fulva aretonio vaga Cynthia proruit austro. 

12 De improbatis vero versibus varia traduntur. Mutili 
vel trunci sunt, qui in principio amputantur, et litte- 
ram vel syllabam amittunt, vel nn tempore deficiunt. 
Graece dicuntur aKefaXoi, quale est, 

Fluviorum rex Eridanus. 
Item °Homericus ille versus, 

E,7reihvj vvjag re kcu 'EXXvjo-ttovtov ikovto. 

13 PVersus in media parte exiles vel hiulci Grsece vo- 
cantur ^Xayapo), qualis est item Homericus, 

\3rjv & eU AloXov kXvto. o^ufxaTa. 

14 Ecaudes sunt, qui in ultima conclusione ^oratiun- 
cula vel syllaba fraudantur, vel tempore deficiunt, 
Graece [xeiovpoi r vel o-Ka^ovTeq vocantur, ut est, 

Tpu>e$ § eppiyyaav ottco$ 'i$ov aioXov ocf>iv. 

15 Fragosi sunt, qui s inlevigato sono et incondito va- 

riantur. 

h 

boreas bacchatur reno hesperio (reno spereo B.) zephyro orion volvitur 

a 

austro (austrum B.) fulvare tonio (fulva aretoneu B.) vaga cythia 
(chynthya B.) proruit austro. A.B. ut est illud Tacuvii; omnem non 
meo oceano hyperion fulgurat citro a repto plaustro boreas bacchatur 
rheno hesperio zephiro orion volvitur. Austro fulvo arettonio vaga cin- 
ihia proruit austro Ven. Quos versus sic profert H. Stephanus in 
Fragm. poet. vet. p. 257. Omnivomo Oceano Hyperion fulgurat Euro, 
Arrepto plaustro Boreas bacchatur aheno, Hesperio Zephyro. sed Orion 
volvitur Austro, Fulvo acrique Noto vaga Cynthia proruit atro. 
nn tempore] syllaba Ven. « Homericus] omericus ille A.B. ver- 

sum Homeri om. Ven. P in media] versus in media A.B. 1 Xa- 
yapo) qualis est. Non mihi divitiae, sed est mihi, et castera. Item Ho- 
mericus : Ovroi avo^XvjTov eitos eaaerai ottj Kev eiiru'] lagro est qualis est. 
Item homericus bendeis eolu clyta domata. ecaudes sunt qui in ultima 
A. et fere B. Agade qualis est. item Homericus bendeis. ecades e qui 
Ven. WL hortatiuncula Ven. et moxfundantur. r aKatpvT^ %a- 

X('a//,jSoj] scazontes A. scanzontes B. imri et scazontes Ven. qui mox 
pro vs. Homer. habet tantum troes detriges. s illevigato sono et 

incondito] inlevigato sono et incondito sono A.B. 



cap. 18. De qualitate metri. 4?3 

*Fluxi sunt, qui soluto modo et uberi metro vacil- 
lantes quatiuntur. 

Cap. XVIII. De glualitate metri. 

Qualitas v metri est, qua intelligimus, utrum prin- 
cipale sit metrum, an w derivativum, hoc est, finite an 
x infinite. 

Finita est, quse statuto pedum convenientium ymodo, 2 
numero etiam syllabarum definito quoad protendi de- 
beat, multiformis structurse conversione decurrit, ut 
esse in omni principali forrna cognoscimus. 

Infinita est in derivativis, quae metrum servat, et3 
numerum z syl!abarum non servat uni structurse ad- 
nexa : aut nec metrum nec numerum syllabarum ser- 
vat, sed structurae zz unitate deservit: aut diversis ver- 
sibus et metris a constructa, tertio versu b vel quarto 
cum voluit metrum servat, uti c Glyconio vel Phere- 
cratio, quae metra d dactylici imaginem habent, sed 
pedum minore numero concluduntur. e At vero nec 4 
metrum servat nec numerum syllabarum, ut in Sap- 
phico f hendecasyllabo, in quo contrarios pedes sin uno 
versu conjungit. Item diversis versibus et metris, a 
tertio versu h vel quarto strophen *revocat, ut in Ho- 

' Fluxi — et vulgari metro vacillantes] luxi — et uberri metro vaci- 
lanter A. et uberi metro vacillanter B. v metri qua] metri est 

qua A. w derivatum vocatur. Finita est autem aut infinita] deri- 

vativum hoc est finetoe an infinitce A.B. derivate locatur. finite — infi- 
nite Ven. x inrinita] infinite A. Y modo et] et om. A. modo 

numerum etiam syllabarum definitio quo ad protendi debeat, multifor- 
mis B. z syllabarum servat, sed structurae mutatse] syllabarum non 
servat uni structurcp. adnexa aut nec metrum nec numerum syllabarum 
servat sed siructura. unitate A.B. * z mutatae] imitatce Ven. a con- 
structa a] constructam at A. b vel a quarto cum voluerit] vel quarto 
convaluit (convoluit B.) A.B. cum volvit metrum servat, et numerum 
syllabarum non servat Ven. c glyconica vel pherecratia] gliconio 

vel ferecratio A. glicinio vel ferehoratio B. d dactyli] dactulici A. 

e aut nec metrum] at vero nec meirum A.B. f hendecasyllabo] ecce- 
decasyllabus B. S in uno versu] uni versu A. uni in versu B. h vel 
a quarto] vel quarto B. } revocat, ut cum alchaica metra vel ascle- 

3 P 



4/4 Diomedis lib. iii. 

ratio Alcaica illa tria, vel Asclepiadeum et Glycorrium 
et Pherecratium conjunctum videmus. 



Cap. XIX. De metrorum specie. 

Species metri sunt duae, finita et infinita. 

2 Finita est, k qua intellegimus utrum ^principale sit 
metrum, an derivativum. 

3 Principale est, quod ipsum ex se formatum est, et 
sua lege, non u assumpta, decurrit, et est finita in om- 
nibus metris principalibus. 

4 Derivativum, quod m ex principali originem ducit, et 
est in omnibus derivativis infinita species. 

Cap. XX. De formis principalium metrorum. 

Formae principalium metrorum secundum antiqui- 
tatis rationem generalissimae duae sunt inventae, dac- 
tylica et iambica. His etiam, ut aliorum probat aucto- 
ritas, accedunt mm septem hae, trochaica, anapaestica, 
antispastica, choriambica, duse ionicae, pseonica, quam 
2 plerique rhythmicam esse dixerunt. Quarum addi- 
tione vel imminutione reliquae species varie contextae 
"derivantur; et aut a pedum quantitate quaedam no- 
minantur, ut est epos hexametrum ; nn alia a pedum 
praecipua structura, ut °anapaestica, trochaica, iambica ; 



piadeum et glyconieum et pherecratium conjuncta] revocat ut in ho- 

i 
ratio alcaica illa tria vel asclepiadeum et gyconium et ferecratium con- 
junctum A. et fere B. revocat alcaica illa tria — conjunctum Ven. k qua 
intelligimus] quia intellegimus A. l principale sit metrum an de- 
rivatum] principale sit an derivativum A. derivativum B. N ab- 

sumpta Ven. m a principali] ex principali A.B. Mox ut est Ven. 

mm alia^ septem, trochaica, anapsestica] septem he trochica (hce tro- 
chaica B.) anapestica, antispaslica A.B. n derivantur. Alia] de- 

rivantur et autapedum quantitate quedam nominantur, ut est epos exa- 
metrum. alia a pedum A.B. nn et aut a p. p. s. ut Ven. ° ana- 
paBstica et trochaica] ut anapestica trochaica iambica A.B. 



cap. 21. De modis metrorum. 47 5 

Palia syzygise quantitate, ut est trimetrum, tetrame- 
trum ; alia a numero syllabarum, ut est iSapphicum 
hendecasyllabum et heccedecasyllabum ; alia ab in- 
ventoribus, ut est Sapphicon, Alcaicon ; r alia ab iis, 
qui frequentes in illis fuerunt, ut sunt Aristophania, 
s Arcbebulia, Asclepiadia., Glyconica, quse quidem *in 
infinitum possunt "variari, beneficio rhythmorum, 
v quorum velut fuit compositio. 



Cap. XXI. De modis metrorum. 

Modi vv metrici sunt sex. Catasticos, definitivus vel 
principalis, w systematicos, compositus, asynarthros, 
incompositus, syncechymenos, confusus, synezeugme- 
nos, conjunctus, paragogon, derivativum. 

Definitivus vel principalis est legitimorum metro- 2 
rum ordo. 

Compositus constat ex legitimo x versu, ut ejusdem 3 
legitimi medietate, v et iisdem pedibus. 

z Incompositus est peregrinis pedibus versus a ordi-4 
natus, cum fuerit alius versus medius secutus trimeter 
heroicus. 



P Alia a syzygiae quantitate, ut est trimetrum, pentametrum. Alia 
a numero] Alia sinzygie quantitate, ut est trimetrum, tetrametrum 
alia a numero A.B. q hendecasyllabum] Sapphicum hendecasylla- 

bum et heccedecasyllabum A.B. r Alia ab his, qui in his fre- 

quentes] alia ab iis qui frequentes in illis A. frequenter in illis B. 
s Archilochia] Arcebulia A.B. Ven. Tum Phaleria Ven. l in in- 

finituni] in om. A.B. u vitiari Ven. v quoque Ven. vv me- 

trorum] metricis A. metrici B. w schematicos, compositus, asy- 

narches, incompositus, syncechmenos, confusus, zeugnymenos, con- 
junctus, paragogon] sirthematicos, compositus, asynarthros incompo- 
sitos, sincechymenos confusus, sinezeumenos conjunctus peragogon A. 
syrtematicos, compositus, asinarhtos, incompositus, syncechimenos, con- 
fusus sinezeumenos conjunctus B. * versu et\ versus aut B. ut 

ejusdem legitimi mediate ejusdem Ven. y et eisdem] iisdem A. 

isdem B. z incompositus] incompositum A. a ordinatus] or- 

natus A.B. 

3 P 2 



476 Diomedis lib. iii. 

5 b Confusus est ex peregrinis pedibus c versus ordi- 
natus. 

6 Conjunctus est, quando ex duobus metris versus or- 
dinatur, ut heroicus et iambicus. 

Cap. XXII. De carminum specie. 

Species carminum sunt quattuor, aKaTokY\KTa, d Kara- 
Xyjktiko., v7repKaTa\v}KTa, Ppa^vKaTaXvjKTa. 

Acatalecta, est integer versus singulorum metrorum. 

e Catalectica, est versus minus habens metricae con- 
stitutionis. 

Hypercatalecta, est super f principium versus ^syl- 
labarum plus habens. 

Brachycatalecta pedem h minus habet, quam poscit 
pedum dispositio. 

CAP. XXIII. DE ftUALITATE CARMINUM. 

Qualitates carminum sunt sex : ' l< UpaiKYj, kco^ikyj, Tpa- 

yiKV], fXeXlKYj, k (TaTVpiKYj, ^i$Vpa[Ji(3lKYj. 

Cap. XXIV. De ^pedum regione. 

Regiones pedum sunt quinque, 6e<Ti$, apaig, (3acng, crv- 
fyyia, hiroWa. m Hse sic ordinantur. Thesis in disylla- 
bis constat : Arsis in trisyllabis : Basis, syzygia, dipo- 
dia in "tetrasyllabis constat ; sed basis in epitritis et 
paeonibus fit, syzygia °contrariis, sed dipodia paribus. 
a Hsec interim quantum ad simplicem cognitionem 



b confusus] confusus est A.B. c versus] versus ornatus A.B. et 

ornatur mox B. d catalectica, ypercatalectica, bracitata lecta A. 

e catalecta] catalectica A.B. f prsecipuum] principium versus A. Ven. 
S syllabam] syllabarum A.B. h minus habet] plus habet A. Ven. 

i horoica, comica, tragica, melica, satyrica, dithyrambicam B. k o-a- 
rvpiKVj %opta/A/3i/c^] satirica dithirambica A. * Rationes pedum] De 

pedum regione. Regiones pedum A. Ven. m Hse sic] heec si A. 

n tetrasyllabis] tetrasyllabis constat A.B. trisyliabis constat Ven. 
in contrariis — in paribus] in bis om. A.B. Ven. 



cap. 25. De elego pentametro. 477 

Pspectat, prudentiae tuee sensibus explanasse sufficiat. 
Cetera vero metra, quse sunt tortuosis obscuritatibus 
^implicata, ac multarum rerum diversitate perplexa, 
opportunis temporibus ac certis rationibus edocebo. 
Quae quidem omnia si quis profundis sensibus intima- 
rit, ac sincera mentis r intentione perspexerit, et com- 
petenti studio s diligentiaque servaverit, non tantum 
ipse in *pangenda versificatione pollebit, verum etiam 
v de aliorum carminibus, quotiens libitum fuerit, justis 
rationibus w et irreprehensibili sententia judicabit, x quee 
metra quibus pedibus regantur. 

Cap. XXV. De elego pentametro. 
Elegum metrum binis versibus constat, hexametro 
yheroico, subjuncto quinario. Prior pedes z heroici re- 
cipit, posterior pentameter, id est quinarius, scandi- 
tur zz duabus semiquinariis, ita ut posterius comma 
duos dactylos habeat et semipedem, quod genus scan- 
sionis est usitatius. Alii vero sic scandunt : feritur 2 
quinquies, in primis duabus gressionibus admittit dac- 
tylum et spondeum, tam invicem inter se compositos, 
a quam sese iterantes, prout ratio postulaverit ; ter- 
tiam regionem sine dubio perpetuo spondeus debet 
habere. b Et si memorati pedis brevem priorem syl- 



P spectat, prudentiae tuse satis explanasse sufficiat] expectat pru- 
dentice tuce sensibus explanasse A.B. Seqq. leguntur supra c. i. 
<l implicita ac multarum] implicata ac multarum rerum B. r in- 

tentione] intentionis B. s diligenterq; servaverit] diligentice quce 

servavit A. dilientie que servarit B. * peragenda] pangenda A.B. 

v et aliorum] de aliorum A.B. w et] de Ven. x quibus] quce 

metra quibus A.B. y heroico subjuncto] heroo et subjuncto B. 

z heroici recipit, posterior pentametri. is est quinarius. Scanditur, 
ut duse semiquinarise, ita ut posterius] heroi recepit posterior penta- 
meter id est quinarius. scanditur dua semiquinariis, id ut posterior A. 
id est quinarius. scanditur diabus semiquinariis, idest ut p. B. zz ut 
duae — ita ut] duce — id est ut Ven. a quam se irritantes] quam 

sese iterantes A.B. *> si memorati] et si memorati A.B. 



478 Diomedis lib. tii. 

labam pro longa positam c inveneris, quod raro fit, 
ne te moveat : potest d enim hsec esse communis, 
dd qua pars orationis finitur. Duobus anapsestis ter- 
minatur. 

3 JDe eodem aliter. 

e Pentametrum elegum constat ex duabus semiqui- 
nariis, f id est, ut posterior tome duos dactylos habeat, 
et semipedem. Quidam vero sic scandunt : tertium 
pedem spondeum faciunt, ut &duo anapaesti sequantur, 
propter quod oportet semipedem prioris h tomes lon- 

4 gum esse. Alii vero, quia duo commata esse dixe- 
runt, voluerunt brevem esse et prioris tomes semipe- 
dem, quia novissima semper indifferens est, *atque hoc 
utuntur exemplo, k id est ut semipes partem orationis 
videatur implere. Nam talis pentameter ^vitiosus erit : 

[Hcbc nostrcE quoque sententia mentis erat.~\ 
Sed et hoc accipiendum est, quod geminum comma, 
id est elegus, hexametro subjungitur, sed, ut Archilo- 
chus invenit, et dactylica m tome. 



c inveniesj quse ratio sit, ne moveat. Potest enim esse ratio ali- 
qua qua pars] inveneris, quod rarofit, ne te moveat. Post te (Potest) A. 
enim hec esse communis qua pars A.B. d enim esse] enim hcec 

esse A. Tum rationis: quare pars Ven. dd qua] Santenius ad 

Terent. Maur. p. 291. F. quia. Tum finitis Putschius. e Pen- 

tametrum elegum] Pentemetrum elegeum B. f ita ut post- 

erius comma] id ut posterior A. id est ut posterior B. Ven. 
S anapaesti] duo anapcesti A.B. Tum consequentur B. h comma- 

tis] tomes A.B. et sic mox. comce Ven. hic et infra. * atque hoc 

utuntur] est ad quce hoc utuntur A. est atque hoc utuntur B. k illo, 
quod subiit iEsone natus opus ita ut semper partem orationis] id ut 
(est B.) semipes partem orationis A.B. id est ut semper partem ora- 
tionis videatur implere Ven. l vitiosus erit, Hsec nostrae quoque 

sententia mentis erat. Sed et hoc accipiendum est, geminum in 
epodis hexametro subjungitur] viciosus erit. sed et hoc accipiendum 
est quod genuinum comma id est elegus exametro subjungitur A. vicio- 
sus — accipiendum est elegis exametro subjungitur B. Hcec nostrce — 
erat om. Ven. qui mox elogiis pro epodis. m Koy.vj] tome A. 



cap. 26. De iambico. 479 

Cap. XXVI. De iambico. 
Versus ternarius iambicus, quo tragcedise et comce- 
diae scribuntur, ipsi "jugiter iambo et sine auxilio 
°pedis alterius constat, a quo nominatur ; sed varieta- 
tis caussa Precipit dactylum, spondeum, anapaestum, 
tribrachyn. Fiunt itaque numero quinque, qui conve- 2 
nienter, prout ratio postulaverit, a inter se variantur : sed 
in sinistris pedibus ipsum r debet recipere iambum, 
aut tribrachyn, aut pyrrhichium ; quarta tamen re- 
gione, ipsum perpetuo dominum : in dextris quem- 
libet, ut s fors obtulerit, de supra memoratis. In co-3 
mcediis vero latius funditur, *et licet currat sicut in 
tragcediis senarius iambus, v tamen recipit pedes spon- 
deum et dactylum, anapsestum, proceleusmaticum, tri- 
brachyn, pyrrhichium, et. ipsum w dominum iambum, 
x sed in dextris pedibus. In comcedia quemcunque ex 
his v in sinistris, z tribrachyn, pyrrhichium, et seipsum ; 
aliquando in secundo et a sexto loco, et anaprestum et 
proceleusmaticum. Quarto vero, aut ipse aut proce- 
leusmaticus b esse debet, magis in quantum potest, 
c ipse catalexin facit in bacchio. Feritur quoque se- 4 
narius iambicus combinatis pedibus d ter, et singulis 
combinationibus praeponitur e quilibet pes de supra 
memoratis f quinque pedibus. Item subjungitur unus 



n jungitur] jugiter A.B. ° alterius pedis] pedis alterius A.B. 

P recipit] recepit A. Q in se] inter se B. r debent rapere] de- 

bet recipere A.B. s fors] fores A. * licet currat sicut] et 

lecit currit sicuti in A. et licet currit sicuti in B. Mox senariis iam- 
bus Ven. v Recipit enim pedes] tamen recepit (recipit B.) pedes 

spondium dactilicum (dactylum B.) A.B. enim om. Ven. w in se- 

cundo dominum] in secundo om. A. x et in dextris] sed in dex- 

teris A. sed in dextris Ven. Mox qucecunque Ven. Y sinistris] in 

sinistris A.B. z tribrachyn, pyrrhichium] tribrachis et pyrricium 

A.B. a in sexto loco] sexto loco et anapestum et proceleumati- 

cum A.B. b debet esse] esse debet A.B. Ven. c ipse] ipsa A. 

Q et singulis] ter et singulis A. e qui libet] qui licet B. f quin- 

que] quinque pedibus A.B. 



480 Diomedis lib. iii. 

sine dubio & ex tribus his, id est h tribrachys vel ana- 
paestus,vel ipse dominus. Nonnunquam etiam pyrrhi- 
chium admittit, quia novissima metri syllaba Mndiffe- 

5 renter ponitur. Ex hoc utique derivatur 3 choliambus, 
in flne claudicans, quoniam expulso pyrrhichio versa 
vice spondeus k interpositus, utpote contrarius adver- 
sarii crura frangit. Saepius autem tertise l combinatio- 
nis secundo pede invenitur communis syllaba, quae 
excipitur a duabus consonantibus, quarum prior sit 

6 muta, sequens liquida. Sane huic metro ternario si 
accesserit quarta dipodia, fit versus m quadratus, qui 
per combinationem quater feritur, eosdem recipiens 
pedes quos n iambus ternarius, aeque tragcediee comce- 
diseque conveniens ; °et habet vero in se catalecticum 
et acatalectum. In hoc metro tam inseritur in fine 
pariambus, quam excluditur Pchoriambus. 

Cap. XXVII. De trochaico. 
Trochaicum metrum recipit pedes quinque, dacty- 
lum, spondeum, anapsestum, tribrachyn, trochaeum, a 
quo nominatur. ^ln triplicem autem feritur dipodiam, 
et unicuique sine dubio pedes tam praeponuntur r hi, 
trochaeus, dactylus, tribrachys ; quam s subjungitur 
quilibet de supra memoratis quinque pedibus. l Cata- 
lexin facit aut in amphimacro, aut in epitrito quarto. 

S tribus] tribus his A. h tribrachys] ^x tribracchis A. J in- 

differenter] indifferentia B: j (tko^ccv in fine claudicans] choliam- 

bus infine chlodicans A. choriambus B. Ven. pro o-ko^uv. k inter- 

ponitur] interpositos A.B. l combinationis] declinationis Ven. 

qui mox trinacrio pro ternario. m quadratus choriambicus qui 

quater] quadratus qui per cumbinationem quater A.B. quadratus qui 
choriambitionem quater Ven. n iambicus] iambus A.B. iambus 

trinarius Ven. o et habet vero in se catalecticum et acatalecticum 

in hoc metro tam inseritur A.B. P periambus] choriambus A.B. 

Q triplici — dipodia] in triplicem — dipodion A.B. triplicem autemfer- 
tur tripodiam Ven. r trochseus] hic trocheus A. hi trochceus B. 

qui supra pedi. s subjunguntur] subjungitur A.B. subjungantur 

Ven. * catalecticon] catalexon A.B. 



cap. 28. De anapeestico. 481 

Hoc autem metrum ab v iambico distat, quod in illo 2 
combinatis w pedibus, id est singulis combinationibus, 
praeponitur quilibet pes de supra memoratis quinque 
pedibus, et subjungitur unus de tribus qui ex brevi 
constant : in trochaico vero versa vice primae combi- 
nationi prseponitur unus de tribus, et item subjungitur 
quilibet de quinque pedibus. 

Cap. XXVIII. De anap^stico. 

Anapaesticum metrum est, quod aut x solo ipso ana- 
paesto constat, v aut adjunctis cum eo, prout fors tule- 
rit, spondeo, z tribracho, dactylo. Sed dactylum nun- 
quam a recipit, nisi in dextris pedibus, vel quemque 
ex illis aliis. In sinistris vero quemlibet ex tribus, 
prout res exegerit, extra dactylum, spondeum, tribra- 
chum, anapaestum. Hoc metrum catalexin facit, b aut 
ionico aitb fxei^ovog, aut ano IXao-aovoq, aut in molosso, 
aut in paeone quarto, aut in choriambo. Scire debe- 
mus tum demum in ultimo c trisyllabum hoc metrum 
admittere, cum in penultimo loco d spondeum habet. 

e Alii de eodem sic: anapaesticum metrum recipit 2 
pedes quattuor, dactylum, spondeum, proceleusmati- 



v iambico] iambo A.B. w pedibus subjungitur unus de tribus, 

qui ex brevi constant, in hoc autem subjungitur quilibet de quinque 
pedibus] pedibus id est singulis combinationibus praeponitur quilibet 
pes de supra memoratis quinque pedibus et subjungitur unus de tribus 
qui ex brevi constant hi (in B.) trochaico vero versa vice trince combi- 
nationi pponitur (componitur B.) unus de tribus et item subjungitur 
quilibet cle quinque pedibus A.B. x ipso solo] soli ipso A.B. y ad- 
junctis] aut adjunctis A.B. z tribrachy] tribrachio A. a recipit 
in dextris] recepit nisi in dexteris (dextris B.) A.B. nisi item Ven. 
*> aut in ionico ciiro ^iaovo^, aut ait eXdrrovog, aut in molosso, aut 
hippio quarto aut] aut ionico apo mizonos aut apo elassonos aut in mo- 
losso aut in poenae (pceone B.) quarto aut in A.B. c trisyllabum] 

trisyllabus A. trisyllabo Ven. d spondeum vel proceleusmaticum 

habuerit] spondeum habet A.B. vel . . habuerit om. Ven. e me- 

trum] Alii de eodem sic anapcesticum metrum recepit (recipit B.) pedes 
A.B. Mox a nomine meruit Ven. 

3 Gl 



482 Diomedis lib. iii. 

cum, anapaestum, a quo nomen meruit. Horum com- 
positio frequens w est anapsesto per quem plurimum 
constat, sed dactylum in x dextris tantum pedibus 
habet, vel quemlibet ex aliis : in sinistris vero extra 
dactylum quemlibet ex tribus, prout res exegerit, id 
est spondeum, nribrachyn, ipsum dominum. A di- 
metro autem in tetrametrum ampliatur . . autem tam 
dactylus perpetuo dexter, et aliquando subjungitur 
unus quilibet ex tribus. Hujus clausula spondeo et 
dactylo terminatur. 

Cap. XXIX. De antispasto. 
Antispasticum metrum componitur antispasto, ad- 
mittit autem z et iambicam basin per sympathiam. 
Et prima quidem regio primse gressionis antispasticae 
a magnitudinis omni genere a poetis movetur, longa- 
tur autem a dimetro usque b ad pentametrum. Per- 
fectissimum autem est c eKKatieKavvXXafiov Sapphicum, 
et hoc quidem acatalectum est, et habet d novissimam 
basin iambicam. Tetrametrum autem catalecticum 



w est cura] cum om. A.B.Ven. x in dextris tantum pedibus habet. 
Idem quemlibet ex tribus prout exegerit] in dextris tantum habet vel 
quemlibet ex tribus prout res egerit A. et-in marg. ex aliis in sinistris 
vero extra dactylum quemlibet. — in dextris pedibus tantum habet vel 
quemlibet ex aliis. in sinistris vero extra dactilum quemlibet ex tribus 
prout res exegerit. Id est spondeum B. y tribrachyn, tamen 

dactylus perpetuo dexter, et aliquando subjungitur unus quilibet] 
tribrachyn ipsum dominum a dimetro (dimetrum B.) autem in tetra- 
metrum ampliatur autem tam dactylus perpetuo dexter et tres aliquam 
(alii quam B.) subjungitur unus quilibet A.B. z iambicam basin] 

et iambicam basin per sinpathiam A.B. iambicum bassim psi pathiam 
Ven. a magnitudinis] tiiagnitudines B. b ad pentametrum] ad 

om. A.B. Ven. c hendecasyllabam sapphicum] haeccedecsyllabon saf- 
ficum A.B. Mox si quidem Ven. d novissimam syllabam iambi- 

cam. Tetrametrum autem catalecticum perfectissimum est, quod 
appellatur iambicum] novissimam basin iambicam. Tetrametri autem 
catalectici perfectissimum est quod appeliatur priepium quod plyidam 
(plyida A.) admittit A.B. n. s. i. Tetrametri autem catalectici per- 
fectissimi est quod appellatur pampium ploida admittit Ven. 



cap. 30-32. De choriambico — Ionico minore. 483 

perfectissimum est, quod appeliatur Priapeum, quod 
plyida (?) admittit. 

Cap. XXX. De choriambico. 

Choriambicum metrum constat choriambo pede 
quadrato, a quo nomen e sumsit, a dimetro autem in 
tetrametrum longatur. Feritur per f dipodiam quater, 
in qua antecedit trochaeus, sequitur iambus, sed inter- 
dum ff priore trochaei syllaba in duas breves resoluta 
tribrachyn admittit, mediae duae quoque sdipodiae 
iambicae optime ponuntur quartae clausula?, id est 
h ut ultimus pes, aut bacchio, aut Hribracho termine- 
tur, vel potius iambica dipodia collocatur, in qua an- 
tecedit anapaestus. 

Cap. XXXI. De ionico majore. 

k Ionicus major constat homonymo pede, admittit 
autem l Kara avpTradeiav basin trochaicam, et hujus me- 
tri primae gressionis prima regio multiformiter varia- 
tur, et brachycatalecton m desiderat, a dimetro in tetra- 
metrum longatur. 

Cap. XXXII. De ionico minore. 

n Ionicus quoque minor constat ex homonyma di- 
podia, in qua antecedit pyrrhichius, sequitur spondeus, 
vel anapaestus,et pyrrhichius. °Nonnunquam etiam Kara 
(Tvvaipeaiv brevium syllabarum molossus interponitur, et 



e habet] sumsit A.B. nomine omisso habet Ven. f dipodiam in 

qua] dipondiam quater in qua A.B. ff prior Ven. S iambica?] 

dipodice iambicoe A.B. h ut ultimus] ut om. B. J tribrachy 

terminetur] tribracho terminatur A.B. k Ionicum a majore] 

Ionica major A.B. Ionicus major Ven. l catalexim] cata synpa- 

thian do a sen (an bas en B.) tro che cen et A.B. catalexim pathddo 
aseri cro chen ut Ven. et mox om. prima. m desyderat] deserat B. 
Tum longetur Ven. n Ionicum quoque aminore] Ionicus quoque 

minor A.B. Ven. ° nonnunquam et] nonnunquam etiam A.B. 

3 a 2 



484 Diomedis lib. iii. 

in dimetris quidem, cum prior basis pentasemos fue- 
rit, id est temporum quinque, erit sine dubio secunda 
heptasemos, id est temporum septem. A dimetro in 
trimetrum ampliatur. 

Cap. XXXIII. De p^eonico. 

Pseonicum metrum, quod plerique rhythmicum esse 
dixerunt, constat priore pseone, admittit vero Pet quar- 
tum, et creticum, et bacchium a brevi qui est, ad metri 
finem. Hoc ev napaPdaei Aristophanes composuisse 
creditur. Elegantissimum est igitur, cum per singulos 
pedes pars orationis ^impleatur. 

Cap. XXXIV. 1- De versuum generibus. 

"Versuum genera prsecipua sunt quinque. Aut 
enim dimetri sunt, aut trimetri, aut tetrametri, aut 
pentametri, aut hexametri, sed singulorum plurimse 
sunt species. 

2 De dimetro. 

Dimeter ex inferiore parte hexametri, qui habet 
dactylum et spondeum vel trochseum. Hujus exem- 
plum est in s Horatio tale, 

Terruit urbem ; 
quale est et illud, 

Primus ab oris. 

3 De trimetro. 

Trimeter herous ex inferiore parte hexametri. Hu- 
jus exemplum *est tale, 

P et quartum creticum et bacchium Elegantissimum] et quartum 
et creticum et bacchium a brevi qui est ad metri hocen parabasear est 
fanes conposuisse creditur. Elegantissimum A. et fere B. bachium a 
brevi qui est a dimetri Jinem composuisse redditur Ven. q imple- 

tur] impleatur A.B. r De versuum] Diversum A. rr Versibus 

Ven. s Horatio terruit urbem quale] Horatio tale, terruit urbem 

quale illucl est A.B. * Praemia magna petuntur] est talejam vaca (vaga 



cap. 34. De versuum generibus. 485 

Jam vaga tollere Phoebus 
Lumina destinat ortu. 



De tetrametro. 4 

Tetrameter u herous ex inferiore parte hexametri, 
v cujus exemplum est tale, 

Fulmina nubibus obvia torques. 

De pentametro heroo. 5 

Pentameter herous ex inferiore parte w hexametri. 
Hujus exemplum est, 

x Sparsaque luminibus polus indicat astra. 
Heec incisa dicuntur, id est commata, xx et quaedam ex 
inferiori parte hexametri detracta possunt videri, v de 
superiore ejusdem parte desecta. 

De penta?netro elegiaco. 6 

Pentameter elegiacus, cujus exemplum est, 
Candida ceruleo nata Venus pelago. 
Hic constat ex duobus principiis hexametri, z recipit 
in imo duo anapaestos, vel certe novissimum tribra- 
chyn, prsedicta ratione ultimarum syllabarum. 

De iambico comico. 7 

Iambicus qui a verus est constat ex omnibus iambis, 
ut, 

Anus virente secta h pinus in Grago. 



B.) tollere phcebus lumina destinat ortu A.B. Usque ad Fulmina om. 
Ven. u heroicus] herous A. et sic ubique. v hujus exemplum est] 
cujus exemplum est tale B. w hexametri om. Ven. x sparsa 

aqua luminibus populus (polus-A.) indicat astra A.B. xx qusedam] 
et qucedam A.B. Ven. y et de superiore ejus] de superiore ejusdem 
A.B. et om. Ven. z recipit imis duos anapasstos vel certe novis- 

simoj recepit in imo duo anapestus (anapestos B.) vel certe rvovissi- 
mum A.B. recipit initio — novissimum Ven. a versus est comicus] 

verus est B. comicus item om. A. b pi, nus ex agro hic recipit] pin 
sin grago. hic recepit A. pin sin grago B. pinus in agro Ven. 



486 Diomedis lib. iii. 

Hic recipit spondeos vel alios sui generis pedes, id est 
totidem temporum, etsi non totidem syllabarum, c re- 
cipit, inquam, spondeos, sed primo et tertio et quinto 
loco; ultimo autem d aliquando pariambum. 

8 De iambico tragico. 

Iambicus tragicus hic, ut gravior juxta materise pon- 
dus esset, semper dd quinto loco spondeum recipit; 
aliter enim esse non potest tragicus. e Cetera, ratio 
superioris iambici in hoc observanda est. 

9 De iambico scazonte. 

Iambicus ^vKa&v, qui Hipponacteus ab auctore dici- 
tur, fere similis superioribus, nisi f quod in imo habet 
spondeum. Hujus exemplum est, 

sLigare guttur pendulo h cavum vinclo. 

Eo De iambico Archilochio. 

Iambicus ^cojobus Archilochius hic de vero iambico 
syllaba extrema k detracta factus est, cujus exemplum 
in Horatio tale, 

Trahuntque siccas machince carinas. 
Si esset carinulas, esset iambicus ^verus. 

ii De trochaico. 

Trochaicus m idem senarius et quadratus, hic n si 

c recipit] recepit A. d periambum] aliquando pariambum A.B. 

Seq. sect. om. Ven. dd q Ua rto] quinto A.B. Tum recepit A. 

e Caetera] Cetera venuste dixit simul et vetuste pro " quantum ad 
cetera attinet." Sciopp. Susp. Lect. p. 286. ee aKaC,uv qui Hip- 

ponacticus] scazon id est (idem B.) hipponacteus A.B. i. Hipponactius 
Ven. f quod imo] quod in imo A.B. S ligate] ligare A.B. Ven. 
h canum] cavum A. tai Ven. l colobus hic de metro] colobus ar- 

chilochius hic de vero A.B. k attrita factus est cujus] detracta factus 
est et est ejus A.B. ! versus perfectus] perfectus om. A. Ven. verus B. 
m senarius] idem senarius A.B. i senarius Ven. n si colobus est, 

septem] si versus est omnes septem A. severus est omnes septem B. ver- 
sus Ven. pro colobus. 



cap. 34. De versuum generibus. 487 

verus est omnes septem trochseos habet, et semipe- 
dem, id est unam syllabam, cujus exemplum tale est, 

Immerens anus virente secta pinus in Grago. 
Hic fit cum ad iambici veri principium additur pes 
trisyllabus amphimacrus. Recipit pedes sui generis, 
qua ratione de iambico diximus. Fit trochaicus Hip- 
ponactius, quoniam iambico Pcognatus est. Hujus 
exemplum est, 

^ Festi dies arruzna luce prcepotens salve. 
Hoc sic est, ut si facias tale, 

r Socrates ligare guttnr pendulo cavum vinclo. 
Quos autem pedes s recipit ex superioribus liquet. Fiet 
trochaico colobo si dicam, 

Socrates trahuntque siccas machincB carinas. 
Et hic recipit trochseos et ceteros sui generis pedes, et 
in ss imo spondeum vel trochaeum. 

De Asclepiadeo. 
Asclepiadeum ab auctore dictum, ^cujus exemplum 
est, 

Mcecenas atavis edite regibus. 
Hic u potest, unde ortus est, ad pentametrum elegia- 
cum redigi, addita una syllaba, sic, 

Mcecenas atavis edite v remigibus. 
Quod tale est, quale w illud supra, 

Jam satis terris virente secta pinus in agro] immerens anus vi- 
rente secta pinus binus in grago A.B. qui pergunt hicfit cum acl iam- 
bici veri principium additur pes trisyllabus amphimacrus hic recipit 
(recepitk.) pedes sui generis quam rem de iambico diximus A.B. Jam 
satis terris om. Ven. qui post agro addit hicfit recipit etc. P cogna- 
tus] cognatus est A.B. q Feste] festi A.B. festce Ven. tum ameni a B. 
r ligate] Socrates ligare A.B. Ven. s recipit] recepit (recipit B.) ex 
superioribus liquetfiet A.B. Tum de trochaico colobo si dicam Socrates 
trahuntque siccas machince carinas et hic recipit (recepit A.) trocheos 
sed ceteros sui generis pedes et in imo spondeum vel trocheum A.B. li- 
quefiet — sic dicam Sc. ss ultima] una Ven. t e jus] cujus A.B. 

u ponit Ven. qui mox penthemimen pro pentametrum. v regibus 

Ven. w iHud] illud supra A.B. est illud Ven. 



488 Diomedis lib. iii. 

Candida cceruleo w nata Vcnus pelago. 
Potest Asclepiadeus ab hexametro nasci, detracto in 
mediis partibus disyllabo verbo et x ultimo, ut si 
dicas, 

Nimborum in patriam locafcetafurentibus yaustris. 
Nimborum in patriamfoztafurentibus. 

Aut illud : 

z Avolsumque humeris caput et sine nomine ^corpus. 
Avolsumque humeris et sine nomine. 

Rursus illi Asclepiadeo adde disyllabum verbum in 
medio b et in imo, et facies hexametrum, 

Mcscenas atavis ades edite regibus olim. 

13 De hendecasyllabo Sapphico. 

Hendecasyllabum c Sapphicum Sappho poetria in> 
venit. Exemplum hujus tale est, 

Jam satis terris nivis atque dira?. 
superior pars ex trochaico est. Nam si hsec verba 

Jam satis terris 
suppleas, facies integrum trochaicum, sic, 

Jam satis terris virente secta pinus d in Grago. 
Inferior autem, verba hsec 

e Nivis atque dirce 
de principio iambici sunt. Denique additis quse de- 
sunt, f iambicus poterit impleri, sic, 

Nivis atque dirce secta pinus &in Grago. 
Hsec metra, quse ex commatibus constant, unde partes 
habent, inde et pedes sumunt. 

w vecta] nata A. x ultimo] ultimis A.B. ultimus Ven. Mox 

Nimborum — -furentibus et Avulsum — nomine om. Ven. Y austris. aut 
illud B. z avulsum] avolsum A. a corpus] corpus. rursus illi 

A.B. b et ultimo et. facies hexametrum. Mecsenas atavis, semel 

edite regibus edite] et in imo facies exametrum sic Mecenas atabis 
ades edite A. et fere B. et ultimo om. Ven. c Sapphicum quod S.] 
Sapphicum Sappho A.B. d a g»"o] g ra g° A. graco B. e nivis 

atque dirae] nivis grago adque dirce A.B. f iambicus] iambicis A. 

iambici Ven. E pinus ex agro] pinus in grago A.B. pinus in agro Ven. 



cap. 34. De versuUtm generibus. 489 

De choriambico. 14 

Choriambicus est, qui constat h choriambo pede, qui 
est ex longa et duabus brevibus et longa. Hujus ex- 
emplum est, 

Ergo ades huc ambrosia de Veneris palude. 
Est in Horatio tale, 

l Hoc deos vere Sybarin quid properas amando. 
Recipit hic in imo k vel palimbacchium pedem, qui est 
ex brevi et duabus longis, vel amphibrachyn, qui est ex 
brevi et longa et brevi. 

De Archilochio. 15 

Archilochium de proximo superiore prsecisum ^est 
hujusmodi, 

Lydia dic per omnes. 
Hoc m tale est, quale si facias, 

Cur properes amando. 
Quod magis apparebit unde n sit sectum si sic jungas, 

Hoc deos vere Sybarin Lydia dic per omnes. 
Sic enim integer est choriambicus. 

De hendecasyllabo Phalcecio. 16 

°Hendecasyllabum Phala^cium a Phalseco inventum 
tale estj 

Vidi credite per lacus Lucrinos. 



n choriambo pede, qui ex] choriambico pede, qui est ex B. » tale 
Te deos oro sybarin cur properes] tale. hoc deos vere sybarin quid 
properas A.B. Tum perdere addit Vers. k bacchium pedem^ qui 

est ex brevi et longis duabus] vel palimbacchium pedem qui est ex 
brevi et duabus longis vel amfhi brachin qui est ex brevi et longa et brevi 
A.B. vel palimbacchium p. qui ex b. et longa et brevi Ven. l Hu- 
jus exemplum est] est hujusmodi A.B. m est tale] tale est A.B. 

n si sectum sic jungas Te deos oro — choriambicus] unde sit sectum 
si sic jungas. hoc deos vere choriambus A.B. ut sic sectum si sic — cho- 
riambus Ven. ° hendecasyllabum phalecium, a Phaleco inventum 
est tale] endecasyllabum falecium afaleco inventum tale est A.B. pha- 
leuticum — phaleutico Ven. 

3 R 



490 Diomedis lib. iii. 

Hujus pars prior de hexametro est, quam Psupplebi- 
mus sic, 

Vidi credite per liquhlos Nereidajluctus. 
Posterior autem pars de principio iambici est, quam 
si ^suppleamus, integrum iambicum faciemus sic, 

Lacus Lucrinos inter x alta navium. 
17 Anacreontius in Horatio talis est, 

Sic te cliva potens Cypri. 
Praecisus hic est de proximo superiore hendecasyllabo, 
et tale est, quale illud, 

Vidi credite per lacus. 
Rursus s hendecasyllabus ex isto superiore ss fieri pot- 
est, 

Sic te diva potens Cypri Lucrinos. 

Ergo apparet Urisyllabos hendecasyllabo esse tractas, 
ut Anacreontius fieret. 
j8 Archilochium aliud in Horatio tale est, 

Solvitur acris hyems grata vice veris et Favoni. 
u Hoc ut fieret, indita est hexametro syllaba ante duas 
ultimas. Denique si eam detrahas, facies hexame- 
trum, sic, 

Solvitur acris hyems grata vice veris et v anni. 
19 Alcaicum ab Alcseo w inventumin Horatio tale est, 
Vides ut alta stet nive candidum. 
x Hoc ex duobus ycommatibus constat. Nam supe- 
rius illud, 



P supplebimus] supplevimus A. Mox credite vidi — nereidas Ven. 
Tum pes a pro pars de. Q supplemus, integrum] suppleamus integram 
A. suppleamus B. Ven. r lata] alta A.B. s hendeacasyllabus 

Ven. et mox ista. ss Jieri om. A.B. * trisvllabum ab hende- 

casyllabo esse detractum] trisyllabos endecasyllabo esse tractas ut A.B. 
trisyllabum hendecasyllabum esse tractum et Ven. u Hoc etiam ut 
fleret archilochium, indita est hexametro syllaba. Nam duas deni- 
que si inde detraham faciam] hoc ut fieret indita est exametro syllaba 
ante duas ultimas. denique si eam detrahas facies ex A.B. Hoc est ut 
fieret indita est — an — eam detrahd facies Ven. v anni] favoni A.B. 
Ven. w inventore] inventum A.B. x hoc est ex] est om. A. 

y commatibus] commatibus constat A.B. 



cap. 34. De versuum. generibus. 49] 

Vides ut alta 
tale est, quale illud in iambico, 

Ibis Liburnis. 
Inferius illud, 

Stet nive candidum, 
tale est, quale illud in Asclepiadeo, 
Edite regibus. 
Alcaicum x aliud in Horatio tale est, 20 

Pones iairibis sivejiamma. 
^Hic si addas verbum torrida, erit plenus iambicus 
sic, 

Pones iambis sive jiamma torrida. 
Ergo apparet hoc Alcaicum ab iambico esse praecisum. 
Alcaicum aliud in Horatio tale est, 21 

Usque meis pluviosque ventos. 
z Hic ne fieret hexameter ultra medium duse dictiones 
exsectse sunt, quas si velis reddere, supplebis hexame- 
trum sic, 

Usque meis pluviosque rapaci turbine ventos. 
Archilochium a aliud in Horatio tale est, 22 

Nullam Vare sacra vite prius severis arborem. 
aa Huic tolle b duo verba disyllaba juxta principium, 
c facies Asclepiadeum, sic, 

Nullam d vite prius severis arborem. 
Hoc enim tale est, quale illud, 



x illud] aliud A.B. Ven. 7 Hic si addas verbum, torrida terga, 

apparebit hoc alcaicum ab iambo] addas verba torrida erit plenus 
iambicus sic. pones iambis sive Jiamma torrida. ergo apparet hoc al- 
caicum ab iambico A.B. appareret Ven. z Hic ne fieret hexame- 

ter ultra medium duse dictiones exceptse sunt, quas si velis reddere 
supplebis hexametrura, usque meis pluviosque coercet numine ven- 
tos] ut hic (ne hic B.) fieret exametri ultra medium execte (exaectae 
B.) sunt quas si velis (qua vellis B.) reddere sum plevis exametrum sic 
usque meis pluiosque rapacitur vine (pluviosque rapaci turbine B.) 
ventos A.B. ut hicfieret hexametri ultra medium exceptce Ven. qui mox 
pluviosque rapiatis vitce ventos. a aliud est Ven. aa hinc tolle] 

huic tolle A.B. *> duo verba scilicet] duo A. scilicet om. B. c et 
facies] et om. A.B. d vite prius] pejus vitce Ven. 

3 R 2 



492 Diomedis lib. iii. 

Mcecenas atavis edite regibus. 
Ergo apparet quod Archilochus c interposuerit dime- 
trum ex Archilochio hujusmodi, 

Capiunt d feras et aptant. 
Hoc tale est, quale illud, 

Vice veris et Favoni. 
2 3 e Glyconium ex iambico dimetrum in Horatio tale 
est, 

Non ebur neque aureum. 
Hoc ex inferiore iambici parte prsecisum est. Nam 
si f reddas ei principia, supplebis iambicum sic, 

Ibis sLiburnis, non ebur neque aureum. 
^4 Ionicus h a7r' hkao-o-ovog dicitur, *quia hic pes constat 
ex duabus brevibus et duabus longis. Hujus exem- 
plum in k Horatio est, 

Miserarum est neque amori dare ludum. 

25 Ionicus l a7ro [xei^ovog superiori contrarius. Nam ex 
duabus longis et duabus brevibus constat, cujus ex- 
emplum, 

Pansa optime, divos cole, si vis bonus esse. 
Hic et m Sotadeus vocatur, quia Sotades eo plurimum 
usus est. 

26 Archilochium ex iambici parte priori in Horatio 
n tale est, 

Ut prisca gens mortalium. 
Huic si inferiora restituas, quse Archilochus amputa- 
vit, facies iambicum °plenum sic, 

Ut prisca gens mortalium vitam trahit. 



c amputaverit dimetrum est Archilochio ut est] interposuerit di- 
metrum ex Archilochio hujusmodi est A.B. imposuerit Ven. qui supra 
apparuit et infra modi pro ut. d feras] fords Ven. qui mox aliud 

pro illud. e Glyconium] Gletionium A. Glisionium B. f red- 

dis] reddas A.B. S Liburnum] Liburnis A.B. h apelassonos 

A.B. l quia] qui A. quare Ven. k Horatio est] est om. A.B. 

I 0,1:0 i*.el<jQVQc] apomizonos A.B. m sotadicus] sotadeus A.B. 

II tale] tale est A.B. ° ut prisca gens mortalium] sicut prisca 
mortaliam A.B. Ven. Mox vitari Ven. 



cap. 34. De versuum generibus. 493 



Archilochium aliud in Horatio tale est, *l 

Scribere versicidos amore ^percussum gravi. 
Satis apparet priorem partem hexametri esse, posteri- 
orem ex iambico. Nam illud, 

Scribere versiculos, 
r tale est, quale, 

Arma virumque cano. 
111 ud autem quod est, 

Amore percussum gravi, 
tale est, quale, 

s Ut prisca gens mortalium. 
De hoc supra dictum. 

ss Archilochus ita metra consecuit, ut et iambico de- 28 
traheret syllabam, et faceret versum talem, 

Juppiter salutis arbiter mece. 
*Nam si dicas, 

Jicppiter sdlutis arbiter mece ; 
erit iambicus plenus. 

Anapaesticus, v qui ex pedibus anapsestis constat, talis 29 
est in Sereno, 

Cede testula w trita, sol occurrit tibi per speculum Panope. 
Hic x recipit pedes sui generis, de v qua re supra dixi- 
mus. Anapsestus autem fit, ex duabus brevibus et 
longa. 

Anapaesticum z choricum habemus in a Seneca, 30 

Audax nimium quijreta primus. 



q perculsum] percussum A.B. Ven. r est tale] tale est A. 

s ut] de Ven. ss Archilochus et ita metra confecit ut iambico 

detraheret s. e. f.] Archilochus ita metra consecuit ut et iambico detra- 
heret etfaceret A.B. et fere Ven. * erit iambicus plenus hoc 

modo, O Juppiter etc.] arbiter mece. nam si dicas o Jupiter salutis 
arbiter meee erit iambicus plenus A.B. v anapeestis constat pedi- 

bus] ex pedibus anapcesti constat A.B. anapcesti c. p. Ven. w irrita] 
trita A. celtula trita solem curret B. trita solo : cor iit tibi Sc. x re- 
cipit] recepit A. hoc recipit B. 7 qua re] re om. B. z carmen] 
choricum A.B. coritum Ven. a Horatio] Seneca A.B. 



494 Diomedis lib. iii. 

Admiscetur huic propter gratiam varietatis a dimeter 
heroicus. Nam tale est, 

Quijreta primus, 
quale, 

Terruit ^urbem. 

In cetero recipit hoc metrum spondeos et c alios sui 
generis pedes. 

31 Archilochus etiam de iambico colobo d facit comma 
tale, 

Huc ades Lycee. 

Quod tale est, quale illud, 

Machince carinas. 
Et potest suppleri iambicus e colobus sic, 

Traliuntque siccas, huc ades Lycee. 

32 Dimetrum heroicum ex superiore parte hexametri 
f factum est, ut sunt illa, 

Scribenti mihi prcemonstra dea. 
Hic enim duo pedes sunt de principio hexametri. 

33 sSic et trimetrum ex superiore parte hexametri tale, 

Musce Pierides novem. 
h Sed hoc idem Anacreonteum est, de quo supra dixi- 
mus. Nam simile est illud quod posueramus exem- 
plum, 

Sic te diva potens Cypri. 

3 4 Tetrametrum heroum ex superiore k tale est, 

Optima mente tibifero munera. 
Hic si addas duos pedes, id est, 

Terruit ^urbem, 
hexameter implebitur. 

35 Pentameter quoque heroicus fit ex superiore parte 
hexametri sic, 

a dimetri Ven. b urbem] orbem A. c alios] alio A. * f a _ 

cit]fecit B. Mox tale est Ven. e colobos] colobi A. Ven. 

ffactum est A.B. g trimetrum] Sic et trimetrum A.B. h Sed 

idem] Sed hoc idem B. J mese] novem A. no Ven. Mox exem- 

pla Ven. k sic] tale A.B. tum tibi om. B. l urbem hexame- 

ter] orbem exametri A. urbem om. Ven. 



cap. 34. De versuum generibus. 495 

Fonteis et gelidi m peragro vadajluminis. 
Hic perspicuum est unum pedem deesse, quo minus 
n sit plenus hexameter. 

Heptametrum heroicum fieri solere si dixero, ridi- 36 
culum quibusdam videbitur, °sed ejus exemplum tale, 
Clio cui dedit ingenium docile atque libidine vinctum. 
00 Saturnium in honorem dei Nsevius invenit, ad- 37 
dita una syllaba ad iambicum versum, sic, 
vSum?nas opes qui regum regias refregit. 
Huic si demas ultimam syllabam, erit iambicus, de 
quo saepe memoratum est. 

Angelicum metrum, celeritate nuntiis aptum, PPSte-33 
sichorus invenit. Unam enim ultimam syllabam de- 
traxit hexametro, et fecit tale, 

Optima Calliope miranda poematibus . 
Restitue quamlibet in ultimam syllabam, et implebis 
hexametrum. 

Priapeum, quo Virgilius in prolusionibus suis usus 39 
fuit, tale est, 

Incidi patulum in specum, procumbente Priapo. 
Prius comma ex ^inferiori parte iambici supplebitur sic, 
Ibis Liburnis, incidi patulum in specum. 



m vadafluminis accolo] peragro vada fiuminis A.B. accolo om. Ven. 
n fiat] fit plenus A. sit plenus B. fit Ven. Supra uno pede Ven. et 
mox solet si dixere. ° sed exemplum tale. Clio cui dedit inge- 

nium demente libidine junctum] sed (sed est B.) ejus exemplum tale. 
in elio (inelyo B.) cui dedit ingenium docile atque libidine vinctum 
(junctum B.) A.B. et Ven. pro demente. 00 Venusinus invenit] 

Saturnium in honorem dei Ncevius invenit addita una syllaba ad iam- 
bicum versum. sic, Summas opes qui B. Sat in honorem dei venus 
Ven. P Vid. Atil. Fortunat. supra p. 351. PP Stesichorus i?i- 

venit. unam enim ultimam syllabam detraxit exametro et facit tale 
optime (fecit tale optima A.) Calliope miranda poematibus restitue 
quamlibet (quemiibet A.) in ultimam syllabam et implebis exametrum 
priapeum quo Vergilius in prolusionibus vis (suis A.) usus fuit. tale 
est incidi patulum specum (in specum A.) A.B. quse fere absunt ab 
edd. vett. Terpsichorus invenit unam enim syllabam ultimam hexa- 
metro efficit, id tale est Ven. q inferiori parte] inferiore parte 

iambici A. inferiori parte exametri B. 



496 Diomedis lib. iii. 

Posterius comma ex inferiori parte hexametri supple- 
bitur sic, 

Arma virumque cano, qui procumbente Priapo. 
40 Anapsesticum r dimetrum fit s incisione, cujus hsec 
exempla sunt, 

Agite o pelagi cursores, 
l Cupidam in patriam portate. 

Sunt hic bini u anapsesti, aut pedes qui recipi solent, in 
imo autem bacchius est, qui constat ex duabus longis 
et brevi, v aut molossus, qui constat ex tribus longis. 
Alienum autem pedem metra nisi recipiant, modus 
non facile finitur, vv et magis rhythmus est quam me- 
trum : et Varro dicit inter rhythmum, qui Latine nu- 
merus vocatur, et metrum w hoc interesse, quod inter 
materiam et regulam. 

Dimeter ex x ionico Sotadico solet fieri talis, 

y Venus ex marmore pulchro. 
z Hoc tale est, quale illud, 

Cole si vis bonus esse. 
Nam integri Sotadici dederamus exemplum tale, 

Pansa optime divos cole, si vis bonus esse. 
Proceleusmaticum metrum est quale fecit Serenus, 

^Animula miserula properiter obiit. 

r trimetrum] dimetrum A.B. Ven. s incisione, cujus exempla 

haec] incisionem cujus hcec e. A. t cupidum pateram] cupidam in 

patriam A.B. cupidam in patientiam Ven. u pedes, qui recipi so- 

lent. in uno autem palimbacchius est] anapesti aut qui recipi solent. 
in imo autem aut bacchius A.B. anapeesti — bacchius Ven. v in al- 

tero] aut A.B. Ven. vv ut rhythmus magis quam metrum videa- 

tur] et magis rithmus est quam metron et A.B. ut rhythmus magis 
quam metrum ut Varro dicit i Ven. w id interesse] hoc interesse 

A.B. interesse Ven. x heroico] ionico A.B. y vives] venus 

A.B. unus Ven. z hoc tale. Optime divos cole si vis bonus esse] 
hoc tale est quale illud cole si vis bonus esse. Nam integri Sotadici 
dederamus exemplum tale, pensa (pansa A.) optime duos (divos A.) 
cole si vis bonus esse. Proceleumaticum metrum A.B. a anicula] 

animula A. animalia Ven. Tum miserula A.B. pro tenera. in secula 
Ven. Mox properiter pro propter iter Sc. et Putschius. Et sic Sciop- 
pius Susp. Lect. V. 22. p. 291. 



cap.34. De versuum generihus. 497 

Hoc constat proceleusmatico pede, qui est ex quattuor 
brevibus. b In imo recipit trisyllabum pedem incer- 
tum quem c qui de ultima syllaba id d varie observan- 
dum est, quod supra dictum est. 

Molossicum metrum mihi durissimum videtur. Hu- 43 
jus exemplum dat e Csesius Bassus tale, 

f Romani victores Germanis devictis. 
Omnes longae sunt, quia molossus constat ex tribus 
syllabis longis. Hunc sane versum simillimum puto 
silli hexametro qui h spondiacus dicitur. Nam et hic 
similiter duodecim syllabas longas habet. 

Cretici versus hoc exemplum est, 44 

Alma lux l roscida primajlamma nitens. 
k Me sat est dixisse creticum constare ex longa, et 
brevi, et longa, qui et amphimacros nominatur. 

Antibacchius versus ^hujusmodi est, 45 

m Mariti beati paremus nepotes. 
Hujus facilis partitio, quum sciamus pedem ipsum 
constare n ex brevi et duabus longis. 

Bacchicum metrum est tale, 46 

°L(Btare bacchare pratsente Frontone. 
PHoc mihi videtur magis ad prosam convenire. Et 
sane multis pedibus in oratione utimur, licet stulti 



b immo recipit] in imo recepit A. c quidem in] qui de A.B. 

d varium observandum esse] id varie observandum est quod A.B. 
e Csesius] Celsius A.B. Celsius Bassius Ven. f Romani Gallis de- 

victis sunt victores qui] Romani victores Germanis devictis omnes longe 
sunt, quia molossus constat A.B. Romanum victores gallis devictis 
longe sunt omnes Ven. 8 illi] illo A. k spondaicus] spondia- 

cus B. i rosida] roscida A. k Mi sat est dixisse, creticum ex 

longa et brevi et longa esse qui et amphimacros] me sat est dixisse 
creticum constare ex longa et brevi. ex (et B.) longa quidem (qui- 
dam B.) amphimacrus A.B. me sai esse Ven. qui esse om. post longa. 
1 hujusmodi] ejusmodi A.B. Supra Antebacchus Ven. m nati 

beati parens] mariti beati paremus A.B. n ex duabus longis et 

brevi] ex brevi et duabus longis A.B. Ven. ° Baccare prsecinge 

frontem] lcetare bacchare prcesente frontone A.B. p hi mihi vi- 

dentur] hoc mihi videtur A.B. 

3 S 



498 Diomedis lib. iii. 

putent ^liberum a vinculis pedum sermonem r prosse 
esse debere. 

47 s Archebu]eum metrum, ubi hexametro prima ^syl- 
laba ablata est, et ab ultima tertia, u et factum est tale, 

Tibi nascitur omne pecus, tibi crescit v herba. 
Restitue w syllabas amputatas et implebis hexametrum, 
sic, 

Nam tibi nascitur omne pecus, tibi crescit x m herba. 

4 8 Trimeter herous ex inferiore, ^supra quod dixi, sed 
hoc Serenus novum z fecit hoc modo, 

Culicellus amasio Tulle. 
Hic praeposita est una syllaba, nam si esset tale, 

a Cespius amasio Tulle ; 
manifeste tres pedes essent, b quos habet pars posterior 
hexametri. 

49 Galliambum c metrum apud Maecenatem tale est, 

d Ades, inquit, o Cybebefera montium Dea. 
Superius comma quod est, 

Ades, inquit, Cybebe, 
simile est illi, 

e Vice veris et Favoni. 
Inferius comma superiori simile esset, nisi amisisset 
ultimam syllabam. 

50 f Galliambum aliud ex &hoc ipso facito, et ei similli- 

q liberam] liberum A. r prosam] sermonem prosce A.B. s Ar- 
chebulum] Archebuleum A. * syllaba ablata et] littera ablata est 

A.B. littera item Ven. u est factum] etfactum est A. et ultima 

tertia etfactum est B. v hcedus] herba A.B. Ven. w syllabas] 

syllabas amputatas A.B. x et hoedus] in herba A.B. Ven. 

y quod supra dixi sed] supra quod dixisset hoc A.B. supra quod Ven. 
z facit hoc modo. tuli telus amisso tule. vide hic] novum fecit hoc 
modo culi (cusi B.) cellus acmasio Tulle hic A.B. a respuis amisso 

tule] tale cespius amasio tulle A. respuis amasio B. b quos habet 

pars prior] quod habet pars posterior A.B. posterior Ven. c me- 

trum est quod apud] metrum apud A.B. d ades inquit o Cybelle] 

audes inquid cybebae fera montium dea. Superius comma quod est 
ades in quid A.B. Mox superioris similis Ven. e veris] vice veris 

A.B. f Gallijambum] Caliambum A. Calliambus B. Catiabrum hic 
et supra Ven. S ipso factum] hoc ipsofacito A. hoc ipsofacto et ei B. 



Cap. 34. De versuum generibus. 499 

mum esset, h nisi quod ut enervatius tieret et mollius, 
hh secunda aut tertia ab ultima syllaba in duas breves 
geminata est, et factum tale, 

l Latus horreat jiagello, comitum chorus ululet. 
Si esset sic, 

Comitum chorus k volet, 
esset illi simile, 

Fera montium dea. 
^Ceterum huic metro quod enervatum diximus, simile 
est illud neotericum, quod est tale, 

Rutilos recide crines, m habitumque cape viri. 
Hoc simile est illi, de quo paullo mm ante disputavi,quod 
fuit tale, 

n Latus horreat jiagello, comitum chorus ululet. 
Septenarium versum Varro fieri dicit hoc modo, cum 51 
ad °iambicum trisyllabus pes additur, et fit tale, 

Quid immerentibus 00 noces, quid invides amicis. 
Similis in Terentio versus est, 

Nam si remittent quippiam Philumence dolores. 
Et in Plauto ssepius tales reperiuntur. 

Octonarius est, ut Varro dicit, cum duo iambi pedes 52 
iambico metro Pprseponuntur, et fit versus talis, 

<iPater meus dicens docendo qui docet dicit docens. 
r Tolle hinc primos duos iambos, et erit tale, quale 
illud est, 

h nisi quod enervatius] nisi quod ute servatibus A. uterervatibus 
fieret et mollium B. nisi quod ut en. Ven. blx secunda aut] f. se- 

cundo commate Santen. Terent. Maur. p.375. } latus] lacus 

A.B. k ulet] volet A.B. ululet Ven. 1 Cseterum quod ener- 

vatius] eeterum huic metro quod enervatum A.B. m habitum] ha- 

bitumque A. qui mox om. quo. habitumque caper B. n latus — 

flagello] lacus — etjiagello A. mm ante] antea B. et lacus. ° iam- 
bicum trimetrum] trimetrum om. A.B. iambuni trisyllabum pes addi- 
tur Ven. 00 voces Ven. et mox remitterent. P prseponuntur] 

opponuntur A. proponuntur B. pedi Ven. pro metro. <1 Psalmos 

i 

meus docens] pater meus docens A.B. Psalmus Ven. r Tolle huic 

primos duos pedes et erit talis quale illud] tolle hinc primus duos iam- 
bos et erit tale quale illud est A. et fere B. versus Ven. pro pedes. 

3 S 2 



500 Diomedis lib. iii. 

Ibis Libumis inter alta navium. 

53 s Trimeter herous ex superiore iambico ^fit, ut dixi- 
mus, v sed hoc Varro ab Archilochio auctum dicit, ad- 
juneta syllaba, et factum w tale, 

Omnipotente parente meo. 
Huic si auferas ultimam syllabam, erunt tales tres 
pedes, quos prior pars hexametri recipere x consuevit, 
[ut, 

Panditur interea domus.~\ 

54 Archilochium [trimetrum] Varro illud dicit, quod 
est tale, 

Eoc litoribus Yproperantes navibus recedunt. 
Hic superius comma, quod est tale, 

Ex litoribus properantes, 
simile est ?v illi, 

Trqjo? qui primus ab oris. 
Inferius comma, z quod est tale, 

Navibus recedunt, 
simile est illi, quod est tale, 
Machince carinas. 

55 Dimetrum quoque, quod est ex superiore parte hex- 
ametri, a Archilochium una syllaba auxit et fecit b tale ? 

Vult tibi Timocles, 
hoc tale est, quale in Horatio, 

Arboribusque comce, 
et illud, 

Arma virumque cano. 

Denique detrahe ultimam syllabam, et erunt duo pedes, 
qui priorem hexametri c habent partem. 



s trimeter heroicus] Dimeter herous A.B. Dimeter Ven. * fit ut] 
om. A.B. Ven. v se d hunc Varro ex] sed hoc Varro ab A.B. sed 

hic Ven. w sic] tale A.B. om. Ven. x consuevit. Archilochium 

Varro illud dicit A.B. Ven. y properantes navibus recedunt. hic su- 
perius cpmma quod est tale. Trojce A.B. yy illucl Ven. z quod 

est] quocl est tale A.B. qui mox dimetrum quoque. a Archilochus] 
Archilochium A.B. b tale quale] tale vult tibi Timocles hoc tale est 
quale A.B. c partem habent] habent partem A.B. 



cap. 34. De versuum generibus. 501 

Dimetrum et illud, d quod est ex inferiore parte hex- 56 
ametri, Archilochus auxit, prseposita una syllaba, imo 
duabus, quse pro una sunt, et semipedem faciunt, et 
est tale, 

Nova munera divum. 
Hinc tolle semipedem, et erit, 

Munera divum. 
Hoc simile est illi, 

Terruit urbem. 
Aliud de quo dictum e Archilochium, ut Horatius, 57 
Nivesque deducunt Jovem, nunc rnare nunc sylvcB. 
Hic superius comma ex principio iambici, inferius f ex 
principio hexametri est. 

Plerique ita adcumularunt ut facerent talem rhyth- 58 
mum, 

Et mediis properas Aquilonibus sire per cequora, litus ama. 
Hic utrumque comma ex superiore parte hexametri 
est. Sed illud superius quod est tale, 

Et mediis properas Aquihnibus, 
tetrametrum Mieroum est. Illud autem inferius, quod 
est tale, 

Ire per cequora, litus ama, 
trimetrum heroum est. 

Reciprocus hh versus apud neotericos talis est, 59 

Versu volo Liber tua prcedicentur acta. 
Acta prcedicentur tua Liber x volo versu. 

Sotadicus est ex utraque, sed durus, ut ad recursum 



d quod ex] et illud quod est ex A.B. est quod Ven. e d e qtio 

dicam Archilochus ut Horatius] de quo dictum Archilochium et hora- 
tium A.B. aliud supra ora. Ven. f ex principio hexametri. Ple- 

rique facerent] principio naxeum herum (naxeum heorum B.) plerique 
ita adcumularunt (ut add.B. )facerent A.B. Supra Ven. hic scepius coma 
ex principio iambici est. S ire per altum littus ama. hic] ireper c. per 
cequora litus ama hic A.B. h heroicum] heroum. est itlud autem 

inferius quod est tale ire per tequora litus ama trimetrum heroum est 
reciprocus versus — talis est versus A.B. hlx versus est Ven. * volo. 
versus] volo versu A. volo versum B. 



502 Diomedis 



LIB. III. 



k posset convenire. De Sotadico jam dictum. Reci- 
procus [ ! versus] alter hujusmodi est, 

Esse bonus si vis, m cole divos optime Pansa. 
Pansa optime divos cole, si vis bonus esse. 

Hic in procursu hexameter est, in recursu Sotadicus. 
Reciproci n genus mirum invenerunt otia curiosa. Nam 
repertum est, hexametrum °posse per hexametrum 
recurrere in illo versu, 

Musa mihi Vcausas memora, quo numine lceso. 
Lceso numine quo, memora <\causas mihi Musa. 

Reciprocum neoterici, si non fallor, novum protule- 
runt, r ut per duos versus duo alii recurrant, ut in illis 
versibus, 

Nereidesjreta sic verrentes ccerida tranant, 

s Flamine confidens ut Notus Icarium. 

Icarium Notus ut confidens jlamine, tranant 

Ccenda verrentes sicfreta Nereides. 

Hic et in currentibus et recurrentibus versibus pri- 
ores hexametri sunt, ^posteriores pentametri elegiaci. 
Reciprocus item qui est talis, 

Pio precare ture ccelestum numina, 
Numina ccelestum ture precare pio. 

Hic v decurrit iambicus, recurrit elegiacus. Sed iam- 



k posset acl recursum convenire. Sotadico A.B. * versus] om. A.B, 
m colere deos — optime deos A.B. deos bis Ven. n genus mirum inv. A.B. 
hexametrum posse per] posse exameter per A.B. P caussas] 

mihi 

causas A. <l caussas mihi musa] causas musa mihi A. r per 

duos versus] ut per duos versus do alii recurrant (recurrent B.) ut in 
illis versibus A.B. s Flarnine fidentes per mare velivolum. Veli- 

volum mare per fidentes flamine tranant] jlamine confidens ut notus 
Icarium. Icarium notus ut confidens Jlamine tranant. ccerula confidens 
Ven. qui om. per mare — fidentes A.B. * posteriores elegiaci. Re- 

ciprocus item talis est] posteriores mentaminori elaiaci. Reciprocus 
item qui est A. posteriores mentametri eliaci etc. B. posteriores minori 
elegiacus — qui talis Ven. v procurrit] decurrit A.B. recurrit Ven. 

iambicus recurrit om. B. Supra pro numina Sc. conj. agmina. 



cap. 34. De versuum generibus. 503 

bicus w recipit novam syllabam ab ultima tertiam, ut 
possit recurrere. 

lambicus bexameter fit, cum iambo terminatur, et 60 
fit talis, 

Per varios semper currunt mea carmina modos. 
Si proximam ultimse syllabam producas, erit versus 
hexameter. x Dimeter Ik reXelov Idfxfihv est, si faciam 
talem : carmina ?nodos. Tetrameter Ik Tekeiov ia^fiov, 

Fulmina nubibus obvia moves. 
Si esset in hoc yverbum torques, esset tetrameter ex 
heroo. Pentameter WeK reXeiov lapfiov fieri potest talis, 

z Undique nominibus pons indicat ^iter. 
Si velis in imo astra ponere ubi est iter, facies pen- 
tametrum heroum ex inferiore. 

Serenus fecit hujusmodi b versum, 61 

Qui navigium navicula aiifers Picencs marginis acta. 
Superius comma est ex anapsestico chorico, de quo 
supra dictum est. Nam hoc, 

Qui navigium navicula aiifers, 
simile est illi, 

Audax nimium quifreta c primus. 
Inferius autem comma, quod est tale, 

PicencB marginis acta, 
simile est illi, 



w recipit post nonam syllabam intersitam nt possit] recipit novam 
sillabam ad (ab B.) ultima teriiam ut posset A.B. tertiam Ven. ubi 
infra terminantur. Et si — per varias. x Dimeter ex tali iambico. 

Fulmina nubibus obvia manent. Si esset in hoc verbum (torques) 
esset tetrameter ex heroico] Si proximam ultima, syllabam producas 
erit versus exameter. Dimeter ex teliu iambum est sifaciam (facias 
B.) talem carmina meclos. tetrameter exteliu iambu fiumxna nubibus 
obviam oves si essent (esset B.) in hoc verbo torques — heroo A.B. 
y verbo Ven. JY ex tali iambicus] ex teliu iambu (iambo B.) A.B. 

z undique de nominibus ponis] undique nominibus pons A. a et 

vilis et immo astro ponere ubi est. item facies] iter si velis in imo 
astra — iterfacies A. iter sive immo astra — iter facies B. b versum] 
versus B. c primns. inferius eomma] prius. infcrius autem comma 
A.B. Mox comma quidem est talis Ven. 



504 Diomedis lib. iii. 

TrqjcR qui primus ab oris. 

62 Sereni aliud tale est, 

A Pingere collibitum est, graphidem date, proniite volarium. 
Superius comma est tetrametrum heroum, ex supe- 
riore : posterius comma est dimidium elegiaci, de qui- 
bus plenissime e disputatum est. 

63 Sereni aliud tale, 

Quod *si tibi virgo fer\y\ens reseret cita claustra puerperii. 
Hic &si primum semipedem detrahas, erit simile proxi- 
mo superiori. 

64 h Serenus mirum comma hujusmodi fecit in his ver- 
siculis, 

l Visioni meo septuennis cadens. 
Dimetra haec ex epitrito sunt, epitritus autem pes con- 
stat ex longa et brevi et duabus longis. k Posterior 
aut iambus est aut pariambus. 

65 Iambico novum carmen refert ^Varro, cujus exem- 
plum est tale, 

Pedem rhythmumque Jinit. 
Si addas hic quse detracta sunt u ex iambico, eundem 
iambicum supplebis sic, 

Pedem rhythmumque jinit alta navium. 
Potest hoc comma tale esse, m quale illud, 

[Nam si remittent quippiam] PhilumencB dolores. 



d Pingere calumbicum est graphidem dare pentenolata"] pingere 
collibitum (conlibitum B.) est graphidem date promite (promit te B.) 
volarium A. e et disputatum] disputatum est A. dispotatum est B. 

f si virgo] si tibi virgo A. si qui virgo B. qui cita pro curat. S si 

unum] simum A. si primum B. sumum Ven. ubi syllabcE pro simili. 
h Serenus comma] Serenus mirum comma A. Serenus primum com- 
ma B. * insonito septenarius cadens] visioni (usioni B.) meo (meos 
B.) septuenis cadens. hcee d. A.B. Scioppius Susp. Lectt. p. 303. 
" Legi forte possit, Pusioni meo, in altero, Septuennis cadus, vel 
Septuennes cadunt." k posterior est ut iambus periambus] poste- 

riores aut iambus est aut pariambus A.B. p. e. u. i. aut pariambus 
Ven. i Varro. Exemplum] Varro cujus exemplum A.B. i 1 et 

iambo — iambicum] ex iambo — iambique B. ex iambico A. m quale 
illud Philumene dolores A.B. 



cap. 35. De metris Horatianis. 505 

°quod est ex iambico septenario. Et ^illud hinc est 
comma, quod Arbiter fecit tale, 

Anus recocta vino, trementibus labellis. 

Cap. XXXV. De metris Horatianis. 
Metra etiam, quse Horatii corpus continet, quod 
Carminum inscribitur, necessario ^compendiosa dili- 
gentia inserere studuimus. r Sane attendendum hoc 
fuit, ut scires in omni metro vel maxime lyrico, no- 
vissimas versuum syllabas, sive longse, sive breves na- 
turaliter fuerint, indifferenter ex consuetudine omnium 
poni, ne te moveat, cum aut longam pro brevi, s aut 
brevem ^pro longa positam repereris. 

Prima ode metrum Asclepiadeum habet, 

v M(Ecenas atavis edite regibus. 
Scanditur vero sic, et dicitur 7iei>%A//xe J o>7<r, spondeus, 
dactylus, semipes, dactyli duo, 

Mccce\nas ata\vis\ edite\ regibus. 
Alii sic scandunt, w spondeus, choriambi duo, pyrrhi- 
chius, 

Mccce\nas atavis\ edite re\gibus. 

Hoc metrum ab elegiaco tractum est, una syllaba de- 
tracta, quam si reddideris, vel in secunda, vel in tertia 
ab ultima syllaba, erit versus elegiacus, sic, 

Mcecenas atavis edite x remigibus. 
Item si hujus novissimam syllabam dempseris, erit 
hendecasyllabum ^Phalecium. 



quod ex] quod est ex A. P illud est comma quod] illud hinc 

est comma quo B. 1 compendiosa diligentia] compendiora dili- 

gentius A. r sane] sana B. s aut brevem pro longa B. Mox 

reperis Ven. * pro longa positam repererisj pro longam positam 

coeperis invenis A. v Msecenas- — regibus] om. A. Supra Primce 

ode post metrum Ven. qui tum habent et om. Mecanas — regibus. 
Idem infra penthemimeris. w spondeus, choriambi duo] spondius 

choriambus A. infra tracta Ven. pro detracta. x remigibus] regL 

bus h. Ven. Y Phalecium] Phaleuticum Ven. 

3 T 



506 JDiomedis lib. iii. 

2 Secunda ode, YbiKooXog, metro Sapphico, quod est pen- 
tarnetrum hendecasyllabum, scripta est, et sunt ejus 
z tres versus pares. Recipiunt autem singuli quattuor 
hos pedes binarum syllabarum, trochseum, spondeum, 
trochseum, iambum, a et ultimum trisyllabum bac- 
chium, et scanditur sic, 

Jam sa\tis ter\ris ni\vis atfque dirce. 
Quartus qui brevis est, recipit arpodyyjv et kcoXov, et b Wtv- 
Xikvj Snrolia appellatur, et scanditur sic, dactylus, spon- 
deus, 

Terruit\ c urbem. 
Aliis vero hoc metrum his pedibus placuit constare, 
d hippio secundo et choriambo et bacchio, et feritur 
sic, 

Jam satis ter\rce nivis at\que dirce. 
Hoc metrum catalecticum est, quoniam illi syllaba 
e deest, quo minus possit f ter feriri Kara liitoYiav. 

3 Tertia ode, lUcoXog, Horatianum metrum habet, cu- 
jus prior &versus constat ex Glyconio, et recipit tres 
pedes, spondeum, choriambum L et iambum, 

Sic te\ diva potens\ Cypri. 
Alter vero ^Asclepiadeum habet et vevS^fAtfjt.ep^ appel- 
latur, spondeus, dactylus, semipes, dactylus, dactylus, 
sic, 

Sicjra\tres Hele\nce\ lucida\ sydera. 

4 Quarta ode, ^iKcokog, k metrum ithyphallicum habet, 



y hiK6i\o<;~] tracolos A. z versus tres] tres versus A. a et 

trisyllabum] et ultimum trisyllabum A. paullo ante trochceum om. 
Ven. b daKTvXiKyj Soto8j«] et dactylicus dipodias A. et darili- 

cas dipodias Ven. c urbem] orbem A. d epitrito secundo] 

hippio secundo A. Ven. e deest] est A. Ven. f referiri] re- 

u 
feriri A. reifieri Ven. terferiri Sc. S versus glyconius] versus con- 
stat ex glyconio et A. versus cum ex glotino Ven. h et iambum] et 

om. A. J Asclepiadeus et 7reyfiij/>Hjwep?j«] Asclepiadeum habet et pen- 
thememeres A. asclepiadeum habet et penthemimeris Ven. k me- 

trum phalecum] metrum ithifallicum A. metrum plauticum Ven. 



cap.36. De metris Horatianis. 507 

et constat prior versus k tetrametro heroo arctico et ex 
tribus trochseis, sic, dactylus, dactylus, spondeus, dac- 
tylus, Hrochaei tres, sic, 

Solvitur\ acris hy\ems gra\ta vice\ veris\ et Fa\voni. 
Alter vero ex penthemimere m iambica et tribus tro- 
chaeis, sic, 

Trahunt\que sic\cas\ machi\nce ca\rinas. 
Quinta ode, ^TpiKuXoq, Horatianum metrum habet, et 5 
per quaternos versus scanditur. Nam ex °duobus pri- 
mis Asclepiadeis, et tertio Pherecratio, et quarto Gly- 
conico constat. p Asclepiadeum scanditur, ut supra 
diximus, (inam duae n&>6Y)p,ipepeig et duae tiivotiat sunt 
SaKTvXiKou,) sic, spondeus, dactylus, semipes, dactylus, 
dactylus, 

Quis mul\ta graci\lis\ te puer\ in rosa. 
Sic et secundus. Pherecratium autem est trimetrum 
heroicum, spondeus, dactylus, spondeus, 

Grato\ Pyrrha sub\ antro. 
Item ^Glyconicum, ex spondeo et choriambo et iam- 
bo, sic, 

Cui fia\vam religas\ T comam. 

Sexta ode, rr ^iKcoXo$, metrum Horatianum habet. 6 
Constat autem ex tribus versibus Asclepiadeis, de qui- 
bus supra diximus sic, 

Scribe\ris Vari\o\Jbrtis et\ hostium : 
et quarto Glyconico. Constat autem ex s spondeo et 
choriambo et iambo, sic, 

Miles\ te duce ges\serit. 



k tetrametro heroieo] exametro heroo arctico A. hexametro heroico 
Ven. ! spoiidei Ven. m iambica] iambico A. n rpiKwKos] 

tetracolos A. Ven. ° duobus] duabus primis A. P Asclepia- 

deum scanditur] Asclepiadei scanduntur A. 1 nam duse] nam duo 

A. Ven. «M Glyconicum] glyconium Ven. K cominam Ven. 

rr S/kwXos metrum Horatianum habet] tetracolos horatianum habet 
A. Ven. s spondeo et choriambo pyrrichio] ex spondio et cho- 

riambo et iambo A. 

3 T 2 



508 Diomedis lib. iii. 

Alii vero KaTot, rpnro^iav Wtiv^/ojv scandunt sic, spondeus, 
dactylus, dactylus, 

M'iles\ te duce\ gesserit. 

7 Septima ode, SikcoXos, metrum Archilochium habet, 
quod constat hexametro heroico, *et tetrametro, item 
heroico arctico unius, sic, spondeus, dactylus, spon- 
deus, dactylus, dactylus, spondeus, 

Lauda\bunt ali\i cla\ram Rhodon\ aut Mity\lenen. 
Alter vero sic, dactylus, dactylus, dactylus, spondeus, 
Aut Ephe\sum bima\risve Co\rinthi. 

8 Octava ode, IIkuXos, metrum habet Anacreonteum et 
Alcaicum. Scanditur vero sic. v Anacreonteum, ex 
choriambo et bacchio, interdum et w anapaesto, 

Lydia dic\ per omnes. 
Item Alcaicum constat ex hippio [ x seu epitrito] se- 
cundo, et duobus choriambis, et bacchio sic, 

yHoc deos ve\re Sybarin\ cur properes\ amando. 

9 z Nona ode metrum Alcaicum habet, et scanditur 
per quaternos versus. a Nam duos [Alcaicos] KaraXvjKTi- 
Kovg, tertium inrepKaTaXvjKTiKov habet. KaTaXvjKTiKot scan- 



t et tetrametro, sic spondeus, dactylus, spondeus, dactylus, dacty- 
lus, spondeus] et teirametro. Item heroico arctico unius sic: spon- 
deus, dactylus, dactylus, spondeus A. heiameter heroico et tetrametro. 
Item heroico et tetrametro. Item heroico aretico unus sic etc. Ven. 
v anacreontium] anacreonteum A. et sic mox. w anapsesto] et 

anapcesto A. Ven. x seu epitrito] om. A. sero Ven. y Te 

deos oro] Hoc deos vere A. z nona a>\% rpiKooXoi; metro-constat 

Hora. et] Nona ode metrum Alcaicum habet et A. metrum alchaicum 
c. H. Ven. a nam duos alcaicos aKaraX^KriKoli;, tertium tmepKara- 

Xvjktikov, quartum Pindaricum habet, aKaraX-^KriKol scanduntur sic, 
epitritus tertius sive etiam dijambus, ionicus ano pelo-ovoi; dactylus, 
Vides ut alta stet nive candidum, vnepKarakyKriKoi; sic, epitritus ter- 
tertius bis, semipes. Sylvae laborantes geluque Quartus sic, dacty- 
lus, choriambus, bacchius, Flumina constiterint acuto] nam duos 
catalecticos tertium ypercatalecticum habet. cathalectici scanduntur 
sic. hippius tertius ionicos apo mizonos et semipes silvce laborantes 
geluque. quartus sic choriambus peontcius. Jtumina consiiterint cauto 
A. natiduos catelecticos Ven. qui om. quartum pindaricum. mox idem 
catalectici scanditur sic hippius tertius ionicus a. p. et semipedes. 



cap. 35. De metris Horatianis. 509 

duntur sic, hippius tertius, [sive etiam diiambus,] ioni- 
cus omo {j.e%ovo$, dactylus, 

Vides ut al\ta stet nive\ candidum. 
'TirepicaTaXvjKTiKOs sic, epitritus tertius bis, semipes, 

Sylvce labo\rantes gelu\que. 
Quartus sic, dactylus, choriambus, bacchius, 

Flumina\ constiterint\ acuto. 
Hoc metrum ab Horatio compositum, alio genere 
scanditur, quod constat b ex tribus Alcaicis. Primus 
et secundus versus ex penthemimere constat iambico 
et duobus dactylis : tertius ex epitritis tertiis duobus 
et syllaba: quartus ex dimetro c heroo, et dimetro tro- 
chaico. 

Decima ode, a §iku\o$, Sapphicum metrum hendeca- 10 
syllabum habet, et per quaternos e versus scanditur. 
Et habet tres similes, ex quibus unus constat ex epi- 
trito secundo, choriambo, et bacchio, sic, 

Mercuri fa\cunde nepos\ Atlantis. 
In hunc modum sunt sequentes duo versus. f Versu 
quarto recipit strophen heroicen telicen dimetron, sic, 
dactylus, spondeus, 

More pa\lestrce. 
Undecima ode Phalsecium metrum habet, etconstat n 
versibus, qui Sscanduntur sic, spondeus, dactylus, h se- 
mipes, dactylus, semipes, duo dactyli, 



b ex duobus alcaicis, priraus et secundus versus ac penthemimere 
iambica et duobus dactylis] ex tribus alcaicis primus et secundus et 
secundus verbus ex pentememeres constat iambico et duobus dactylis. 
tertius ex epitritis tertiis duobus A. ex tribus — constat iambico Ven. 
c et heroico] heroo A. d StVwXo?] tetracolos A. Ven. e versus 

procurrit. Tribus prioribus scanditur trochseo spondeo trochseo 
iambo et bacchio sic] versus scanditur et habet tres similes ex quibus 
unus constat ex duobus choriambis et bacchio sic A. procurrit — priori- 
bus et trochxEO — iambo om. Ven. f Quarto recipit strophen, vel 

nicen celicon climeteon] versu quarto recepit strophen heroicen telicen 
dimetron A. E sic scanduntur] scanduntur sic A. Ven. Supra pha- 

leutium Ven. h spondeus dactylus semipes dactylus semipes duo 



510 Diomedis lib. iii. 

Tu ne\ qu(Esie\ris\ scire ne\fas\ \quem mihi\ quem tibi. 

12 Duodecima ode, i^iKuXog, Sapphicum metrum habet, 
quod, ut supra diximus, scanditur, 

Quem vi\rum aut he\roa\ lyra\ vel acri. 

13 Tertia decima ode Asclepiadeum metrum habet, et 
per binos versus scanditur. Alter penthemimeres ap- 
pellatur, spondeus, dactyli duo, 

Cum tu\ Lydia\ k Telephi. 
[Alter ut prima ode scanditur.] 

14 Quarta decima ode Asclepiadeum metrum habet, 
et per quaternos versus scanditur, Muo, qui 7rev%>u J o<.e- 
pei$ appellantur, m et duo qui ImoYiou IolktvKikou dicun- 
tur, sic, spondeus, dactylus, semipes, dactylus, dacty- 
lus, 

Ona\vis refe\rent\ in mare\ te novi. 

15 "Quinta decima ode idem metrum habet, et per 
quaternos versus scanditur, sed tres Trev^/^epe^, unum 
qui tripodia dactylice appellatur, spondeus, dactylus, 
semipes, °dactyli duo, 

Pastor\ cum trahe\ret\ perfreta\ navibus. 

16 Sexta decima ode Alcaicum metrum habet, quod 
ut supra diximus, scanditur sic, hippius tertius, Psemi- 
pes, choriambus, iambus, 

O matre pul\chra\Jilia pul\chrior. 
^Alii sic scandunt ex Alcaicis tribus, et constat unus 
ex penthemimere r iambica, et dimetro heroo. Eodem 
modo s et alter. Tertius vero ex duobus epitritis ter- 



dactyli] semipes dactylus semipes ductylus A. dactylus semipes duo 
dactyli om. Ven. i queni tibi xn ode S/kwXo?] quem mihi duode- 

cima ode tetracholon A. J tetracolos Ven. _ k telephi. quarta 

decima ode aselepiadeum metrum habet A. Ven. 1 duos] duo A. 

m et duos qui SiwoS/at ba.KTv\iKou differenter] et duo qui tripodia daety- 
lici dicuntur A. et fere Ven. n Csetera ut quinta] ora. A. Ven. 

dactylus cum pastor A. P semipes choriambus iambus] ehori- 

ambus badiius A. q Aliter sic scanditur] alii sic scandunt A. alii 

sic scanduntur Ven. r iambica et dimetro heroico] iambico et di- 

metro heroo A. s et alter] ex alter A. 



Cap. 35. De metris Horatianis. 511 

tiis et una syllaba. Quartus, qui strophen claudit, con- 
stat ex dimetro heroico et dimetro trochaico. 

Septima decima ode supradictum metrum habet, et 17 
similiter utroque genere scanditur, 

Velox amce\num\ ^scvpe Lucre\tilem. 

Octava decima ode Sapphicum heccedecasyllaburn 18 
metrum habet, quod constat spondeo, et tribus chori- 
ambis, et pyrrhichio, 

Nullam\ Vare sacra\ vite prius\ severis ar\borem. 

Nona decima ode Horatianum metrum habet, et 19 
constat ex Glyconio et Asclepiadeo, quod supra scrip- 
ptum est in ecloga proseuticse Virgilii. Alio autem 
genere scanditur per binos versus, quorum unus est 
tripodia dactylica, alter penthemimeres, 
Mater\ sceva Cu\pidinum. 

Vicesima ode Sapphicum metrum habet, quod ut 20 
supra diximus, scanditur, 

Vile\ pota\bis mo\dicis\ Sabinum. 

Vicesima prima ode Horatianum metrum habet, et 21 
per quaternos versus scanditur, quorum duo constant 
ex Asclepiadeis, tertius Pherecratio, quartus Glyconio. 
Alii vero sic scandunt, u duse penthemimeres, et duae 
tripodise dactylicae, 

* Scepe lucretilem. Octaba decima ocle Sapphicum ei eccedecasyl- 
labum habet quod constat spondio et tribus choriambis et pyrrichio 
nulla mvare sacra vite prius severis arborem. Nonadecima ode hora- 
tianum metrum habet et constat ex glyconio easclepiadeo quod supra 
scribtum est in egloga prose utice Vergilii (in cegloga proseutice Vir- 
gilii Ven.) alio autem genere scanditur per binos versus quorum unus 
est tripodia dactylica alter penthememeres mater sceva cupidinum. 
Vigesima ode Sapphicum metrum habet quod ut supradiximus scandi- 
iur vite potavis modicis Savino. Vicesima prima ode horatianum me- 
trum habet et per quaternus versus scanditur querum duo constat ex 
asclepiadeis tertius ferecratio. quartus gJyconio alii vero sic scandunt 
duo penthememeres et duo trepodia dactylice dianam tenere dicite vir- 
gines. Vicesima secunda ode idem metrum habet et simili modo dupli- 
citer scanditur, vitat inuleo me similis chloe. Vicesima tertia ode idem 
metrum habet et per quaternus versus scanditur. sed tres penteme- 
meres unum qui tripoli — quce glyconio A. Sapphicum endecasyllabum 
Ven. u duo Ven. 



512 Diomedis lib. iii. 

Dia\nam tene\rce\ dicite\ virgines. 

22 Vicesima secunda ode idem metrum habet, et simili 
modo dupliciter scanditur, 

Vitas\ hinnule\o\ me simi\lis Chloe. 

23 Vicesima tertia ode idem metrum habet, et per qua- 
ternos versus scanditur, sed tres penthemimeres, unum 
qui tripodia dactylice dicitur, qui Glyconio metro con- 
stat, 

Qais de\ sideri\o\ sit pudor\ aut modus. 

24 Vicesima quarta ode, Alcaicum metrum habet, quod, 
ut supra diximus, scanditur, 

Musis ami\cus tristiti\am et metus. 

25 Vicesima quinta ode idem metrum habet, et simi- 
liter scanditur, 

Natis in u\sum lcetiti\ce scyphis. 

26 Vicesima sexta ode hexametro et tetrametro v dac- 
tylis constat, 

Te maris\ et terr\ce nume\roque ca\rentis ha\rence. &c. 

27 Vicesima septima ode w Sapphicum metrum habet, 
quod, ut supra diximus, scanditur, 

x O Ve\nus re\gina Gnidi\ Paphique. 

28 Vicesima octava ode metrum v Alcaicum habet, quod, 
ut supra diximus, scanditur, 

z Quid dedica\tum\ poscit A\pollinem. 

29 Vicesima nona ode Sapphicum metrum habet, quod, 
ut supra diximus, scanditur, 

Posci\mur si\ quid va\cui\ sub urnbra. 

30 Tricesima ode, Sapphicum metrum habet, quod, ut 
supra diximus, scanditur. 



v dactylis] clactijlicis A. w Sapphicum] Alcaicum A. x o Venus 
— paphique] Icci beatis nunc arabam vides A. y Alcaicum] Sap- 

phicum A. z quid dedicatum etc.] O venus regina gnidis baphique. 
Vicesima nona ode Alcaicum metrum habet. scanditur quid dedicatum 
poscit Apollinem. tricesima ode sapphicum metrum habet, quod ut su- 
pra diximus scanditur. poscimus si quid vacui sub umbra. Tricesima 
prima ode asclepiadeum A. 



cap. 36. 'Qbcu libri secundi. 513 

Posci\mus si\ quid va\cui\ sub umbra. 
Tricesima prima ode Asclepiadeum metrum habet 31 
et per quaternos versus scanditur, ex quibus tres pen- 
themimeres, quartus tripodia a dactylica appellatur, 
Albi\ne dole\as\ plus nimi\o memor. 
Tricesima secunda ode b Alcaicum metrum habet, 52 
quod, ut supra diximus, c scanditur, 

Parcus Deo\rum cultor et\ infrequens. 
Tricesima tertia ode d Asclepiadeum metrum habet, 33 
e et per binos versus scanditur, ex quibus unus tripodia 
dactylice, alter penthemimeres appellatur, 
Et thure\ etjidi\bus x juvat. 
Tricesima quarta ode Alcaicum metrum habet, quod, 34 
ut supra diximus scanditur, 

Nunc est biben\dum\ nunc pede\ libero. 
Tricesima quinta ode Sapphicum metrum habet, 35 
quod, ut supra diximus, scanditur, 
Persi\cos o\di pu\er ap\paratus. 

Cap. XXXVI. 12AAI slibri secundi. 
Prima ode Alcaicum metrum habet, quod, ut supra 
diximus, scanditur, 

Motum ex Metel\lo consule\ h civicum. 
Secunda ode Sapphicum metrum habet, quod, ut 2 
supra diximus, scanditur, 

{ Nullus\ argen\to co\lor est\ avaris. 
Tertia ode metrum Alcaicum, constat ex penthemi- 3 
mere iambica, et duobus dactylis, 

JEquam\ memen\to\ rebus in\arduis. 
Quarta ode Sapphicum metrum habet, quod ut su- 4 
pra diximus, scanditur, 

a appellatur] dactilyca appellatur A. b Asclepiadeum] Alcai- 

cum A. c scanditur] om. A. d Alcaicum] Asclepiadeum A. 

e per binos] et per binos A. f juvat] ibat A. S OSaj libri secundi] 
Explicit liber primus incipit liber secundus A. h civium] civi- 

cum A. i nullus — dactylis om. A. 

3 u 



514 Diomedis lib. iii. 

Ne sit\ ancil\lce ti\bi amor\ k pudori. 
s Quinta ode Sapphicum metrum habet, quod, ut su- 
pra diximus, scanditur, 

Septi\mi Ga\des a\ditu\re l mecum. 

6 Sexta ode m Alcaicum metrum habet, quod, ut supra 
diximus, scanditur, 

Nondum suba\ctaferre ju\gum n valet. 

7 Septima ode Alcaicum metrum habet, quod, ut su- 
pra diximus, scanditur, 

scepe me\cum tempus in\ultimum. 

8 Octava ode Sapphicum metrum habet, quod, ut su- 
pra diximus, scanditur, 

Ulla\ si °ju\ris ti\bi pe\jerati, 

9 Nona ode Alcaicum metrum habet, quod, ut supra 
diximus, scanditur, 

Non semper Pim\bres nubibus\ hispidos. 
io Decima ode PPSapphicum metrum habet, quod, ut 
supra diximus, scanditur, 

Recti\us vi\ves Li\cini\ neque altum. 
ii Undecima ode Alcaicum metrum habet, quod, ut 
supra diximus, scanditur, 

q Quid bellico\sus Cantaber\ et Scythes. 

12 Duodecima ode Asclepiadeum metrum r habet, quod, 
per quattuor versus scanditur. Nam tres TrevB^ifxepeTg, 
quartus tripodia dactylice appellatur, 

s Nolis\ longaJe\rce\ bella Nu\mantice. 

13 Decima tertia ode Alcaicum metrum habet, quod, 
ut supra diximus, scanditur, 

Ille et nefas\to te posu\it die. 



k pudori] pudoris A. 1 mecum] mecum et to A. m Alcai- 

cum] Sapphicum A. Ven. n valet] volet A. ° juris — pejerati] 

jure — pejerat A. P imbre nivibus] imbre nubibus A. PP Al- 

caicum Ven. q Quid bellicosos cantaber et schytes] qui bellico- 

sus cantaber et scyches A. r habet quod per] abet et per A. 

s Nolis longa serae bella numantise] noli solis longa fere bellanus 
muntice A. 



cap. 36. 'Q&al libri secandi. 5 1 5 

Decima quarta ode hoc idem metrum habet, quod, 14 
ut supra diximus, similiter scanditur, 
l EheiiJiiga\ces Posthume\ Posthume. 
Decimaquinta ode Sapphicum metrum v hoc habet, 15 
et similiter superioribus scanditur, 

w Oti\um di\vos ro\gat in\patenti. 
Decima sexta ode habet metrum Alcaicum, quod 16 
similiter supradictis scanditur, 

Cur me quere\lis *exani\mas tuis. 
Decima septima ode metrum habet quod ab Hora- 17 
tio compositum dicitur, et per binos versus scanditur, 
ex quibus unus trochaicus trimeter appellatur; alter 
pentameter iambicus [ v hypercatalecticus] dicitur ; sed 
z uterque una syllaba pedem postremum debet habere 
longiorem. a Scanditur autem sic, 

Non e\bur ne\que aure\um. 
Item iambicus sic, 

Mea\ reni\det in\domo\ lacu\nar. 
b accedente scilicet iambico lege, quam referemus in 
enul&v libro, cum iambicos versus cceperimus expo- 
nere. 

Decima octava ode Alcaicum metrum habet, quod 18 
Alcaici c supradicti modo scanditur, 

Bacchum in remo\tis carmina\ rupibus. 
Decima nona ode Alcaicum metrum habet, quod, 19 
ut supra diximus, d scanditur sic, 
Non usita\ta nec tenu\i ferar. 

* Heu heu fugaces Posthume Posthume] Eheufugaces Postume A. 
v habet] hoc habet A. w ocium dives rogat] otium divos voca- 

ret A. x exanimas tuis] exanimas tunc A. y hypercatalecti- 

cus] om. A. una syllaba Ven. z uterque pedem postremum] 

uterque unam syllabam pedem A. a Scanditur] Scanduntur A. 

b Accedente — iambica] accedente — iambico A. c supradicti modo] 
modo supradictos A. d scanditur novus ita ta nec tenuiferas A. 



3 U 2 



5 1 6 Diomedis lib. iii. 

CAP. XXXVII. d QAAI tERTII LIBRI. 

Prima ode Alcaicum metrum habet, quod similiter 
scanditur, 

Odi prqfa\num vulgus et\ arceo. 

2 Secunda ode Asclepiadeum metrum habet e et per 
quaternos versus scanditur. Nam f duse penthemi- 
meres, sduee tripodise dactylicse, insunt. 

Quidjles\ h Asteri\e\ quem tibi\ candida. 

3 Tertia ode, Sapphicum, 

Marti\is cce\lebs quid\ agam\ calendis. 

4 Quarta ode Asclepiadeum metrum habet, et per bi- 
nos versus scanditur. Nam unus Hripodia dactylice, 
alter penthemimeres inest, 

Donec\ gratus e\ram tibi. 
s Quinta ode Asclepiadeum metrum habet, et per 
quaternos versus scanditur. Nam tres penthemimeres, 
quartus tripodia dactylice, 

Extre\mum Tana\in\ si bibe\res Lyce. 

6 Sexta ode Sapphicum metrum habet, quod, ut supra 
diximus, scanditur, 

Mercu\ri nam\ te do\cilis\ magistro. 

7 Septima ode ionicum metrum habet, et per singulos 
versus scanditur, 

Miserarum est ne\que amori\ dare ludum.. 
Omnes tres pedes ionici sunt, qui k dn ekdrrovog appel- 
lantur. 

8 Octava ode Asclepiadeum metrum habet, et per 
quaternos versus scanditur. Nam Muse penthemi- 
meres, et duee tripodise dactylicse insunt, 

d ftSa» Tertii libri] Expl. lib. II. inclpit lib. tertius A. e et om. 

Ven. f duse] duo A. Ven. S duee dipodise] duo dipodia A. 

duo dipodio Ven. h asterie quem tibi candidi] Asteri quen tibi 

candida A. qui om. Sapphicum — ode. * dipodia] tripodia A. Ven. 

et mox v. 14. k a.% eX«TTo>os] apomizonos A. Ven. ^ duae 

penthememeres et duse dipodias dactylicae insunt] duo pentheme- 
meres duo tripodia dactyli cenisunt A. et fere Ven. 



cap. 37. 'Qfiou tertii libri. 517 

OJbns\ Blandusi\ce\ splendidi\or m vitro. 
Nona ode Sapphicum metrum habet, quod, ut supra 9 
diximus, scanditur, 

yHe?'cu\lis ri\tu rno\do di\ctus °o plebs. 
Decima ode Asclepiadeum metrum habet, et per 1° 
binos versus scanditur. Nam unus Ptripodia dactylice, 
aiter TtevQYjixiixepyjg inest, 

Uxor\ pauperis\ Ibyci. 
Undecima ode Asclepiadeum metrum habet, et per " 
quaternos versus scanditur. Nam tres 7r€v6Y](U[Aept7$, 
quartus tripodia dactylice inest, 

Inclu\sam Dana\en\ turris ia\henea. 
Duodecima ode Alcaicum metrum habet, qUod, ut 12 
supra diximus, scanditur, 

r Aeli vetu\sto nobilis\ ab Lamo. 
Decima tertia ode Sapphicum metrum habet, quod, 13 
ut supra s diximus, scanditur, 

Faune\ Nympha\rum \fu\gien\tum amator. 
Decima quarta ode Asclepiadeum metrum habet, et 14 
per binos versus scanditur. Nam prior v tripodia dac- 
tylica, sequens nevSYjfAifxepYjs inest, 
Quantum\ w distet ab\ Inacho. 
Decima quinta ode Sapphicum metrum habet, quod 15 
ut supra diximus, scanditur, 

Non vi\des x quan\to mo\veas\ periclo. 

Decima sexta ode Alcaicum metrum habet, quod, ut 16 
supra diximus, scanditur, 

O Ynate me\cum consule\ Manlio. 



m vitro] vitror A. qui mox om. habet. n Herculis] Hercule A. 

o plebs] os spes A. P SsiroS/a] tripodia A. unius tripodia Ven. 

q ahenea] amaeneas A. r Aeli] Veli A. heli Ven. s scanditurj 
diximus scanditur A. * fugientum amator] fugien amatur K.fugi- 
entium amater Ven. v dipodia] tripodia A. Ven. w distat ab 

h 
Inacho] distet ab iacco. A. x quanto moveas periculo] quantu 

moveas periclo A. v nata — Manlio] nate — mallio A. Ven. 



518 Diomedis lib. m. 

17 Decima septima ode Sapphicum metrum habet, 
z quod, ut supra diximus, scanditur, 

Monti\um cu\stos ne\morum\que virgo. 

18 Decima octava ode Alcaicum metrum habet, quod, 
ut supra diximus, scanditur, 

Ccelo supi\nas si tule\ris manus. 

19 Decima nona ode Asclepiadeum metrum habet> et 
per binos versus scanditur. Nam unus Hripodia dac- 
tylice, alter penthemimeres inest, 

h In ta\ctis opu\lentior. 

20 Vicesima ode hoc idem metrum habet, et similiter 
scanditur, 

Quo me\ Bacclie ra\pis tui. 

21 Vicesima prima ode Alcaicum metrum habet, c quod, 
ut supra diximus, scanditur, 

Vixi puel\lis nuper i\doneus. 

22 Vicesima secunda ode Sapphicum metrum habet, 
quod, ut supra diximus, scanditur, 

Impi\os par\r<E re\cinen\tis omen. 

2 3 Vicesima tertia ode d Asclepiadeum metrum habet, 
quod, ut supra diximus, scanditur. Nam unus e tripo- 
dia dactylice, alter penthemimeres inest, 

Festo\ quid poti\us die. 

24 Vicesima quarta ode Alcaicum metrum habet, quod, 
ut supra diximus, scanditur, 

f Tyrrhena re\gum progeni\es tibi. 
35 Vicesima quinta ode Asclepiadeum metrum habet, 
quod singulis versibus scanditur, spenthemimeres ap- 
pellatur, 

h Exe\gi moni\men\tum cere pe\rennius. 



2 quod ut supra diximus scanditur A. a dipodia] tripodia A. Ven. 
h in tantis opulentior. undecima ode A. c de quo supra dictum 

est et] quod ut supra diximus A. d Sapphicum] Asclepiadeum A. 

e dipodia] tripodia A. trispodiaVen. f Tyrrhena] HelenaA. 8 pen- 
themimeres] Qui penthememeres A. h Exegi] Exedi A. 



cap. 38. 'Qfteu lib. quarti. 519 

CAP. XXXVIII. ^AAl LIB. ftUARTI. 

Prima ode Asclepiadeum k metrum habet, et per 
binos versus scanditur. Nam primus Hripodia dacty- 
lice, alter penthemimeres inest, 
Inter\missa Ve\nus diu. 
Secunda ode Sapphicum metrum habet, quod, ut 2 
supra diximus, scanditur, 

Pinda\rum quis\quis m stu\det ee\mulari. 
Tertia ode Asclepiadeum metrum habet, " et per.s 
duos versus, quorum alter tripodia, alter penthemi- 
meres, scanditur, 

Quem tu\ Melpome\ne semel. 
Quarta ode Alcaicum metrum habet, quod, ut supra 4 
diximus, scanditur, 

Qualem mini\strum °Julminis\ alitem. 
Quinta ode Asclepiadeum metrum habet, et per 5 
quaternos versus scanditur. Tres P enim penthemi- 
meres, quartus «itripodia dactylice inest, 
Divis\ orte x bo\nis\ optime\ Romule. 
Sexta ode Sapphicum metrum habet, quod, ut supra 6 
diximus, scanditur, 

Dive\ quem pro\les Ni\ob(B\a magne. 
Septima ode Asclepiadeum metrum habet, [*quod ut 7 
supra diximus.3 et per binos versus scanditur, ex qui- 
bus unus hexameter, 

Diffu\gere ni\ves rede\untjam\ gramina\ campis. 
v Alter dipodia dactylica et semipes. 



i OSai libri quarti] Expl. liber 111. Incipit liber im. k car- 

men] metrum A. mox om. versus. ] dipodia dactylice] tripodia 

dactilyce sunt qm. A. tripodia dactylice sunt quoniam penth. Ven. 
m studet semulari] studeat temulari A. n et per duos versus quo- 

rum alter dipodia alter penth.] et per duos pedes tripodia et penthe- 
memeres scanditur. quem tum A. et fere Ven. qui virum teiigeris pro 
Melpomene. ° fu\m\ms~\ Jluminis alitem A. P enim om. A. 

Ven. <1 dipodia] tripodian A. Ven. r bonis] bonus A. s di- 

vis que prolis nibea magne A. * quod ut supra diximus om. A. 

v alterum dipodia dactylica] alter tripodia dactylice A. tripodia Ven. 



520 Diomedis lib. iii. 

Arbori\busque co\mce. 

8 Octava ode v Asclepiadeum metrum habet, et per 
singulos versus penthemimeres scanditur, 

Dona\rem pate\ras\ grataque\ commodus. 

9 Nona ode Alcaicum metrum habet, quod, ut supra 
diximus, scanditur, 

Nejbrte cre\das interi\tura quce. 
i° Decima ode w Phalecium metrum habet, et per sin- 
gulos versus scanditur, 

cru\delis adhuc\ et Veneris] muneribus\ potens. 
" Undecima ode Sapphicum metrum habet, quod ut 
supra diximus, scanditur, 

*Est mi\hi no\num su\peran\tis annum. 
i2 Duodecima ode Asclepiadeum metrum habet, et per 
quaternos versus, tribus penthemimeres, v quarto tripo- 
dia dactylice scanditur, 

Jam ve\ris comi\tes\ quoe mare\ temperant. 

13 Decima tertia ode hoc idem metrum habet, et per 
quaternos versus scanditur, z duo penthemimeres, duo 
tripodian dactylicen habent, 

Audi\vere Ly\ce\dii mea\ vota dii. 

14 Decima quarta ode Alcaicum metrum habet, quod, 
ut supra diximus, scanditur, 

Quce cura pa\trum quceve Qui\ritium. 
»5 Decima quinta ode hoc idem metrum habet, et si- 
militer scanditur, 

Phoebus volen\tem\ prcelia\ me loqui. 



v Phalecium] Asclepiadeum A. Ven. w Asclepiadeum Ven. 

x nonum superantis annum] nonus sperantes anno A. Y quarto 

dipodia] quarta tripodia A. z duo penthemimeres, duo dipodian 

dactylicen] duos penthememeres duos tripodian dactylici A. duos tri- 
podian Ven. 



cap. 39. 'Ofieu libri quinti. 521 

CAP. XXXIX. OAAI a LIBRI QUINTI Q.UI EPODON IN- 
SCRIBITUR. 

Prima ode iambicum metrum habet et per binos 
versus scanditur. Nam unus iambicus hexameter, vel 
trimeter, b si compositis eum vel quadratis versibus 
scandas, dicitur ; alter tetrameter, c si simplicius, di- 
meter, d si compositis rebus scanditur. Ut hexame- 
trum facias, sic scandas, 

Ibis\ Libur\nis in\ter al\ta na\vium. 
Ante omnia tamen meminisse debemus vitium non 
esse in ejusmodi versibus, si primus pes, tertius, et 
quintus spondei inter ceteros iambos e occurrerint, ali- 
quando aliqui ex tribus, aliquando nullus; et erit sin- 
cerus iambicus, non quod ita appellatur, sed utique 
sine alienis pedibus, id est, sine spondeis in secundo 
aut quarto et sexto pedibus. Si quando spondei [ f aliis 
locis] inveniuntur, vitiosum versum pronuntiabimus. 
Hoc et in tetrametro observabimus, ut primum pedem 
et tertium, spondeum, si quando occurrerit, recipiamus, 
secundum et quartum iambos reservemus. 

Secunda ode hoc idem metrum habet, et similiter 2 
scanditur, 

Bea\tus il\le qui\ procul\ nego\tiis. 

Tertia ode hoc idem metrum habet, et similiter^ 
scanditur, 

Paren\tis o\lim si\quis ivn\pia\ manu. 

Quarta ode hoc idem metrum habet, et simi1iter4 
scanditur, 

At o\deo\rum ftquid\quid in\ccelo\ regit. 

a QS«* libri quinti qui epodon inscribitur] Expl. liber 1111. Incipit 
lib. v. A. b si cum compositis vel] si compositis eum vel A. 

c si cum simplicibus] si simplicius A. cum om. Ven. d si cum 

compositis versibus] si compositis rebus A. Ven. e occurrent] oc- 

currerintA. Idem mox nam quod. f spondivi inveniuntur A. aliis 

locis om. Ven. ff quisquis in coelo regis] quid in celo regit A. 
3 x 



522 Diomedis lib. iii. 

s Quinta ode hoc idem metrum habet, et similiter 
scanditur, 

Quid im\meren\tes hos\pites\ veocas\ canis. 

6 Sexta ode hoc idem metrum habet, et similiter scan- 
ditur, 

Quo quo\ sceles\ti rui\tis aut\ cur deoc\teris. 

7 Septima ode hoc idem metrum habet, et similiter 
scanditur, 

Roga\re lon\go pu\tidam\te se\culo. 

8 Octava ode hoc idem metrum habet, et similiter 
Sscanditur, 

Quando\ repos\tum Cce\cubum ad\festas\dapes . 

9 Nona ode hoc idem metrum habet, et similiter scan- 
ditur, 

Mala\solu\ta na\vis eoc\it a\lite. 

io Decima ode hoc h ipsum genus metri habet, quod 
ab Horatio compositum est, et per binos versus scan- 
ditur. Nam primus hexameter vel trimeter iambicus 
est, 

Pecti\nihil\me si\cut an\tea\ l juvat. 

Alter ex duobus hexametris dactylico et iambico com- 
ponitur. Nam de dactylico duos pedes et semipedem 
habet, de iambico Jsimplices quattuor, vel composi- 
tos duos. Scanditur autem sic, 

Scribere\ versicu\los\ amo\re per\cussum\ gravi. 
ii Undecima ode k Asclepiadeum habet, et per binos 
versus scanditur, nam unum hexametrum, alterum 
tetrametrum dactylicos habet, 



S scanditur, quando repostum cecugum ad fectas dapes. Nona ode 
hoc idem metrum habet et similiter scanditur. mala soluta navis ae 
excita ale. decima ode genus metri habet quod ab horatio conpositum 
dicitur et A. h ipsum om. Ven. ' juvat] jubat A. 3 sim- 

plices] similes A. Ven. Mox percussum Ven. k asclepiadeum] 

asclepiadeum metrum A. Archilocheum Frank. de Callino p. 35. 



cap. 39. 'fl&ai libri quinti. 523 

Quid tibi\ vis muli\er ni\gris k di\gnissima\ barris. 
Duodecima ode metrum habet, * quod ab Horatio 12 
compositum dicitur, et per binos versus scanditur, ex 
quibus unus hexameter heroicus est, 

Horrida\ tempe\stas cce\lum con\traxit et\imbres. 
Alter ex m dactylico et iambo componitur. Nam quat- 
tuor pedes iambos habet, vel duos, si compositos n po- 
nere malueris, et duos dactylos, et semipedem. Scan- 
ditur autem sic, 

Nives\que de\ducunt\ °Jovem\ nunc mare\ nunc sylv\ae. 

Decima tertia ode aeque ab Horatio composita dici- 13 
tur, et per binos versus scanditur, Pex quibus est unus 
hexameter dactylicus, alter tetrameter iambicus, ^vel 
dimeter, 

Mollis in\ertia\ cur tan\tam dif\fuderit\ imis. 

Decima quarta ode, hoc idem metrum habet, et 14 
similiter scanditur, 

Nox erat\ et cce\loful\gebat\ luna se\reno. 
Decima quinta ode ex duobus hexametris constat, 15 
dactylico et iambico, 

Altera\jam teri\tur bel\lis ci\vilibus\ cetas. 
Decima sexta ode iambicum metrum habet, et per 16 
singulos versus scanditur, 

Jamjam ef\fica\ci do\manus\ T scien\tice. 
Hic versus, qui carmen seculare appellatur, Sapphi- 
cum metrum habet, quod, ut supra diximus, scan- 
ditur, 

Phcebe\ sylva\rumque\ potens\ Diana. 



k dignissima barris] dinissima bardis A. * quod ab Horatio] 

quodque ab oracio A. m dactylico et iambo] dactylo et iambico A. 
n ponere malueris, et duos dactylos et semipedem] malueris ponere 
duos et dactylico et semipede A. ° Jovem] novem A. P ex qui- 

bus] ex quibus est A. q vel dimeter] vel trimeter A. r scien- 

tiae] cientiae. Expl. ars liber Diomedis. Hi versus. 
3x2 



524 Dio??iedis *Q$a) libri quinti. lib. iii, 

Hactenus s quse didici, quse legi, et quse pro mediocri 
usu comprehendi, tribus his commentariis retuli, spe- 
rans me profecto legentium gratum testimonium, si 
non laboris, certe simplicitatis, consecuturum. 



quae didici et legi et quae mediocri] q; dedici que legi et q; pro 
iocri A. 



mediocri A 



FLAVIUS MALLIUS THEODORUS 

DE METRIS. 



Prcefatio. 
JjUBITARE neminem arbitror, b Theudori fili, c quin ratio 

lustris MafFeius praef. ad Cassio- 
dori complexiones in Epp. et 
Act. Apost. p. XXXXV. Malui 
igitur antiquissimee membranse 
auctoritatem sequi, quam ex apo- 
grapho Gevartii, unde initium 
Malliani libri descripsit Rube- 
nius in vita nostri, et ex MS. 
Parisiensi Theodore substituere. 
Propterea autem unius tantum 
codicis Paris. testimonio in re- 
censendis primis hujus opusculi 
capitibus uti mihi licet, quod alter, 
qui prior est duorum regiorum, 
ea parte truncatus est. HEUS. 

Theudori] Doribus propria 
forma est. Antipater Anthol. 
ined. Tto« &evhupoto TeKevrtaq. 
Pluscula hujus formse nomina 
collegit accuratissimse doctrinse 
vir, Gisbertus Koeriius ad Co- 
rinth. de Dialect. p. 76. A Do- 
ribus hsec ratio venit in consue- 
tudinem Latinorum, poetarum 
inprimis, apud quos occurrunt 
Theudotus, Theudosius, Theudu- 
lus, ut in Anthol. Lat. II. 117. 
p. 249. ubi vide Editorem. 
RUHNKEN. 



aFLAVIUS MALLIUSTHE- 
ODORUS] In MS. Guelpher- 
bytano hsec ita leguntur : INCI- 
PIT MALLI THEODORI; 
De metris dubitare neminem cet. 
Post finitum librum haec addita 
sunt: FINIT LIB MALLI 
THEODORI; DE METRIS ; 
DO GRATIAS AMEN. Fal- 
luntur autem, si qui cum Pris- 
ciano 1. VII. p. 735. contrac- 
tam formam genitivorum Malli, 
Tulli, Horati, ac similium poetis 
relinquendam esse censent. Vide 
Bentleium ad Terent. Andr. II. 
1. 20. HEUS. 

b Theudori] Hsec est codicis 
Guelph. scriptura, cujus extrema 
vocalis, antea non satis accurate 
a me inspecta, fefellerat. Nec 
mirum videri debet, viri nomen 
in possessivi formam deflexum 
esse. Fiebat hoc saepe in cog- 
nominibus, quse ad posteros pro- 
pagabantur, Noti sunt Albini, 
Flaminini, Mamercini, Messalini, 
alii, quorum partem enumerat 
Sigon. de nomin. Rom. p. 1442. 
seq. Grsecum vero cognomen 
©eoSapo? Graeci adjectivi termina- 
tione augendum erat, ut esset 
©eoMpioi;. Rem similem animad- 
vertere mihi videor in Cassiodo- 
riorum nomine, de quo egit il- 



c quin ratio metrica'] MS. 
Guelpb. qui Inratione metrica, 
sed tertia littera voculee qui li- 
neola confoditur, et supra In lit- 
terse od leguntur. Hinc corrupta 



526 



Fl. Mallius Theodorus 



metrica suavitatis causa reperta sit. e Videlicet ut ea, quae ex- 
cellentibus sententiis ac verbis dicerentur, carminis etiam certa 
modulatio dulciora auribus redderet. Ex quo id effectum est, 
ut innumerabilis quaedam metrorum f multitudo abhissintrodu- 
ceretur, qui in poetica scribendi facultate, et ingenio, et studio, 
et doctrina principes h exteterunt: iquod, quidin poemate quasi 
mollius ac blandius, quid asperius k ac durius esset, suas ipsi 
aures consulebant, hisque ita obtemperabant, ut ] in conforman- 
dis suis carminibus artem cum m delectatione conjungerent. 
3 Qui si solum syllabarum naturam ac modum temporum sibi 
consectandum putassent, n obsoleta permultaatque °absurda pe- 



Gevartiani libri scriptura orta est: 
quocl in oratione metrica. Paris. 
quin ratione metrica. Et vestigia 
codicum suadere, et postulare 
sententia videtur, ut emendemus: 
quin ratio metrica. Librarius, 
quum facili errore qui in ratio 
legisset, prsepositioni casum suum 
accommodandum esse opinatus 
est, eoque scripsit qui in ratione. 
Si quis ad ductum Gevartianae 
scripturse quin oratio metrica re- 
poneret, invito Theodoro id rieri 
arbitrarer. Io. Frid. Grunerus, 
eruditissimus vir mihique amicis- 
simus, facit mecum : ita tamen, 
ut suspicetur, primitus scriptum 
misse quin ratio omnis metrica. 
HEUS. 

e Videlicet] Hoc vocabulum 
male omisit codex Gevartii. 
HEUS. 

f multitudo ab his] Semper in 
codicibus Theodori legitur his 
pro iis: quod inde factum est, 
quia pronomen iis hl<\>6oy<yov vete- 
ribus erat, ideoque una syllaba 
proferebatur, seepe etiam scribe- 
batur is. Itaque non hic solum 
ab iis, sed etiam n. 4. ab iis 
metris, et aliis locis similiter, re- 
stituendum esse existimo. HEUS. 

g introduceretur] Codex Paris. 
introducerentur. Non male. Sal- 
lust. Catil. c. 43. Cetera mul- 



titudo conjurationis suum quisque 
negotium exsequerentur. Apulei. 
Florid. p. 358. Elmenh. Tanta 
multitudo ad audiendum convenis- 
tis, ut potius gratulari Carthagini 
debeam, cet. Adde Vechneri hel- 
lenolex. 1. L part. ii. c. 15. extr. 
cum adnot. patrui mei. HEUS. 

^exteterunt] Sic MSS. Et saepe 
Guelph. codex, quod solent anti- 
quissimi quique libri, vocales 
simplicium in verbis compositis 
servat. HEUS. 

1 quod, quid in poemate] Ita 
legitur in utroque MS. Correc- 
tor vero in Guelph. et hic quod 
quid mutavit in quidquid, et 
paullo post scripsit quidquid as- 
perius. HEUS. 

k ac durius esset] MSS. Guelph. 
et Paris. esse. HEUS. 

lm conformandis suis] MS. 
Guelph. sollemni librariorum er- 
rore confirmandis. Pronomen suis 
Paris. temere omisit. HEUS. 

m delectatione] Corrupte MS. 
Guelph. quarto casu dilectatio- 
nem. Mox n. 4. et Guelph. et 
Paris. dilectamentum. HEUS. 

n obsoleta] MSS. absoleta. 
HEUS. 

oabsurda peperissent] Quum in 
codice Guelph. inepte legere- 
tur perissent, Klotzius V. C. in 
actis eruditorum Lips. anni 



De metris. 



527 



perissent. PEt cum prudentissimi quique audientis delecta-4 
mentum metricae artis esse originem °iac fontem viderint, r aurium 
voluntatem ab his metris, quas ipsi conderent, s devellendam 
non existimarent, quorum t a pud omnes hujusce artis excellit 
auctoritas. Si qua autem apud poetas lyricos aut tragicos 5 
quispiam repererit, in quibus u certa pedum conlatione neglecta, 
sola temporum ratio considerata sit, meminerit, ea, sicut apud 
doctissimos quosque scriptum invenimus, non metra, x sed 



cioiocci/vmi. p. 40. atque m 
miscellaneis criticis cap. 7. con- 
jecit, emendandum esse fecissent 
aut peperissenl. Tulit fructum 
e&rTojpas vir doctissimus, quod 
peperissent inventum est in mem- 
branis Paris. HEUS. 

P Et eum prudentissimi] Pro et 
legendum videtur at sive sed. In- 
venerat fortasse librarius in anti- 
quiore libro set, quod errori oc- 
casionem facile prsebere potuit. 
Quum in Guelph. esset pruden- 
tissinie, reposui prudentissimi. In 
re tam levi, tam perspicua, vix 
opus est addere, ita legi in Paris. 
codice. HEUS. 

qacfontem viderint] Malim vi- 
dereni. HEUS. 

r aurium voluntatem] Grunerus 
et Klotzius W. CC. aurium vo- 
luptatem rescribendum esse ex- 
istimant. Eadem suspicio, quum 
primum ista legerem, mihi quo- 
que subnascebatur. Et recorda- 
bar verborum Ciceronis orator. 
c. 18. Naturam ducem ad au- 
rium voluptatem sequatur indus- 
tria. Postea priore conjectura 
repudiata, vocabuli voluniatem 
suavis esse metaphora, Mallius- 
que dicere mihi videbatur, ab in- 
ventoribus metrorum, quasi rio- 
varum legum conditoribus, aures 
consultas esse, hasque eos, veluti 
centuriam vel tribum, quse in 
hac rogatione deberet esse prse- 
rogativa, rogandas putasse, vel- 



lent, juberent. Eadem figura nos- 
ter paullo ante dixerat suas ipsi 
aures consulebant. Alioqui vo- 
luntas etiam dicitur ejus, qui fa- 
vet rei eaque delectatur: ideoque 
ipsam voluptatis significationem 
complectitur. Cic. eodem, quem 
dixi, libro cap. 8. omnes enim, 
qui probari volunt, voluntatem 
eorum, qui audiunt, intuentur, ad 
eamque, et ad eorum arbitrium et 
nutum totos se fngunt, et adcom- 
modant. Scriptor antiquus de 
metris, cujiis fragmentum in de- 
scriptione codicis Mall. Guelph. 
dabo : Metrorum carmina pro vo- 
luntate et pro delectatione aurium 
instituta sunt, ut quidquid dulce 
sonaret,mulceret auditum. HEUS. 

s devellendam non existimarenf] 
Vel invitis libris existimarunt le- 
gendum esse arbitror. HEUS. 

tapud omnes hujusce artis] Post 
hsec verba Paris. addit studiosos : 
in quo tamen correctoris fraudem 
odorari mihi videor, qui non per- 
spiceret, quam eleganter vocabu- 
lam artis ad auctoritas referatur. 
HEUS. 

u certapedumconlatione] Scrip- 
sisse Theodorum conlocatione, 
prseclare monuit humanissimus 
Ruhnkenius. HEUS. 

x-sed rhythmos] MS. Guelph. 
rithmos, Paris. arithmos : atque 
ita paullo post hic arithmos, ille 
rithmum, pro rhythmum, dede- 
runt. HEUS. 



528 



Fl. Mallius Theodorus 



6 rhy thmos, y appellari oportere. Scribimus igitur ita de metris, 
ut ab his rhythmum procul removeamus ; z atque in his a omnino 
nullum sit, in quo non pedum defixa ratio cum dulcedine ad- 
sociata atque permixta sit. b Ac primum quidem nobis ipsa 
metrorum genera conlocanda sunt, tunc de eorum partibus 

7 disserendum. c Quoniam sermo progredi ad explanandam me- 
trorum disciplinam atque legem non poterit, nisi eorum pri- 
mordia, d id est, syllabae ac pedum rationem aperiamus. 

e Cap. I. — De Syllaba. 
Est igitur syllaba litterarum inter se congregatarum apta 
conplexio. Usu autem inveteratum est, ut etiam f nulla litte- 
rarum congregatione facta, solas per se eas, quse vocales nomi- 



y appellari oportere] Tta reposui 
libro Paris. obsecutus, quum in 
Guelph. esset appellare. HEUS. 

z atque in his~\ MS. Guelph. et 
hic, et cap. IIII. n. u. et cap. 
VIII. n. i. dedit adque, more 
antiqui tempOris. Vid. Jul. Cses. 
Scaliger de causis ling. Lat. lib. 

I. cap. 22. Idem librarius cap. 

II. n. 4. quod pro quot, et cap. 
VII. n. 7. ad pro at scripserat. 
Talia ssepe in Pisanis marmori- 
bus, in antiquissimis codicibus 
Virgilii, aliisque monumentis ve- 
tustis occurrunt. HEUS. 

& omnino nullum sit] Inepte 
Guelph. omnino nullus sit. HEUS. 

b Ac primum quidem] Paris. Ac 
primo quidem. HEUS. 

c Quoniam sermo progredi] 
Haec in libris sine interpunctione 
cum antecedentibus copulantur. 
In MS. Guelph. super primam 
syllabam verbi progredi particula 
non, et super extremam tur ad- 
scriptum erat, ut esset non pro- 
greditur. Animadvertit nimirum 
corrector, sententiam horum ver- 
borum, ut scripta erant, vehe- 
menter laborare, ideoque de e- 
mendatione cogitavit. Nihil ta- 
men profecisse videtur. Credi- 



derim, periodi mutiiatse senten- 
tiam claudicantem hoc, aut simi- 
li, modo fulciendam esse : Quo- 
niam vero sermo progredi ad ex- 
planandam metrorum disciplinam 
atque legem non poterit, nisi eo- 
rum primordia, id est, syllabce ac 
pedum rationem, aperiamus, nunc 
dicamus de syllaba. Facile po- 
tuerunt verba extrema de syllaba 
ab incauto librario oinitti, quia 
eadem ad argumentum primi ca- 
pitis indicandum, proxime repe- 
tuntur. Hoc ulcus postea, ut 
fit, imperitia medentium latius 
serpsit. HEUS. 

&id est syllabce~\ Hoc est a co- 
dice Paris. Quum in Guelph. 
legerem syllabam, suspicabar syl- 
labarum antea scriptum fuisse. 
HEUS. 

e Cap. I.] Capitum appellatio 
et numeri a nobis addita sunt, 
sed inscriptiones sunt a MSS. 
HEUS. 

f nulla litterarum congr.] MS. 
Guelph. nullam litterarum con- 
gregatione factam, sed antiquus 
corrector supra litterarum adscri- 
psit inter se, et ultimam litteram 
vocabuli factam obelo confodit. 
HEUS. 



De syllaba. 



529 



nantur, syllabas esse dicamus. Syllabis vero conficiuntur 2 
pedes, quae prima quasi metra appellare possumus. f Syllaba 3 
pes et mensura constat, quae Graece metron dicitur. Sunt 
autem syllabae ?partim longae, partim breves, partim communes. 4 
A producta longam syllabam facit, ut ales : a correpta brevis 
est, ut amor. h E productum longam syllabam facit, ut emi: e 5 
correptum brevem, ut emo. I productum longum est, ut 6 
Ilium: i correptum brevis est, ut iter. l O productum est, ut 7 
omen : o correptum est, ut oi-igo. U productum est, ut unus : 8 
u correptum, ut utinam. Ut autem solae per se vocales pro- 9 
ductae Mongas, correptae breves syllabas faciunt : ita etiam cum 
his ^junctae consonantes aut longas aut breves syllabas secun- 
dum legem atque usum pronuntiationis informant. Junguntur 10 
vero inter se m binae vocales, quas Graeci diphthongon vocant, 
ae, oe, au, eu, ei, ii ; quae syllabae semper longae sunt. Ad- " 
sociantur itaque sic inter se vocales litterae, id est, i et u, ut 
prior littera vim teneat consonantis, ut Juno, video ; quarum 



f Syllaba pes] In codice Guelph. 
manus antiqua pes male mutavit 
in pede. Fefellit correctorem 
vox syllaba casu sexto accipi- 
enda. HEUS. 

S partim LongcE] MS. Guelph. 
partem longce, partem brevis, par- 
tem communis. HEUS. 

h E productuni] Corrector co- 
dicis Guelph. emendavit E pro- 
ducta, et in sequentibus similiter, 
e correpta — I producta — i cor- 
repta — O producta — o correpta. 
Et parum abest, quin affirmem, 
hsec omnia Mallium femininater- 
minatione extulisse. HEUS. 

i O productum esf] MS. Paris. 
O productum longum est, ac dein- 
ceps : o correptum brevis — U 
productum longum est — u cor- 
reptum brevem. Sed verisimile 
est, haec a corruptore accessisse. 
Et videant acutiores, an eadem 
interpolandi libido pluribus locis 
nocuerit, Malliusque etiam in 
prsecedentibus scripserit, a cor- 



repta est, ut amor. — I producta 
est, ut Uium : i correpta est, ut 
iter. HEUS. 

k longas, correptce breves] Ita 
nunc e MS. Paris. emendavimus, 
quum in Guelph. perperam scri- 
ptuin esset longa si correptce 
breves. HEUS. 

1 junctce consonantes] Inepte 
Guelph. codicis corrector his in- 
terponit aut, idemque in proxi- 
mis post verba aut breves syllabas 
haud minus imperite faciunt in- 
culcat. HEUS. 

m bince vocales, quas Grceci 
diphthongon] Guelph. bine vocalis 
quas greci diptongon. Paris. di- 
phthongas. Etiam alibi in Guelph. 
scribitur diptongon, et potest hoc 
vocabulum in genere neutro ac- 
ceptum vice substantivi fungi. 
Quia tamen librarius iste per- 
multis locis s finale perperam in 
n mutat, credo Mallium scrip- 
sisse diphthongos, aut si mavis 
di<pdojyovq. HEUS. 



3 Y 



530 



Fl. Mallius Theodorus 



syllabarum ea conditio est, ut interdum "breves, interdum 
longae sint. Id enim ratio sermonis Latini et °pronuntiandi 

12 forma expetit. Positione autem longae syllabae fiunt, si cor- 
repta vocalis habeat in eadem syllaba ultimam litteram con- 
sonantem, Peademque littera excipiatur a consonante conse- 

13 quenti, ut arma. 9 Fit autem positione longa syllaba, cum ipsa 

14 per se ex vocali et r duabus consonantibus constat, ut est. Quod 
si praecedentem brevem syllabam, quam una vocalis facit, se- 
quentur duae consonantes, fit syllaba positione longa, s ut hac 

15 res. Item fit positione longa, si vocalis in duplicem tdesinit 
litteram, ut 

Nox erat — — > — 

aut si praemissa vocalis praecedat duplicem Graecam, ut Me- 

16 zentius. Interdum autem brevis syllaba, qua pars orationis 
terminatur, pro longa ponitur, ut 

v Omnia vincit amor, et nos cedamus amori. 



n breves, interdum longce sinf\ 
Paris. longce, interdum breves sint. 
HEUS. 

o pronuntiandi forma~] MS. 
Guelph. /omam. Klotzius pronun- 
tiandinorma legendum esse arbi- 
tratur. Scripturam codicum ser- 
vandam censet celeb. Ruhnke- 
nius. Nec dubium est, aumforma 
apud veteres ssepe significet con- 
stitutionem, legem ac rationem rei. 
Quintilian. Instit. Orat. I. 6. 16. 
Non enim cum primum fingerentur 
homines, analogia demissa ccelo 
formam loquendi dedit. Decl. 
CCLXXVIIII. p. 541. Qui civi- 
tates adhuc, velut antiquo illo 
errore confusas, ad certam vivendi 
formam redegerunt. Tacit. Annal. 
XIII. 4. Tum formam futuri 
principatus prcescripsit. HEUS. 

P eademque littera excipia- 
tuf\ Paris. eademque littere exci- 
piantur. HEUS. 

q Fit auteni] Videtur emen- 
dandum esse Fit etiam. HEUS. 

r duabus consonantibus constat] 
In Guelph. erat duobus, sed cor- 



rector a super adposuit. Pro 
constat in Paris. est consistat. 
HEUS. 

s ut hac res] MS. Paris. ut 
acres. Et pronum erat, vel sine 
adsensu librorum, ita rescribere, 
si vocabulo acres hic locus esset. 
Sed quia hoc exemplo in hac 
causa nemo, nisi omnis rei me- 
tricae sit ignarus, uti potest : cre- 
diderim, Acrisius ex Virgil. Mn. 
VII. 372. aut exeodem libro vs. 
410. Acrisioneis, reponendum 
esse. Favet huic conjecturae, 
quod nomen Acrisioneis ad hoc 
ipsum, de quo Theodorus agit, 
positionis genus declarandum ad- 
hibuit Probus instit. grammat. 
lib. I. p. 1413. HEUS. 

t desinit litteram~\ Post de- 
sinit glossator codicis Guelph. 
intempestiva sedulitate adscripsit 
consonantem. HEUS. 

v Omnia vincit amor\ Hunc 
versum Virgil. Eclog. X. 79. MS. 
Guelph. ita pervertit : Omnia 
vicit amor, ut nos cet. HEUS. 



De syllaba. 



531 



Quod genus syllabae inter longas vel omnino refugiendum, w vel 17 
parcissime usurpandum est, quamvis et apud Virgilium non 
rarissimum, apud Homerum vero frequentissimum reperiatur. 
Communis vero syllaba fit, cum productam vocalem sequitur 18 
vocalis ; ut 

x Te Corydon, Alexi — — — 

Item cum duas vocales inter se conjuhctas consequitur vo- 19 
calis, ut 

y Insulce lonio in magno. — — — 

Positam etiam communem z apud Virgilium videmus eam sylla- 20 
bam, quae in c litteram desinit, a ut eam vocalis consequatur. 
Nam cum dicit 21 

b Hoc erat — — 

longam eam syllabam constituit, quae in c desinit. Cum autem 
dicit 

c Solus hic - 



w vel parcissime usurpandum] 
Super usurpandum in Guelph. 
importuna glossa metrum ad- 
scripta est. HEUS. 

x Te Corydon] Virgil. Eclog. 
II.65. MS. Guelph. Te Goridon. 
HEUS. 

y lnsulcc Ionio] Virg. 2En. 
III. 211. HEUS. 

z apud Virgilium videmus] 
Paris. videamus, quod non placet. 
HEUS. 

a ut eam vocalis consequatur] 
Idem liber sequatur prsefert. 
HEUS. 

b Hoc erat] In margine co- 
dicis Guelph. atramento palli- 
diore adscriptum est ex iEneid. 
II. 664. alma parens, quo addi- 
tamento non opus erat Mallio. 
Rem ipsam Pompeius in com- 
mento artis Donati his verbis ex- 
ponit : Item C littera aliquando 
pro duabus consonantibus est, et 
facit longam, ut est illud : Hoc 
erat alma parens. Hoc : collide 
C, et sit pro duabus consonanti- 
bus. In illo alio exemplo brevis 
est: Solus hic inflexit sensus. 
3 



Sed sic lubrica et leniter currit. 
Ergo c aliquando pro duabus con- 
sonantibus habetur, et facit illam 
[Fort. et facit syllabam] longam. 
Hoc inpronominibusfit, et pro sim- 
plici potest accipi. Vid. Mar. Vic- 
torin. Art. Gramm. 1. p. 2471, 
Servius ad iEneid.VI. 791. quem 
Ruhnkenius V. C. huc advocat, 
Terentianum reprehendit, q U i li t— 
teram C, pro metri ratione, vel 
duplicem haberi tradiderit vel 
simplicem. Terentiani reprehen- 
sor^ ipse fortasse non minus re- 
prehendendus, privilegium, nescio 
quod, monosyllaborum commini- 
scitur, per quod C in pronomine 
hoc pro duplici habeatur. Vide- 
rint, quos talia indagare juvat, 
an collisioni litterse C in prono- 
mine hic et hoc dederit locum, 
quod hicce et hocce veteres dice- 
bant, quse ante vocales hicc et 
hocc sonabant. HEUS. 

c Solus hic] In Guelph. eadem, 
quee superiora interpolaverat, ma- 
nus htec ita mutavit, atque e 
Virgil. Mn. IV. 22. supplevit : 
hic solus infiexit sensus. HEUS. 



532 Fl. Mallius Theodorus 

22 brevem eandem d syllabam conlocat. Est etiam communis syl- 
laba, cum praecedens in vocalem desinit, e sequens autem syllaba 
ita habet duas consonantes, ut prior sit muta et sequens 

liquida, ut 

— f Vasto Cyclopis in antro. 

23 sAtque haec quidem de syllabis satis dixisse. Nunc pedum 
distinctionem et varietatem consequamur. 

Cap. II. De Pedibus. 

1 h Pentasyllabus etiam quidam et hexasyllabus pedes, quos 
Graeci syzygias vocant, faciendos crediderunt, quorum nobis 
superflua et inanis opera repudianda est, cum eorum etiam 
pedum, 'quos saepe enumeravimus, quam plures ab omni me- 



d syllabam conlocat] Etiam post 
haec verba in Guelph. recentior 
nianus quce perperam infercit. 
HEUS. 

e sequens autem~\ Particula 
autem et hic, et infra cap. IV. 2. 
in Guelph. scripta est Tironiana 
nota. Has vero notas compendii 
causa communi scripturae non- 
nunquam a librariis intermistas 
esse, testatur Mabillonius in 
opere diplomatico lib. V. p. 456, 
HEUS. 

f Vasto Cyclopis in antro~\ Guelph. 
Cyclopes. Sed in Paris. hemi- 
stichion illud ita legitur, quem- 
admodum est in Virgil. Mx\. III. 
617. HEUS. 

S Atque hcEC quidem] Parti- 
culam atque, quam fortasse su- 
pervacaneam esse credidit, cor- 
rector codicis Guelph. semicir- 
culis intersepsit. HEUS. 

h Pentasyllabus etiani] Non 
potuit auctor ita ordiri de pedi- 
bus tractationem, eamque initio 
suo truncatam esse, inde quo- 
que apparet, quod aliquoties in 
hoc ipso capite profitetur Mal- 
lius, se pedum numerum ante 
declarasse, cujus rei tarnen in 
libro, ut in nostro quidem codice 



habetur, vestigium nullum super- 
est. Librarius nimirum, qui jafn 
alios de pedibus libellos, quales 
in Guelpherbytano exemplari e- 
tiam commentario Malliano prae- 
mittuntur, descripserat, pedumque 
nomina atque explicationes ali- 
quoties iteraverat, operse pretium 
se facturum esse non existimavit, 
si denuo exscriberet, quam hic 
adjecerat noster, pedum enume- 
rationem. Ita inepti hominis 
oscitantia factum est, ut interci- 
derit hujus capitis exordium, quod 
e bibliothecis Galliae restitutum 
iri frustra speraveram. Codex 
Paris. nihil hic opis adfert, nisi 
quod accusativos Graecos, Penta- 
syllabus — hexasyllabus, mutat 
in Latinos, pentasyllabos — hexa- 
syllabos. HEUS. 

i quos scepe enumeravimus] Pa- 
ris. quos scepe enumerabimus. Neu- 
tra scriptura tolerari potest. Edi- 
derat Theodorus quos supra enu- 
meravimns. At librarius ille, 
quem adnotatione superiore frau- 
dis coarguimus, particulam supra, 
facinoris perpetrati indicem, in- 
tercepit, et in locum vacuum sape 
introduxit. Conf. infra n. 4. 
HEUS. 



De pedihus. 



533 



trica disciplina alieni sint. Ex his autem pedibus, qui ex 2 
brevibus aut ex longis syllabis ita conficiuntur, k ut his brevi- 
tatis et longitudinis varietas nulla sit, nisi ex longis et brevibus 
syllabis temperati ^adjungantur pedes, metrum omnino effici 
non potest. Nam cum ars musica, quae est in omni vocis sono 
m moderationis ac suavitatis inventrix, metricae quoque rationis 
princeps ac magistra sit; eadem vero ita nervos n testudini 
adjunxei-it, ut eorum alii acutum, °gravem alii sonum redde- 
rent; Peandemque vocum distinctionem tibiarum foraminibus 



k ut his brevitatis] Paris. ut 
in his. HEUS. 

1 adjungantur pedes] Idem co- 
dex adjunguntur. HEUS. 

m moderationis ac suavitatis] 
Modulationis legere malit vir doc- 
tus Misc. Crit. cap. VII. Sed 
moderatio et. moderari, ut origine, 
sic vi et potestate conveniunt 
cum modulatio, modulari, et de 
modis musicis recte dicuntur. Ci- 
cero de Orat. I. 60. adstrictus 
cerla quadam numerorum modera- 
tione et pedum. Ibid. II. 8. qui 
enim "cantus moderatce orationis 
pronuntiatione dulcior inveniri po- 
test. Anthol. Lat. III. 182. p. 
625. cujus moderamine sacro U- 
nvm ex diversis vox digitique ca- 
nunt. Hygm.prcef.dstron.p.403. 
Etsi te versuum moderatione prce- 
stare video. ubi alia exempla ha- 
bet Munckerus. Add. Burman. 
ad Ovid. Met. XI. 154. Apud 
Claudian. de Bell. Getic. vs. 230. 
omnes Hbri habent : Quid medi- 
tentur aves, quid cum mortalibus 
(Ether Fulmineo velit igne loqui. 
Quod durum est in verbo medi- 
tentur, interpretando lenire ten- 
tavit magnus Gesnerus. Forte 
quis capiat pro cantent, ut Ser- 
vius cepit in Virgil. Ecl. I. 2. 
VI. 82. Sed mihi legendum vi- 
detur : Quid moderentur, vel mo- 
dulentur aves. Verborum medi- 
tari, moderari, modulari perpetua 
est confusio, etiam apud Claudi- 



anum, ut docet Burm. I. c. Or- 
pheus de Lapid. procem. vs. 45. 
p. 296. "Oacra re KeKXvjyacrt y.era 
crcpicrtv rjepo<po7rat. ubi H. Stepha- 
nus bene repudiat vulgatum [/.era. 
<ppecriv. Nam sic alibi p. 350. 
ocrcra Te Kovcpot Opvt6e<; KhaXfjvcnv, lici- 
arauai' h&cra re Oripec, Q,[/.vjcrTa} re- 
rpdicetfii iv) crcpicrtv upvovrat. Apol- 
lon. Rhod. II. 1282. apy S' vjia.iv 
evt crcpicrt ^rtdacr^at. RUHNKEN. 

n testudini adjunxerit] Ita resti- 
tuit Paris. liber. In Guelph. 
erat testudinis adjuncxerit, quod 
recentior manus mutat in ad- 
juncxerat. HEUS. 

gravem alii] Librarius codicis 
Guelph. scripserat gravem aliis. 
Posterius vocabulum rasura cor- 
rector obscuravit, rescripsitque 
alii gravem, quem ordinem am- 
plectitur etiam MS. Paris. HEUS. 

P eandemque vocum distinctio- 
nem] Quos tonos musici nunc 
appellant, voces prisci dicebant. 
Cicero de Orat. I. 42. Ut in mu- 
sicis, numeri, et voces, et modi. 
Virgil. ^n. VI. 646. Obloquitur 
numeris vocum discrimina septem. 
quem locum opportune hic ad- 
scripsit humanissimus Ruhnke- 
nius. Klotzius ita refingit verba 
Theodori : eademque vocum dis- 
tinctionem tibiarum foraminibus 
aptaverit. Equidem in verbo ap- 
taverint intelligo homines, artifi- 
ces, musici : usitatissima utrius- 
que linguse scriptoribus ellipsi, de 



534 



Fl. Mallius Theodorus 



aptaverint, videlicet quod canendi dulcedo sine hac varietate 
exsistere nulla possit : ^is, qui ex his pedibus, r qui solas inter 
breves, aut solas longas syllabas habebunt, s effici posse metrum 
^existimavit, ab omni musica doctrina transversus fertur et 
4 devius. v At vero ex viginti et octo pedum numero, w quot supra 
declaravimus, x qui metris utiles sint, ut appareat: ipsa primum 
metrorum genera quae sint, demonstrandum nobis est; post, 
qui metris aut conveniant, aut ab his discrepent, explicandum. 



qua copiose egerunt viri docti, 
quos laudat patruus meus in e- 
mendationum libro II. c. 6. p. 
2i 8. ad locum Curtii IV. io. 
Adde Cl. Leisneri adnotat. ad 
Lamb. Bos in ellipsi voc. "AvBpu- 
T.oi, et, si res tanti erit, ea, quee 
dixi ad Plutarch. de liber. educ. 
c. XIII. 14. Nec movet me, 
quod verbum adjunxerit singulari 
numero in Theodoro praecessit. 
Solent enim optimi scriptores e 
singulari in pluralem transire. 
Sallust. Catil. XXIII. 6. Nobili- 
tas invidia cestuabat, et quasi pol- 
lui consulatum credebant. Vid. ad 
h. 1. quse congessit Cortius et ad 
Jugurth. XIV. 13. HEUS. 

<1 is, qui ex his pedibus~] MSS. 
his qui ex his pedibus. In Guelph. 
corrector, priore his expuncto, 
stolide ex qui fecit quia. HEUS. 

r qui solas inter breves] Pree- 
positioni inter locus hic non satis 
commodus esse videtur, etiam si 
verbum habebunt Grsecorum more 
absolute accipiendum esse putes. 
Ideo particulam hanc delendam 
esse eonjiciebam. Nunc propius 
vero videtur, Theodorum scrip- 
sisse qui solas inter se breves, id 
est, qui conjuncti sive universi 
solas breves, aut solas longas syl- 
labas habebunt. Ita eleganter 
optimi scriptores inter se utuntur 
pro utrique. Vid. Cortius ad Sal- 
lust. Jug. c. XLI. 2. HEUS. 

s effici] Post hoc verbum cor- 



rector codicis Gueiph. imperite 
addit non. HEUS. 

* existimavit, ab omni~\ Quum 
in Guelph. reperissem existima- 
vit, ut ab omni : conjunctionem 
ut tollendam, et existimavit in 
existimabit mutandum esse arbi- 
trabar. De conjunctione pro- 
scribenda consensit Paris. liber, 
sed idem, quod attinet ad verbum 
existimavit, in alia omnia disce- 
dit. Itaque invitis libris pree- 
teritum tempus mutare non au- 
deo, quod satis apte positum est, 
si Theodorus tangit aliquem scrip- 
torem de metris, qui tradiderat, 
ex solis brevibus, aut solis longis 
syllabis effici metrum posse. Ad- 
firmare hanc explicationem vi- 
dentur, quee de trochaico metro 
lesjuntur infra cap. VI. 5. seq. 
HEUS. 

v At vero~\ Quum in MS. 
Guelph. corrupte aut vero lege- 
retur, emendabam ita, ut nunc e 
Paris. codice reposui. HEUS. 

w quot supra declaravimus] U- 
terque MS. quod, more veterum, 
qui seepe quod pro quot, quod 
annis pro quot annis scribebant. 
Nec tamen contendam, si quis 
legere maluerit quos supra. Pro 
declaravimus in Paris. perperam 
est declarabimus. HEUS. 

x qui metris utiles sint] Guelph. 
utile sint. Paris. qui metris utiles 
sint, ut appareant. HEUS. 



De metris octo. 



535 



Cap. III. De metris octo. 

Sunt igitur metrorum ygenera haec, dactylicum, iambicum, i 
trochaicum, z anapaestum, choriambicum, antispasticum, Ioni- 
cum a majore, Ionicum a minore. Si quid ergo prseter haec, 2 
quod non ad certam pedum legem, sed ad temporum rationem 
modumque referatur, vel a scribit quispiam, vel ab alio scriptum 
legit, id non metrum, sed b rhythmon esse sciat, c hisque ex- 
ceptis metris, d octo quae sunt a nobis enumerata, nullum aliud, 
etiamsi a quoquam e certi aut definiti pedes attribuantur, aut 
eam, f quae sit digna carmine, suavitatem shabiturum omnino 
metrum esse dicendum. Quod cum ita sit, de ipsis jam pedi- 3 
bus a nobis disserendum est, h ut nullus omnino ad aliquod 
metrum pateat accessus quibus interdum admittantur, iqui sua 



y genera hcec\ Supra vocabu- 
lunl genera glossator in Guelph. 
adscripsit numeri notas : VIII. 
HEUS. 

z anapcestum\ Paris. anapcesti- 
cum, sed Guelpherbytana scrip- 
tura non est deterior. HEUS. 

a scribit quispiam~\ Ita reposui 
e Paris. quurn in Guelph. raen- 
dose legeretur scribi. Paullo post 
in MSS. erat leget, quod tamen 
corrector codicis Guelph. muta- 
vit in legit, quem nunc sequor. 
Videri poterat, reponendum esse 
scribet quispiam, vel ab alio scrip- 
tum leget. Sed etiam cap. XI. 
16. legitur Si qui tdmen inveni- 
untur, qui cet. HEUS. 

b rhythmori] Guelph. rithmon, 
Paris. arithmon. HEUS. 

<-■ hisque exceptis] MS. Guelph. 
his quce, quod quum lector aliquis 
non intelligeret, signis,, qualibus 
parenthesin solemus, voculam 
quce a reliqua oratione interclu- 
sil. HEUS. 

d octo quce sunt a nobis] Li- 
brarius Guelph. interpunxit ante 
vocabulum octo, quod esse delen- 
dum persuadet mihi importunitas 
glossatoris illius, quem principio 



capitis hujus eundem numerum 
inculcare testatus sum. HEUS. 

e certi aut definiti~\ Mallius 
scripserat certi acdefiniti. HEUS. 

f quce sit digna carmine] Ita 
ex emendatione doctissimi Ruhn- 
kenir, quam Paris. liber suo cal- 
culo comprobat, reposui, quum 
in Guelph. legeretur digna car- 
minis. Locum corruptioni de- 
disse videtur sequens vocabulum 
a littera s incipiens. Alioqui non 
ignoramus, priscos adjectivum 
dignus etiam cum patrio casu 
construxisse, quod copiose docent 
viri docti a patruo meo advocati 
ad Vechneri Hellenolex. lib. I. 
part. II. cap. 18. Burmannoque 
Secundo V. C. ad Antholog. Iib. 
II. epigr. 146. vs. 3. HEUS. 

S habiturum omnino~\ Lege 
habiturum, aut omrnfo. 

h ut nullus omnino ad~\ For- 
tasse hsec ita sunt emendanda : 
ut quibus nullus omnino ad ali- 
quod metrum pateat accessus, qui 
interdum cet. HEUS. 

1 qui sua vi atque natura~\ In 
Guelph. erat qui suavia, unde 
corrector suavitate procudit. Pa- 
ris. qui suavi, ex quo celeb. 



5S6 



Fl. Mallius Theodorus 



vi atque natura metrorum rationem expleant, palam omnibus 

4 k perspiciendum constituamus. Sunt igitur penitus repudiandi 
longeque removendi ex trisyllabis molossus, amphibrachys, 
amphimacrus, palimbacchius ; ex l quadrisyllabis proceleusma- 
ticus, dispondius, diiambus, ditrochseus, paeones, omnesque 

5 epitriti. Ex quo apparet, m octo his metris, de quibus est 
dictum, novem pedes ita attributos, ut eorum praecipue inter 

6 se conjunctione n uniuscujusque metri vis contineatur. Qui 
quidem °pedes hi sunt: Spondius, iambus, Ptrochseus, pyrrhi- 
chius, dactylus, anapsestus, q choriambus, antispastus, Ionicus 

7 a majore, Ionicus a minore. Amphimacrus et Bacchius raris- 
sime, tribrachys vero r aliquanto frequentius, sed precarium 

8 magis, quam necessarium, s in metris locum obtinent. Sed 
quoniam r de syllabis ac pedibus abunde dictum est, ad ipsam 
metrorum demonstrationem, v distinctionem, subdistinctionem- 
que veniamus. 



Ruhnkenii acumen verissimam 
scripturam sua vi exsculpsit. Vim 
ac naturam saepe ab ipso Cice- 
rone conjungl, multis exemplis 
docuit patruus meus in comment. 
ad Offic. I.28. 11. HEUS. 

k perspiciendum constituamus] 
Ejusdem Ruhnkenii consilio ita 
nunc edidi. In MSS. erat pre- 
spiciendum, quod ortum esse ex 
prospiciendum, antea opinabar. 
HEUS. 

1 quadrisyllabis] MSS. quatri- 
syllabis. HEUS. 

m octo his metris] ln MS. 
Guelph. utrimque punctis inclu- 
ditur vocabulum octo, quod hic 
non magis necessarium erat,quam 
supra n. z. et 2. HEUS. 

n uniuscujusque metri vis~] 
Quum in Guelph. legeretur uni- 
uscujusque metri bis, manus anti- 
qua post uniuscujusque in mar- 
gine adscripsit racio. Id inde 
factum dicebam, quia corrector 
non intellexerat, bis librarii vitio 
scriptum esse pro vis. Ut jam 
dubitationi locus non sit, MS. 



Paris. effecit, ex quo veram scrip- 
turam reduxi. HEUS. 

pedes hi suni] Guelph. hii 
sunt. HEUS. 

P trocluBus, pyrrhichius] For- 
tasse vocabulum pyrrhichius hic 
delendum, et infra post verba 
tribrachys vero inserendum est ita : 
tribrachys vero et pyrrhichius ali- 
quanto frequentius. HEUS. 

1 choriambus] Paris. choriam- 
bi. HEUS. 

r aliquanto frequentius] Uter- 
que MS. aliquando, et Paris. fre- 
quentior. HEUS. 

s in metro locum obtinent] 
Guelph. optinent, Paris. optinet. 
Ita ssepe in monumentis antiquis 
apstinere, suptiUs, et similia re- 
periuntur. Vid. Noris. orthogr. 
Pisan. c. 6. HEUS. 

t de syllabis] Paris. de sylla- 
bas, ut librarius ille videri possit 
in exemplari suo habuisse de syl- 
laba. HEUS. 

v distinctionem, subdistinctio- 
nemque] Primam syllabam vo- 
cabuli subdistinctionern a librario 



CAP. IV. 



De metro dactylico. 



537 



Cap. IV. De metro dactylico. 

Metrum dactylicum hexametrum inventum primitus ab w Or- 
pheo Critias asserit, Democritus a Musaeo, x Persinus a Lino, 
permulti ab Homero, yqui profecto, cum heroum facta carmine 
suo explicare vellet, metri hujus, quod ceteris omnibus longe 
pulchrius celsiusque est, aut repertor aut certe adprobator fuit. 
Constat autem metrum dactylicum hexametrum heroicum ex 2 
dactylo et spondio vel trochaeo, ita ut recipiat spondium locis 
omnibus, dactylum locis omnibus praeter ultimum, trochaeum 
vero loco tantum ultimo. Hujus exemplum : 

z Arma virumque cano, Trojce qui primus ab oris. 

Metrum dactylicum pentametrum a recipit pedes hos: spon- 3 



Guelph. omissam, correctoris ma- 
nus adjecit. Facile itaque fieri 
potuit, ut vocabulum subdistinc- 
tionem in libro Paris. omittere- 
tur. HEUS. 

^Orpheo] SimiliterMar.Victo- 
rinus Art. Gramm. I. p. 2494. 
Hoc quidam a Lino, Apollinis an- 
tistite, alii ab Orpheo, nonnulli ab 
Homero inventum putant. Linum 

npuTov tvpe-rriv pv6j/.Zv kou //.eXou? VO- 

cat Diodor. Sic. III. p. 236. 
RUHNKEN. 

x Persinus~\ Temeraria conjec- 
tura in Perseum grammaticum 
incideram : sed ab amicissimo 
mihi Ruhnkenio admonitus ag- 
nosco Persinum, scriptorem Or- 
phicum. Hujus memoriam prope 
exstinctam renovavit in adnota- 
tione ad Pollucem IX. 93. p. 
1076. Tib. Hemsterhusius, cui 
viro et annis et meritis venera- 
bili optamus, ut placida atque hi- 
lari senectute perfruatur. HEUS. 

y qui prqfecto cum heroum] 
Sic emendare non dubitavi mani- 
festum errorem scriptorum codi- 
cum, in quibus est qui profecto 
cumeorum. Corruptio inde nata 
est, quod librarius aliquis more 
sui saeculi scripserat cum eroum. 
Ita in MS. Guelph. quum seepe 
3 



alibi littera h omissa, tum hoc 
ipso capite exametrum, omero, 
endecasyllabum, oratium, eroico, 
eptametrum, corinti, troceis, tro- 
ceo scripta erant. HEUS. 

z Arma virumque] Grammati- 
cus aliquis in omnibus versibus, 
quos Theodorus metrorum exem- 
pla dederat, singulos pedes inter- 
positis punctis sejunxerat. Inde 
in codice Guelph. ante prsesen- 
tem Virgilii versum inserta le- 
guntur ista verba : De atramento 
noveris, leclor, non causa sensuum 
punctos adnotitos, sed pedum de- 
signationem lustratos. Hiaec in 
Paris. ita concepta sunt: De 
atramentro noveris, lector, in ver- 
sibus cunctos non causa sensus, 
sed scansionis, esse positos. Bar- 
bari hominis turpe commentum, 
ne puram Theodori dictionem 
contagio pollueret, uncis jam pri- 
dem incluseram : nunc vero, ac- 
cedente celeb. Ruhnkenii aucto- 
ritate, una cum punctis erasi. 
HEUS. 

a recipit] Et hie, et n. 4. 7. 
13. cap. V. 5. 6. 7. 8. 1 1. 13. in 
MS. Guelph. sine varietate lege- 
batur recepit, quod ubique in re- 
cipit mutavi, permotus etiam con- 
sensu libri Parisiensis. HEUS. 



538 



Fl. Mallius Theodorus 



dium loco b primo et secundo, dactylum locis omnibus, catalec- 
ton in medio c et in fine. Hujus exemplum : 

Ingentes actus carmina nostra canent. 

4 d Metrum aliud dactylicum pentametrum recipit pedes hos : 
dactylum sive spondium loco primo et secundo, catalecton in 
medio, inde duos dactylos sine catalecto, ut est e illud Sereni : 

Et nihil est, quod amem, f Flaminia, minus. 

5 Metrum dactylicum Asclepiadium habet primum spondium, 
Ssecundo dactylum et catalecton, deinceps duos dactylos. Hu- 
jus exemplum : 

h Laudamus vario musica carmine. 



b primo et secundo dactylum~\ 
Paris. dactylicum. HEUS. 

c et in fine\ Guelph. et in fi- 
nem. HEUS. 

d Metrum aliud] Idem MS. 
metrum alium. HEUS. 

e illud Sereni' A. Septimius 
Serenus, eequalis Statii poeta, ut 
ex Statii Sylv. IV. 5. 57. demon- 
stravit J. F. Gronovius Observ. 
III. 16. Fuit etiam eetate sup- 
par Terentiano Mauro, qui de 
Metris p. 2424. hsec de eo habet: 
Qui multos legere, negant hoc 
corpore metri Romanos aliquid 
veteres scripsisse poetas. Dulcia 
Septimius qui scripsit opusculanu- 
per, Ancipitem tali cantavit car- 
mine Janum. Ex quo loco Te- 
rentiani etiam setas, quse vulgo 
incerta habetur, certius constitui 
potest. Male J. Nic. Loensis 
Epiphyll. V. 4. eumque temere 
secutus P. Burmannus Sec. ad 
Anihol. Lat. T. I. p. 14. ternpo- 
ris notam tolluut, legendo : qui 
scripsit opuscula ruris. Nam Sep- 
timius, qui nuper scripsit, a Te- 
rentiano opponitur veteribus poe- 
tis. Ipse Terentianus hanc scrip- 
turam confirmat p. 2427. Nemo 
tamen culpet, si sumo exempla 
novella : Nam melius nostri ser- 
varunt metra minores. Septimius 
docuit quo ruris opuscula libro. 



Vid. J. A. Fabric. Bibl. Lat. IV. 
7. p. 795. Ruris autem opuscula 
ssepe ab aliis simpliciter opuscula 
dicuntur. Servius Centimetr. p. 
1824. Faliscum constat tribus 
dactylis et pyrrhichio, ut est hoc : 
Docta Falisca Pheronyme paras. 
Qua scriptura nihil mendosius. 
Loensis l. c. ex melioribus iibris 
laudat : Docta Falisca, Serene, 
dabis. Sed cum unus pes sic 
etiam pyrrhichio desit, legendum 
ex Cod. Vossiano, qui est in 
Bibl. Leid. Docta Falisca, Sere- 
ne, reparas. RUHNKEN. 

f Flaminia minus"] Vel ob hanc 
dipodian eleganti versiculo con- 
servatam maximas gratias Theo- 
dorus debet Parisiensi libro, im- 
mo Ruhnkenio et Musgravio, 
humanissimis viris, quorum be- 
neficio ac liberalitate codicum il- 
lorum scripturee ad nos pervene- 
runt. In Guelph. enim hoc he- 
mistichium ita obscuratum erat : 
fiammiamuni. HEUS. 

g secundo dactylum~\ Guelph. 
Secundo dactylo : Paris. secundo 
dactylicum, quem ad modum su- 
pra n. 3. et c. VII. 2. idem li- 
brarius impegerat. HEUS. 

h Laudamus varid] Ludamus 
legendum esse existimo, et ludere 
musica interpretor canere, quse 
sint Musarum doctrinseque ele- 



De metro dactylico. 



539 



Hoc metrura a superiore eo distat, quod in illo est facultas 6 
primum et secundum pedem dactylum sive spondium collo- 
candi, in Asclepiadio autem certa lex est hsec, ut primo ioco 
spondius, secundo dactylus, deinde catalecton, 'post duo dac- 
tyli conlocentur„ Metrum dactylicum iEolicum recipit pedes 1 
hos : spondium sive iambum, sive trochaeum, loco primo, de- 
inde duos dactylos, post spondium sive trochaeum. Hujus 
exemplum : 

Ampla condere mcenia coepit. 
Metrum dactylicum k Phalaecium hendecasyllabum constat ex 8 
spondio, et dactylo, et tribus trochaeis. Hujus exemplum : 

Fulgens divitiis et ore clarus. 
Metrum dactylicum Alcaicum hendecasyllabum constat ex 9 
iambo et Bacchio, et duobus dactylis. Hujus exemplum : 

Wides, ut alta stet nive candidus. 
Horatius tamen primo loco etiam m spondium praeposuit, ut est io 
illud ejusdem : 

n Odi prqfanum vulgus et arceo. 
Metrum dactylicum Sapphicum hendecasyllabum constat ex n 



gantioris cultore digna. De hac 
significatione vocabuli musicus 
pluribus disserit patruus ad Ju- 
liani Caesares p. 70. seq. Possis 
etiam vocabulum Musica vo- 
candi casu accipere et intelligere 
poesin, Musam. Tunc sententia 
similis erit illi Ludere, Musa, ju- 
vat, quod est apud poetam pris- 
cum in Antholog. Burm. lib. III. 
epigr. 192. HEUS. 

i post duo dactyli conlocentur] 
Inter versus hic adjecerat aliquis 
in MS. Paris. in quo post tres 
versus solet senis [leg. sernis] he- 
roicus, id est spondeus et duo dac- 
tyli poni. Respexit auctor hujus 
glossematis ad conjunctionem ge- 
neris Asclepiadei et Glyconii, 
qiise placuit Horatio lib. I. od. 6. 
15. 24. 33. et alibi. Sed hoc 
connubium metrorum istorum 
lege non ita arta constringij ex 
ipso Horatio constat, qui ordi- 
nem illum saepe migravit. HEUS. 
3 : 



k Phalcecium hendecasyllabum] 
Guelph. faleucium fucleca sylla- 
barum : Paris. hendecasyllabarum. 
HEUS. 

1 Vides, ut alta stet nive candi- 
dus.~\ Apud Horatium lib. I. od. 
9. hodie legitur candidum, quod 
Prisciani Consentiique auctorita- 
tibus satis defenditur. Nec ta- 
men aspernandum est candidus, 
quam scripturam tres Mallii co- 
dices tuentur. In hoc vero Flacci 
versu codex prior Parisiensis, qui 
<xi<{(pa.\(i<; est, inter testes meos 
prodire incipit. HEUS. 

m spondium prceposuit] Paris. 
prior et hic et in sequentibus 
spondeum scribit. Non est, quod 
repudiemus reliquorum codicum 
orthographiam, quam in Bac- 
chius, hippius, Darius, Nicome- 
dia, Philadelphia, multisque aliis 
ferimus. HEUS. 

n Odi profanum vulgus] Hora- 
tiuslib. III. od. 1. HEUS. 



540 



FL Mallius Theodorus 



trochaeo et spondio, dactylo et duobus trochaeis, sive trochaeo 
et spondio, °ut est apud Horatium : 

Jam satis terris nivis atque dira. 

12 Huic autem metro post tres versus additur Pchimis heroici 
versus, ut est «lapud eundem Horatium : 

Terruit urbem. 

13 Metrum dactylicum pentametrum recipit eosdem pedes, quos 
hexametrum heroicum. Hujus exemplum : 

r Fronde virere nova, quod seminat arbor. 

14 Metrum dactylicum tetrametrum constat ex dactylo et spondio 
sive trochaeo, ita ut eadem loca s obtineant hi pedes, quos in 
heroico hexametro docuimus. Hujus exemplum : 



ut est apud Horatium] Lib. 
I. od. 2. Pro atque autem in 
Mallii codicibus est adque, de 
quo dixi ad preefat. n. 7. HEUS. 

P chimis heroici versus~\ Pro 
chimis reponendum esse conjicie- 
bam finis. Atque ita noster cap. 
VIII. n. 7. versum Adonium 
dactylicum finem appellavit. Quia 
tamen codices in alteram scrip- 
turam conspirant, nec caussa ap- 
paret, cur librarii in vocabulo 
notissimo alucinati sint, suspicio 
mihi nata est, cnimis antea scrip- 
tum fuisse. Ita efferri potuit vo- 
cabulum /cv^j/aj? ab istis homini- 
bus, qui Grsecorum \ta in Lati- 
num i convertere solebant: quem 
ad modum in nostris etiam libris 
Asclipiadium, eptimimeres, pro 
'AaKK^tabe^ov, i(p6vjiAi[^epei, et simi- 
lia reperimus. Haud incommode 
vero clausulam hexametri versus 
dici KvyfMba heroici, vel inde col- 
ligo, quod Periegeta vs. 714. 
KwifMhai; dixit infimas montium par- 
tes. Pedes autem postremos recte 
appellari infimas versuum partes, 
nemo negabit, qui meminerit, 
Victorinum de metris Horat. p. 
2610. primos pedes iambici ca- 
put trimetri vocare. Prreterea 
appellationes dimetri, trimetri, te- 
trametri heroi ex superiore et ex 
inferiore parte hexametri notae 



sunt e Diomed. lib. III. p. 513. 
et 515. Adonii versus appella- 
tionem similis librariorum stupor 
contaminavit apud Diomedem de 
metris Horat. p. 519. ubi legi- 
mus hodie : strophen, vel nicen 
celicon climeteon. Wasius in me- 
tris Horat. emendat, a-rpocpyjv im- 
kyjv, reXiKTjv §t[Aotpiav. Placet, nisi 
quod malim <yipoc^\v intKrjv, TtXtKov 
htperpov. Nec mendo carere vi- 
dentur ista Victorini art. gram- 
mat. L. IV. p. 2610. de eodem 
colo sic disputantis: Quidam pen- 
tasyllabon epodon dixerunt a nu- 
mero syllabarum, alii trimetron 
epicon. Est enim pars tertia epici 
versus. Verba trimetron epicon 
fortasse facta sunt ex tritemorion 
epicon. Sed ad Mallium redeun- 
dum, nec silentio prsetereundum 
est, codicem Paris. posteriorem, 
post verba chimis heroici, voca- 
bulum versus, quo facile carebi- 
mus, excludere. HEUS. 

q apud eundum Horatium] 
Eadem otla. HEUS. 

r Fronde virere nova~] Versus 
transfiguratus ex illo Virgil. Mn. 
VI. 206. Fronde vivere nova, 
quod non sua seminat arbos. 
HEUS. 

s obtineant] MSS. optineant. 
Vid. supra ad cap. III. n. 7. 
HEUS. 



cap. iv. De metro dactylico. 541 

' Aut Ephesum, bimarisve Corinthi. 
Metrum v aliud dactylicum tetrametrum constat ex duobus *5 
dactylis et duobus trochaeis, sive trochseo et spondio. Hujus 
exemplum : 

Omnia ccelitus ampla sumes. 
Metrum dactylicum trimetrum constat ex duobus w dactylis, 16 
et spondio sive trochaeo. Hujus exemplum : 

Quod sua seminat arbor. 
Metrum dacty licum trimetrum constat ex dactylo et duobus 1 7 
trochaeis, x sive ex dactylo, trochaeo et spondio. Hujus exem- 
plum : 

Tu genus hoc memento. 
Metrum dactylicum trimetrum Pherecratium constat v ex spon- 18 
dio et dactylo sive trochaeo, ut est apud Horatium : 

z Grato, Pyrrha, sub antro. 
Metrum dactylicum trimetrum Glyconium constat ex spondio 19 
et duobus dactylis, ut est apud Horatium : 
a Sic te diva potens Cypri. 
Metrum dactylicum, quo saepe est usa Sappho, constat ex 20 
dactylo et spondio sive trochaso. Hujus exemplum : 
b Unde Latinum 
Post genus ortum, 



* Aut Ephesuni] Horatius lib. pro Pyrrha scripsit Purra. Ita 

1. od. 7. HEUS. Burrum veteres pro Pyrrho. Sic 

v aliud dactylicum] MS. Guelph. ex antiquissimis Virgilii mem- 

alium dactilicum. HEUS. branis adferunt, et in vetusto 

w dactylis, et spondio sive tro~ Virgilio Gudii scriptum vidi cum- 

chceo] Haec antea e conjectura, ba pro cymba. Nota sunt cumi- 

nunc ex utroque Paris. codice num, depugis, murreus, murtetum, 

restit.ui. In horum locum libra- aliaque plurima. Conf. Cruquius 

rius Guelph. e proxime sequen- ad Horat. III. od. 14. 22. I. sat. 

tibus, aberratione manifesta, re- 2. 93. 1. epist. 15. 5. Salmasius 

posuerat: troceis sive ex dactilo ad Plaut. Menaechm. II. 2. 21. 

trocheo et spondio. HEUS. HEUS. 

x sive ex dactylo, trochceo'] a Sic te diva potens Cypri.] 

Paris. posterior sive ex dactylo et Horat. lib. I. od. 3. MSS. Mallii 

trochcEo. HEUS. Guelph. et Paris. sec. pro Sic te 

y ex spondio, et dactylo, sive dederunt si te. HEUS. 

trochceo] A filio monitus emendo *> Unde Latinum] Versus sunt 

ex spondio, et dactylo, et spondio Terentiani Mauri p. 2431. ex 

sive trochceo. HEUS. iEneidos principio expressi. 

z Grato, Pyrrha, sub antro] HEUS. 
Horat. lib. I. od. 5. MS. Guelph. 



542 



Fl. Mallius Theodorus 



Altaque magnce 
c Mcenia Romce. 

21 Metrum dactylicum heptametrum constat ex duobus dactylis, 
spondio et dactylo et tribus trochseis, ut est d apud Horatium : 

Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni. 

22 Effici posse alias etiam metri e dactylici varietates, non clam 
nobis estj ita, ut fiant versus aliqui productiores, f aut idem 

23 pedes aliter ginter se juncti. Sed nos ea persecuti sumus, quse 
essent et auditu jucundissima, et apud poetas Gragcos et Lati- 
nos quam maxime celebrata ; quibus profecto te esse ceteros- 
que, qui suum studium ad hanc rem adplicabunt, h contentos 
oportebit, ' cum quantamvis subtilitatem ingenii et scribendi 
adsiduitatem k explere facile atque instaurare possit metrorum 
tanta diversitas l cumque ea in re in qua reperiendas novitatis 
possit aut dulcius alicujus. 

Cap. V. De metro lambico. 
Metro autem dactylico heroico metri iambici hexametri 
m proxima definitio visa est. Altero enim producuntur acies, 



c Mamia Romce] Vide Burman- 
num Sec. in addend. ad T. I. 
Anthol. Latin. qui tamen, quos 
versus Terentianus a se exempli 
caussa fictos dicit, per errorem 
vetus Adonium vocat. RUHN- 
KEN. 

d apud Horatium] Lib. I. od. 
4. HEUS. 

c dactylici varietates] Guelph. 
dactilici varietatis. Mox idem 
produciioris. HEUS. 

f aut idem] Ita MSS. pro ii- 
dem. Et Priscianus lib. VII. p. 
737. testatur, veteres idem et 
isdem per unam i scripsisse, quia 
nulla confusio fit significationis. 
HEUS. 

S inter se juncti] Uterque Pa- 
ris. inter se conjuncti. HEUS. 

k contentos oportebit] Paris. 
sec. contemptos : Guelph. con- 
temptos oportevit. HEUS. 

' cum quantamvis subtilitatem] 
Ita conjecturam secutus nunc 
edidi, quum in codicibus esset, 



cum quanta vis suptilitate ingenii 
et scribendi adsiduitate. HEUS. 

k explere facile atque instau- 
rare possit] Guelph. explere facile 
atque in istantia res possit : Paris. 
pr. expleri facile atque instaurari 
possit : alter, explere facile atque 
instantia possit. His inter se 
comparatis non dirncile fuit ve- 
ram scripturam deprehendere. 
HEUS. 

1 cumque ea in re in qua] Lo- 
cus adflictus et a codicum auxilio 
destitutus hac medicina fortasse 
recreabitur : cumque ea in re 
numquam finis esse possit repe- 
riendce novitatis, aut dulcedinis 
alicujus. Eam sententiam Mallii 
fuisse, vel inde intelligere mihi 
videor, quod infra cap. XI. 17. 
Ea enim in re, inquit, quoe ipsa 
per se infinita sit, novum aliquid 
reperiendi constitui finis non po- 
test. HEUS. 

m proxima definitio visa esi] 
Ita emendavi ex utroque Paris. 



CAP. V. 



De metro Iambico. 



543 



ubi proelia conseruntur, altero clarorum honrinum vita atque 
fortuna n scena personat. Atque idcirco ° utriusque contextio 2 
in earum rerum, quae sunt maximae, expressione ac declara- 
tione versatur. Recipit vero metrum iambicum hexametrum 3 
pedes hos : iambum locis omnibus, tribrachyn locis omnibus 
Ppraeter novissimo, spondium, dactylum et anapaestum locis 
tantum inparibus, pyrrhichium loco tantum ultimo. Hujus 
exemplum : 

Q. Ibis Liburnis inter alta navium. 
r Metrum iambicum senarium colobon constat ex pedibus su- 4 



In Guelph. legebatur proxima de- 
finitio vera est : quod ne tum 
quidem, si vera pro cequa, consen- 
tanea, accipias, prsesenti struc- 
turse verborum satis congruit. 
HEUS. 

n scena personat] Etiam si 
quis verba, quae proxime preegre- 
diuntur, vita atque fortuna, exis- 
timaret auferendi casu accipienda 
esse; nihilo. minus, quia eodem 
casu altero jam antecessit, Mallii 
dictio in crimen inconcinnitatis 
incurreret. Necessaria itaque erat 
emendatio elegantissimi Ruhn- 
kenii, e cujus epistola juvabit 
adscripsisse hanc adnotationem. 
" Legendum videtur : scenam 
personat. Virgil. JEn. VI. 417. 
Cerberus h<EC ingens latratu regna 
trifauci Personat. Vide ibi Ser- 
vium. Claudian. in Eutrop. II. 
302. Labentem patriam sacris 
ululatibus Atys Personat. Simi- 
liter construuntur resonareet cir- 
cumsonare. Virgil. iEn. VII. 1 1. 
Dives inaccessos ubi solis filia lu- 
cos Assiduo resonat cantu. ubi 
vide Burman. Mn. VIII. 474. 
Hinc Rutulus premit, et murum 
circumsonat armis. quod ab eo 
sumsit Salvianus de Gubern. Dei 
VI. p. i2i. Circumsonabant ar- 
mis muros Cirtce atque Carthagi- 
nis populi barbarorum." HEUS. 

utriusquc contexiio] Paris. 



sec. connexio. Reliqui duo con- 
texio, unde feci contextio, quod 
tamen ipsum a Mallio profectum 
esse prsestare non ausim. HEUS. 
P prceter novissimo] Beda de 
metris p. 2379. Mallii Theo- 
dori testimonio usus scribit : 
prceter novissimum. Cum Beda 
facit prior Paris. Nihil tamen 
muto. Solet ita noster. Sic cap. 

VI. 2. Tribrachys locis omnibus 
prceter septimo, ponitur. HEUS. 

q Ibis Liburnis'] Horat. epod. 
1. HETTS. 

r Metrum iambicum senarium 
colobon] Et hic, et sequentibus 
locis, quotiescumque Mallius vo- 
cabulo colobon usus est, omnes 
MSS. in ejus locum substituunt 
colophon ; quod a Grseco koKo^Iv 
ortum esse, statim suspicabar, 
idque jam tum, quum primum 
ederetur Mallius, adnotatione ad- 
jecta professus sum. Sed quia 
videbam, infra n. 6. 8. 12. cap. 

VII. 7. 9. 10. 11. cap. VIII. 7. 
et cap. IX. 5. hanc vocem re- 
currere, eamque sine generis et 
casus flexione constanter servari, 
nihil decernere audebam. Mag- 
nopere vero me confirmavit hu- 
manissimi Ruhnkenii ista admo- 
nitio. "Colobon scribendum esse, 
satis apparet ex aliis Gramma- 
ticis. Vide Diomed. III. p. 507. 
508. et 511. Mar. Victorin. 



544 



Fl. Mallius Theodorus 



perius coraprehensis, et pro sexto pede una tantum syllaba po- 
nitur, ut est s apud Horatium : 

Trahuntque siceas machince carinas. 
s Metrum iambicum pentametrum recipit pedes omnes superius 
conprehensos. Hujus exemplum : 

Virtute recte vita degitur. 
6 t Metrum iambicum pentametrum colobon recipit supra dictos 
pedes omnes, et pro quinto pede una tantum syllaba ponitur. 
Hujus exemplum : 

Merulce quod os sonat vetustce. 
1 Metrum iambicum tetrametrum recipit supra dictos pedes om- 
nes. Hujus exemplum : 

Merulce quod os vetustius. 
8 Metrum iambicum tetrametrum colobon, quod Anacreonticum 
dicitur, recipit supra dictos pedes omnes, et pro quarto pede 
una tantum syllaba ponitur. v Quod maxime fit sonorum, si 



Art. Gramm. I. p. 2504. Bedam 
de Metris p. 2379. Idem quod 
in Mallio mendum, occurrit in 
Grammatico MS. de Metris, qui 
est in Bibliotheca Leidensi: Bra- 
chycatalecti dicuntur in iambis et 
similibus, quibus desunt syllabce 
una, aut duce, ut senarium iambi- 
cum colqfon. Ubi ne librarii po- 
tius, quam auctoris errorem pu- 
temus, facit id, quod mox inepte 
addit Grammaticus : Colophon, 
inventor et utens hoc metro." 
Huic elegantissimi viri consilio 
obsequutus colobon Mallio resti- 
tui. Quem ad modum vero gram- 
maticus bibliothecge Leidensis 
Colophonem inventorem generis 
senarii iambici, quod KoXofiov ap- 
pellatur, commentus est, simili 
errore in codicibus quibusdam 
carminis Asclepiadei appellatio- 
nem in Asclepiadii poetaa nomen 
transisse, docet Burmannus Se- 
cundus V. C. ad Antholog. lib. 
III. epigr. 104. p. 556. Hinc 
conjiciebam, etiam apud Priscia- 
num in partit. vers. iEneid. p. 
1216. metrum iambicum sena- 



rium koXoj3ov temere Colophonium 
dici. Sed Isidorus quoque Orig. 
lib. I. c. 38. p. 852. Colopho- 
nium metrum, inquit, Colopho- 
nius quidam exercuit. Et quia 
genus elegiacum vocari potest 
§aKTvXu<ov KQkofSov, suspicarer, inde 
factum esse^ ut inventorem car- 
minis illius Colophonium quem- 
dam auctores non nulli apud Isi- 
dorum 1. c. p. 853. prodiderint ; 
nisi Mimnermum Colophonium 
elegiaci generis inventorem a 
Grsecis etiam scriptoribus prodi- 
tum esse, ex eruditissima adno- 
tatione Ruhnkenii mei ad Calli- 
machi fragmenta p. 439. didicis- 
sem. HEUS. 

s apud Horatium~\ Lib. I. od. 
4. HEUS. 

1 Metrum iambicum pentame- 
trum~\ Male Guelph. tetrame- 
trum, et Paris. sec. pentrametrum. 
HEUS. 

v Quod maxime fit sonoruni] 
Guelph. sonerum : Paris. sec. 
quod maxime est sonosum. Sta- 
tim Paris. prior : si prius pes ana- 
pcestus. HEUS. 



De metro iamhico. 



545 



primus pes anapaestus ponatur, w post duo iambi, deinde sylla- 
ba. Hujus exemplum : IO 

x Trivice rotetur ignis, 

y Volucrique Phcebus axi 

z Rutilum pererret orbem. 
Metrum iambicum trimetrum recipit supra dictos pedes om- n 
nes. Hujus exemplum : 

Quod os vestustius. 
Metrum iambicum Saturnium habet iambicum b tetrametrum 12 
colobon, et tres trochgeos. Hujus exemplum : 

Merulce quod os vetustce mane dulce cantat. 
c Metrum iambicum Hipponacteum d recipit pedes ex lege 13 



w post duo iambi\ Guelph. 
post duos iambi, ex quo corrector 
inepte fecerat post duos iambos. 
HEUS. 

x Trivice rotetur ignis\ Car- 
men est Arbitri, quod legitur 
etiam apud Tereniianum p. 2446. 
et apud Mar. Victorinum p. 
2601. Ibi versus ille prsegredi- 
tur : Triplici, vides, ut ortu, qui 
sine ruina sententise vix poterat 
abesse. HEUS. 

y Volucrique Phcebus axi\ Apud 
Terentianuni et Victorinum edi- 
tur axe. Mutaverunt, qui igno- 
rabant, tales ablativos a veteribus 
utroque modo dictos esse, quod 
docet Varro de lingua Lat. l.VII. 
c. 37. et copiosissime Vossius de 
analog. lib. II. c. 1 2. Adde, quos 
laudant viri docti ad Vellei. lib. 
II. c. 78. extr. HEUS. 

z Rutilum perreret orbern] Te- 
rentiani ac Victorini exemplaria 
exhibent : Rapidum pererret or- 
bem. Ovidius Metamorph. I. 73. 
Phcebum ita loquentem inducit : 
— Rapido contrarius evehor orbi. 
Tamen haud scio an epitheton^ 
rutilus loco Petronii convenien- 
tjus sit. Nec dubium est, quin 
vila solis, illa bis senis lucida 
signis, eleganter dici queat ruti- 



lus orbis. Ceterum versiculos 
Petronii respexisse videtur Pro- 
sper Aquitanicus in carmine, quod 
est apud Bedam de metris p. 
2379. Celeri, vides, rotatu \ Ra- 
pidos dies meare. HEUS. 

b tetrametrum colobon~\ MSS. 
colophon. Deinde Guelph. tres 
troceus. HEUS. 

c Metrum iambicum Hipponac- 
teum\ De hoc Terentianus p. 
2436. Mque et trimetro junxit 
Hipponax pedem | Novissimum 
trisijllabum ex prima brevi, \ Lon- 
gis duabus : antibacchius nomen 
est. Pro antibacchius hic anti- 
bacchus reponere lex carminis ju- 
bet. Nec mirum videri debet, 
pedem antibacchum a Terentiano 
et hic, et aliis locis appellari, qui 
nunc Bacchius cum Quintiliano 
et pluribus vocatur. Simili modo 
Ausonius epist. IV. 91. Sapphici 
versus clausulam esse dicit anti- 
bacchum. Et ipse Terentianus 
p. 2414. ita definit : Quum duas 
longas sequetur una brevior syl- 
laba, | Pes erit Ba^6?o?' avrtfiscK- 
%o? autem tunc erit, \ Quum bre- 
vem primam locabis et duas longas 
dein. Adde Asperum juniorem in 
arte p. 1727. Haec ambiguitas 
Bacchii pedis et antibacchi non 



4 A 



546 



Fl. Mallius Theodorus 



superius comprehensa, et additur ei in fine pes Bacchius : 
e Ibis Liburnis inter alta navium recurrens. 
■4 Est etiam alterum metrum iambicum Hipponacteum, quod a 
nobis conprobatur, in quo sextus pes spondius ponitur. Hujus 
exemplum : 

f Hic non iambum reddidit pedem sextum. 

15 Haec de iambico metro dixisse satis sit. Sciendum sane ipsius 
iambi eam vim esse, ut quamvis aliorum pedum adjumenta 
acceperit, ipse tamen per se versus non indecenter explere 
possit, ut est Sillud Terentiani : 

Adesto, iamhe, prcepes et tui tenax. 

16 Quod quidem etiam dactylus h in heroico hexametro efficeret, 
nisi versus conclusione aut spondium aut trochaeuin desidera- 

17 ret. Iambi vero usus in carmine ita est varius ac multiplex, 
ut se et iquam aptissime attollat, et alte k ad cotidianum lo- 
quendi morem accedat, et ita in severis tristibusque versetur, 

18 ut etiam in mollibus l ac remisisse locis plurimum. Hoc siqui- 
dem cum alii tragcediarum scriptores, tum praecipue Sophocles 



praetereunda fuisset lexicogra- 
phis, artisque metricse scriptori- 
bus. HEUS. 

d recipit pedes ex] An emen- 
dandum ? recipit pedes sex lege 
cet. HEUS. 

e Ibis Liburnis~\ Versuni Hora- 
tii Theodorus, metro Hipponacteo 
accommodaturus, auxit vocabulo 
recurrens. HEUS. 

f Hic non iambutn reddidit] 
MSS. nostri reddit. Versus est 
Terentiani p. 2436. HEUS. 

S illud Terentiani] Quod legi- 
tur in exemplaribus Putsch. p. 
2432. Corrupte MS. Guelph. 
illut Terentiani adesto jam.vepre. 
pes. et. tui. texat. Paris. sec. 
texax. HEUS. 

h in heroico hexametro effice- 
ret] Codices Paris. prsepositio- 
nem in omittunt. Librarius 
Guelph. perperam scripserat effi- 
cere. HEUS. 

i quam aptissime attollat, et 



alte] Quum professus essem, haee 
ita corrigenda videri, quam altis- 
sime attollat, et apte : eruditissi- 
mus Grunerus indicavit, se pro- 
bare conjecturam meam de voca- 
bulo altissime ; pro alte autem 
teque legendum putare. Quod 
si aque verum est, non incom- 
mode retineri poterit aptissirne. 
HEUS. 

k ad cotidianum] Guelph. ac' 
cottidianum. HEUS. 

1 ac remisisse locis] Ita in 
Guelph. legeram, quum scriben- 
dum esse conjicerem, ac remissis 
jocis. Grunerus V. C. malebat 
remisis sermonibus. Nunc verc,,. 
postquam e priore Paris. ac re 
misis sit locis, ex altero ac rems- 
sis sit locis, adlatum est : e scrb- 
tura trium codicum inter se con- 
parata manifeste intelligere mhi 
videor, Theodorum scripsiss* : 
ut etiam in mollibus ac remissi ei 
sit loci plurimum. HEUS. 



De metro trochaico. 



547 



atque Euripides, m in quantum hic est libitum, "cothurnum 
extulerunt, et °in P Lycamben Archilochus exarsit, et Menan- 
der atque Aristophanes omnem humanae vitse imitationem 
persecuti sunt, et qcomplures lyrici suas cantilenas suaque 
ludicra contexuerunt. 

Cap. VI. De metro trockaico. 
Iambico autem metro trochaicum metrum, quamvis et i 
spondium, et anapsestum, et dactylum recipiat, r ut iambi- 
cum, eo tamen est contrarium, quod in iambico supra dicti 
pedes locis tantum inparibus, in trochaico autem non nisi 
paribus conlocari licet. s Trochaeus vero in hoc metro, quod - 
ex eo nomen accepit, locis omnibus, tribrachys locis omnibus, 
praeter septimo, ponitur. l Trochaicum metrum a poetis 3 
Graecis et Latinis v frequentatur [ponitur,] quod etiam solus 
trochaeus ita efficere potest, w incitato et minuto quodam cursu 
feratur. Hujus exemplum: 

Pastor ille scepe mane dulce carmen insonat. 



m in quantum hic est libitum] 
Antea dubitabam, an hic mutan- 
dum sit in his, quod tamen ipsi 
rnihi nunc displicet. Suavitati 
sermonis egregie consulit con- 
jectura elegantissimi Gruneri mei, 
in quantum id est libitum emen- 
dantis. Tamen, ut codicum ve- 
stigia sequamur paullo pressius, 
malim in quantum hoc est libitum. 
HEUS. 

n cothurnum extuleruni] Forte 
in animo habuit illud Terentiani 
Mauri p. 2432. At qui cothurnis 
regios actus levant. RUHNKEN. 

o in Lycamben] MS. Guelph. 
in licabanarcilocus : Paris. pr. li- 
canban, alter lycanban. HEUS. 

P in Lycamben Archilochus 
exarsit] Imitatur Terentianum 
Maur. p. 2438. Archilochus isto 
scevU iratus metro Contra Lycam- 
bam etfilias. Terentianum etiam 
more suo sequitur Marius Vic- 
torin. Art. Gramm. II. p. 2525. 
Et Archilochus in Lycamben hoc 
4 



metroscevit. RUHNKEN. 

<l complures lyrici~] Guelph. 
cum plures lirici, errore librariis 
admodum familiari. HEUS. 

r ut iambicum] Inepte Guelph. 
aut iambicum, quod antea ex con- 
jectura, nunc ex utroque Paris. 
emendavi. HEUS. 

s Trocheeus vero] Guelph. tro- 
ceos. HEUS. 

t Trochaicum metrum] Parisi- 
enses libri interponunt autem. 
HEUS. 

v frequentatur ponitur] Poste- 
rius verbum ex glossa ortum, 
ideoque delendum videtur. Id 
non animadvertentes corrector co- 
dicis Guelph. ex frequentatur 
fecit frequenter, et librarii Paris. 
substituerunt frequentatum poni- 
tur. HEUS. 

w incitato et minuto quodatn 
cursu feratur] Sententia poscit 
ut incitato cet. Videtur autem 
cursus minutus a Mallio dici, qui 
minoribus pedibus, et brevioribus 
A 2 



548 



Fl. Mallius Theodorus 



4 Sed liberioribus x atque absolutioribus numeris et ad res ex- 
plicandas adcommodatioribus trochaicus versus est, in quo 
inparem locum trochaeus, parem vero, in quantum necesse est, 
spondius occupat, ut est Yillud Terentiani : 

Nulla vox humana constat absque septem litteris. 

5 z Fieri etiam trochaicum metrum, ita ut in eo adsiduum tri- 
brachys a obteneat locum, ut est b illud apud Jubam : 

c Qualis aquila cita celeribus avida pinnis transvolat. 

6 d Sed offendit aures sine ulla syllabae longae interjectione e et 

7 brevium syllabarum prolixa conjunctione. Nobis autem pro- 
positum est a metrica disciplina procul omnia repellere, quae 
f ab auditorum delectatione discrepent, Squamvis ea pedum 



quasi passibus, absolvitur. Spon- 
dei vero, anapaesti et dactyli, ut 
tardiores, ita grandiores sunt tro- 
chceis. HEUS. 

x atque absolutioribus numeris] 
Nihil verius est consilio Ruhn- 
kenii V. C. solutioribus pro abso- 
lutioribus nos legere jubentis. 
HEUS. 

y illud Terentiani] Locus est 
apud Putschium p.2411. HEUS. 

z Fieri etiam] Fortasse legen- 
dum Fit etiam, ut infra c. VIII. 5. 
c. X. 3. HEUS. 

a obteneat locum] MSS. opte- 
neat. V